Sukta 41
Sukta 4.41
Vāmadeva Gautama (Maṇḍala 4 context)
Indra-Varuṇa (paired powers: forceful victory + vast law/purity)
Triṣṭubh (probable)
हे सूक्त युग्म देवता इंद्र व वरुण यांचे आवाहन करते—कवीची श्रद्धापूर्ण आहुती त्यांनी स्वीकारावी आणि ऋत (विश्वव्यवस्था) यांच्या मार्गदर्शनाखाली विजयदायी सामर्थ्य स्थापन करावे. तसेच अंतर्गत व बाह्य अपाय—दुर्भावना, हिंस्र/लुटारू वैर, आणि फसवणारा भय—यांचा नाश करून, अश्व-शक्ती, रथ-शक्ती आणि अखंड वाढ अशा रूपाने स्थिर समृद्धी प्रदान करावी, अशी प्रार्थना करते.
Mantras
Mantra 1
इन्द्रा को वां वरुणा सुम्नमाप स्तोमो हविष्माँ अमृतो न होता । यो वां हृदि क्रतुमाँ अस्मदुक्तः पस्पर्शदिन्द्रावरुणा नमस्वान् ॥
हे इंद्रा आणि वरुणा! अमृत-होता जसा हविष्यासह असतो, तसे कोणते स्तोत्र-हविष् तुमच्या सुम्न (अनुग्रह) पर्यंत पोहोचले आहे? आमचे उच्‍चारित वचन—हृदयात क्रतु (संकल्प-शक्ती) असलेले—हे इंद्र-वरुणा, नमस्कार करीत तुम्हांस स्पर्शून गेले आहे.
Mantra 2
इन्द्रा ह यो वरुणा चक्र आपी देवौ मर्तः सख्याय प्रयस्वान् । स हन्ति वृत्रा समिथेषु शत्रूनवोभिर्वा महद्भिः स प्र शृण्वे ॥
जो मर्त्य यज्ञ-प्रयस् (अर्पण-ऊर्जा) यांनी समृद्ध होऊन, सख्याकरिता इंद्र-वरुणांना आपले निकटचे सोबती करतो—तो वृत्रांना (अवरोधक शक्तींना) ठार करतो; रणांत शत्रूंना पराभूत करतो; त्यांच्या सहाय्याने किंवा त्यांच्या महती शक्तीने तो ख्यात/विजयी होतो.
Mantra 3
इन्द्रा ह रत्नं वरुणा धेष्ठेत्था नृभ्यः शशमानेभ्यस्ता । यदी सखाया सख्याय सोमैः सुतेभिः सुप्रयसा मादयैते ॥
इंद्र आणि वरुण खरोखरच अशा रीतीने रत्न (धन-वैभव) परिश्रम करणाऱ्या, प्रयत्नशील नरांसाठी ठेवतात/स्थापित करतात. जेव्हा ते दोघे सखा, सख्याकरिता, सुतेल्या सोमांसह—सु-प्रयस् (सुंदर अर्पण-ऊर्जा) यांनी समृद्ध—आनंदाने मदमत्त होतात.
Mantra 4
इन्द्रा युवं वरुणा दिद्युमस्मिन्नोजिष्ठमुग्रा नि वधिष्टं वज्रम् । यो नो दुरेवो वृकतिर्दभीतिस्तस्मिन्मिमाथामभिभूत्योजः ॥
हे इंद्रा व वरुणा, तुम्ही दोघे उग्र-पराक्रमी या सत्तेत/अस्तित्वात सर्वाधिक बलवान, दीप्तिमान वज्र स्थापन करा. आमच्यातील दुराशय, लांडग्यासारखा फाडणारा उपद्रव, आणि कपटी भीती—यांवर विजयकारी बळाने प्रहार करून त्यांना चुरडून टाका.
Mantra 5
इन्द्रा युवं वरुणा भूतमस्या धियः प्रेतारा वृषभेव धेनोः । सा नो दुहीयद्यवसेव गत्वी सहस्रधारा पयसा मही गौः ॥
हे इंद्रा व वरुणा, या प्रेरित ‘धिया’ (दिव्य बुद्धी)चे नेते व्हा—जसे दोन वृषभ दुहणाऱ्या गायीला मार्गदर्शन करतात. सहस्र-धारा ‘पयस्’ने परिपूर्ण ती महान गौ, चरायला जाणाऱ्या प्रमाणे चालत, आमच्यासाठी दूध द्यावी/दुहावी.
Mantra 8
ता वां धियोऽवसे वाजयन्तीराजिं न जग्मुर्युवयूः सुदानू । श्रिये न गाव उप सोममस्थुरिन्द्रं गिरो वरुणं मे मनीषाः ॥
बळाची समृद्धी वाढवणाऱ्या या ‘धिया’ मदतीसाठी तुमच्याकडे शर्यतीकडे जावे तसे धावून आल्या आहेत, हे युवयु (युवा-युगल) सुदानू। जशा गायी आपल्या श्रीसाठी येतात, तशा या सोमाजवळ येऊन उभ्या राहिल्या. माझ्या ‘गिरः’ इंद्राकडे जातात; माझ्या ‘मनीषाः’ वरुणाकडे जातात.
Mantra 10
अश्व्यस्य त्मना रथ्यस्य पुष्टेर्नित्यस्य रायः पतयः स्याम । ता चक्राणा ऊतिभिर्नव्यसीभिरस्मत्रा रायो नियुतः सचन्ताम् ॥
अश्व-शक्तीच्या स्वसामर्थ्याचे, रथ-शक्तीचे आणि पोषण देणाऱ्या नित्य-वृद्धिरूप रायेचे—त्या शाश्वत धनाचे आम्ही स्वामी होवो. आणि ते दोघे (इंद्र–वरुण) नवनव्या ऊती घडवीत, इथे आमच्यासाठी संपत्तीच्या सुव्यवस्थित नियुत् (जोड/युग) जोडोत.
Frequently Asked Questions
They represent complementary powers: Indra gives decisive victory and protection, while Varuṇa upholds ṛta (truth and moral order). Together, strength becomes lawful and steady rather than chaotic.
It asks them to crush harmful forces like ill-will, predatory aggression, and deceiving fear—both from outside opponents and from inner anxiety or confusion.
It seeks enduring, well-ordered prosperity: strength like horses, effective movement like chariots, steady nourishment, and “ever-new helps” that keep wealth and success aligned with ṛta.
Ask anything about Sukta 41 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
