
Sukta 2.21
Gṛtsamada (Bhārgava)
Triṣṭubh (likely; hymn 2.21 is predominantly Triṣṭubh)
हे लघु इन्द्रसूक्त सर्वविजयी देवाला सोम आणण्याचे आमंत्रण आहे—जो विजयाच्या प्रत्येक क्षेत्रात जिंकवतो: धन, स्वर्ग, बळ, गोधन आणि जल. यात इन्द्राची अजेय व व्यापक अशी शक्ती म्हणून स्तुती आहे, जो उषांसाठी प्रकाशमय लोक उघडतो; आणि शेवटी श्रेष्ठ देणग्यांसाठी एकाग्र प्रार्थना आहे: निर्मळ बुद्धी, समृद्धी, सुरक्षितता, मधुर वाणी आणि उजळ दिवस.
Mantra 1
विश्वजिते धनजिते स्वर्जिते सत्राजिते नृजित उर्वराजिते । अश्वजिते गोजिते अब्जिते भरेन्द्राय सोमं यजताय हर्यतम् ॥
जो विश्वजित्, धनजित्, स्वर्जित्, सत्राजित्, नृजित्, उर्वराजित्; जो अश्वजित्, गोजित्, अब्जित्—अशा इंद्रासाठी, यजनीय (पूज्य) यासाठी, सोम आनंदाने आणा.
Mantra 2
अभिभुवेऽभिभङ्गाय वन्वतेऽषाळ्हाय सहमानाय वेधसे । तुविग्रये वह्नये दुष्टरीतवे सत्रासाहे नम इन्द्राय वोचत ॥
इंद्रासाठी नमो उच्चारा—अभिभुवे, अभिभङ्गाय; वन्वते, अषाळ्हाय; सहमानाय, वेधसे। तुविग्रये, वह्नये; दुष्टरीतवे, सत्रासाहे—सदा-विजयीस.
Mantra 3
सत्रासाहो जनभक्षो जनंसहश्च्यवनो युध्मो अनु जोषमुक्षितः । वृतंचयः सहुरिर्विक्ष्वारित इन्द्रस्य वोचं प्र कृतानि वीर्या ॥
सदैव विजयी, शत्रु-समूहांचा भक्षक, जनांना वश करणारा, प्रेरक-चालक, युद्धशील, जो आनंदाने वाढतो; जो ऋत (ऋतम्) साठवितो व दुष्टांना दंडित करतो, कुलांमध्ये सक्रिय—त्या इंद्राच्या सिद्ध झालेल्या वीर्यकर्मांचे मी घोष करतो.
Mantra 4
अनानुदो वृषभो दोधतो वधो गम्भीर ऋष्वो असमष्टकाव्यः । रध्रचोदः श्नथनो वीळितस्पृथुरिन्द्रः सुयज्ञ उषसः स्वर्जनत् ॥
ज्याला कोणीही मागे हटवू शकत नाही—तो वृषभ इंद्र; थरथरणाऱ्या शत्रूसाठी त्याचे प्रहार-बल गभीर व उन्नत आहे; प्रेरित वाणीमध्ये तो अतुल आहे; तो सरळ गतीला प्रेरणा देतो, प्रतिकार चुरडतो, व्यापक व दूरवर पोहोचणारा—उषांसाठी त्याने प्रकाशमय स्वर्लोक प्रकट केला.
Mantra 5
यज्ञेन गातुमप्तुरो विविद्रिरे धियो हिन्वाना उशिजो मनीषिणः । अभिस्वरा निषदा गा अवस्यव इन्द्रे हिन्वाना द्रविणान्याशत ॥
यज्ञाने अप्तुरांनी मार्ग शोधला; ते उत्सुक, मनीषी, आपल्या धींना प्रेरित करीत होते. प्रकाशाकडे घोष करून, सभेत आसनस्थ होऊन, सहाय्याची इच्छा धरून, इंद्रामध्ये स्वतःला प्रेरित करीत त्यांनी धन-समृद्धीच्या परिपूर्णता प्राप्त केल्या.
Mantra 6
इन्द्र श्रेष्ठानि द्रविणानि धेहि चित्तिं दक्षस्य सुभगत्वमस्मे । पोषं रयीणामरिष्टिं तनूनां स्वाद्मानं वाचः सुदिनत्वमह्नाम् ॥
हे इंद्रा! आमच्यात श्रेष्ठ द्रविणे (समृद्धी) धारण कर—दक्षतेची चित्ती (सम्यक् बोध) आणि सुभगत्व (सौभाग्य)ही. रयी (धन-संपदा)चा पोष (वृद्धी), आमच्या तनूंची अरिष्टि (अक्षत सुरक्षा), वाणीचा स्वाध्मान (मधुरपणा) आणि आमच्या दिवसांचे सुदिनत्व (शुभ उजळपण) दे.
A strong summons to bring Soma to Indra, introduced through a litany of Indra’s many victories across domains (wealth, heaven, fields, cattle, waters).
Indra’s irresistible, bull-like might is detailed: deep and lofty power, unmatched in inspired speech, driving the straight course and crushing resistance, expanding the luminous world-order.
Indra is portrayed as the decisive force who ‘brings forth the light for the Dawns’—a cosmic and symbolic release of illumination after obstruction.
The hymn turns from praise to prayer: may Indra place in us the best riches—right perception, good fortune, growth of wealth, bodily safety, sweetness of speech, and bright days.
विश्वजिते धनजिते स्वर्जिते सत्राजिते नृजित उर्वराजिते । अश्वजिते गोजिते अब्जिते भरेन्द्राय सोमं यजताय हर्यतम् ॥अनानुदो वृषभो दोधतो वधो गम्भीर ऋष्वो असमष्टकाव्यः । रध्रचोदः श्नथनो वीळितस्पृथुरिन्द्रः सुयज्ञ उषसः स्वर्जनत् ॥इन्द्र श्रेष्ठानि द्रविणानि धेहि चित्तिं दक्षस्य सुभगत्वमस्मे । पोषं रयीणामरिष्टिं तनूनां स्वाद्मानं वाचः सुदिनत्वमह्नाम् ॥It invites Soma to Indra and praises him as the power of victory and illumination, then asks for the best gifts—prosperity, clear intelligence, protection, and bright, auspicious life.
The many “-jit” titles show Indra’s total mastery: he wins wealth, heaven’s light, human strength, fertile fields, cattle, and the waters—meaning both outer success and inner release of inspiration.
On the cosmic level it points to Indra’s role in opening the luminous world-order; inwardly it suggests breaking inner obstruction so clarity, right direction, and renewed beginnings can arise.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.