Sukta 32

Mantra 1

इन्द्रस्य नु वीर्याणि प्र वोचं यानि चकार प्रथमानि वज्री । अहन्नहिमन्वपस्ततर्द प्र वक्षणा अभिनत्पर्वतानाम् ॥

आता मी इंद्राच्या वीर्यकर्मांचे वर्णन करतो—वज्रधारीने केलेल्या त्या प्रथम कृत्यांचे. त्याने अहि (वृत्र) ला वधिले; जलांना मुक्त केले; आणि पर्वतांच्या दुर्ग-आवरणांना फोडून त्यांचे बंधन भेदले.

Mantra 2

अहन्नहिं पर्वते शिश्रियाणं त्वष्टास्मै वज्रं स्वर्यं ततक्ष । वाश्रा इव धेनवः स्यन्दमाना अञ्जः समुद्रमव जग्मुरापः ॥

पर्वतावर आश्रय घेतलेल्या अहि (वृत्र)चा त्याने वध केला; त्वष्ट्याने त्याच्यासाठी स्वर्ग-विजयी वज्र घडविला. मग पाण्याच्या धारा, हंबरडणाऱ्या गायींसारख्या वाहत, वेगाने समुद्राकडे उतरून गेल्या.

Mantra 3

वृषायमाणोऽवृणीत सोमं त्रिकद्रुकेष्वपिबत्सुतस्य । आ सायकं मघवादत्त वज्रमहन्नेनं प्रथमजामहीनाम् ॥

वृषभ-बलाने वाढत त्याने सोम निवडला; त्रिकद्रुक आसनांत त्याने पिळलेला सोम प्राशन केला. मग मघवा ने शायक उचलला, वज्र धारण केला; आणि अडथळा घालणाऱ्या सर्पशक्तींच्या प्रथमज अहि-चा त्याने वध केला.

Mantra 4

यदिन्द्राहन्प्रथमजामहीनामान्मायिनाममिनाः प्रोत मायाः । आत्सूर्यं जनयन्द्यामुषासं तादीत्ना शत्रुं न किला विवित्से ॥

इंद्राने अहीनांतील प्रथमजाचा वध केला तेव्हा त्याने मायावींची शक्ती आणि त्यांच्या माया मोडून टाकल्या. त्यातूनच त्याने सूर्याला जन्म दिला, आणि द्यौ (आकाश) व उषा (प्रभात) प्रकट केली; त्यानंतर खरेच तो पुन्हा कोणत्या शत्रूचा शोध घेऊ लागला नाही.

Mantra 5

अहन्वृत्रं वृत्रतरं व्यंसमिन्द्रो वज्रेण महता वधेन । स्कन्धांसीव कुलिशेना विवृक्णाहिः शयत उपपृक्पृथिव्याः ॥

इंद्राने महान वज्राने—महावध करून—अवरोध पसरविणाऱ्या, अत्यंत ‘वृत्र’ (वृत्रतर) अशा वृत्राचा वध केला. जसे कुऱ्हाडीने खांदे फोडावेत तसे तो अहि (सर्प) विदीर्ण होऊन, पृथ्वीला चिकटून खाली पडून राहिला.

Mantra 6

अयोद्धेव दुर्मद आ हि जुह्वे महावीरं तुविबाधमृजीषम् । नातारीदस्य समृतिं वधानां सं रुजानाः पिपिष इन्द्रशत्रुः ॥

मदमत्त योद्ध्यासारखा तो आव्हान देऊ लागला—महावीर, तुविबाध (अत्यंत बाधा फोडणारा), ऋजीष (सरळ वेगाने धावणारा) याला त्याने आव्हान दिले. त्या प्रहारांची मर्यादा तो ओलांडू शकला नाही; तुटून-फुटून इंद्रशत्रू चुरडला जाऊन धुळीसारखा झाला.

Mantra 7

अपादहस्तो अपृतन्यदिन्द्रमास्य वज्रमधि सानौ जघान । वृष्णो वध्रिः प्रतिमानं बुभूषन्पुरुत्रा वृत्रो अशयद्व्यस्तः ॥

पाय नसून, हात नसूनही तो इंद्राशी झुंजला; शिखरावर इंद्राच्या वज्रावरच त्याने घाव घातला. वृषभाच्या (बलवानाच्या) मापाशी सम होण्याची इच्छा धरून, तो दुर्बल—वृत्र—अनेक ठिकाणी विखुरलेला, कोसळून पडून राहिला.

Mantra 8

नदं न भिन्नममुया शयानं मनो रुहाणा अति यन्त्यापः । याश्चिद्वृत्रो महिना पर्यतिष्ठत्तासामहिः पत्सुतःशीर्बभूव ॥

तुटलेल्या बांधाच्या नदीसारखे, तो तिथे पडलेला असतानाच पाण्याच्या धारा त्याला ओलांडून पुढे गेल्या; जणू मनात उठून, उसळत वर चढल्या. ज्या जलांना वृत्राने आपल्या महाबलाने सर्व बाजूंनी अडवून धरले होते—त्याच जलांसमोर अहि (सर्प) पायांखाली धुळीच्या ढिगासारखा झाला.

Mantra 9

नीचावया अभवद्वृत्रपुत्रेन्द्रो अस्या अव वधर्जभार । उत्तरा सूरधरः पुत्र आसीद्दानुः शये सहवत्सा न धेनुः ॥

वृत्रपुत्राची माता खरोखरच खाली पडली; इंद्राने तिच्यावर आपला घाव खाली उतरवला. जी वर होती तीच माता राहिली; जी खाली झाली तीच पुत्र ठरली. दानु वासरासह धेनूसारखी पडून राहिली—बल जड अवलंबित्वात परिवर्तित झाले.

Mantra 10

अतिष्ठन्तीनामनिवेशनानां काष्ठानां मध्ये निहितं शरीरम् । वृत्रस्य निण्यं वि चरन्त्यापो दीर्घं तम आशयदिन्द्रशत्रुः ॥

ज्यांना विसावा नाही अशा उभ्या खांबांमध्ये, काष्ठांच्या मध्यभागी, ते शरीर लपून पडले होते. वृत्राच्या गुप्त निवासातून पाण्याच्या धारा निर्बंधपणे फिरतात; इंद्रशत्रू दीर्घ अंधारात ताणून पडून राहिला—अवरोधाची शक्ती जड रात्र बनली.

Mantra 11

दासपत्नीरहिगोपा अतिष्ठन्निरुद्धा आपः पणिनेव गावः । अपां बिलमपिहितं यदासीद्वृत्रं जघन्वाँ अप तद्ववार ॥

दास हा जणू पती आणि अहि (सर्प) हा रक्षक असा मानून ते जल रोखले जाऊन उभे राहिले—जसे पणीच्या गोठ्यात कोंडलेल्या गायी. जेव्हा अपां (जल)चे बिल झाकून बंद होते, तेव्हा वृत्राचा वध करणाऱ्या इंद्राने तो आच्छादन-बंध तोडून दूर केला व उघडून टाकला.

Mantra 12

अश्व्यो वारो अभवस्तदिन्द्र सृके यत्त्वा प्रत्यहन्देव एकः । अजयो गा अजयः शूर सोममवासृजः सर्तवे सप्त सिन्धून् ॥

हे इंद्रा, त्या संग्रामात तुझ्यासाठी अश्वासारखा एक घेरा (वार) झाला, जेव्हा एकच देव तुला समोरून भिडला. तू गायी जिंकल्या; हे शूरा, तू सोम जिंकला; आणि वाहण्यासाठी तू सप्त सिंधूंना मुक्त केलेस.

Mantra 13

नास्मै विद्युन्न तन्यतुः सिषेध न यां मिहमकिरद्ध्रादुनिं च । इन्द्रश्च यद्युयुधाते अहिश्चोतापरीभ्यो मघवा वि जिग्ये ॥

ना विद्युत् त्याला रोखू शकली, ना गर्जना-तडित; ना गर्जत पूर ओतणारी ती मेघधुंदी. जेव्हा इंद्र आणि अहि युद्धात समोरासमोर झुंजले, तेव्हा दानशूर मघवाने सर्व परिबंधक शक्तींच्या पलीकडे विजय मिळवला.

Mantra 14

अहेर्यातारं कमपश्य इन्द्र हृदि यत्ते जघ्नुषो भीरगच्छत् । नव च यन्नवतिं च स्रवन्तीः श्येनो न भीतो अतरो रजांसि ॥

हे इंद्रा! अहि-वध झाल्यावर जेव्हा भय तुझ्या हृदयात शिरले, तेव्हा त्या सर्पाचा कोणता मार्ग तू पाहिलास? तरीही तू नऊ आणि नव्याण्णव वाहत्या धारांना—निर्भय श्येनासारखा—ओलांडून रजांसि (लोक-प्रदेश) यांच्या पलीकडे गेला.

Mantra 15

इन्द्रो यातोऽवसितस्य राजा शमस्य च शृङ्गिणो वज्रबाहुः । सेदु राजा क्षयति चर्षणीनामरान्न नेमिः परि ता बभूव ॥

इंद्र अवसित (स्थिर आधार) आणि शम (शांती) यांचा राजा होऊन आला आहे—शृंगी (बलवान), वज्रबाहू. तोच चर्षणीनाम् (जनसमुदाय) यांचा राजा होऊन राज्य करतो; अरांभोवती नेमि (चक्राची परिघरेषा) जशी असते, तसा तो त्यांना परितः वेढून गतीचा ऋत-क्रम एकत्र धारण करतो.