
Sukta 1.32
Madhucchandas Vaiśvāmitra (traditional for RV 1.32)
Indra
Triṣṭubh
এই সূক্তত ইন্দ্ৰৰ আদিম বীৰকীৰ্তি উদ্যাপন কৰা হৈছে—জলধাৰা ৰোধ কৰি ৰাখিছিল যি বৃত্ৰ (অহি) নামৰ বাধা, তাক বধ কৰা আৰু তাৰ ফলত জীৱনদায়িনী স্ৰোতসমূহ মুক্ত হোৱা। ইয়াত ইন্দ্ৰৰ অপ্রতিহত বজ্ৰ-শক্তি, পৰ্বতৰ দুৰ্গম আশ্ৰয় ভাঙি পেলোৱা, আৰু বিশ্ব-ব্যৱস্থা তথা মানৱ সমৃদ্ধিৰ পুনঃপ্ৰতিষ্ঠা বৰ্ণিত। সূক্তখন স্তোত্ৰ-আহ্বানৰূপে ইন্দ্ৰৰ শক্তি মহিমান্বিত কৰে, যাতে তেওঁ পুনৰ বাধা অপসাৰণ কৰি বিজয়, বৰষুণ আৰু স্থিতি দান কৰে।
Mantra 1
इन्द्रस्य नु वीर्याणि प्र वोचं यानि चकार प्रथमानि वज्री । अहन्नहिमन्वपस्ततर्द प्र वक्षणा अभिनत्पर्वतानाम् ॥
এতিয়া মই ইন্দ্ৰৰ বীৰ্যসমূহ ঘোষণা কৰোঁ—বজ্ৰধাৰী ইন্দ্ৰে যি প্ৰথম কৰ্মসমূহ সম্পন্ন কৰিলে। তেওঁ অহিক বধ কৰিলে, জলধাৰা মুক্ত কৰিলে; আৰু পৰ্বতসমূহৰ দৃঢ় আবৰণ ভাঙি উন্মুক্ত কৰিলে।
Mantra 2
अहन्नहिं पर्वते शिश्रियाणं त्वष्टास्मै वज्रं स्वर्यं ततक्ष । वाश्रा इव धेनवः स्यन्दमाना अञ्जः समुद्रमव जग्मुरापः ॥
তেওঁ পৰ্বতৰ ওপৰত আশ্ৰয় লোৱা অহিক বধ কৰিলে; ত্বষ্টৃয়ে তেওঁৰ বাবে স্বৰ্গ-জয়ী বজ্ৰ (বজ্ৰশক্তি) গঢ়ি দিলে। তাৰ পাছত গৰুৰ দৰে ডাকে-ডাকে বোৱাই অহা পানীবোৰ সোঁতত সোঁতত সিধাই সাগৰত নামি গ’ল।
Mantra 3
वृषायमाणोऽवृणीत सोमं त्रिकद्रुकेष्वपिबत्सुतस्य । आ सायकं मघवादत्त वज्रमहन्नेनं प्रथमजामहीनाम् ॥
বৃষৰ বলত বৃদ্ধি পাই তেওঁ সোম বাছি ল’লে; ত্ৰিকদ্ৰুক-আসনত নিংড়োৱা সোমৰ ৰস পান কৰিলে। তাৰ পাছত মঘৱান (ইন্দ্ৰ) ক্ষেপণাস্ত্ৰ উঠাই ল’লে, বজ্ৰ ধৰি ল’লে; আৰু বাধাৰ সৰ্পীয় শক্তিসকলৰ প্ৰথমজ—সেইজনক বধ কৰিলে।
Mantra 4
यदिन्द्राहन्प्रथमजामहीनामान्मायिनाममिनाः प्रोत मायाः । आत्सूर्यं जनयन्द्यामुषासं तादीत्ना शत्रुं न किला विवित्से ॥
যেতিয়া ইন্দ্ৰই সৰ্পসকলৰ প্ৰথমজক বধ কৰিলে, তেতিয়া তেওঁ মায়াবীসকলৰ শক্তি আৰু তেওঁলোকৰ মায়া-জাল ভাঙি পেলালে। তাৰ পৰা তেওঁ সূৰ্যক জন্ম দিলে, আৰু দ্যৌ (আকাশ) আৰু উষাকো প্ৰকাশ কৰিলে; সেয়েহে তাৰ পাছত তেওঁ কোনো শত্ৰু বিচাৰিলে নাছিল।
Mantra 5
अहन्वृत्रं वृत्रतरं व्यंसमिन्द्रो वज्रेण महता वधेन । स्कन्धांसीव कुलिशेना विवृक्णाहिः शयत उपपृक्पृथिव्याः ॥
ইন্দ্ৰে মহৎ বজ্ৰে মহা-বধে বিস্তাৰিত-অৱৰোধকাৰী, অধিক ‘বৃত্ৰ-সদৃশ’ বৃত্ৰক আঘাত কৰি নিধন কৰিলে। কুঠাৰে কটা কাঁধৰ দৰে ছিন্ন-ভিন্ন হৈ সৰ্পটি পৃথিৱীৰ গাত তললৈ লেগি পৰি শুই ৰ’ল—অৱৰোধৰ শক্তি ভাঙি পৰিল।
Mantra 6
अयोद्धेव दुर्मद आ हि जुह्वे महावीरं तुविबाधमृजीषम् । नातारीदस्य समृतिं वधानां सं रुजानाः पिपिष इन्द्रशत्रुः ॥
মদোন্মত্ত যোদ্ধাৰ দৰে সি আহ্বান কৰিলে—মহাবীৰ, তুবিবাধ (অতি-দমনকাৰী), ঋজীষ (সোজা-চালিত) ইন্দ্ৰক। সেই আঘাতসমূহৰ সংঘাত পাৰ হ’ব নোৱাৰিলে; চূর্ণ-বিচূর্ণ হৈ ইন্দ্ৰ-শত্ৰু গুৰি-গুৰি ধূলি হ’ল।
Mantra 7
अपादहस्तो अपृतन्यदिन्द्रमास्य वज्रमधि सानौ जघान । वृष्णो वध्रिः प्रतिमानं बुभूषन्पुरुत्रा वृत्रो अशयद्व्यस्तः ॥
পা-হাত নথকা সত্ত্বেও সি ইন্দ্ৰৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিলে; শিখৰত ইন্দ্ৰৰ বজ্ৰত আঘাত হানিলে। বৃষ (বুল)ৰ মান-মাপৰ সমান হ’ব খুজি, অক্ষম বৃত্ৰ বহু ঠাইত ছিটকি পৰি, বিস্তৃতভাৱে পতিত হৈ শুই ৰ’ল।
Mantra 8
नदं न भिन्नममुया शयानं मनो रुहाणा अति यन्त्यापः । याश्चिद्वृत्रो महिना पर्यतिष्ठत्तासामहिः पत्सुतःशीर्बभूव ॥
ভাঙি-পৰা বাঁধৰ নদীৰ দৰে, সি তাত শুই থাকোঁতেই জলধাৰাসমূহ তাক অতিক্ৰম কৰি বৈ যায়; মনত যেন উঠি, উথলি উঠি ওপৰেৰে ঢৌ মাৰে। যিসকল জলকণাকো বৃত্ৰে নিজৰ মহিমাৰে চাৰিওফালে ৰোধি ৰাখিছিল—সেই জলসমূহৰ সন্মুখত সৰ্প (বৃত্ৰ) পদতলত ধূলিৰ ঢিপা হৈ পৰিল।
Mantra 9
नीचावया अभवद्वृत्रपुत्रेन्द्रो अस्या अव वधर्जभार । उत्तरा सूरधरः पुत्र आसीद्दानुः शये सहवत्सा न धेनुः ॥
বৃত্ৰৰ সন্তানৰ মাতৃ সত্যই নীচলৈ নামি পৰিল; ইন্দ্ৰে তাইৰ ওপৰত আঘাত নামাই আনিলে। ওপৰৰজনী মাতৃ আছিল, তলৰজন পুত্ৰ হৈ পৰিল; দানু বাছুৰসহ গাইৰ দৰে শুই থাকিল—বল পৰি গৈ জড়-আশ্ৰয়ত পৰিণত হ’ল।
Mantra 10
अतिष्ठन्तीनामनिवेशनानां काष्ठानां मध्ये निहितं शरीरम् । वृत्रस्य निण्यं वि चरन्त्यापो दीर्घं तम आशयदिन्द्रशत्रुः ॥
আশ্ৰয় নথকা থিয় খুঁটাসমূহৰ মাজত, কাঠৰ মাজমজিয়াত দেহটো গোপনে থোৱা আছিল। বৃত্ৰৰ গোপন গুহাৰ মাজেদি জলসমূহ মুক্তভাৱে বিচৰণ কৰে; ইন্দ্ৰ-শত্ৰু দীঘল অন্ধকাৰত দীঘলকৈ পৰি ৰ’ল—ৰোধকাৰী শক্তি জড় ৰাত্ৰিত পৰিণত হ’ল।
Mantra 11
दासपत्नीरहिगोपा अतिष्ठन्निरुद्धा आपः पणिनेव गावः । अपां बिलमपिहितं यदासीद्वृत्रं जघन्वाँ अप तद्ववार ॥
দাসক স্বামী আৰু অহি (সৰ্প) ৰক্ষক হৈ পানীসমূহ ৰুদ্ধ অৱস্থাত থিয় আছিল—পণিৰ দৰে গাইবোৰ গোহালিত বন্দী কৰা যেন। যেতিয়া পানীৰ গুহা-গহ্বৰ আবৃত আছিল, তেতিয়া ইন্দ্ৰে বৃত্ৰক বধ কৰি সেই আৱৰণ আঁতৰাই, বাধা ভাঙি পানী মুকলি কৰিলে।
Mantra 12
अश्व्यो वारो अभवस्तदिन्द्र सृके यत्त्वा प्रत्यहन्देव एकः । अजयो गा अजयः शूर सोममवासृजः सर्तवे सप्त सिन्धून् ॥
হে ইন্দ্ৰ, সংঘৰ্ষত তোমাৰ বাবে অশ্ব-সদৃশ এক বেষ্টনী যেন হৈছিল—যেতিয়া একমাত্ৰ দেৱতাই তোমাক মুখামুখি হৈছিল। তুমি গাই জয় কৰিলা; হে শূৰ, তুমি সোমো জয় কৰিলা; আৰু তুমি সাত সিন্ধু—সাত নদী—প্ৰবাহিত হ’বলৈ মুকলি কৰি দিলা।
Mantra 13
नास्मै विद्युन्न तन्यतुः सिषेध न यां मिहमकिरद्ध्रादुनिं च । इन्द्रश्च यद्युयुधाते अहिश्चोतापरीभ्यो मघवा वि जिग्ये ॥
বিদ্যুৎ বা গর্জন কোনো একোৱে তাক ৰোধ কৰিব নোৱাৰিলে; ন গম্ভীৰ গর্জনসহ ঢালি পৰা কুঁৱলী-মেঘৰ বন্যা। যেতিয়া ইন্দ্ৰ আৰু অহি যুদ্ধত মুখামুখি হ’ল, তেতিয়া দানশীল মঘৱা সকলো আবৰণকাৰী শক্তিৰ ওপৰেৰে বিজয়ী হ’ল।
Mantra 14
अहेर्यातारं कमपश्य इन्द्र हृदि यत्ते जघ्नुषो भीरगच्छत् । नव च यन्नवतिं च स्रवन्तीः श्येनो न भीतो अतरो रजांसि ॥
হে ইন্দ্ৰ, অহিৰ (সৰ্প)-যাত্ৰাৰ কোন পথ তুমি দেখিলা, যেতিয়া বধৰ পিছত ভয় তোমাৰ হৃদয়ত প্ৰৱেশ কৰিলে? তথাপি তুমি নৱ আৰু নৱতি—নৱ-নৱতি—বহমান স্ৰোতসমূহ অতিক্ৰম কৰিলা; ভয়হীন শ্যেন (বাজ)-ৰ দৰে, বিভাজনৰ লোকসমূহ (রজাংসি) পাৰ হৈ গ’লা।
Mantra 15
इन्द्रो यातोऽवसितस्य राजा शमस्य च शृङ्गिणो वज्रबाहुः । सेदु राजा क्षयति चर्षणीनामरान्न नेमिः परि ता बभूव ॥
ইন্দ্ৰ স্থিত-আধাৰৰ (অৱসিত) আৰু শান্তিৰ (শম) ৰাজা হৈ আহিল; শৃঙ্গীণ—বলত শিংযুক্ত—বজ্ৰবাহু, বাহুত বজ্ৰধাৰী। সেয়েই চৰ্শণীসমূহৰ (জনসমূহৰ) ওপৰত ৰাজা হৈ শাসন কৰে; নেমি যেন স্পোকসমূহক ঘেৰি ধৰে, তেনেকৈ তেওঁ সিহঁতক পৰিবেষ্টন কৰি স্থিতি-গতিৰ ঋত (ব্যৱস্থা) একত্ৰে ধৰি ৰাখে।
It tells how Indra kills Vṛtra (also called Ahi), the power that blocked the waters, and how the waters are released to flow freely again—restoring life and order.
Waters stand for rain, rivers, fertility, and the return of movement and abundance. When Indra releases them, the world becomes livable and prosperous again.
Indra can be read as inner strength and clarity, while Vṛtra is blockage—fear, inertia, confusion. The hymn describes the breakthrough that releases energy, insight, and forward movement.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.