Anuvaka 13
स्तुतीद्वारे राजयज्ञाची फलसिद्धी: इंद्र व त्याच्या सहकारी शक्तींना आवाहन करून विजय, संरक्षण आणि समृद्ध स्थैर्यप्राप्त स्थापना साधणे. उपथीम: (1) इंद्र-स्तुती अपोत्प्रायिक शक्ती म्हणून—सर्व दिशांतून येणारे वैर/शत्रुत्व दूर हाकलणे; (2) पौष्टिक समृद्धी—पोषण, वाढ आणि यजमान/आश्रयदात्याची सामाजिक उन्नती; (3) नाराशंसाद्वारे दान व कीर्तीचे सार्वजनिक वैधिकीकरण; (4) वृक्ष/वनस्पतीच्या स्थैर्यप्रतिमांद्वारे संरक्षण व वाढ; (5) प्रतिमंत्र/प्रतिअभिचार—शत्रूची जादूटोणा/माया विखुरणे.
Suktas in Anuvaka 13
Sukta 121
हे संक्षिप्त त्रिष्टुभ् स्तोत्र, न दुधाळलेल्या गायी दुधासाठी जशा गर्दी करून येतात तसा इंद्राला जवळ येण्यास आग्रह करते. चालणाऱ्या व स्थिर असलेल्या सर्वांचा तोच एकमेव सार्वभौम अधिपती आहे, असे ते दर्शवते. इंद्राची अद्वितीय सर्वोच्चता—त्याच्यासारखा कोणी त्याच्या आधी जन्मला नाही, आणि पुढेही जन्मणार नाही—अशी घोषणा करून, त्या राजसत्तेला प्रत्यक्ष समृद्धीत रूपांतरित करते: पशुधन, अश्वसंपदा आणि विजय-पुरस्काराचे बळ. हे सूक्त सार्वत्रिक दाता इंद्रावर एकनिष्ठ अवलंबून राहून यजमानांना समृद्धी व शक्ती देणारे संक्षिप्त समृद्धी-आणि-बळाचे मंत्ररूप आकर्षण म्हणून कार्य करते.
Sukta 122
ऋग्वेदातील इंद्र-स्तुतिसंग्रहातून घेतलेले हे लघु इंद्रसूक्त अथर्ववेदातील पौष्टिक प्रयोजनासाठी वापरले जाते: इंद्राच्या सख्यामुळे बक्षीस, अन्न आणि सामूहिक आनंदोत्सव अशी विपुल समृद्धी मिळावी म्हणून. तसेच हे विघ्नभेदक मंत्ररूपही आहे; इंद्राला ‘किल्ला/अडसर उघडून पहारा दूर करणारा’ असे वारंवार स्तवून, यजमानाचा मार्ग, विधी आणि उद्योगधंदा कोणत्याही अडथळ्याविना पुढे जावो अशी कामना करते.
Sukta 123
हे संक्षिप्त त्रिष्टुभ् सूक्त सूर्याच्या दैवी महिमेचे स्तवन करते—विस्तीर्ण पसरलेल्या विश्वाला सुव्यवस्थित लयीत एकवटणारी शक्ती म्हणून, आणि दिवस-रात्र अखंडपणे एकामागोमाग एक येतील असा क्रम घडविणारा म्हणून. सूर्याचा रथ जुंपल्यानंतरच रात्र आपले वस्त्र पसरते असे चित्रण करून, नियमितताच रक्षण आहे असे ते पवित्र ठरवते—ऋत या काळाच्या विश्वसनीय प्रवाहाने भय, अमंगल अंधार आणि अव्यवस्था दूर होते.
Sukta 124
AV 20.124 हे ऋग्वेदीय इंद्र-स्तुतीचे अथर्वणीय पुनर्वापर आहे. स्तुतीद्वारे इंद्राचे निर्णायक मैत्र, तसेच “खरे” साहाय्य प्राप्त करून घेऊन, पठणकर्त्याला विजयशाली दैवी संघटनेशी संलग्न करते. सहा मंत्रांत इंद्र सोमोत्साहाने उन्मत्त होऊन दृढ अडथळे फोडणारा आणि देहाचे रक्षण करणारा असा वर्णिला आहे; आदित्य व मरुतांसह तो शत्रुबलांवर मात करतो. म्हणून या सूक्ताची शक्ती द्विविध आहे—पौष्टिक (बल व धन मिळविणे) आणि रक्षाः (दुर्घटांना किल्ल्यांसारखे किंवा असुरी विरोध म्हणून कल्पून त्यांना परावृत्त व पराजित करणे).
Sukta 125
AV 20.125 हे ऋग्वेदातील पुनरुक्त/पुनःप्रयोग स्तोत्र असून अथर्वणीय उपयोगात ते अपोत्प्रायिक (शत्रुनिवारक) व विजय-साधक इंद्रस्तुती म्हणून कार्य करते. ते सर्व दिशांतून येणाऱ्या वैरशक्तींना दूर लोटते आणि यजमान/आश्रयदात्याला इंद्राच्या “विस्तीर्ण” संरक्षणक्षेत्रात प्रतिष्ठित करते. अश्विनांच्या सहाय्याने इंद्राच्या पुराणकथांतील विजयांचे स्मरण करून ते पूर्वप्रसंगाला वर्तमान प्रभावात रूपांतरित करते—वैराला अंतरावर ढकलते आणि शेवटी कल्याण व सामाजिक सौहार्द (सौमनस) प्रस्थापित करते.
Sukta 126
AV 20.126 ही उशिराची अथर्वणिक (बहुतेक ऋग्वेदीय-आधारित) इंद्र-स्तुती आहे, जी स्तुतीला स्पर्धात्मक साधन बनवते: इंद्राच्या विजयजन्य अधिशेषामुळे (समृद्धीमुळे) यजमान तृप्त, बळकट आणि समाजात “सर्वांपेक्षा वरचा” असा दाखवला आहे. प्रत्येक घटकाच्या शेवटी “viśvasmād indra uत्तaraḥ” असा ध्रुवपदासारखा ठेका येऊन श्रेष्ठत्वाची घोषणा शिक्कामोर्तब करतो; दुःख, वैर आणि टंचाई यांना कर्त्याच्या बाजूपासून दूर वळवतो. याची शक्ती वाक्-कौशल्य आणि विधी—दोन्ही पातळ्यांवर एकाच वेळी कार्य करते: गर्वोक्ति, मेजवानी आणि संरक्षण हे सर्व इंद्राच्या प्रभुत्वाखाली एकत्र येते.
Sukta 127
या २०व्या मंडळातील ऋग्वेदीय शैलीच्या स्तुतिगीतात नाऱाशंस—‘मनुष्यांची स्तुती’ या व्यक्तिमत्त्वधारी स्तुतीदेवतेला—केंद्रस्थानी ठेवून, एका मोठ्या राजकीय/कुरु दानाचे सार्वजनिक घोषणाद्वारे पावित्रीकरण केले आहे. दानस्तुतीच्या माध्यमातून संपत्तीचे रूपांतर टिकाऊ यश (यशस्) आणि सामाजिक वैधतेत होते. यासोबतच स्थिर सुरक्षितता (क्षेम), सीमारेषा ठरविणे, आणि घरगुती व्यवस्थेचा दृढ क्रम असा राजकीय-गृहस्थ आदर्शही रंगविला आहे. शेवटी, अशुभ अरण्यध्वनींमुळे होणारी हानी शुभ वाणी आणि देवांचा आनंद दूर करो, अशी शांतिकर विनंती करून स्तोत्र समाप्त होते.
Sukta 128
AV 20.128 हा उत्तरकालीन, ध्रुवपद-आधारित अथर्वण स्तुती-तंत्र आहे. यात ‘तोता’ नावाच्या शुभ व्यक्तीला विधिपूर्वक “सुस्थापित” ठरवले जाते—अभिषिक्त, ताईत/ताबीजधारी, सुवर्णालंकारांनी भूषित, आणि ब्राह्मणिक अधिकाराने वैध. हा सूक्त समृद्धी-साधक प्रशंसेला नियम-स्थापनाच्या संकेतांशी (यज्ञनिष्ठा, योग्य दिशाभिमुखता, यथाविधि जू/जोडणी) जोडतो, ज्यायोगे ब्रह्मतेजाच्या प्रभावाने संरक्षण, सामाजिक मान्यता आणि यश प्राप्त होते.
Sukta 129
हे उशिराचे (खिल/परिशिष्ट) सूक्त एक आवाहनात्मक मंत्रकर्म आहे; अडथळ्यांवरून पूरसारखे झेपावणाऱ्या वेगवान कार्यसिद्धी-शक्तींना ‘अश्व’ म्हणून कल्पून त्यांना “इकडे आणते”. येणाऱ्या शक्तींना बोलावून आणि रक्षणकारी बले (उदा., शिंग फुंकणाऱ्यांना पहारेकरी म्हणून नेमून) स्थापन करून, कर्त्याच्या उपक्रमासाठी संपादन, गती/प्रेरणा आणि निर्विघ्न यश सुनिश्चित करणे हा याचा उद्देश आहे.
Sukta 130
AV 20.130 हा अथर्वणिक संदर्भात जतन झालेला, उशिरा संकलित—बहुतेक ऋग्वेदीय-व्युत्पन्न—लितुर्जिकल समूह आहे; तो पोषण, यशस्वी दान/प्रदान, आणि कर्म-नैतिक कलंक (एनेस) दूर करण्यासाठी जोडणारा रिफ्रेन म्हणून कार्य करतो. तुटक पाद (1) साकार समृद्धी म्हणून इळेचे आवाहन करणे आणि (2) अपवित्रतेला हस्तांतरित करता येईल अशा हविष्यात रूपांतरित करणे यांदरम्यान हालचाल करतात; तसेच मिळवायचे किंवा निष्प्रभ करायचे जे आहे ते “शोधण्यासाठी” प्रश्नार्थक/निदानात्मक आज्ञारूपांचा उपयोग करतात. या सूक्ताची शक्ती वाणी-रूप कर्मात आहे: पोषणाचे नामोच्चार करून त्याला उपस्थित करणे, दोषाला हविष्यात बदलणे, आणि लाभ यजमानाकडे स्थिर व्हावा म्हणून उघडकीस आणणे भाग पाडणे.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.