Adhyaya 22

Verse 1

ईश्वर उवाच । दक्षेणैवमनुज्ञातः शोचन्कर्म स्वकं तदा । दुःखशोकपरीतात्मा प्रभासं क्षेत्रमागतः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു: ദക്ഷൻ ഇങ്ങനെ അനുമതി നൽകിയതോടെ, അവൻ അപ്പോൾ സ്വന്തം കർമത്തെക്കുറിച്ച് വിലപിച്ചു; ദുഃഖശോകം നിറഞ്ഞ ഹൃദയത്തോടെ പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് എത്തി.

Verse 2

स गत्वा दक्षिणं तीरं सागरस्य समीपतः । ददर्श पर्वतं तत्र कृतस्मरमिति श्रुतम्

അവൻ സമുദ്രസമീപമുള്ള തെക്കൻ തീരത്തേക്ക് ചെന്നു; അവിടെ ‘കൃതസ്മരാ’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ പർവ്വതത്തെ കണ്ടു.

Verse 3

यक्षविद्याधराकीर्णं किन्नरैरुपशोभितम् । चंदनागुरुकर्पूरैरशोकैस्तिलकैः शुभैः

ആ സ്ഥലം യക്ഷന്മാരും വിദ്യാധരന്മാരും നിറഞ്ഞതും കിന്നരന്മാർ അലങ്കരിച്ചതുമായിരുന്നു. ചന്ദനം, അഗരു, കർപ്പൂരം എന്നിവയുടെ സുഗന്ധം പരന്നതും, ശുഭമായ അശോകവും തിലകവൃക്ഷങ്ങളും കൊണ്ട് ഭൂഷിതവുമായിരുന്നു.

Verse 4

कल्हारैः शतपत्रैश्च पुष्पितैः फलितैः शुभैः । आम्रजम्बूकपित्थैश्च दाडिमैः पनसैस्तथा

ആ സ്ഥലം ശുഭമായ സസ്യങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു—കൽഹാരവും ശതപത്രപദ്മവും പുഷ്പിച്ചു ഫലിച്ചു മനോഹരമായി; കൂടാതെ മാവ്, ഞാവൽ, കപിത്തം, മാതളം, ചക്കമരം എന്നിവയും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 5

निंबुजम्बीरनागैश्च कदलीखंडमंडितैः । क्रमुकैर्नागवल्ल्याद्यैः शालैस्तालैस्तमालकैः

ആ സ്ഥലം നിംബു, ജംബീര, നാഗവൃക്ഷങ്ങളാലും വാഴക്കൂട്ടങ്ങളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. കൂടാതെ ക്രമുക (സുപാരി) വൃക്ഷങ്ങൾ, നാഗവള്ളി മുതലായ വള്ളികൾ, ശാല, താള, തമാല വൃക്ഷങ്ങൾ എന്നിവയും അതിനെ രമ്യമാക്കി.

Verse 6

बीजपूरकखर्जूरैर्द्राक्षामधुरपाटलैः । बिल्वचंपकतिंद्वाद्यैः कदंबककुभैस्तथा

ആ സ്ഥലം ബീജപൂരകവും ഖർജൂരവൃക്ഷങ്ങളും, ദ്രാക്ഷാവള്ളികളും, മധുരവൃക്ഷങ്ങളും, പാടലപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരുന്നു. ബിൽവം, ചമ്പകം, തിന്ദു മുതലായവയും, കൂടാതെ കടംബവും കുഭവൃക്ഷങ്ങളും അവിടെ ശോഭിച്ചു.

Verse 7

धवाशोकशिरीषाद्यैर्नानावृक्षैश्च शोभितम् । कामं कामफलैर्वृक्षैः पुष्पितैः फलितैः शुभैः

ആ സ്ഥലം ധവ, അശോക, ശിരീശ മുതലായ നാനാവൃക്ഷങ്ങളാൽ ശോഭിതമായിരുന്നു. അവിടെ ആഗ്രഹഫലം നല്കുന്ന വൃക്ഷങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു—ശുഭമായി പുഷ്പിച്ചു ഫലഭാരിതമായവ.

Verse 8

हंसकारंडवाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम् । कोकिलाभिः शुकैश्चैव नानापक्षिनिनादि तम्

ആ സ്ഥലം ഹംസങ്ങളും കാരണ്ഡവ പക്ഷികളും നിറഞ്ഞതും, ചക്രവാകജോടികളാൽ ശോഭിച്ചതും, കുയിൽ, ശുക (തത്ത) മുതലായ നാനാവിധ പക്ഷികളുടെ മധുരനാദം മുഴങ്ങുന്നതുമായിരുന്നു।

Verse 9

जातिस्मराः पक्षिणश्च व्याजह्रुर्मानुषीं गिरम् । गंधर्वकिंनरयुगैः सिद्धविद्याधरोरगैः

അവിടെ മുൻജന്മസ്മൃതിയുള്ള പക്ഷികൾ മനുഷ്യവാക്ക് ഉച്ചരിച്ചിരുന്നു; കൂടാതെ ആ സ്ഥലം ഗന്ധർവ-കിന്നരജോടികൾ, സിദ്ധർ, വിദ്യാധരർ, നാഗങ്ങൾ എന്നിവരാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു।

Verse 10

क्रीडद्भिर्विविधैर्दिव्यैः शोभितं पर्वतोत्तमम् । देवगंधर्वनृत्यैश्च वेणुवीणानिनादितम्

ആ ശ്രേഷ്ഠപർവ്വതം നാനാവിധ ദിവ്യക്രീഡകളിൽ ലീനരായവരാൽ ശോഭിച്ചു; ദേവ-ഗന്ധർവ നൃത്തങ്ങളാൽ മനോഹരമായി, വേണുവിന്റെയും വീണയുടെയും നാദം നിറഞ്ഞിരുന്നു।

Verse 11

वेदध्वनितघोषेण यज्ञहोमाग्निहोत्रजैः । समावृतं सर्वमाज्यगंधिभिरुच्छ्रितम्

വേദപാരായണത്തിന്റെ പ്രതിധ്വനിക്കുന്ന ഘോഷം എല്ലാടവും മൂടിയിരുന്നു; യജ്ഞം, ഹോമം, അഗ്നിഹോത്രം എന്നിവയിൽ നിന്നുയരുന്ന നെയ്യിന്റെ സുഗന്ധം സർവ്വത്ര വ്യാപിച്ചിരുന്നു।

Verse 12

शोभितं चर्षिभिर्दिव्यैश्चातुर्विद्यैर्द्विजोत्तमैः । अत्रिश्चैव वसिष्ठश्च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः

ആ സ്ഥലം ദിവ്യ ഋഷിമാരാൽ ശോഭിച്ചിരുന്നു—ചതുര്വിദ്യയിൽ നിപുണരായ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാരാൽ—അത്രി, വസിഷ്ഠ, പുലസ്ത്യ, പുലഹ, ക്രതു മുതലായ മഹർഷിമാരാൽ।

Verse 13

भृगुश्चैव मरीचिश्च भरद्वाजोऽथ कश्यपः । मनुर्यमोंऽगिरा विष्णुः शातातपपराशरौ

അവിടെ ഭൃഗുവും മരീചിയും, ഭരദ്വാജനും കശ്യപനും; മനുവും യമനും, അങ്കിരസും വിഷ്ണുവും, കൂടാതെ ശാതാതപനും പരാശരനും സന്നിഹിതരായിരുന്നു।

Verse 14

आपस्तंबोऽथ संवर्तः कात्यः कात्यायनो मुनिः । गौतमः शंखलिखितौ तथा वाचस्पतिर्मुनिः

അവിടെ ആപസ്തംബനും സംവർ‍ത്തനും; കാത്യനും കാത്യായന മുനിയും; ഗൗതമനും; ശംഖനും ലിഖിതനും; കൂടാതെ വാചസ്പതി മുനിയും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 15

जामदग्न्यो याज्ञवल्क्य ऋष्यशृंगो विभांडकः । गार्ग्यशौनकदाल्भ्याश्च व्यास उद्दालकः शुकः

അവിടെ ജാമദഗ്ന്യൻ (പരശുരാമൻ)യും യാജ്ഞവൽക്ക്യനും; ഋഷ്യശൃംഗനും വിഭാണ്ഡകനും; കൂടാതെ ഗാർഗ്യൻ, ശൗനകൻ, ദാൽഭ്യൻ; പിന്നെ വ്യാസൻ, ഉദ്ദാലകൻ, ശുകനും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 16

नारदः पर्वतश्चैव दुर्वासा उग्रतापसः । शाकल्यो गालवश्चैव जाबालिर्मुद्गलस्तथा

അവിടെ നാരദനും പർവ്വതനും; കൂടാതെ ഉഗ്രതപസ്വിയായ ദുര്വാസാവും; അതുപോലെ ശാകല്യനും ഗാലവനും; ജാബാലിയും മുദ്ഗലനും സന്നിഹിതരായിരുന്നു।

Verse 17

विश्वामित्रः कौशिकश्च जह्नुर्विश्वावसुस्तथा । धौम्यश्चैव शतानन्दो वैशंपायनजिष्णवः

അവിടെ വിശ്വാമിത്രനും കൗശികനും; ജഹ്നുവും വിശ്വാവസുവും; കൂടാതെ ധൗമ്യൻ, ശതാനന്ദൻ, വൈശംപായനൻ, ജിഷ്ണുവും സന്നിഹിതരായിരുന്നു।

Verse 18

शाकटायनवार्द्धिक्यावग्निको बादरायणः । वालखिल्या महात्मानो ये च भूमण्डले स्थिताः

അവിടെ ശാകടായനൻ, വാർദ്ധിക്യൻ, അവഗ്നികൻ, ബാദരായണൻ എന്നിവർ ഉണ്ടായിരുന്നു; മഹാത്മാക്കളായ വാലഖില്യരും ഭൂമണ്ഡലത്തിൽ വസിക്കുന്ന മറ്റു ശ്രേഷ്ഠ ഋഷിമാരും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 19

ते सर्वे तत्र तिष्ठंति पर्वते तु कृतस्मरे । तेजस्विनो ब्रह्मपुत्रा ऋषयो धार्मिकाः प्रिये

പ്രിയേ! അവർ എല്ലാവരും ‘കൃതസ്മര’ എന്ന പേരുള്ള പർവതത്തിൽ അവിടെ വസിക്കുന്നു—തേജസ്വികളായ, ബ്രഹ്മജനിതരായ, ധർമ്മനിഷ്ഠരായ ഋഷിമാർ।

Verse 20

ज्वलंतस्तपसा सर्वे निर्द्धूमा इव पावकाः । मासोपवासिनः केचित्केचित्पक्षोपवासिनः

അവർ എല്ലാവരും തപസ്സാൽ ജ്വലിച്ചു, പുകരഹിതമായ അഗ്നിപോലെ. ചിലർ മാസോപവാസം, ചിലർ പക്ഷോപവാസം അനുഷ്ഠിച്ചു।

Verse 21

त्रैरात्रिकाः सांतपना निराहारास्तथा परे । केचित्पुष्प फलाहाराः शीर्णपर्णाशिनस्तथा

ചിലർ ത്രൈരാത്രിക വ്രതം, ചിലർ സാന്തപന തപസ്സ്; മറ്റുള്ളവർ നിരാഹാരരായി. ചിലർ പുഷ്പ-ഫലാഹാരം, ചിലർ വീണ ഇലകളെ മാത്രം ഭക്ഷിച്ചു।

Verse 22

केचिद्गोमयभक्षाश्च जलाहारास्तथा परे । साग्निहोत्राः सुविद्वांसो मोक्षमार्गार्थचिन्तकाः

ചിലർ ഗോമയം ഭക്ഷിച്ചു, ചിലർ ജലാഹാരികളായി. അഗ്നിഹോത്രം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന ആ പണ്ഡിത ഋഷിമാർ മോക്ഷമാർഗത്തിന്റെ അർത്ഥം ധ്യാനിച്ചു।

Verse 23

इति हासपुराणादिश्रुतिस्मृतिविशारदाः । एते चान्ये च बहवो मार्कंडेयपुरोगमाः

ഇങ്ങനെ ആ ഋഷിമാർ—ഇതിഹാസപുരാണങ്ങളിൽ നിപുണരും ശ്രുതി-സ്മൃതികളിൽ വിശാരദരുമായവർ—അവിടെ സന്നിഹിതരായിരുന്നു. മാർകണ്ഡേയനെ മുൻനിർത്തി ഇവരും മറ്റു അനേകം മുനികളും അവിടെ ഒന്നിച്ചു ചേർന്നു.

Verse 24

प्रभासं क्षेत्रमासाद्य संस्थिता कृतपर्वते । एवं कृतस्मरस्तत्र सर्वदेवनिषेवितः । मन्वंतरेस्मिन्यो देवि निर्दग्धो वडवाग्निना

പ്രഭാസ എന്ന പുണ്യക്ഷേത്രത്തിലെത്തി അദ്ദേഹം കൃതപർവതത്തിൽ നിലകൊണ്ടു. അവിടെ സർവദേവന്മാരാൽ സേവിക്കപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തിന് ‘സ്മൃതി-ചേതന’ പുനഃ ലഭിച്ചു; ദേവീ, ഈ മന്വന്തരത്തിലേ തന്നെ അദ്ദേഹം വഡവാഗ്നിയാൽ ദഗ്ധനായിരുന്നു.

Verse 25

तं दृष्ट्वा पर्वतं रम्यं दृष्ट्वा चैव महोदधिम् । प्रदक्षिणं ततश्चक्रे सप्तकृत्वो निशाकरः । गिरेः प्रदक्षिणां कृत्वा गतो यत्र महेश्वरः

ആ മനോഹരമായ പർവതവും മഹാസമുദ്രവും കണ്ട നിശാകരൻ (ചന്ദ്രൻ) അപ്പോൾ ഏഴുതവണ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു. പർവതപ്രദക്ഷിണം പൂർത്തിയാക്കി മഹേശ്വരൻ ഉണ്ടായിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് അദ്ദേഹം പോയി.

Verse 26

समीपे तु समुद्रस्य स्पर्शलिंगस्वरूपवान् । प्रसादयामास विभुं प्रसन्नेनांतरात्मना

സമുദ്രത്തിനടുത്ത് അദ്ദേഹം സ്പർശലിംഗസ്വരൂപത്തിൽ (ആരാധനയിൽ) നിലകൊണ്ട്, പ്രസന്നവും ശുദ്ധവുമായ അന്തരാത്മാവോടെ സർവവ്യാപിയായ വിഭുവിനെ പ്രസാദിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.

Verse 27

मरणं वेति संध्याय शरणं वा महेश्वरम् । वरं शापाभिघातार्थं मृत्युं वा शंकरान्मम

‘മരണമോ, അല്ലെങ്കിൽ മഹേശ്വരന്റെ ശരണോ?’ എന്ന് ചിന്തിച്ച് അദ്ദേഹം നിശ്ചയിച്ചു—‘ശാപാഘാതം അവസാനിപ്പിക്കാൻ ശങ്കരനാൽ ലഭിക്കുന്ന മരണമെങ്കിലും എനിക്ക് ശ്രേയസ്കരം.’

Verse 28

इति सोमो मतिं कृत्वा तपसाऽराधयञ्छिवम् । यावद्वर्षसहस्रं तु फलमूलाशनोऽभवत्

ഇങ്ങനെ സോമൻ ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്ത് തപസ്സിലൂടെ ശിവനെ ആരാധിച്ചു; പൂർണ്ണമായ ആയിരം വർഷം അവൻ ഫലവും മൂലവും മാത്രമേ ആഹാരമായി സ്വീകരിച്ചുള്ളൂ।

Verse 29

पूर्णे वर्षसहस्रे तु चतुर्थे वरवर्णिनि । तुतोष भगवान्रुद्रो वाक्यं चेदमुवाच ह

ഹേ മനോഹരവർണ്ണിനീ! നാലാമത്തെ സഹസ്രവർഷം പൂർത്തിയായപ്പോൾ ഭഗവാൻ രുദ്രൻ പ്രസന്നനായി ഈ വചനങ്ങൾ അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 30

परितुष्टोऽस्मि ते चंद्र वरं वरय सुव्रत । किं ते कामं करोम्यद्य ब्रूहि यत्स्यात्सुदुर्ल्लभम्

ഹേ ചന്ദ്രാ! ഞാൻ നിന്നിൽ പൂർണ്ണമായി പ്രസന്നനാണ്. ഹേ സുവ്രതാ! ഒരു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക. ഇന്ന് നിന്റെ ഏത് ആഗ്രഹം നിറവേറ്റട്ടെ? അത്യന്തം ദുർലഭമായതായാലും പറയുക।

Verse 31

एवं प्रत्यक्षमापन्नं दृष्ट्वा देवं वृषध्वजम् । प्रणम्य तं यथाभक्त्या स्तुतिं चक्रे निशाकरः

ഇങ്ങനെ വൃഷധ്വജനായ ദേവനെ തന്റെ മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷമായി വന്നതായി കണ്ടു, നിശാകരൻ യഥാഭക്തിയായി നമസ്കരിച്ചു സ്തുതിഗാനം രചിച്ചു।

Verse 32

चंद्र उवाच । ॐ नमो देवदेवाय शिवाय परमात्मने । अप्रमेयस्वरूपाय ब्यक्ताव्यक्तस्वरूपिणे

ചന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു— ॐ, ദേവദേവനായ ശിവനേ, പരമാത്മാവേ, നമസ്കാരം; അളക്കാനാകാത്ത സ്വരൂപനേ, വ്യക്തവും അവ്യക്തവും ആയ ഇരുരൂപങ്ങളെയും ധരിക്കുന്നവനേ.

Verse 33

त्वं पतिर्योगिनामीश त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् । त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कारस्त्वमोंकारः प्रजापतिः

ഹേ ഈശാ! നീയത്രേ യോഗികളുടെ അധിപൻ; നിനക്കുള്ളിൽ സർവ്വവും പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്. നീയത്രേ യജ്ഞം, നീയത്രേ വഷട്കാരം, നീയത്രേ ഓംകാരം, നീയത്രേ പ്രജാപതി.

Verse 34

चतुर्विंशत्यधिकं च भुवनानां शतद्वयम् । तस्योपरि परं ज्योतिर्जागर्ति तव केवलम्

ഇരുനൂറു ലോകങ്ങളെക്കാൾ—അതിലും ഇരുപത്തിനാലു അധികം—അപ്പുറം, അവയുടെ മീതെ പരമജ്യോതി പ്രകാശിക്കുന്നു; ആ ജ്യോതി നിന്റെ രൂപമായിട്ടു മാത്രം ജാഗ്രതയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 35

कल्पांत आदिवाराहमुक्तब्रह्मांडसंस्थितौ । आधारस्तंभभूताय तेजोलिंगाय ते नमः

കൽപാന്തത്തിൽ ആദിവരാഹൻ ബ്രഹ്മാണ്ഡാണ്ഡം വിമോചിപ്പിക്കുമ്പോൾ ആധാരസ്തംഭമായി നിലകൊള്ളുന്ന ആ തേജോലിംഗസ്വരൂപനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 36

नमोऽनामयनाम्ने ते नमस्ते कृत्तिवाससे । नमो भैरवनाथाय नमः सोमेश्वराय ते

അനാമയ എന്ന നാമമുള്ള നിനക്കു നമസ്കാരം; കൃത്തിവാസനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ഭൈരവനാഥനേ, നമസ്കാരം; സോമേശ്വരനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 37

इति संज्ञाभिरेताभिः स्तुत्याभिरमृतेश्वरः । भूतैर्भव्यैर्भविष्यैश्च स्तूयसे सुरसत्तमैः

ഹേ അമൃതേശ്വരാ! ഈ നാമങ്ങളും സ്തുതികളും കൊണ്ടു നീ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നു—ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠരായവരാൽ—ഭൂതം, വർത്തമാനം, ഭാവി കാലങ്ങളിലുമെല്ലാം.

Verse 38

आद्यो विरंचिनामाभूद्ब्रह्मा लोकपितामहः । मृत्युञ्जयेति ते नाम तदाऽभूत्पार्वतीपते

ആദ്യ യുഗത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ് ‘വിരഞ്ചി’ എന്ന പേരിൽ ലോകപിതാമഹനായി പ്രസിദ്ധനായപ്പോൾ, ഹേ പാർവതീപതേ, നിന്റെ നാമം ‘മൃത്യുഞ്ജയ’—മരണത്തെ ജയിക്കുന്നവൻ—എന്നു ആയി।

Verse 39

द्वितीयोऽभूद्यदा ब्रह्मा पद्मभूरिति विश्रुतः । तदा कालाग्निरुद्रेति तव नाम प्रकीर्तितम्

രണ്ടാം ഘട്ടത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ് ‘പദ്മഭൂ’ (പദ്മജന്മൻ) എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായപ്പോൾ, നിന്റെ നാമം ‘കാലാഗ്നിരുദ്ര’—കാലാഗ്നിസ്വരൂപനായ രുദ്രൻ—എന്ന് പ്രഖ്യാതമായി।

Verse 40

तृतीयोऽभूद्यदा ब्रह्मा स्वयंभूरिति विश्रुतः । अमृतेशेति ते नाम कीर्तितं कीर्तिवर्द्धनम्

മൂന്നാം ഘട്ടത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ് ‘സ്വയംഭൂ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായപ്പോൾ, നിന്റെ നാമം ‘അമൃതേശ’—അമൃതത്തിന്റെ അധിപൻ—എന്ന് കീർത്തിക്കപ്പെട്ടു; അത് കീർത്തിവർദ്ധകമാണ്।

Verse 41

चतुर्थोऽभूद्यदा ब्रह्मा परमेष्ठीति विश्रुतः । अनामयेति देवेश तव नाम स्मृतं तदा

നാലാം ഘട്ടത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ് ‘പരമേഷ്ഠി’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായപ്പോൾ, ഹേ ദേവേശാ, നിന്റെ നാമം ‘അനാമയ’—രോഗശോകരഹിതൻ—എന്ന് സ്മരിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 42

पंचमोऽभूद्यदा ब्रह्मा सुरज्येष्ठ इति श्रुतः । कृत्तिवासेति ते नाम बभूव त्रिपुरांतक

അഞ്ചാം ഘട്ടത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ് ‘സുരജ്യേഷ്ഠ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി കേൾക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഹേ ത്രിപുരാന്തകാ, നിന്റെ നാമം ‘കൃത്തിവാസ’—ചർമ്മവസ്ത്രധാരി—എന്നു ആയി।

Verse 43

षष्ठश्चाभूद्यदा ब्रह्मा हेमगर्भ इति स्मृतः । तदा भैरवनाथेति तव नाम प्रकीर्तितम्

ആറാം ഘട്ടത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ് ‘ഹേമഗർഭ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, നിന്റെ നാമം ‘ഭൈരവനാഥൻ’ എന്നു പ്രഖ്യാതമായി.

Verse 44

अधुना वर्त्तते योऽसौ शतानंद इति श्रुतः । आदिसोमेन यश्चासौ वामनेत्रोद्भवेन ते

ഇപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നവൻ ‘ശതാനന്ദൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധൻ; അവൻ നിന്റെ ഇടത് കണ്ണിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച ‘ആദി-സോമൻ’ തന്നെയാണ്.

Verse 45

प्रतिष्ठार्थं तु लिंगस्य आनीतश्चाष्टवार्षिकः । बालरूपी तदा तेन सोमनाथेति कीर्तितम्

ലിംഗത്തിന്റെ പ്രതിഷ്ഠയ്ക്കായി എട്ടുവയസ്സുള്ള ബാലനെ കൊണ്ടുവന്നു; ബാലരൂപത്തിൽ അവൻ അപ്പോൾ ‘സോമനാഥൻ’ എന്നു കീര്ത്തിച്ചു.

Verse 46

सहस्रद्वितयं चैव शतं चैव षडुत्तरम्

രണ്ടായിരം, ഒരു നൂറ്, പിന്നെ ആറു കൂടി—അത് 2106.

Verse 47

सप्तमोऽहं महादेव आत्रेय इति विश्रुतः । प्राचेतसेन दक्षेण शप्तस्त्वां शरणं गतः । रक्ष मां देवदेवेश क्षयिणं पापरोगिणम्

ഹേ മഹാദേവാ! ഞാൻ ഏഴാമൻ, ‘ആത്രേയൻ’ എന്നു വിശ്രുതൻ. പ്രചേതസിന്റെ പുത്രനായ ദക്ഷന്റെ ശാപത്താൽ പീഡിതനായി ഞാൻ നിന്റെ ശരണത്തിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു. ഹേ ദേവദേവേശാ! പാപരോഗം മൂലം ക്ഷയിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ.

Verse 48

इति संस्तुवतस्तस्य चंद्रस्य करुणाकरः । तुतोष भगवान्रुद्रो वाक्यं चेदमुवाच ह

ഇങ്ങനെ ചന്ദ്രൻ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ കരുണാസാഗരനായ ഭഗവാൻ രുദ്രൻ പ്രസന്നനായി, ഈ വചനങ്ങൾ അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 49

परितुष्टोऽस्मि ते चंद्र वरं वरय सुव्रत । कि ते कामं करोम्यद्य ब्रूहि यत्स्यात्सुदुर्ल्लभम्

ഹേ ചന്ദ്രാ! ഞാൻ നിന്നിൽ പൂർണ്ണമായി പ്രസന്നനാണ്. ഹേ സുവ്രതാ! വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക. ഇന്ന് നിന്റെ ഏത് ആഗ്രഹം നിറവേറ്റട്ടെ? അത്യന്തം ദുർലഭമായതും പറയുക।

Verse 50

मम नामानि गुह्यानि मम प्रियतराणि च । पठिष्यंति नरा ये तु दास्ये तेषां मनोगतम्

എന്റെ ഗൂഢവും എനിക്ക് അതിപ്രിയവുമായ നാമങ്ങൾ പാരായണം ചെയ്യുന്നവർക്ക് അവരുടെ ഹൃദയാഭിലാഷം ഞാൻ പ്രസാദിക്കും।

Verse 51

अतीता ये चंद्रमसो भविष्यंति च येऽधुना । तेषां पूज्यमिदं लिंगं यावदन्योऽष्टवार्षिकः

കഴിഞ്ഞുപോയ ചന്ദ്രന്മാരും, ഇപ്പോഴുള്ളവരും, വരാനിരിക്കുന്നവരും—അവർക്കെല്ലാം ഈ ലിംഗം പൂജ്യമാണ്; മറ്റൊരു അഷ്ടവർഷീയ പ്രത്യക്ഷം ഉണ്ടാകുന്നതുവരെ।

Verse 52

आः परं चतुर्वक्त्रो ब्रह्मा यो भविता यदा । प्राणनाथेति देवस्य तदा नाम भविष्यति

കൂടാതെ: ചതുര്മുഖ ബ്രഹ്മാവ് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ, ആ ദേവന്റെ നാമം ‘പ്രാണനാഥ’ ആയിരിക്കും।

Verse 53

प्राणास्तु वायवः प्रोक्तास्तदाराधननाम तत् । प्राणनाथेति संप्रोक्तं मेऽधुना तद्भविष्यति

പ്രാണങ്ങൾ വായുരൂപ ജീവശക്തികളെന്നു പറയപ്പെടുന്നു; അതുതന്നെ ആരാധനയുടെ നാമമാകുന്നു. ‘പ്രാണനാഥൻ’ എന്നു പ്രഖ്യാപിച്ചതുപോലെ, ഇന്നുമുതൽ അതേ എന്റെ (ആരാധ്യ-)നാമമാകും.

Verse 54

तस्मादग्नीशनामेति कालरुद्रेत्यनंतरम् । तारकेति ततो नाम भविष्यत्येव कीर्तितम्

അതുകൊണ്ട് ദേവന്റെ നാമം ‘അഗ്നീശൻ’ എന്നു കീർത്തിക്കപ്പെടും; തുടർന്ന് ‘കാലരുദ്രൻ’. പിന്നെ ‘താരകൻ’ എന്ന നാമം വരും—ഇങ്ങനെ നാമക്രമം പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 55

मृत्युञ्जयेति देवस्य भविता तदनंतरम् । त्र्यंबकेशस्त्वितीशेति भुवनेशेत्यनन्तरम्

അതിന് ശേഷം ദേവൻ ‘മൃത്യുഞ്ജയൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെടും. തുടർന്ന് ‘ത്ര്യമ്പകേശൻ’, തുടർന്ന് ‘ഇതീശൻ’, പിന്നെ ‘ഭുവനേശൻ’ എന്നും പ്രസിദ്ധമാകും.

Verse 56

भूतनाथेति घोरेति ब्रह्मेशेत्यथ नामकम् । भविष्यं पृथिवीशेति आदिनाथेत्यनंतरम्

പിന്നീട് ‘ഭൂതനാഥൻ’, തുടർന്ന് ‘ഘോരൻ’, പിന്നെ ‘ബ്രഹ്മേശൻ’ എന്ന നാമം വരും. ഭാവിയിൽ ‘പൃഥിവീശൻ’ എന്നും, അതിനുശേഷം ‘ആദിനാഥൻ’ എന്നും വിളിക്കപ്പെടും.

Verse 57

कल्पेश्वरेति देवस्य चंद्रनाथेत्यनन्तरम् । नाम देवस्य यद्भावि सांप्रतं ते प्रकाशितम्

പിന്നീട് ദേവൻ ‘കല്പേശ്വരൻ’ എന്നും, തുടർന്ന് ‘ചന്ദ്രനാഥൻ’ എന്നും വിളിക്കപ്പെടും. ദേവന്റെ വരാനിരിക്കുന്ന നാമങ്ങൾ ഇപ്പോൾ നിനക്കു വെളിപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.

Verse 58

इत्येवमादि नामानि स्वसंख्यातानि षोडश । गतानि संभविष्यंति कालस्यानंतभावतः

ഇങ്ങനെ ആദിമുതൽ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ട, തത്തത്തായ നിശ്ചിത എണ്ണക്രമത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന പതിനാറു നാമങ്ങൾ—കാലത്തിന്റെ അനന്തസ്വഭാവം കൊണ്ടു—ചിലത് കഴിഞ്ഞുപോയി; ചിലത് ഇനിയും ഭാവിയിൽ വീണ്ടും ഉദ്ഭവിക്കും।

Verse 59

एकैकं वर्तते नाम ब्रह्मणः प्रलयावधि । ततोन्यज्जायते नाम यथा नामानुरूपतः

ബ്രഹ്മന്റെ പ്രളയാന്തം വരെ ഓരോ നാമവും തന്നേ നിലനിൽക്കും; പിന്നെ ആ നാമത്തിന്റെ സ്വഭാവഗുണങ്ങൾക്ക് അനുരൂപമായി മറ്റൊരു നാമം ഉദ്ഭവിക്കും।

Verse 60

अथ किं बहुनोक्तेन रहस्यं ते प्रकाशितम् । वत्स यत्कारणेनेह तपस्तप्तं त्वयाऽखिलम् । तन्मे निःशेषतो ब्रूहि दास्ये तुष्टोऽस्मि ते वरम्

ഇനി അധികം പറയുന്നതെന്തിന്? രഹസ്യം നിനക്കു വെളിപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. വത്സാ, ഏതു കാരണത്താൽ നീ ഇവിടെ സമ്പൂർണ്ണ തപസ്സു ചെയ്തു എന്നത് എനിക്കു നിശ്ശേഷമായി പറയുക; ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്, നിനക്കു വരം നൽകാം।

Verse 61

चन्द्र उवाच । अहं शप्तस्तु दक्षेण कस्मिंश्चित्कारणांतरे । यक्ष्मणा च क्षयं नीतस्तस्मात्त्वं त्रातुमर्हसि

ചന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഒരു കാരണാന്തരത്തിൽ ദക്ഷൻ എന്നെ ശപിച്ചു; യക്ഷ്മയാൽ ഞാൻ ക്ഷയത്തിലേക്കു നയിക്കപ്പെട്ടു. അതിനാൽ നീ എന്നെ രക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്।

Verse 62

शंभुरुवाच । अधुना भोः समं पश्य सर्वास्ता दक्षकन्यकाः । क्षयस्ते भविता पक्षं पक्षं वृद्धिर्भविष्यति

ശംഭു പറഞ്ഞു—ഇപ്പോൾ, ഹേ സോമ, ഈ ദക്ഷകന്ന്യകളെയെല്ലാം സമഭാവത്തോടെ നോക്കുക. നിനക്കു ഒരു പക്ഷത്തിൽ ക്ഷയം, അടുത്ത പക്ഷത്തിൽ വർദ്ധി—പക്ഷം പക്ഷമായി ഉണ്ടാകും।

Verse 63

पूर्वोचितां प्रभां सोम प्राप्स्यसे मत्प्रसादतः । प्राचेतसस्य दक्षस्य तपसा हतपाप्मनः

ഹേ സോമാ! എന്റെ അനുഗ്രഹത്താലും തപസ്സുകൊണ്ട് പാപങ്ങളെ നശിപ്പിച്ച പ്രാചേതസനായ ദക്ഷന്റെ തപസ്സിനാലും നിനക്ക് നിന്റെ പഴയ പ്രഭ തിരികെ ലഭിക്കും.

Verse 64

तस्यान्यथा वचः कर्तुं शक्यं नान्यैः सुरैरपि । ब्राह्मणाः कुपिता हन्युर्भस्मीकुर्युः स्वतेजसा

അദ്ദേഹത്തിന്റെ വചനത്തെ മാറ്റാൻ മറ്റ് ദേവന്മാർക്ക് പോലും കഴിയില്ല. ബ്രാഹ്മണർ കോപിച്ചാൽ, അവർക്ക് തങ്ങളുടെ തേജസ്സുകൊണ്ട് വധിക്കാനും ഭസ്മമാക്കാനും കഴിയും.

Verse 65

देवान्कुर्युरदेवांश्च नाशयेयुरिदं जगत् । ब्राह्मणाश्चैव देवाश्च तेज एकं द्विधा कृतम्

അവർക്ക് ദേവന്മാരെ അദേവന്മാരാക്കാനും ഈ ലോകത്തെ നശിപ്പിക്കാനും കഴിയും. ബ്രാഹ്മണരും ദേവന്മാരും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരേ തേജസ്സാണ്, അത് രണ്ടായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 66

प्रत्यक्षं ब्राह्मणा देवाः परोक्षं दिवि देवताः । न विना ब्राह्मणा देवैर्न देवा ब्राह्मणैर्विना

ഭൂമിയിൽ ബ്രാഹ്മണർ പ്രത്യക്ഷ ദൈവങ്ങളാണ്; സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ദേവന്മാർ പരോക്ഷ ദൈവങ്ങളാണ്. ദേവന്മാരില്ലാതെ ബ്രാഹ്മണരില്ല, ബ്രാഹ്മണരില്ലാതെ ദേവന്മാരുമില്ല.

Verse 67

एकत्र मन्त्रा स्तिष्ठन्ति तेज एकत्र तिष्ठति । ब्राह्मणा देवता लोके ब्राह्मणा दिवि देवताः । त्रैलोक्ये ब्राह्मणाः श्रेष्ठा ब्राह्मणा एव कारणम्

ഒരിടത്ത് മന്ത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; ഒരിടത്ത് തേജസ്സ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഈ ലോകത്ത് ബ്രാഹ്മണർ ദേവന്മാരാണ്; സ്വർഗ്ഗത്തിലും ബ്രാഹ്മണർ തന്നെ ദേവന്മാർ. മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ബ്രാഹ്മണർ ശ്രേഷ്ഠരാണ്; ബ്രാഹ്മണർ തന്നെയാണ് (ധർമ്മത്തിന്) മൂലകാരണം.

Verse 68

पितुर्नियुक्ताः पितरो भवंति क्रियासु दैवीषु भवंति देवाः । द्विजोत्तमा हस्तनिषक्ततोयास्तेनैव देहेन भवंति देवाः

പിതാവിന്റെ നിയോഗവും പുത്രധർമ്മവും അനുസരിച്ചുള്ള ക്രിയകളിൽ പിതൃകൾ സന്നിഹിതരാകുന്നു; ദൈവിക കർമങ്ങളിൽ ദേവതകൾ പ്രസന്നമായി പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഹേ ദ്വിജോത്തമ, കൈയിൽ ജലം ധരിച്ചു അർപ്പിക്കുമ്പോൾ ബ്രാഹ്മണൻ അതേ ദേഹത്താൽ യജ്ഞത്തിൽ ദേവതാസ്വരൂപനാകുന്നു.

Verse 69

षट्क र्मतत्त्वाभिरतेषु नित्यं विप्रेषु वेदार्थकुतूहलेषु । न तेषु भक्त्या प्रविशंति घोरं महाभयं प्रेतभवं कदाचित्

നിത്യം ഷട്കർമതത്ത്വങ്ങളിൽ രതരായി വേദാർത്ഥത്തിൽ കൗതുകമുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാരോടു ഭക്തിയുള്ളവൻ, ആ ഘോര മഹാഭയമായ പ്രേതഭാവത്തിലേക്ക് ഒരിക്കലും പ്രവേശിക്കുകയില്ല.

Verse 70

यद्ब्राह्मणाः स्तुत्यतमा वदन्ति तद्देवता कर्मभिराचरंति । तुष्टेषु तुष्टाः सततं भवन्ति प्रत्यक्षदेवेषु परोक्षदेवाः

അത്യന്തം സ്തുത്യരായ ബ്രാഹ്മണർ എന്തു പറയുന്നു, അതേ ദേവതകൾ തങ്ങളുടെ കർമങ്ങളാൽ ആചരിക്കുന്നു. പ്രത്യക്ഷദേവന്മാരായ ബ്രാഹ്മണർ തൃപ്തരായാൽ, പരോക്ഷദേവതകളും നിത്യവും തൃപ്തരാകും.

Verse 71

यथा रुद्रा यथा देवा मरुतो वसवोऽश्विनौ । ब्रह्मा च सोमसूर्यौ च तथा लोके द्विजोत्तमाः

രുദ്രന്മാർ, ദേവന്മാർ, മരുതുകൾ, വസുക്കൾ, അശ്വിനീദേവന്മാർ ഉള്ളതുപോലെ; ബ്രഹ്മാ, സോമൻ, സൂര്യൻ ഉള്ളതുപോലെ—ഈ ലോകത്തും ദ്വിജോത്തമന്മാർ (ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണർ) ഉണ്ട്.

Verse 72

देवाधीनाः प्रजाः सर्वा यज्ञाधीनाश्च देवताः । ते यज्ञा ब्राह्मणाधीनास्तस्माद्देवा द्विजोत्तमाः

സകല പ്രജകളും ദേവന്മാരിൽ ആശ്രിതരാണ്; ദേവതകൾ യജ്ഞത്തിൽ ആശ്രിതരാണ്. ആ യജ്ഞങ്ങൾ ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ ആശ്രിതമാണ്; അതുകൊണ്ട് ദ്വിജോത്തമന്മാരാണ് (ഭൂമിയിൽ) ദേവസ്വരൂപർ.

Verse 73

ब्राह्मणानर्चयेन्नित्यं ब्राह्मणांस्तर्पयेत्सदा । ब्राह्मणास्तारका लोके ब्राह्मणात्स्वर्गमश्नुते

ബ്രാഹ്മണരെ നിത്യവും ആരാധിക്കണം; എപ്പോഴും തർപ്പണാദികളാൽ തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം. ബ്രാഹ്മണർ ലോകത്തിലെ താരകകൾ; ബ്രാഹ്മണന്മാർ മുഖേന സ്വർഗ്ഗപ്രാപ്തി ലഭിക്കുന്നു.

Verse 75

शक्यं हि कवचं भेत्तुं नाराचेन शरेण वा । अपि वज्र सहस्रेण ब्राह्मणाशीः सुदुर्भिदा

കവചം നാരാചമോ അമ്പോ കൊണ്ട് ഭേദിക്കാം; എന്നാൽ ബ്രാഹ്മണന്റെ ആശീർവാദം ആയിരം വജ്രങ്ങളാലും ഭേദിക്കാനാകാത്തത്ര ദുർഭേദ്യം.

Verse 76

हुतेन शाम्यते पापं हुतमन्नेन शाम्यति । अन्नं हिरण्यदानेन हिरण्यं ब्राह्मणाशिषा

ഹോമാർപ്പണത്താൽ പാപം ശമിക്കുന്നു; അർപ്പിച്ച അന്നവും ശുഭമാകുന്നു. അന്നം സ്വർണ്ണദാനത്താൽ പവിത്രമാകുന്നു; സ്വർണ്ണം ബ്രാഹ്മണാശീർവാദത്താൽ പവിത്രമാകുന്നു.

Verse 77

य इच्छेन्नरकं गंतुं सपुत्रपशुबांधव । देवेष्वधिकृतं कुर्याद्ब्राह्मणेषु च गोषु च

ആരു പുത്രന്മാരും പശുക്കളും ബന്ധുക്കളുമൊത്ത് നരകത്തിലേക്ക് പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ, അവൻ ദേവന്മാരോടും ബ്രാഹ്മണന്മാരോടും ഗോകളോടും അപരാധം ചെയ്യട്ടെ.

Verse 78

ब्राह्मणान्द्वेष्टि यो मोहाद्देवान्गाश्च मखान्यदि । नैव तस्य परो लोको नाऽयं लोको दुरात्मनः

മോഹത്താൽ ബ്രാഹ്മണരെ ദ്വേഷിക്കുകയും ദേവന്മാരെയും ഗോകളെയും യജ്ഞങ്ങളെയും അവമതിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ദുർആത്മാവിന് പരലോകവും ഇല്ല, ഇഹലോകവും ഇല്ല.

Verse 79

अभेद्यमच्छेद्यमनादिमक्षयं विधिं पुराणं परिपालयन्ति । महामतिस्तानभिपूज्य वै द्विजान्भवेदजेयो दिवि देवराडिव

അഭേദ്യവും അച്ഛേദ്യവും അനാദിയും അക്ഷയവും ആയ പുരാതനവിധിയെ പാലിക്കുന്നവൻ—ആ മഹാമതി ദ്വിജന്മാരെ യഥാവിധി പൂജിച്ച് സ്വർഗത്തിൽ ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ അജേയനാകുന്നു.

Verse 80

अग्रं धर्मस्य राजानो मूलं धर्मस्य ब्राह्मणाः । तस्मान्मूलं न हिंसीत मूले ह्यग्रं प्रतिष्ठितम्

ധർമ്മത്തിന്റെ അഗ്രഭാഗം രാജാക്കന്മാർ; ധർമ്മത്തിന്റെ മൂലം ബ്രാഹ്മണന്മാർ. അതിനാൽ മൂലത്തെ ഹിംസിക്കരുത്; മൂലത്തിലാണ് അഗ്രഭാഗം പ്രതിഷ്ഠിതമായിരിക്കുന്നത്.

Verse 81

फलं धर्मस्य राजानः पुष्पं धर्मस्य ब्राह्मणाः । तस्मात्पुष्पं न हिंसीत पुष्पात्संजायते फलम्

ധർമ്മത്തിന്റെ ഫലം രാജാക്കന്മാർ; ധർമ്മത്തിന്റെ പുഷ്പം ബ്രാഹ്മണന്മാർ. അതിനാൽ പുഷ്പത്തെ ഹിംസിക്കരുത്; പുഷ്പത്തിൽ നിന്നാണ് ഫലം ജനിക്കുന്നത്.

Verse 82

राजा वृक्षो ब्राह्मणास्तस्य मूलं पौराः पर्णं मन्त्रिणस्तस्य शाखाः । तस्माद्राज्ञा ब्राह्मणा रक्षणीया मूले गुप्ते नास्ति वृक्षस्य नाशः

രാജാവ് വൃക്ഷം; ബ്രാഹ്മണന്മാർ അതിന്റെ മൂലം; പൗരന്മാർ അതിന്റെ ഇലകൾ; മന്ത്രിമാർ അതിന്റെ ശാഖകൾ. അതിനാൽ രാജാവ് ബ്രാഹ്മണന്മാരെ സംരക്ഷിക്കണം; മൂലം കാത്താൽ വൃക്ഷത്തിന് നാശമില്ല.

Verse 83

आसन्नो हि दहत्यग्निर्दूराद्दहति ब्राह्मणः । प्ररोहत्यग्निना दग्धं ब्रह्मदग्धं न रोहति

അഗ്നി അടുത്തിരിക്കുമ്പോഴാണ് ദഹിപ്പിക്കുന്നത്; എന്നാൽ ബ്രാഹ്മണന്റെ (ബ്രഹ്മതേജസ്) ദൂരത്തുനിന്നും ദഹിപ്പിക്കുന്നു. അഗ്നിയിൽ ദഗ്ധമായത് വീണ്ടും മുളയ്ക്കാം; ബ്രഹ്മതേജസ്സിൽ ദഗ്ധമായത് വീണ്ടും മുളയ്ക്കുകയില്ല.

Verse 84

ब्राह्मणानां च शापेन सर्वभक्षो हुताशनः । समुद्रश्चाप्यपेयस्तु विफलश्च पुरंदरः

ബ്രാഹ്മണരുടെ ശാപബലത്താൽ ഹുതാശനനായ അഗ്നിയും സർവ്വഭക്ഷകനാകുന്നു; സമുദ്രവും അപേയമാകുന്നു; പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ) പോലും ശക്തിഹീനനായി ശ്രമങ്ങൾ നിഷ്ഫലമാകുന്നു।

Verse 85

त्वं चन्द्र राजयक्ष्मी च पृथिव्यामूषराणि च । सूर्याचन्द्रमसोः पातः पुनरुद्धरणं तयोः

നീയേ ചന്ദ്രൻ, രാജലക്ഷ്മി, ഭൂമിയിലെ ഊസരഭൂമികളും; നീയേ സൂര്യചന്ദ്രന്മാരുടെ പതനം—വീണ്ടും അവരുടെ പുനരുദ്ധാരവും നീയേ।

Verse 86

वनस्पतीनां निर्यासो दानवानां पराजयः । नागानां च वशीकारः क्षत्रस्योत्सादनं तथा । देवोत्पत्ति विपर्यासो लोकानां च विपर्ययः

അതിൽ നിന്നാണ് വൃക്ഷങ്ങളുടെ നിര്യാസ-രസം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്; ദാനവരുടെ പരാജയം സംഭവിക്കുന്നു; നാഗങ്ങൾ വശമാകുന്നു; അതുപോലെ അഹങ്കാരിയായ ക്ഷത്രബലത്തിന്റെ ഉത്സാദനവും നടക്കുന്നു; ദേവോത്പത്തിയിലും വിപര്യാസം, ലോകങ്ങളിലും കലാപവും ഉണ്ടാകുന്നു।

Verse 87

एवमादीनि तेजांसि ब्राह्मणानां महात्मनाम् । तस्माद्विप्रेषु नृपतिः प्रणमेन्नित्यमेव च

ഇങ്ങനെ മഹാത്മ ബ്രാഹ്മണർക്കു പലവിധ തേജസ്സുകളും സാമർത്ഥ്യങ്ങളും ഉണ്ട്; അതുകൊണ്ട് രാജാവ് വിപ്രന്മാർക്ക് നിത്യവും പ്രണാമം ചെയ്യണം।

Verse 88

परा मप्यापदं प्राप्तो ब्राह्मणान्न प्रकोपयेत् । ते ह्येनं कुपिता हन्युः सद्यः सबलवाहनम्

അത്യന്തം വലിയ ആപത്തിൽപ്പെട്ടാലും ബ്രാഹ്മണരെ കോപിപ്പിക്കരുത്; അവർ ക്രുദ്ധരായാൽ സൈന്യവും വാഹനങ്ങളും സഹിതം അവനെ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ നശിപ്പിക്കും।

Verse 89

प्रणीतश्चाप्रणीतश्च यथाग्निर्दैवतं महत् । एवं विद्वानविद्वान्वा ब्राह्मणो दैवतं महत्

വിധിപൂർവ്വം ജ്വലിപ്പിച്ചാലും അല്ലാതെയായാലും അഗ്നി മഹാദേവത തന്നേ; അതുപോലെ പണ്ഡിതനായാലും അപണ്ഡിതനായാലും ബ്രാഹ്മണൻ മഹാദേവത തന്നേ.

Verse 90

श्मशानेष्वपि तेजस्वी पावको नैव दुष्यति । हूयमानश्च यज्ञेषु भूय एवाभिवर्द्धते

ശ്മശാനങ്ങളിലും തേജസ്വിയായ പാവകൻ മലിനമാകുന്നില്ല; യജ്ഞങ്ങളിൽ ആഹുതി ലഭിക്കുമ്പോൾ അവൻ കൂടുതൽ കൂടുതൽ വർദ്ധിക്കുന്നു.

Verse 91

एवं यद्यप्य निष्टेषु वर्त्तते सर्वकर्मसु । सर्वेषां ब्राह्मणः पूज्यो दैवतं परमं महत्

ഇങ്ങനെ, എല്ലാ കർമ്മങ്ങളിലും അനിഷ്ടമായ പ്രവർത്തികളിൽ ഏർപ്പെട്ടാലും, എല്ലാവർക്കും ബ്രാഹ്മണൻ പൂജ്യൻ—അവൻ പരമ മഹാദേവത.

Verse 92

क्षत्रस्यातिप्रवृद्धस्य ब्राह्मणानां प्रभावतः । ब्राह्मं हि परमं पूज्यं क्षत्रं हि ब्रह्मसंभवम्

ക്ഷത്രശക്തി അതിയായി വളർന്നാലും അത് ബ്രാഹ്മണരുടെ പ്രഭാവം കൊണ്ടുതന്നെ; ബ്രാഹ്മതത്ത്വം പരമ പൂജ്യം, ക്ഷത്രവും ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ഉദ്ഭവിച്ചതാണ്.

Verse 93

अद्भ्योऽग्निर्ब्रह्मतः क्षत्रमश्मनो लोहमुत्थितम् । तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वासु योनिषु शाम्यति

ജലത്തിൽ നിന്ന് അഗ്നി, ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്ന് ക്ഷത്രം, കല്ലിൽ നിന്ന് ഇരുമ്പ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. എന്നാൽ സർവത്ര വ്യാപിക്കുന്ന തേജസ് തന്റെ സ്വന്തം യോനിയിൽ—മൂലത്തിൽ മടങ്ങുമ്പോൾ ശമിക്കുന്നു.

Verse 94

यान्समाश्रित्य तिष्ठन्ति देवलोकाश्च सर्वदा । ब्रह्मैव वचनं येषां को हिंस्यात्ताञ्जिजीविषुः

ആരെയാശ്രയിച്ചാണ് ദേവലോകങ്ങളും നിത്യവും നിലകൊള്ളുന്നത്, ആരുടെ വാക്കുതന്നെ ബ്രഹ്മമാണോ—ജീവിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ആരാണ് അവരെ ഹിംസിക്കുക?

Verse 95

म्रियमाणोऽप्याददीत न राजा ब्राह्मणात्करम् । न च क्षुधा ऽस्य संसीदेद्ब्राह्मणो विषये वसन्

രാജാവ് മരണമുഖത്തായാലും ബ്രാഹ്മണനിൽ നിന്ന് നികുതി എടുക്കരുത്; രാജ്യമുള്ളിൽ വസിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ വിശപ്പാൽ ഒരിക്കലും വാടിപ്പോകാൻ ഇടയാകരുത്.

Verse 96

यस्य राज्ञश्च विषये ब्राह्मणः सीदति क्षुधा । तस्य तच्छतधा राष्ट्रमचिरादेव सीदति

ഏത് രാജാവിന്റെ രാജ്യത്തിൽ ബ്രാഹ്മണൻ വിശപ്പാൽ ദുഃഖിതനാകുന്നുവോ, ആ രാജ്യവും അചിരത്തിൽ തന്നെ നൂറുമടങ്ങായി തകർന്നുവീഴും.

Verse 97

यद्राजा कुरुते पापं प्रमादाद्यच्च विभ्रमात् । वसन्तो ब्राह्मणा राष्ट्रे श्रोत्रियाः शमयन्ति तत्

രാജാവ് അശ്രദ്ധയാലോ മോഹത്താലോ ചെയ്യുന്ന പാപം, രാജ്യത്ത് വസിക്കുന്ന ശ്രോത്രിയ പണ്ഡിത ബ്രാഹ്മണർ ശമിപ്പിച്ച് നിർവീര്യമാക്കുന്നു.

Verse 98

पूर्वरात्रांतरात्रेषु द्विजैर्यस्य विधीयते । स राजा सह राष्ट्रेण वर्धते ब्रह्मतेजसा

ആ രാജാവിനായി ദ്വിജർ രാത്രിയുടെ ആദ്യവും മദ്ധ്യവും യാമങ്ങളിൽ വിധിപൂർവ്വം കർമ്മങ്ങൾ നടത്തുമ്പോൾ, ആ രാജാവ് രാജ്യത്തോടുകൂടി ബ്രഹ്മതേജസ്സാൽ വർദ്ധിക്കുന്നു.

Verse 99

ब्राह्मणान्पूजयेन्नित्यं प्रातरुत्थाय भूमिपः । ब्राह्मणानां प्रसादेन दीव्यन्ति दिवि देवताः

പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് രാജാവ് നിത്യമായി ബ്രാഹ്മണരെ പൂജിക്കണം. ബ്രാഹ്മണരുടെ പ്രസാദവും തൃപ്തിയും കൊണ്ടു സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ദേവന്മാരും ആനന്ദിക്കുന്നു.

Verse 100

अथ किं बहुनोक्तेन ब्राह्मणा मामकी तनुः । ये केचित्सागरांतायां पृथिव्यां कीर्तिता द्विजाः । तदूपं देवदेवस्य शिवस्य परमात्मनः

ഇനി അധികം പറയേണ്ടതെന്ത്? ബ്രാഹ്മണർ എന്റെ തന്നെ ദേഹമാണ്. സമുദ്രാന്തമായ ഈ ഭൂമിയിൽ പ്രസിദ്ധരായ ഏതു ദ്വിജന്മാരുണ്ടോ, അവർ ദേവദേവനായ പരമാത്മാവ് ശിവന്റെ സ്വരൂപം തന്നെയാണ്.

Verse 101

एतान्द्विषंति ये मूढा ब्राह्मणान्संशितव्रतान् । ते मां द्विषंति वै नूनं पूजनात्पूजयन्ति माम्

ഈ ദൃഢവ്രതികളായ ബ്രാഹ്മണരെ മൂഢർ ദ്വേഷിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അവർ തീർച്ചയായും എന്നെയേ ദ്വേഷിക്കുന്നു. അവരെ പൂജിക്കുന്നവർ, ആ പൂജയാൽ തന്നേ എന്നെയും പൂജിക്കുന്നു.

Verse 102

न प्रद्वेषस्ततः कार्यो ब्राह्मणेषु विजानता । प्रद्वेषेणाशु नश्यन्ति ब्रह्मशापहता नराः

അതുകൊണ്ട് വിവേകമുള്ളവൻ ബ്രാഹ്മണരോടു ദ്വേഷം പുലർത്തരുത്. ദ്വേഷം മൂലം ബ്രഹ്മശാപം ബാധിച്ച മനുഷ്യർ വേഗത്തിൽ നശിക്കുന്നു.

Verse 103

इत्येवं कथितश्चन्द्र ब्राह्मणानां गुणार्णवः । कुरुष्वानन्तरं कार्य्यं यद्ब्रवीम्यहमेव ते

ഹേ ചന്ദ്രാ! ഇങ്ങനെ ബ്രാഹ്മണരുടെ ഗുണസമുദ്രം വിവരിക്കപ്പെട്ടു. ഇനി ഞാൻ പറയുന്ന അടുത്ത കര്‍മ്മം നീ നിർവഹിക്കൂ.

Verse 104

शापस्यानुग्रहो दत्तो मया तव निशाकर । न चान्यथा वचः कर्त्तुं शक्यं तेषां द्रिजन्मनाम्

ഹേ നിശാകരാ! ഞാൻ നിനക്ക് ശാപത്തിൽ നിന്നു അനുഗ്രഹം നൽകി ആശ്വാസം നൽകിയിരിക്കുന്നു; എന്നാൽ ആ ദ്വിജന്മാരുടെ വചനം മറ്റെങ്ങനെ ആക്കാൻ സാധ്യമല്ല।

Verse 106

क्षयस्ते भविता पक्षं पक्षं वृद्धिर्भविष्यति । अथान्यद्वचनं चन्द्र शृणु कार्यं यथा त्वया

നീ ഒരു പക്ഷം ക്ഷയിക്കുകയും മറ്റൊരു പക്ഷം വീണ്ടും വർദ്ധിക്കുകയും ചെയ്യും. ഇനി, ഹേ ചന്ദ്രാ! മറ്റൊരു ആജ്ഞ കേൾക്കുക—നിനക്ക് ചെയ്യേണ്ടത്.

Verse 107

इदं यत्सागरोपांते तिष्ठते लिंगमुत्तमम् । धरामध्यगतं तच्च देवानां दृष्टिगोचरम्

സമുദ്രതീരത്ത് നിലകൊള്ളുന്ന ഈ ഉത്തമ ലിംഗം—ഭൂമിയുടെ ഉള്ളിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമായിരുന്നാലും—ദേവന്മാരുടെ ദൃഷ്ടിഗോചരമായിരിക്കുന്നു।

Verse 108

कुक्कुटांडसमप्रख्यं सर्पमेखलमंडितम् । ममाद्यं परमं तेजो न चान्यो वेद कश्चन

ഇത് കോഴിമുട്ടുപോലെ ദീപ്തമായി പ്രകാശിക്കുകയും സർപ്പമേഖലയാൽ അലങ്കൃതവുമാകുന്നു. ഇത് എന്റെ ആദിമമായ പരമ തേജസ്സാണ്—ഇതിന്റെ തത്ത്വം മറ്റാരും യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നില്ല।

Verse 109

इतः सागरमध्ये तु धनुषां च शतत्रये । तिष्ठते तत्र लिंगं तु सुगुप्तं लक्षणान्वितम्

ഇവിടെ നിന്ന് സമുദ്രമദ്ധ്യത്തിൽ—മുന്നൂറ് ധനുസ്സുകളുടെ ദൂരത്ത്—ഒരു ലിംഗം നിലകൊള്ളുന്നു; അത് സുഖുപ്തമായിരുന്നാലും ലക്ഷണങ്ങളാൽ യുക്തമാണ്।

Verse 110

आदिकल्पे महर्षीणां शापेन पतितं मम । लिंगं सागरमध्ये तु तत्त्वं शीघ्रं समानय

ആദികൽപ്പത്തിൽ മഹർഷിമാരുടെ ശാപത്താൽ എന്റെ ലിംഗം സമുദ്രമദ്ധ്യത്തിൽ പതിച്ചു. ആ പരമപവിത്ര തത്ത്വം വേഗത്തിൽ കൊണ്ടുവരിക.

Verse 111

स्पर्शाख्यं यत्र मे लिंगं तत्र स्थाने निवेशय । निवेश्य तु प्रयत्नेन सहितो विश्वकर्मणा

എന്റെ ലിംഗം ‘സ്പർശ’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ സ്ഥലത്ത് അതിനെ സ്ഥാപിക്ക. വിശ്വകർമ്മാവിനോടൊപ്പം പരിശ്രമത്തോടെ സ്ഥാപിച്ച്—

Verse 112

ततो ब्रह्माणमाहूय समेतं तु मुनीश्वरैः । प्रतिष्ठां कारय विभो इष्ट्वा तत्र महामखैः

പിന്നീട് മുനീശ്വരന്മാരോടുകൂടെ ബ്രഹ്മാവിനെ വിളിച്ചു, ഹേ വിഭോ, അവിടെ മഹായാഗങ്ങളാൽ ആരാധിച്ച് പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിക്കൊൾക.

Verse 113

एवमुक्त्वा स भगवांस्तत्रैवांतरधीयत । ततः प्रभां पुनर्लेभे रात्रिनाथो वरानने

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ ഭഗവാൻ അവിടെയേ അന്തർധാനം ചെയ്തു. തുടർന്ന്, ഹേ സുന്ദരമുഖിയേ, രാത്രിനാഥനായ ചന്ദ്രൻ വീണ്ടും തന്റെ പ്രഭ നേടി.

Verse 114

ततः प्रभृति तत्क्षेत्रं प्रभासमिति विश्रुतम् । निष्प्रभस्य प्रभा दत्ता प्रभासं तेन चोच्यते

അന്നുമുതൽ ആ ക്ഷേത്രം ‘പ്രഭാസ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി. പ്രഭയറ്റവന് പ്രഭ നൽകിയതിനാൽ അതിനെ ‘പ്രഭാസ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു.

Verse 115

दक्षस्य तु वृथा शापो न कृतस्तेन लांछनम् । सोमः प्रभासते लोकान्वरं प्राप्य महेश्वरात् । व्यक्तीभूतः स देवेशः सोमस्यैव महात्मनः

ദക്ഷന്റെ ശാപം വ്യർത്ഥമായില്ല; അത് വെറും കളങ്കമാത്രവും അല്ല. മഹേശ്വരനിൽ നിന്ന് വരം ലഭിച്ച സോമൻ ലോകങ്ങളെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു. ആ ദേവേശ്വരനും ആ മഹാത്മാവായ സോമനുവേണ്ടി തന്നെ പ്രത്യക്ഷനായി.

Verse 1085

शापानुग्रहदैः सर्वै देवैरपि सवासवैः । तस्माच्चन्द्र त्वया शोको नैव कार्यो विजानता

ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ എല്ലാ ദേവന്മാരും ശാപവും അനുഗ്രഹവും—ഇരണ്ടും നൽകുന്നവരാണ്. അതിനാൽ, ഹേ ചന്ദ്രാ, ഈ സത്യം അറിഞ്ഞ നീ ഒരിക്കലും ദുഃഖിക്കരുത്.