Adhyaya 20

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । ब्रह्मघोषध्वनिं श्रुत्वा दानवो दुर्मुखस्तदा । क्रोधसंरक्तनयनो दुर्वाससमथाब्रवीत्

പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു—ബ്രഹ്മഘോഷത്തിന്റെ ധ്വനി കേട്ട് അപ്പോൾ ദാനവൻ ദുര്മുഖൻ ക്രോധത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ മുനി ദുര്വാസസിനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 2

हन्यमानस्त्वमस्माभिर्यदि मुक्तोसि वै द्विज । कस्मात्पुनः समायातो मरणाय च दुष्टधीः

ഞങ്ങൾ അടിക്കുമ്പോഴും നീ, ഹേ ദ്വിജാ, സത്യമായി രക്ഷപ്പെട്ടിരുന്നെങ്കിൽ, ദുഷ്ടബുദ്ധിയോടെ മരണത്തെ തേടുന്നതുപോലെ വീണ്ടും എന്തിന് വന്നത്?

Verse 3

इत्युक्त्वा मुष्टिना हन्तुं प्राद्रवद्दानवाधमः । प्राह प्रधावमानं तं दुर्वासा मुनिसत्तमः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ അധമ ദാനവൻ മുഷ്ടിഘാതം ചെയ്യാൻ ഓടിവന്നു. അവൻ ഓടിവരുന്നത് കണ്ട മുനിശ്രേഷ്ഠൻ ദുര്വാസസ് അവനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 5

तस्य क्रुद्धो जगन्नाथो दुर्वाससः कृते तदा । चक्रेण क्षुरधारेण शिरश्चिच्छेद लीलया

അപ്പോൾ ദുര്വാസസിനുവേണ്ടി ജഗന്നാഥൻ ക്രുദ്ധനായി, ക്ഷുരധാര ചക്രംകൊണ്ട് ലീലാമാത്രം പോലെ അവന്റെ ശിരസ് ഛേദിച്ചു.

Verse 6

प्रह्लाद उवाच । दुर्मुखं निहतं दृष्ट्वा दानवो दुःसहस्तदा । आक्रोशदुच्चैर्दितिजाञ्छीघ्रमागम्यतामिति

പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു—ദുർമുഖൻ വധിക്കപ്പെട്ടതു കണ്ട ദാനവൻ ദുഃസഹൻ അപ്പോൾ ഉച്ചത്തിൽ ദിതിജ ദൈത്യന്മാരോട് വിളിച്ചു—“വേഗം വരുവിൻ!”

Verse 7

श्रुत्वा दैत्यगणाः सर्वे दुर्मुखं निहतं तदा । दुर्वाससं पुनस्तत्र परित्रातं च विष्णुना

ദുർമുഖൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന് കേട്ട് എല്ലാ ദൈത്യഗണങ്ങളും, അവിടെ വിഷ്ണു വീണ്ടും ദുർവാസാ മുനിയെ രക്ഷിച്ചതായും അറിഞ്ഞു.

Verse 8

कूर्मपृष्ठो गोलकश्च क्रोधनो वेददूषकः । यज्ञघ्नो यज्ञहंता च धर्मान्तकस्तपस्विहा

അവരിൽ കൂർമപൃഷ്ഠൻ, ഗോളകൻ, വേദദൂഷകനായ ക്രോധനൻ, യജ്ഞഘ്നനും യജ്ഞഹന്താവും—യജ്ഞനാശകർ—തപസ്വിഹന്തനായ ധർമാന്തകനും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 9

एते चान्ये च बहवो विविधायुधपाणयः । क्रोधसंरक्तनयनाः शपन्तो ब्राह्मणं तथा

ഇവരും മറ്റു പലരും, പലവിധ ആയുധങ്ങൾ കൈയിൽ ധരിച്ചു, ക്രോധത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ, ആ ബ്രാഹ്മണനെ അതുപോലെ ശപിച്ചു തുടങ്ങി.

Verse 10

परिक्षिप्य तदात्रेयं विष्णुं संकर्षणं तथा । तोमरैर्भिन्दिपालैश्च मुशलैश्च भुशुंडिभिः

അപ്പോൾ അവർ ആ ആത്രേയ മുനിയെയും, വിഷ്ണുവിനെയും, സംകർഷണനെയും ചുറ്റിവളഞ്ഞ്, തോമരം, ഭിന്ദിപാലം, മുശലം, ഭൂശുണ്ഡി മുതലായ ആയുധങ്ങളാൽ പ്രഹരിച്ചു.

Verse 11

अस्त्रैर्नानाविधैश्चापि युयुधुः क्रोधमूर्छिताः । दानवैः संवृतो विष्णुः समन्ताद्घोरदर्शनैः

ക്രോധത്തിൽ മദിച്ചവർ നാനാവിധ ആയുധങ്ങളാൽ യുദ്ധം ചെയ്തു. ഭീകരദർശനരായ ദാനവർ വിഷ്ണുവിനെ എല്ലാദിക്കിലും വളഞ്ഞു.

Verse 12

संकर्षणश्च शुशुभे चंद्रादित्यौ घनैरिव । गृहीत्वा धनुषी दिव्ये शीघ्रं संयोज्य चाशुगान्

മേഘങ്ങൾക്കിടയിൽ ഉദിക്കുന്ന ചന്ദ്രസൂര്യന്മാരെപ്പോലെ സംകർഷണൻ ദീപ്തനായി. ദിവ്യധനുസ്സുകൾ കൈക്കൊണ്ട് വേഗത്തിൽ അമ്പുകൾ ഘടിപ്പിച്ച് സജ്ജനായി.

Verse 13

स्पर्शं मा कुरु पापिष्ठ ब्राह्मणं मां कृताह्निकम् । तं दृष्ट्वा दानवं विष्णुर्ब्राह्मणं हन्तुमुद्यतम्

“എന്നെ സ്പർശിക്കരുത്, ഹേ മഹാപാപി! ഞാൻ നിത്യകർമ്മം പൂർത്തിയാക്കിയ ബ്രാഹ്മണൻ.” ആ ദാനവൻ ബ്രാഹ്മണനെ വധിക്കാൻ ഒരുങ്ങുന്നതു കണ്ട വിഷ്ണു ഇടപെടാൻ നിശ്ചയിച്ചു.

Verse 14

दानवान्विद्रुतान्दृष्ट्वा विष्णुना निहतान्परान् । गोलकः कूर्मपृष्ठश्च मानं कृत्वा न्यवर्तताम्

വിഷ്ണുവാൽ വധിക്കപ്പെട്ടവരെയും ഓടിപ്പോകുന്ന ദാനവരെയും കണ്ട ഗോലകനും കൂർമപൃഷ്ഠനും അഹങ്കാരം അടക്കി സ്ഥിതി വിലയിരുത്തി വീണ്ടും തിരിഞ്ഞുവന്നു.

Verse 15

संकर्षणं गोलकश्च ह्याजघान त्रिभिः शरैः । अनन्तं व्यथितं दृष्ट्वा गोलकः क्रोधमूर्छितः

ഗോലകൻ സംകർഷണനെ മൂന്നു അമ്പുകളാൽ പ്രഹരിച്ചു. അനന്തൻ (ബലരാമൻ) വ്യഥിതനായതു കണ്ട ഗോലകൻ ക്രോധത്തിൽ മദിച്ചു.

Verse 16

उत्पत्य तरसा मूर्ध्नि दुर्वाससमताडयत् । स मुष्टिघाताभिहतश्चुक्रोश पतितः क्षितौ

അവൻ വേഗത്തിൽ ചാടിയെഴുന്നേറ്റ് ദുർവാസാവു മഹർഷിയുടെ തലയിൽ അടിച്ചു. മുഷ്ടിപ്രഹരമേറ്റ അദ്ദേഹം നിലവിളിച്ചുകൊണ്ട് നിലത്തു വീണു.

Verse 17

संकर्षणस्तु पतितं दृष्ट्वा मूर्ध्नि प्रताडितम् । दृष्ट्वा चुकोप भगवांस्तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् । संगृह्य मुशलं वीरो जघान समरे रिपुम्

തലയ്ക്ക് അടിയേറ്റ് വീണുകിടക്കുന്ന അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട് സങ്കർഷണൻ കോപാകുലനായി. 'നിൽക്കൂ! നിൽക്കൂ!' എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് ആ വീരൻ മുസലമെടുത്ത് യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുവിനെ പ്രഹരിച്ചു.

Verse 18

मुशलेनाहतो मूर्ध्नि गोलको विकलेन्द्रियः । संभिन्नमस्तकश्चैव पपात च ममार च

തലയിൽ മുസലം കൊണ്ടുള്ള അടിയേറ്റ് ഗോലകന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ തളർന്നു. തല തകർന്ന് അവൻ താഴെ വീഴുകയും മരിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 19

गोलकं पतितं दृष्ट्वा क्रन्दंतं ब्राह्मणं तथा । कूर्मपृष्ठं च भगवान्विष्णुर्हन्तुं मनो दधे । नाराचेन सुतीक्ष्णेन जघान हृदये रिपुम्

ഗോലകൻ വീണുകിടക്കുന്നതും ബ്രാഹ്മണൻ കരയുന്നതും കണ്ട് ഭഗവാൻ വിഷ്ണു കൂർമ്മപൃഷ്ഠനെ വധിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അതികൂർമ്മയുള്ള നാരാചം എന്ന അസ്ത്രം കൊണ്ട് അദ്ദേഹം ശത്രുവിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ പ്രഹരിച്ചു.

Verse 20

स विष्णुबाणाभिहतस्त्यक्तशस्त्रः पलायितः । तस्मिन्प्रभिन्नेऽतिबले गते वै कूर्मपृष्ठके । अभज्यत बलं सर्वं विद्रुतं च दिशो दश

വിഷ്ണുവിന്റെ അമ്പേറ്റ് അവൻ ആയുധങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് ഓടിപ്പോയി. അതിശക്തനായ കൂർമ്മപൃഷ്ഠൻ പരാജയപ്പെട്ട് പോയപ്പോൾ, സൈന്യം മുഴുവൻ ചിതറി പത്തു ദിശകളിലേക്കും ഓടിപ്പോയി.

Verse 21

तत्प्रभग्रं बलं सर्वं निहतं गोलकं तथा । द्वारस्थः कथयामास दैत्यराज्ञे कुशाय सः

മുന്നണിയിലെ സമസ്ത സൈന്യവും ഗോളകനും കൂടി നശിച്ചുവെന്ന് അറിഞ്ഞ്, ദ്വാരപാലൻ ചെന്നു ദൈത്യരാജൻ കുശനോട് ആ വാർത്ത അറിയിച്ചു.

Verse 22

गोलकं निहतं श्रुत्वा दैत्यानन्यांश्च दैत्यराट् । योधानाज्ञापयामास सन्नद्धान्स्वबलस्य च

ഗോളകൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെന്നു കേട്ട ദൈത്യരാജൻ, മറ്റു ദാനവന്മാരോടും തന്റെ സൈന്യത്തിലെ യോദ്ധാക്കളോടും ആയുധധാരികളായി സന്നദ്ധരാകുവാൻ ആജ്ഞാപിച്ചു.

Verse 23

आज्ञां कुशस्य ते लब्ध्वा दैत्याः पंचजनादयः । युद्धायाभिमुखाः सर्वे रथैर्नागैश्च निर्ययुः

കുശന്റെ ആജ്ഞ ലഭിച്ച പഞ്ചജനാദി ദൈത്യർ എല്ലാവരും യുദ്ധാഭിമുഖരായി രഥങ്ങളോടും ഗജങ്ങളോടും കൂടി പുറപ്പെട്ടു.

Verse 24

अनीकं दशसाहस्रं कूर्मपृष्ठस्य निर्ययौ । अयुते द्वे रथानां तु नागानामयुतं तथा

കൂർമപൃഷ്ഠത്തിൽ നിന്ന് പത്തായിരം പേരുള്ള ഒരു അണീകം പുറപ്പെട്ടു; രഥങ്ങൾ ഇരുപതിനായിരവും, ഗജങ്ങൾ പത്തായിരവും കൂടെ നീങ്ങി.

Verse 25

दशायुतानि चाश्वानामुष्ट्राणां च तथैव च । बकश्च निर्ययौ दैत्यो बहुसैन्यसमन्वितः

കുതിരകൾ ഒരു ലക്ഷം, ഒട്ടകങ്ങളും അതുപോലെ. അനേകം സൈന്യത്തോടുകൂടി ദൈത്യൻ ബകനും പുറപ്പെട്ടു.

Verse 26

तथा दीर्घनखो दैत्यः स्वेनानीकेन संवृतः । मंत्रिपुत्रो महामायो दैत्यराज कुशस्य वै । निर्ययौ विघसो दैत्यः प्रघसश्च महाबलः

അതുപോലെ ദീർഘനഖൻ എന്ന ദൈത്യൻ തന്റെ തന്നെ സൈന്യത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് പുറപ്പെട്ടു. ദൈത്യരാജൻ കുശന്റെ മന്ത്രിപുത്രൻ മഹാമായനും പുറപ്പെട്ടു; വിഘസ ദൈത്യനും മഹാബലൻ പ്രഘാസനും കൂടി പുറപ്പെട്ടു.

Verse 27

ऊर्द्ध्वबाहुर्वक्रशिराः कञ्चुकश्च शिवोलुकैः । ब्रह्मघ्नो यज्ञहा दैत्यो राहुर्बर्बरकस्तथा

ഊർദ്ധ്വബാഹുവും വക്രശിരസ്സും, കഞ്ചുകനും ശിവോലുകന്മാരോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു. അതുപോലെ ബ്രഹ്മഘ്നനും യജ്ഞഹാ ദൈത്യനും, കൂടാതെ രാഹുവും ബർബരകനും പ്രസ്ഥാനം ചെയ്തു.

Verse 28

सुनामा वसुनामा च मंत्रिणौ बुद्धिसत्तमौ । सेनापतिश्चोग्रदंष्टस्तस्य भ्राता महाहनुः

സുനാമയും വസുനാമയും എന്ന രണ്ടു മന്ത്രിമാർ ബുദ്ധിയിൽ ശ്രേഷ്ഠരായി അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. സേനാപതി ഓഗ്രദംഷ്ട്രൻ; അവന്റെ സഹോദരൻ മഹാഹനു.

Verse 29

एते चान्ये च बहवो दैत्याः क्रोधसमन्विताः । महता रथघोषेण निर्ययुर्युद्धकांक्षिणः

ഇവരും മറ്റു അനേകം ദൈത്യരും ക്രോധം നിറഞ്ഞ്, രഥങ്ങളുടെ മഹാഘോഷത്തോടുകൂടെ, യുദ്ധാകാംക്ഷയോടെ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 30

स्नात्वा शुक्लांबरधरः शुक्लमालाविभूषितः । कुशः शंभुं महादेवं भवानीपतिमव्ययम् । आर्चयमास भूतेशं परमेण समाधिना

സ്നാനം ചെയ്ത്, ശ്വേതവസ്ത്രം ധരിച്ചു, ശ്വേതമാലയാൽ അലങ്കരിച്ച്, കുശൻ ഭവാനീപതി അവ്യയ മഹാദേവ ശംഭുവിനെ—ഭൂതേശനെ—പരമ സമാധിയോടെ ആരാധിച്ചു.

Verse 31

पंचामृतेन संस्नाप्य तथा गन्धैर्वि लिप्य च । अर्चयामास दैत्येन्द्रो ह्यनेककुसुमोत्करैः

ദൈത്യേന്ദ്രൻ ദേവനെ പഞ്ചാമൃതംകൊണ്ട് അഭിഷേകം ചെയ്ത്, സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ പുരട്ടി, അനവധി പുഷ്പകൂട്ടങ്ങളാൽ ഭക്തിപൂർവ്വം അർച്ചിച്ചു।

Verse 32

गीतवादित्रशब्दैश्च तथा मंगलवाचकैः । पूजयित्वा महादेवं ब्राह्मणान्स्वस्ति वाच्य च

ഗീതവും വാദ്യധ്വനിയും മംഗളവചനങ്ങളും മുഴങ്ങുമ്പോൾ അവൻ മഹാദേവനെ പൂജിച്ചു; തുടർന്ന് ബ്രാഹ്മണരെ ആദരിച്ചു സ്വസ്തിവാചനം നടത്തിച്ചു।

Verse 33

भूषयित्वा भूषणैश्च मणिवज्रविभूषणैः । मुकुटेनार्कवर्णेन ज्वलद्भास्कररोचिषा

മണിയും വജ്രവും പതിച്ച ആഭരണങ്ങളാൽ സ്വയം അലങ്കരിച്ച്, ജ്വലിക്കുന്ന സൂര്യപ്രഭപോലെ തിളങ്ങുന്ന സൂര്യവർണ്ണ മുകുടം അവൻ ധരിച്ചു।

Verse 34

भ्राजमानो दैत्यराजो हारेणाऽतीव शोभितः । संनह्य च महाबाहुः सारथिं समुदैक्षत

ഹാരത്താൽ അത്യന്തം ശോഭിച്ച് ദീപ്തനായ ദൈത്യരാജൻ ആയുധധാരിയായി സന്നദ്ധനായി; പിന്നെ ആ മഹാബാഹു തന്റെ സാരഥിയിലേക്കു നോക്കി।

Verse 35

सुनामानं वसुं चैव मंत्रिणौ वाक्यमब्रवीत् । कश्चायमसुरान्हंति किमर्थं ज्ञायतामिति

അവൻ തന്റെ രണ്ടു മന്ത്രിമാരായ സുനാമയും വസുവിനോടും പറഞ്ഞു: “അസുരന്മാരെ വധിക്കുന്നവൻ ആരാണ്? എന്തിനാണ്? അന്വേഷിച്ച് അറിയുക।”

Verse 36

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा रुरुर्वचनमब्रवीत् । गतेह्नि ब्राह्मणः स्नातुं गोमत्याः संगमे किल

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് റുരു പറഞ്ഞു—“മുന്‍കാലത്ത് ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ സത്യമായും ഗോമതിയുടെ സംഗമത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യാൻ പോയിരുന്നു.”

Verse 37

आगतः प्रतिषिद्धः सन्दैत्यैस्तत्र मही पते । तेन विष्णुः समानीतः संकर्षणसमन्वितः

അവൻ അവിടെ എത്തി; എന്നാൽ ഹേ ഭൂമിപതേ, ദൈത്യന്മാർ അവനെ തടഞ്ഞു; അതിനാൽ സംകർഷണസഹിതനായ വിഷ്ണുവിനെ അവിടെ കൊണ്ടുവന്നു.

Verse 38

सोऽस्मान्हंति महाराज ब्रह्मण्यो जगदीश्वरः । तेन ते बहवो दैत्या हताः केचित्पलायिताः

“ഹേ മഹാരാജാ! ബ്രാഹ്മണരക്ഷകനായ ജഗദീശ്വരൻ ഞങ്ങളെ സംഹരിക്കുന്നു. അവനാൽ നിന്റെ അനേകം ദൈത്യന്മാർ കൊല്ലപ്പെട്ടു; ചിലർ ഓടിപ്പോയി.”

Verse 39

सुनामोवाच । स्नात्वा गच्छतु विप्रोऽसौ वासुदेवसमन्वितः । राजन्वृथा विग्रहेण किं कार्यं कथयस्व नः

സുനാമ പറഞ്ഞു—“ആ ബ്രാഹ്മണൻ വാസുദേവസഹിതനായി സ്നാനം ചെയ്ത് പോകട്ടെ. ഹേ രാജാവേ, വ്യർത്ഥമായ കലഹം കൊണ്ട് എന്ത് കാര്യം? ഞങ്ങളോട് പറയുക.”

Verse 40

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कुशः क्रोधसमन्वितः । कथं गोलकहंतारं न हनिष्यामि केशवम्

ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് കുശൻ ക്രോധത്തോടെ പറഞ്ഞു—“ഗോലകനെ വധിച്ച കേശവനെ ഞാൻ എങ്ങനെ വധിക്കാതിരിക്കും?”

Verse 41

एतावदुक्त्वा स क्रुद्धो ययौ दैत्यपतिस्तदा । ततो वादित्र शब्दैश्च भेरीशब्दैः समन्वितः

ഇത്രയും പറഞ്ഞിട്ട് ദൈത്യാധിപൻ ക്രോധത്തോടെ പുറപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് വാദ്യനാദങ്ങളും ഭേരികളുടെ ഗംഭീരഘോഷവും ഒരുമിച്ച് മുഴങ്ങി.

Verse 42

ददर्श तत्र देवेशं सहस्रशिरसं प्रभुम् । तथा विष्णुं चक्रपाणिं दुर्वाससमकल्मषम्

അവിടെ അവൻ ദേവേശ്വരനെ കണ്ടു—സഹസ്രശിരസ്സുള്ള പ്രഭുവിനെ. കൂടാതെ ചക്രപാണിയായ വിഷ്ണുവിനെയും കണ്ടു; അവൻ കളങ്കരഹിതനും ശുദ്ധനും, തപോതേജസ്സിൽ ദുർവാസസിനെപ്പോലെ ദീപ്തനുമായിരുന്നു.

Verse 43

ईश्वरांशं च तं दृष्ट्वा न हन्तव्योऽयमीश्वरः । विष्णुमुद्दिश्य तान्सर्वान्प्रेरयामास दानवान्

അവനെ ഈശ്വരാംശമെന്ന് കണ്ടറിഞ്ഞ്, “ഈ പ്രഭുവിനെ വധിക്കരുത്” എന്നു അവൻ വിചാരിച്ചു. എങ്കിലും വിഷ്ണുവിനെ ലക്ഷ്യമാക്കി ആ ദാനവന്മാരെയൊക്കെയും അവൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു.

Verse 44

नागैः पर्वतसंकाशै रथैर्जलदसन्निभैः । अश्वैर्महाजवैश्चैव परिवव्रुः समंततः

പർവ്വതസദൃശമായ മഹാഗജങ്ങളാലും, മേഘസമൂഹംപോലെയുള്ള രഥങ്ങളാലും, മഹാവേഗമുള്ള ബലവാനായ അശ്വങ്ങളാലും അവർ നാലുവശവും ചുറ്റിവരിച്ചു.

Verse 45

ततो युद्धं समभवद्देवयोर्दानवैः सह । आच्छादितौ तौ ददृशुर्दैत्यैर्देवगणास्तदा

അപ്പോൾ ആ രണ്ടു ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും തമ്മിൽ ഭീകരയുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. അന്നേരം ദേവഗണങ്ങൾ കണ്ടു—ദൈത്യർ നാലുവശവും മൂടിയതിനാൽ ആ ഇരുവരും ആച്ഛാദിതരായി, മറഞ്ഞതുപോലെ തോന്നി.

Verse 46

ततो गृहीत्वा मुशलं हलं च बलवान्हली । जघान दैत्यप्रवरान्कालानलयमोपमान्

അപ്പോൾ ബലവാനായ ഹലി (സങ്കർഷണൻ) മുശലവും ലാങ്ഗലവും കൈക്കൊണ്ട്, യുഗാന്തകാലാഗ്നിയെപ്പോലെ ഭയങ്കരമായ ദൈത്യപ്രവരന്മാരെ വധിച്ചു।

Verse 47

ते हन्यमाना दैतेया बलेन बलशालिना । सर्वतो विद्रुता भग्नाः कुशमेव ययुस्तदा

ആ മഹാബലിയുടെ ശക്തിയാൽ പ്രഹരിക്കപ്പെട്ട ദൈത്യർ എല്ലാദിക്കുകളിലേക്കും ഓടി; തോറ്റും തകർന്നും അവർ അപ്പോൾ കുശദേശത്തേക്ക് (ദ്വീപിലേക്ക്) പോയി।

Verse 48

बकश्च यज्ञकोपश्च ब्रह्मघ्नो वेददूषकः । महामखघ्नो जंभश्च राहुर्वक्रशिरास्तथा

ബകൻ, യജ്ഞകോപൻ, ബ്രഹ്മഘ്നൻ, വേദദൂഷകൻ, മഹാമഖഘ്നൻ, ജംഭൻ, രാഹു, വക്രശിരസ്—

Verse 49

एते चान्ये च बहवः प्रवरा दानवोत्तमाः । क्रोधसंरक्तनयना बिभिदुस्ते जनार्द्दनम्

ഇവരും മറ്റ് അനേകം ദാനവോത്തമരും, ക്രോധത്തിൽ രക്തചക്ഷുക്കളായി, ജനാർദനന്റെ മേൽ ചാടിവീണ് പ്രഹരിക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 50

ततः क्रोधसमायुक्तौ संकर्षणजनार्दनौ । चक्रलांगलघातेन जघ्नतुर्दानवोत्तमान्

അപ്പോൾ ധർമ്മോചിത ക്രോധത്തിൽ നിറഞ്ഞ സങ്കർഷണനും ജനാർദനനും, ചക്രവും ലാങ്ഗലവും കൊണ്ടുള്ള പ്രഹരങ്ങളാൽ ദാനവോത്തമരെ സംഹരിച്ചു।

Verse 51

चक्रेण च शिरः कायाच्चिच्छेदाशु बकस्य वै । चूर्णयामास मुशली यज्ञहंतारमेव च

ചക്രംകൊണ്ട് അവൻ ബകന്റെ ശിരസ് ദേഹത്തിൽ നിന്ന് ക്ഷണത്തിൽ വേർപ്പെടുത്തി; മുഷലധാരി യജ്ഞഹന്താവിനെയും ചൂർണ്ണമാക്കി।

Verse 52

राहुं जघान चक्रेण तथान्यान्मुशलेन च । ते हता हन्यमानाश्च भग्ना जग्मुर्दिशो दश

ചക്രംകൊണ്ട് അവൻ രാഹുവിനെ വധിച്ചു; മറ്റുള്ളവരെ മുഷലത്താലും. ഹതരായി, ഇനിയും വധിക്കപ്പെടവെ, ഭഗ്നരായി അവർ പത്തു ദിക്കുകളിലേക്കു ഓടി।

Verse 53

कुशः स्वां वाहिनीं दृष्ट्वा विद्रुतां निहतां तथा । क्रोधसंरक्तनयनः प्राह याहीति सारथिम्

കുശൻ തന്റെ സൈന്യം ചിതറിപ്പോയി ഹതമായതു കണ്ടു, ക്രോധത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ സാരഥിയോട് പറഞ്ഞു—“മുന്നോട്ട് ഓടിക്ക!”

Verse 54

स तयोरंतिकं गत्वा नाम विश्राव्य चात्मनः । उवाच कस्त्वं दैतेयान्मम हंसि गदाधर

അവൻ അവരുടെ അടുത്തേക്ക് ചെന്നു തന്റെ നാമം പ്രസ്താവിച്ച് പറഞ്ഞു—“ഹേ ഗദാധരാ, നീ ആരാണ്? എന്റെ ദൈത്യയോദ്ധാക്കളെ എന്തിന് വധിക്കുന്നു?”

Verse 55

श्रीवासुदेव उवाच । यस्माद्विमुक्तिदं पुण्यं गोमत्युदधिसंगमम् । रुद्धं दुरात्मभिः पापैस्तस्मात्ते निहता मया

ശ്രീ വാസുദേവൻ പറഞ്ഞു—ഗോമതി-സമുദ്ര സംഗമം പുണ്യവും വിമുക്തിദായകവും ആകുന്നു; ദുഷ്ടാത്മ പാപികൾ അതിനെ തടഞ്ഞതിനാൽ അവർ എന്റെ കൈയ്യാൽ ഹതരായി।

Verse 56

कुश उवाच । मां न जानासि चात्रस्थं कथं जीवन्प्रयास्यसि । युध्यस्व त्वं स्थिरो भूत्वा ततस्त्यक्ष्यसि जीवितम्

കുശൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ ഇവിടെ നില്ക്കുമ്പോഴും നീ എന്നെ അറിയുന്നില്ല; പിന്നെ ജീവനോടെ എങ്ങനെ പോകും? സ്ഥിരനായി യുദ്ധം ചെയ്‌; പിന്നെ നീ ജീവൻ ത്യജിക്കും.

Verse 57

इत्युक्त्वा पंचविंशत्या ताडयामास केशवम् । अनंतं चाष्टभिर्बाणैर्हत्वाऽत्रेयं निरीक्ष्य तम् । ईश्वरांशं च तं दृष्ट्वा प्राह याहीति मा चिरम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൻ ഇരുപത്തിയഞ്ച് അമ്പുകളാൽ കേശവനെ പ്രഹരിച്ചു. അനന്തനെയും എട്ട് അമ്പുകളാൽ വേദിച്ച്, ആ ആത്രേയനെ നോക്കി—അവൻ ഈശ്വരാംശമാണെന്ന് കണ്ടു—“പോ, വൈകേണ്ട” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 58

स बाणैर्भिन्नसर्वांगः शार्ङ्गं हि धनुषां वरम् । विकृष्य घातयामास चतुर्भिश्चतुरो हयान्

അമ്പുകളാൽ ശരീരമൊട്ടാകെ ഭേദിക്കപ്പെട്ടിട്ടും അവൻ ധനുസ്സുകളിൽ ശ്രേഷ്ഠമായ ശാർങ്ഗം വലിച്ച്, നാല് അമ്പുകളാൽ നാല് കുതിരകളെയും വീഴ്ത്തി.

Verse 59

सारथेस्तु शिरः कायादर्द्धचंद्रेण पत्त्रिणा । चिच्छेद धनुरेकेन ध्वजमेकेन चिच्छिदे

അർദ്ധചന്ദ്രാകൃതിയുള്ള അമ്പുകൊണ്ട് അവൻ സാരഥിയുടെ തല ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വേർപ്പെടുത്തി; ഒരു അമ്പുകൊണ്ട് ധനുസ്സും, മറ്റൊന്നുകൊണ്ട് ധ്വജവും മുറിച്ചു.

Verse 60

स च्छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः । प्रगृह्य च महाखङ्गमुवाच वचनं तदा

ധനുസ്സ് മുറിഞ്ഞതിനാൽ അവൻ രഥരഹിതനും, കുതിരകൾ ഹതരായവനും, സാരഥി ഹതനായവനും ആയി; അപ്പോൾ മഹാഖഡ്ഗം കൈയിൽ എടുത്ത് അവൻ ആ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 61

यदि त्वां पातयिष्यामि कीर्तिर्मे ह्यतुला भवेत् । पातितोऽहं त्वया वीर यास्यामि परमां गतिम्

ഞാൻ നിന്നെ വീഴ്ത്തുകയാണെങ്കിൽ, എൻ്റെ കീർത്തി തുല്യമില്ലാത്തതാകും. ഹേ വീരാ, നിന്നാൽ ഞാൻ വീഴ്ത്തപ്പെട്ടാൽ, ഞാൻ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കും.

Verse 62

तिष्ठतिष्ठ हरे स्थाने शरणं मे सदाशिवः । धावंतमतिसंक्रुद्धं खङ्गहस्तं निरीक्ष्य तम् । चक्रेण शितधारेण शिरश्चिच्छेद लीलया

"നിൽക്കൂ, നിൽക്കൂ, ഹരേ! അവിടുത്തെ സ്ഥാനത്ത് തന്നെ നിൽക്കൂ, സദാശിവനാണ് എനിക്ക് ശരണം." കയ്യിൽ വാളുമായി അത്യന്തം കോപത്തോടെ ഓടിവരുന്ന അവനെ കണ്ട്, ഹരി മൂർച്ചയേറിയ ചക്രത്താൽ ലീലയായി അവൻ്റെ തല അറുത്തുമാറ്റി.

Verse 63

तं छिन्नशिरसं भूमौ पतितं वीक्ष्य दानवम् । अथोवाह रथेनाजौ दैत्यः खंजनकस्तथा

തല അറുക്കപ്പെട്ട് നിലത്തു വീണ ആ ദാനവനെ കണ്ട്, ഖഞ്ജനകൻ എന്ന ദൈത്യൻ അവനെ രഥത്തിൽ യുദ്ധക്കളത്തിൽ നിന്ന് കൊണ്ടുപോയി.

Verse 64

अपयाते कुशे दैत्ये विष्णुः संकर्षणस्तदा । दुर्वाससा च सहितः संन्यवर्तत हर्षितः

കുശൻ എന്ന ദൈത്യൻ പോയപ്പോൾ, വിഷ്ണുവും സങ്കർഷണനും ദുർവാസാവുമായി സന്തോഷത്തോടെ മടങ്ങി.

Verse 65

शिवालये तु पतितं कुशं निक्षिप्य दानवः । स्नानगन्धार्चनैर्धूपैर्गीतवाद्यैरतोषयत्

ആ ദാനവൻ വീണുപോയ കുശനെ ഒരു ശിവക്ഷേത്രത്തിൽ കിടത്തി, സ്നാനം, ഗന്ധം, അർച്ചന, ധൂപം, ഗീതവാദ്യങ്ങൾ എന്നിവയാൽ ശിവനെ പ്രസാദിപ്പിച്ചു.

Verse 66

अवाप जीवितं सद्यः प्रसादाच्छंकरस्य च । उत्थितः स तदा दैत्यो ब्रुवञ्छिवशिवेति च

ശങ്കരന്റെ പ്രസാദത്താൽ ആ ദൈത്യൻ ഉടൻ ജീവൻ പ്രാപിച്ചു. പിന്നെ എഴുന്നേറ്റ് “ശിവ, ശിവ” എന്നു ഉച്ചരിച്ചു.

Verse 67

तं पुनर्जोवितं दृष्ट्वा दैत्यं दैत्यगणस्तदा । उवाच सुमना वाक्यं वर्द्धस्व सुचिरं विभो

ആ ദൈത്യൻ വീണ്ടും ജീവിച്ചിരിക്കുന്നതു കണ്ട ദൈത്യഗണം മംഗളവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു— “ഹേ വിഭോ, നീ ദീർഘകാലം വർദ്ധിക്കട്ടെ.”

Verse 68

स्नापयित्वा यदि पुनर्ब्राह्मणं विनिवर्त्तते । यथेष्टं गच्छतु तदा किं वृथा विग्रहेण ते

അവൻ ബ്രാഹ്മണനെ സ്നാപനം ചെയ്‌തിട്ട് വീണ്ടും മടങ്ങിവരുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ പോകട്ടെ; നിനക്കു വ്യർഥമായ സംഘർഷം എന്തിന്?

Verse 69

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कुशो वचनमब्रवीत् । गच्छ प्रेषय तौ शीघ्रं विप्रत्राणकरावुभौ

ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് കുശൻ പറഞ്ഞു— “പോ; ബ്രാഹ്മണനെ രക്ഷിക്കുന്ന ആ രണ്ടുപേരെയും വേഗം അയയ്ക്കുക.”

Verse 70

स च राज्ञा समादिष्ट सुमना मुनिसत्तमाः । उवाच विष्णुमानम्य नमस्कृत्य हलायुधम्

രാജാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം മുനിശ്രേഷ്ഠനായ സുമനാ, വിഷ്ണുവിനെ പ്രണാമം ചെയ്ത് ഹലായുധൻ (ബലരാമൻ)നെ നമസ്കരിച്ചു സംസാരിച്ചു.

Verse 71

कुशेन प्रेषितश्चास्मि समीपे ते जनार्दन । किं तवापकृतं नाथ येन दैत्याञ्जिघांससि

ഹേ ജനാർദ്ദനാ! കുശൻ എന്നെ അങ്ങയുടെ അടുത്തേക്ക് അയച്ചതാണ്. ഹേ നാഥാ! അങ്ങയോട് അവർ എന്ത് അപരാധമാണ് ചെയ്തത്, എന്തിനാണ് അങ്ങ് ദൈത്യന്മാരെ വധിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?

Verse 72

दुर्वाससं स्नापयित्वा गच्छ मुक्तोऽसि मानद । अमरत्वं महादेवात्प्राप्तं विद्धि कुशेन हि

ദുർവാസാവുമുനിയെ സ്നാനം ചെയ്യിച്ചിട്ട് പോകൂ, ഹേ മാനദാ! നീ മുക്തനായിരിക്കുന്നു. മഹാദേവനിൽ നിന്ന് കുശൻ മുഖേനയാണ് അമരത്വം ലഭിച്ചതെന്ന് അറിഞ്ഞാലും.

Verse 73

श्रीविष्णुरुवाच । मुक्तितीर्थमिदं रुद्धं भवद्भिः पापकर्मभिः । तस्माद्धनिष्ये सर्वांश्च दानवान्नात्र संशयः

ശ്രീവിഷ്ണു പറഞ്ഞു: 'പാപകർമ്മികളായ നിങ്ങളാൽ ഈ മുക്തിതീർത്ഥം തടയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ സകല ദാനവന്മാരെയും ഞാൻ വധിക്കും, അതിൽ സംശയമില്ല.'

Verse 74

दुर्वाससश्च ये दर्भास्तिलाश्चैवाक्षतैः सह । पुनस्तानानयध्वं हि क्षिप्ता ये वरुणालये

വരുണാലയത്തിൽ (സമുദ്രത്തിൽ) എറിയപ്പെട്ട ദുർവാസാവുമുനിയുടെ ദർഭപ്പുല്ലും എള്ളും അക്ഷതവും വീണ്ടും തിരികെ കൊണ്ടുവരുവിൻ.

Verse 75

सवाहनपरीवाराः सजातिकुलबांधवाः । पुण्यतीर्थमिदं हित्वा प्रविशध्वं धरातले

നിങ്ങളുടെ വാഹനങ്ങൾ, പരിവാരങ്ങൾ, ജാതി, കുലബന്ധുക്കൾ എന്നിവരോടുകൂടി ഈ പുണ്യതീർത്ഥം ഉപേക്ഷിച്ച് പാതാളത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുവിൻ.

Verse 76

सुमनास्तद्वचः श्रुत्वा क्रोधसंरक्तलोचनः । युध्यध्वमिति तं चोक्त्वा नैतदेवं भविष्यति

സുമനാസ് ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് കോപത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ അവനോട്—“യുദ്ധം ചെയ്‌!” എന്നു പറഞ്ഞു; “ഇത് ഇങ്ങനെ സംഭവിക്കില്ല” എന്നും പ്രഖ്യാപിച്ചു.

Verse 77

कुशाय कथयामास यदुक्तं शार्ङ्गधन्विना । क्रुद्धस्तद्वचनं श्रुत्वा मंत्रिणा समुदीरितम्

ശാർങ്ഗധാരി (വിഷ്ണു) പറഞ്ഞത് കുശനോട് അറിയിച്ചു. മന്ത്രിയുടെ മുഖേന പറഞ്ഞ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് കുശൻ ക്രോധിച്ചു.

Verse 78

रथमारुह्य वेगेन ययौ योद्धुमरिंदमः । संस्मृत्य मनसा देवं पिनाकिं वृषभध्वजम्

ശത്രുദമനൻ രഥം കയറി വേഗത്തിൽ യുദ്ധത്തിനായി പുറപ്പെട്ടു; മനസ്സിൽ പിനാകധാരി, വൃഷഭധ്വജനായ ദേവൻ (ശിവൻ)നെ സ്മരിച്ചു.

Verse 79

ततः प्रववृते युद्धं सुमहल्लोमहर्षणम् । अन्येषां दानवानां च केशवस्य कुशस्य च

അതിനുശേഷം കേശവനും കുശനും തമ്മിലും, മറ്റു ദാനവന്മാരുടെയും ഇടയിലും, അതിമഹത്തായ രോമാഞ്ചകരമായ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.

Verse 80

यज्ञघ्नो गदया गुर्व्या संकर्षणमताडयत् । संकर्षणहतः शीर्ष्णि मुसलेन पपात ह

യജ്ഞഘ്നൻ ഭാരമേറിയ ഗദയാൽ സംകർഷണനെ അടിച്ചു; എന്നാൽ സംകർഷണൻ മുസലം (ഹലായുധം) കൊണ്ട് അവന്റെ തലയിൽ പ്രഹരിച്ച് അവനെ നിലംപതിപ്പിച്ചു.

Verse 81

कञ्चुकं च जघानाशु चक्रेण भगवान्हरिः । उल्मुकश्चाथ निहतो ब्रह्मघ्नश्च निपातितः

ഭഗവാൻ ഹരി തൻ്റെ ചക്രം കൊണ്ട് കഞ്ചുകനെ വേഗത്തിൽ വധിച്ചു. പിന്നീട് ഉൽമുകൻ കൊല്ലപ്പെടുകയും ബ്രഹ്മഘ്നൻ വീഴ്ത്തപ്പെടുകയും ചെയ്തു.

Verse 82

एते चान्ये च बहवो घातिताः केशवेन हि । दानवान्पतितान्दृष्ट्वा कुशः परमकोपितः

കേശവനാൽ ഇവരും മറ്റ് അനേകം ദാനവന്മാരും വധിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന് കണ്ട്, വീണുപോയ അസുരന്മാരെ നോക്കി കുശൻ അത്യന്തം കോപിഷ്ഠനായി.

Verse 83

जघान युधि संरब्धः परमास्त्रेण केशवम् । भगवान्क्रोधसंयुक्तश्चक्रेण चाहरच्छिरः

യുദ്ധത്തിൽ രോഷാകുലനായ അവൻ കേശവനെ പരമാസ്ത്രം കൊണ്ട് ആക്രമിച്ചു. എന്നാൽ കോപത്തോടുകൂടിയ ഭഗവാൻ ചക്രം കൊണ്ട് അവൻ്റെ തല അറുത്തുമാറ്റി.

Verse 84

तं छिन्नशिरसं भूमौ पातितं वीक्ष्य केशवः । चिच्छेद बाहू पादौ च खङ्गेन तिलशस्तथा

തലയറുക്കപ്പെട്ട് നിലത്തു വീണുകിടക്കുന്ന അവനെ കണ്ട്, കേശവൻ വാളുകൊണ്ട് അവൻ്റെ കൈകളും കാലുകളും എള്ളോളം പോന്ന കഷ്ണങ്ങളായി മുറിച്ചു.

Verse 85

खंडशो घातितं दृष्ट्वा केशवेन कुशं तदा । संगृह्य ते पुनर्देत्या निन्युः सर्वे शिवालयम्

അപ്പോൾ കേശവനാൽ കുശൻ കഷ്ണങ്ങളാക്കപ്പെട്ടത് കണ്ട്, ആ ദൈത്യന്മാർ എല്ലാവരും ചേർന്ന് ആ ശരീരഭാഗങ്ങൾ ശേഖരിച്ച് ശിവാലയത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.

Verse 86

प्रसादाच्छूलिनः सद्यो जीवितं प्राप्य दानवः । उत्थितः सहसा क्रुद्धः क्व विष्णुरिति चाब्रवीत्

ശൂലധാരിയായ ശിവന്റെ പ്രസാദത്താൽ ദാനവൻ ഉടൻ ജീവൻ പ്രാപിച്ചു; പെട്ടെന്ന് എഴുന്നേറ്റ് ക്രോധത്തോടെ “വിഷ്ണു എവിടെ?” എന്നു വിളിച്ചു.

Verse 87

गदामुद्यम्य संक्रुद्धो योद्धुमागाज्जनार्द्दनम् । तमुद्यतगदं दृष्ट्वा निहतं जीवितं पुनः

അവൻ ക്രോധത്തോടെ ഗദ ഉയർത്തി ജനാർദനനോട് യുദ്ധിക്കാൻ വന്നു; ഉയർത്തിയ ഗദയോടെ അവനെ കണ്ട ഭഗവാൻ അവനെ വീഴ്ത്തിയെങ്കിലും, അവൻ വീണ്ടും ജീവൻ പ്രാപിച്ചു.

Verse 88

दुर्वाससमथोवाच किमिदं न म्रियेत यत् । मयाऽसकृच्छिरश्छिन्नं खंडशस्तिलशः कृतम्

അപ്പോൾ ദുർവാസാവ് പറഞ്ഞു—“ഇത് എന്ത്, ഇത് മരിക്കാത്തതെന്ത്? ഞാൻ പലവട്ടം ഇതിന്റെ തല വെട്ടി, എള്ളുതുള്ളിപോലെ ഖണ്ഡഖണ്ഡമായി ചെയ്തിരിക്കുന്നു.”

Verse 89

जीवत्ययं पुनः कस्मात्कारणं कथ यस्व नः । इत्युक्तश्चिंतयामास ध्यानेन ऋषिसत्तमः

“ഇവൻ വീണ്ടും എങ്ങനെ ജീവിക്കുന്നു? കാരണം ഞങ്ങൾക്ക് പറയുക.” എന്ന് പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഋഷിശ്രേഷ്ഠൻ ധ്യാനത്തിലൂടെ ആലോചിച്ചു.

Verse 90

ज्ञात्वा तत्कारणं सर्वमुवाच मधुसूदनम् । महादेवेन तुष्टेन कुशोऽयममरः कृतः

എല്ലാ കാരണവും അറിഞ്ഞ ശേഷം അദ്ദേഹം മധുസൂദനനോട് പറഞ്ഞു—“പ്രസന്നനായ മഹാദേവൻ ഈ കുശനെ അമരനാക്കി.”

Verse 91

खंडशश्च कृतश्चापि न च प्राणैर्वियुज्यते । ततः स विस्मयाविष्टो हंतव्योऽयं मया कथम्

ഖണ്ഡംഖണ്ഡമായി മുറിച്ചിട്ടും അവൻ പ്രാണവായുവിൽ നിന്ന് വേർപെടുന്നില്ല. അതിനാൽ വിസ്മയാവിഷ്ടനായി (ഭഗവാൻ ചിന്തിച്ചു)—“ഇവനെ ഞാൻ എങ്ങനെ വധിക്കും?”

Verse 92

उपायं च करिष्यामि येनायं न भवे दिति । ततः स जीवितं प्राप्य प्रसादाच्छंकरस्य च । चर्मखङ्गमथादाय तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत्

ഇവൻ ഇനി ദിതിക്കു ഭയങ്കരനാകാതിരിക്കുവാൻ ഞാൻ ഒരു ഉപായം ചെയ്യും. തുടർന്ന് ശങ്കരന്റെ പ്രസാദത്താൽ ജീവൻ ലഭിച്ച അവൻ ചർമഢാലവും ഖഡ്ഗവും എടുത്ത്—“നിൽക്കൂ! നിൽക്കൂ!” എന്നു വിളിച്ചു.

Verse 93

तमायांतं ततो दृष्ट्वा कुशं शिवपरिग्रहम् । जघान गदया गुर्व्या गदाहस्तं तदा कुशम्

ശിവന്റെ സംരക്ഷണത്തിലുള്ള ഗദാധാരിയായ കുശൻ മുന്നോട്ട് വരുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ, അവനെ മഹാഗദയുടെ ശക്തമായ അടിയാൽ അവൻ പ്രഹരിച്ചു.

Verse 94

स भिन्नमूर्द्धा न्यपतत्केशवेनाभिताडितः । भूमौ निपतितं वेगात्परिगृह्य कुशं हरिः

കേശവന്റെ ശക്തമായ പ്രഹാരത്തിൽ അവന്റെ തല പിളർന്ന് അവൻ വീണു. തുടർന്ന് ഹരി വേഗത്തിൽ ഭൂമിയിൽ വീണുകിടന്ന കുശനെ പിടിച്ചു.

Verse 95

गर्ते निक्षिप्य तद्देहं पूरयामास वै पुनः । लिंगं संस्थापयामास तस्योपरि जनार्द्दनः

ആ ദേഹം കുഴിയിൽ ഇട്ടു വീണ്ടും മണ്ണിട്ട് നിറച്ചു. തുടർന്ന് ജനാർദനൻ അതിന്റെ മീതെ ശിവലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 96

स लब्धसंज्ञो दनुजः शिवलिंगमपश्यत । आत्मोपरिस्थितं तच्च तदा चिन्तापरोऽभवत्

ബോധം വീണ്ടെടുത്ത ദനുജൻ ശിവലിംഗം ദർശിച്ചു. അത് തന്റെ മീതെ സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ അവൻ ആശങ്കാഭരിതമായ ചിന്തയിൽ മുങ്ങി.