Adhyaya 38

Verse 1

नारद उवाच । भूमेर्योजनलक्षे च कौरव्य रविमंडलम् । योजनानां सहस्राणि भास्करस्य रथो नव

നാരദൻ പറഞ്ഞു— ഹേ കൗരവ്യാ, ഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഒരു ലക്ഷം യോജന ദൂരത്തിൽ രവിമണ്ഡലം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഭാസ്കരന്റെ രഥം ഒൻപതിനായിരം യോജന അളവുള്ളതാണ്.

Verse 2

ईषादंडस्ततैवास्य द्विगुणः परिकीर्तितः । सार्धकोटिस्तथा सप्त नियुतानि विवस्वतः

ആ രഥത്തിന്റെ ഈഷാദണ്ഡം (ധുരാദണ്ഡം) അതിന്റെ ഇരട്ടിയാണെന്ന് കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ വിവസ്വാൻ (സൂര്യൻ)ന്റെ പ്രമാണം സാർദ്ധസപ്തകോടിയും ഏഴ് നിയുതങ്ങളും എന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 3

योजनानां तु तस्याक्षस्तत्र चक्रं प्रतिष्ठितम् । त्रिनाभि तच्च पंचारं षण्नेमि परिकीर्तितम्

അതിന്റെ അക്ഷം (ധുരം)യും (അത്ര) യോജന അളവുള്ളതാണ്; അതിന്മേൽ ചക്രം സ്ഥാപിതമാണ്. ആ ചക്രം മൂന്ന് നാഭികളുള്ളതും, അഞ്ച് ആരകളുള്ളതും, ആറു നേമികളുള്ളതുമെന്നു കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 4

चत्वारिंशत्सहस्राणि द्वितीयोऽक्षोऽपि विस्तृतः । पंच चान्यानि सार्द्धानि स्यन्दनस्य तु पांडव

രണ്ടാമത്തെ അക്ഷവും നാല്പതിനായിരം യോജന വരെ വിപുലമാണ്. ഹേ പാണ്ഡവ, സ്യന്ദനരഥത്തിന് ഇതുകൂടാതെ അഞ്ചും അരയും അധികമായ അളവും ഉണ്ട്.

Verse 5

अक्षप्रमाणमुभयोः प्रमाणं तद्युगार्द्धयोः । ह्रस्वोऽक्षस्तद्युगार्द्धं च ध्रुवाधारं रथस्य वै

ഇരുവശ അക്ഷങ്ങളുടെ അളവുതന്നെ അവയുടെ അർദ്ധ-യുഗങ്ങളുടെ അളവുമാണ്. ഹ്രസ്വ അക്ഷവും ആ അർദ്ധ-യുഗവും തന്നെയാണ് രഥത്തിന്റെ ധ്രുവാധാരം, സ്ഥിരാധാരം.

Verse 6

द्वितीयोऽक्षस्तथा सव्ये चक्रं तन्मानसे स्थितम् । हयाश्च सप्त च्छांदांसि तेषां नामानि मे श्रृणु

രണ്ടാമത്തെ അക്ഷവും ഇടത്തുവശത്താണ്; ആ വശത്ത് അതിന്മേൽ ചക്രം സ്ഥാപിതമാണ്. പിന്നെ ഏഴ് അശ്വങ്ങൾ ഉണ്ട്—അവ ഛന്ദസ്സുകളാണ്; അവയുടെ നാമങ്ങൾ എന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്കുക.

Verse 7

गायत्री च बृहत्युष्णिग्जगती त्रिष्टुवेव च । अनुष्टुप्पंक्तिरित्युक्ताश्छंदांसि हरयो रवेः

ഗായത്രി, ബൃഹതി, ഉഷ്ണിക്, ജഗതി, ത്രിഷ്ടുഭ്, കൂടാതെ അനുഷ്ടുപ്, പങ്ക്തി—ഇവയാണ് രവിയുടെ ‘ഹരയഃ’ എന്ന അശ്വരൂപ ഛന്ദസ്സുകൾ എന്നു പ്രസിദ്ധം.

Verse 8

नैवास्तमनमर्कस्य नोदयः सर्वदा सतः । उदयास्तमनाक्यं हि दर्शनादर्शनं रवेः

സദാ സത്തായിരിക്കുന്ന അർക്കന് അസ്തമനമില്ല, ഉദയവും ഇല്ല. ‘ഉദയ-അസ്തമനം’ എന്നു പറയുന്നത് രവിയുടെ ദർശനവും അദർശനവും മാത്രമാണ്.

Verse 9

शक्रदीनां पुरे तिष्ठन्स्पृशत्येष पुरत्रयम् । विकीर्णोऽतो विकर्णस्थस्त्रिकोणार्धपुरे तथा

ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാരുടെ പുരങ്ങളിൽ നിലകൊണ്ടുകൊണ്ട് ആ ഭാസ്കരൻ തന്റെ ഗതിയിൽ ത്രിപുരത്തെ സ്പർശിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് അവൻ ‘വികീർണ്ണൻ’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു—ദിക്കുകളിൽ സ്ഥിതനായി ത്രികോണമും അർദ്ധപുരവിഭാഗങ്ങളും വഴിയും സഞ്ചരിക്കുന്നു.

Verse 10

अयनस्योत्तरस्यादौ मकरं याति भास्करः । ततः कुम्भं च मीनं च राशे राश्यंतरं तथा

ഉത്തരായണത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ഭാസ്കരൻ മകരരാശിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ക്രമമായി കുംഭവും മീനവും എന്നിങ്ങനെ, രാശിയിൽ നിന്ന് രാശിയിലേക്കു നിയമാനുസൃതമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു.

Verse 11

त्रिष्वेतेष्वथ भुक्तेषु ततो वैषुवतीं गतिम् । प्रयाति सविता कुर्वन्नहोरात्रं च तत्समम्

ഈ മൂന്ന് രാശികളും കടന്നശേഷം സവിതാ വിഷുവത് ഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു. അപ്പോൾ അവൻ പകലും രാത്രിയും സമമാക്കി, ഇരുവിന്റെയും അളവ് ഒരുപോലെ ആക്കുന്നു.

Verse 12

ततो रात्रिः क्षयं याति वर्धते तु दिनं दिनम् । ततश्च मिथुनस्यांते परां काष्ठामुपागतः

അതിന് ശേഷം രാത്രി ക്ഷയിക്കുകയും പകൽ ദിനംപ്രതി വർധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പിന്നെ മിഥുനത്തിന്റെ അവസാനം അവൻ പരമ കാഷ്ഠയെ എത്തി, ഉത്തരഗതിയുടെ പരമസീമയെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 13

राशिं कर्कटकं प्राप्य कुरुते दक्षिणायांनम् । कुलालचक्रपर्यंतो यथा शीघ्रं निवर्तते

കർക്കടകരാശിയെ പ്രാപിച്ച ശേഷം ആ സൂര്യൻ ദക്ഷിണായനം ആരംഭിക്കുന്നു. കുശവന്റെ ചക്രത്തിന്റെ വക്കു വേഗത്തിൽ തിരിഞ്ഞു മടങ്ങുന്നതുപോലെ, അവനും അതിവേഗം തിരിച്ചുമാറുന്നു.

Verse 14

दक्षिणायक्रमे सूर्यस्तथा शीघ्रं निवर्तते । अतिवेगितया कालं वायुमार्गबलाच्चरन्

ദക്ഷിണായനക്രമത്തിൽ സൂര്യനും അതുപോലെ വേഗത്തിൽ തിരിഞ്ഞുമടങ്ങുന്നു; വായുമാർഗങ്ങളുടെ ബലപ്രേരണയാൽ അതിവേഗത്തിൽ കാലപഥത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.

Verse 15

तस्मात्प्रकृष्टां भूमिं स कालेनाल्पेन गच्छति । कुलालचक्रमध्यस्थो यता मंदं प्रसर्पति

അതുകൊണ്ട് അവൻ അല്പകാലത്തിൽ തന്നെ കൂടുതൽ ഭൂമി കടന്നുപോകുന്നു. കുശവന്റെ ചക്രത്തിന്റെ പുറംഭാഗത്തുള്ളത് വേഗത്തിൽ ചുറ്റുന്നതുപോലെ, (ആ ഘട്ടത്തിൽ) അവൻ ദ്രുതഗതിയിൽ മുന്നേറുന്നു.

Verse 16

तथोदगयने सूर्यः सर्पते मंदविक्रमः । तस्माद्दीर्घेण कालेन भूमिमल्पं निगच्छति

അതുപോലെ ഉദഗയനത്തിൽ സൂര്യൻ മന്ദഗതിയോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ദീർഘകാലത്തിൽ അവൻ അല്പം ഭൂമിയേ കടന്നുപോകുന്നു.

Verse 17

संध्याकाले च मंदेहाः सूर्यमिच्छंति खादितुम् । प्रजापतिकृतः शापस्तेषां फाल्गुन रक्षसाम्

സന്ധ്യാകാലത്ത് മന്ദേഹാ രാക്ഷസർ സൂര്യനെ ഭക്ഷിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഹേ ഫാൽഗുനാ! ആ രാക്ഷസന്മാർക്കു പ്രജാപതി ചെയ്ത ശാപം ഇതുതന്നെ.

Verse 18

अक्षयत्वं शरीराणां मरणं च दिनेदिने । ततः सूर्यस्य तैर्युद्धं भवत्यत्यंतदारुणम्

അവരുടെ ശരീരങ്ങൾ അക്ഷയമായതുപോലെ തോന്നിയാലും, അവർ ദിനംപ്രതി വീണ്ടും വീണ്ടും മരിക്കുന്നു; അതിനാൽ സൂര്യനോടുള്ള അവരുടെ യുദ്ധം അത്യന്തം ഭീകരമാകുന്നു.

Verse 19

ततो गायत्रिपूतं यद्द्विजास्तोयं क्षिपंति च । तेन दह्यंति ते पापाः संध्योपासनतः सदा

അപ്പോൾ ദ്വിജന്മാർ ഗായത്രിയാൽ ശുദ്ധീകരിച്ച് ഒഴുക്കുന്ന ജലം തന്നെയാണ് പാപികളെ ദഹിപ്പിക്കുന്നത്; സന്ധ്യോപാസന നിത്യമായി ചെയ്യുന്നതിനാൽ അവർ എപ്പോഴും ദഗ്ധരായി നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 20

ये संध्यां नाप्युपासंते कृतघ्ना यांति रौरवम् । प्रतिमासं पृथक्सूर्य ऋषिगन्धर्वराक्षसैः

സന്ധ്യാവിധിയെ പോലും ഉപാസിക്കാത്തവർ കൃതഘ്നരായി റൗരവ നരകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. സൂര്യൻ ഓരോ മാസവും വ്യത്യസ്തമായി ഋഷി, ഗന്ധർവ, രാക്ഷസന്മാർ എന്നിവരാൽ അനുഗമിക്കപ്പെട്ട് സഞ്ചരിക്കുന്നു।

Verse 21

अप्सरोग्रामणीसर्पैरथो याति च सप्तभिः । धातार्यमा मित्रवरुणौ विवस्वानिन्द्र एव च

കൂടാതെ അദ്ദേഹം ഏഴു സഹചാരികളോടൊപ്പം സഞ്ചരിക്കുന്നു—അപ്സരസ്സുകൾ, ഗണനേതാക്കൾ, സർപ്പങ്ങൾ എന്നിവരോടൊപ്പം; ധാതാ, അർയമാ, മിത്രൻ, വരുണൻ, വിവസ്വാൻ, ഇന്ദ്രൻ എന്നിവരും (സഹഗാമികൾ) ആകുന്നു।

Verse 22

पूषा च सविता सोऽथ भगस्त्वष्टा च कीर्तितः । विष्णुश्चैत्रादिमासेषु आदित्या द्वादश स्मृताः

പൂഷാ, സവിതാ; തുടർന്ന് ഭഗൻ, ത്വഷ്ടാവും കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നു; കൂടാതെ വിഷ്ണു—ഇങ്ങനെ ചൈത്രാദി മാസങ്ങളിൽ ദ്വാദശ ആദിത്യന്മാർ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 23

ततो दिवाकरस्थानान्मंडलं शशिनः स्तितम् । लक्षमात्रेण तस्यापि त्रिचक्रोरथ उच्यते

പിന്നീട് സൂര്യസ്ഥാനത്തിന് അപ്പുറം ചന്ദ്രന്റെ മണ്ഡലം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; അതും ഏകദേശം ഒരു ലക്ഷം (യോജന) ദൂരത്തിലാണെന്ന് പറയുന്നു; അവന്റെ രഥം ത്രിചക്രമുള്ളതായും വിവരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു।

Verse 24

कुंदाभा दश चैवाश्वा वामदक्षिणतो युताः । पूर्णे शतसहस्रे च योजनानां निशाकरात्

കുന്ദപുഷ്പസദൃശമായ ശ്വേതവർണ്ണമുള്ള പത്ത് അശ്വങ്ങൾ ഇടത്തും വലത്തും യോജിതരായി ആ രഥത്തെ വലിക്കുന്നു. ചന്ദ്രനിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണം ഒരു ലക്ഷം യോജന അപ്പുറം (അത് സ്ഥിതമാണ്)।

Verse 25

नक्षत्रमण्डलं कृत्स्नमुपरिष्टात्प्रकाशते । चतुर्दश चार्बुदान्यप्यशीतिः सरितांपतिः

അതിന്റെ മുകളിൽ സമഗ്രമായ നക്ഷത്രമണ്ഡലം പ്രകാശിച്ച് ദൃശ്യമാകുന്നു. അതിന്റെ അളവ് പതിനാലു അർബുദവും എൺപതും എന്നു—സരിതകളുടെ അധിപൻ (വരുണൻ) വർണ്ണിക്കുന്നു।

Verse 26

विंशतिश्च तथा कोट्यो नक्षत्राणां प्रकीर्तिताः । द्वे लक्षे चोत्तरे तस्माद्बुधो नक्षत्रमण्डलात्

നക്ഷത്രങ്ങളുടെ എണ്ണം ഇരുപത് കോടി എന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്. ആ നക്ഷത്രമണ്ഡലത്തിന് മുകളിൽ രണ്ട് ലക്ഷം യോജന അകലത്തിൽ ബുധൻ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു।

Verse 27

वाय्वग्निद्रव्यसंभूतो रथश्चंद्रसुतस्य च । पिशंगैस्तुरसोष्टाभिर्वायवेगिभिः

ചന്ദ്രസുതനായ ബുധന്റെ രഥം വായുവും അഗ്നിതത്ത്വവും ജനിപ്പിച്ച ദ്രവ്യങ്ങളിൽ നിന്നു നിർമ്മിതമാണ്. പിശംഗവർണ്ണമുള്ള എട്ട് വേഗശാലി അശ്വങ്ങൾ, കാറ്റിന്റെ വേഗത്തിൽ, അതിനെ വലിക്കുന്നു।

Verse 28

द्विलक्षश्चोत्तरे तस्माद्बुधाच्चाप्युशना स्मृतः । शुक्रस्यापि रथोष्टाभिर्युक्तोऽभूत्संभवैर्हयैः

ബുധനിൽ നിന്ന് മുകളിലേക്ക് കൂടി രണ്ട് ലക്ഷം യോജന അകലത്തിൽ ഉശനാ (ശുക്രാചാര്യൻ/ശുക്രൻ) സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ശുക്രന്റെ രഥവും അതേ ദിവ്യോത്ഭവമുള്ള എട്ട് അശ്വങ്ങളാൽ യുക്തമാണ്।

Verse 29

लक्षद्वयेन भौमस्य स्मृतो देवपुरोहितः । अष्टाभिः पांडुरैरश्वैर्युक्तोऽस्य कांचनोरथः

ഭൗമൻ (ചൊവ്വ) മുതൽ രണ്ടു ലക്ഷം ദൂരത്ത് ദേവപുരോഹിതനായ ബൃഹസ്പതി എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അവന്റെ കാഞ്ചനരഥം എട്ട് പാണ്ഡുര (ധവള) അശ്വങ്ങളാൽ യുക്തമാണ്.

Verse 30

सौरिर्बृहस्पतेश्चोर्ध्वं द्विलक्षे समुपस्थितः । आकाशसंभवैरश्वैरष्टाभिः शबलै रथः

ബൃഹസ്പതിയുടെ മുകളിൽ രണ്ടു ലക്ഷം ദൂരത്ത് സൗരി (ശനി) സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അവന്റെ രഥം ആകാശസംബവമായ എട്ട് ശബല (ചിതറുനിറ) അശ്വങ്ങൾ വലിക്കുന്നു.

Verse 31

स्वर्भानोस्तुरगाश्चाष्टौ भृंगाभा धूसरारथम् । वहंति च सकृद्युक्ता आदित्याधःस्थितास्तथा

സ്വർഭാനുവിന്റെ എട്ട് തുരഗങ്ങൾ ഭൃംഗസമമായ ശ്യാമവർണ്ണം; അവ അവന്റെ ധൂസര രഥം വഹിക്കുന്നു. ഒരിക്കൽ മാത്രം യുക്തരായി അവ ഗമിക്കുകയും ആദിത്യന്റെ താഴെ സ്ഥിതിചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 32

सौरेर्लक्षं स्मृतं चोर्ध्वं ततः सप्तर्षिमण्डलम् । ऋषिभ्यश्चापि लक्षेण ध्रुवश्चोर्ध्वं व्यवस्थितः

സൗരി (ശനി)യുടെ മുകളിൽ ഒരു ലക്ഷം ദൂരത്ത് ഒരു പ്രദേശമെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; അതിന് ശേഷം സപ്തർഷിമണ്ഡലം. ആ ഋഷികളുടെ മുകളിൽ കൂടി മറ്റൊരു ലക്ഷം ദൂരത്ത് ധ്രുവൻ സ്ഥാപിതനായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 33

मेढीभूतः समस्तस्य ज्योतिश्चक्रस्य वै ध्रुवः । ध्रुवोऽपि शिंशुमारस्य पुच्छाधारे व्यवस्थितः

ധ്രുവൻ സമസ്ത ജ്യോതിശ്ചക്രത്തിന്റെ മേഢി (ധുരി)സ്വരൂപനായി മാറിയിരിക്കുന്നു. ധ്രുവൻ ശിംശുമാരത്തിന്റെ പുച്ചാധാരത്തിലും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

Verse 34

यमाहुर्वासुदेवस्य रूपमात्मानमव्ययम् । वायुपाशैर्ध्रुवे बद्धं सर्वमेतच्च फाल्गुन

അവ്യയമായ ആത്മാവ്—വാസുദേവന്റെ തന്നെ സ്വരൂപം—എന്ന് അവർ വിളിക്കുന്നതു അതുതന്നെ; വായുപാശങ്ങളാൽ ധ്രുവനിൽ ഈ സർവ്വജഗത്തെയും ബന്ധിച്ചു ധരിക്കുന്നു, ഹേ ഫാൽഗുണാ।

Verse 35

नवयोजनसाहस्रं मण्डलं सवितुः स्मृतम् । द्विगुणं सूर्यविस्तारान्मण्डलं शशिनः स्मृतम्

സവിതാവായ സൂര്യന്റെ മണ്ഡലം ഒൻപതിനായിരം യോജന അളവാണെന്ന് സ്മൃതം; ചന്ദ്രന്റെ മണ്ഡലം സൂര്യവ്യാപ്തിയുടെ ഇരട്ടിയാണെന്ന് പറയുന്നു।

Verse 36

तुल्यस्तयोस्तु स्वर्भानुर्भूत्वाधस्तात्प्रसर्पति । उद्धृत्य पृथिवीच्छायां निर्मलां मण्डलाकृतिः

അവരിരുവരോടും തുല്യാകാരനായ സ്വർഭാനു (രാഹു) താഴെ ഭാഗത്ത് സരിച്ചുപോകുന്നു; ഭൂമിഛായയെ ഉയർത്തി എടുത്ത് നിർമ്മലമായ വൃത്തമണ്ഡലമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു।

Verse 37

चन्द्रस्य षोडशो भागो भार्गवश्च विधीयते । भार्गवात्पादहीनस्तु विज्ञेयोऽथ बृहस्पतिः

ചന്ദ്രന്റെ അളവിന്റെ പതിനാറിലൊരുഭാഗം ഭാര്ഗവന് (ശുക്രന്) നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു; ഭാര്ഗവനിൽ നിന്ന് ഒരു പാദം (നാലിലൊന്ന്) കുറവാണ് ബൃഹസ്പതി എന്ന് അറിയണം।

Verse 38

बृहस्पतेः पादहीनौ वक्रसौरी बुधस्तथा । शतानि पंच चत्वारित्रीणि द्वे चैकयोजनम्

ബൃഹസ്പതിയിൽ നിന്ന് ഒരു പാദം (നാലിലൊന്ന്) കുറവാണ് വക്രസൗരി (ശനി)യും ബുധനും; അവരുടെ അളവ് ശതങ്ങളിൽ—അഞ്ച്, നാല്, മൂന്ന്, രണ്ട്—അവസാനം ഒരു യോജന—എന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 39

योजनार्धप्रमाणानि भानि ह्रस्वं न विद्यते । भूमिलोकश्च भूर्लोकः पादगम्यः प्रकीर्तितः

ജ്യോതിഷ്കങ്ങളുടെ അളവ് അർദ്ധയോജനമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു; അതിലും ചെറുതായ അളവ് അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നില്ല. ഈ ഭൂമിലോകം തന്നെയാണ് ‘ഭൂർലോകം’ എന്നു പ്രസിദ്ധം; അത് പാദഗമ്യമെന്നു പ്രഖ്യാതം.

Verse 40

भूमिसूर्यांतरं तच्च भुवर्लोकः प्रकीर्तितः । ध्रुवसूर्यांतरं तच्च नियुतानि चतुर्दश

ഭൂമിയും സൂര്യനും തമ്മിലുള്ള അന്തരം ‘ഭുവർലോകം’ എന്നു പ്രഖ്യാതം. ധ്രുവനും സൂര്യനും തമ്മിലുള്ള അന്തരം പതിനാലു നിയുതങ്ങളെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 41

स्वर्लोकः सोऽपि गदितो लोकसंस्थानचिंतकैः । ध्रुवादूर्ध्वं तथा कोटचिर्महर्लोकः प्रकीर्तितः

ലോകസംസ്ഥാനത്തെ ചിന്തിക്കുന്നവർ സ്വർലോകത്തെയും വിവరిచിരിക്കുന്നു. ധ്രുവനു മുകളിലായി മഹർലോകം കോടികളാൽ അളക്കപ്പെടുന്ന ദീർഘവ്യാപ്തിയോടെ പ്രഖ്യാതം.

Verse 42

द्वे कोट्यौ च जनो यत्र निवसंति चतुःसनाः । चतुर्भिश्चापि कोटीभिस्तपोलोकस्ततः स्मॉतः

രണ്ട് കോടിയുടെ പരിമാണമുള്ള ജനോലോകത്തിൽ ചതുഃസനർ—നാലു കുമാരന്മാർ—വസിക്കുന്നു. അതിന് അപ്പുറം നാല് കോടിയുടെ പരിമാണമുള്ള തപോലോകം സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 43

वैराजा यत्र ते देवाः स्थिता दाहविवर्जिताः । षड्गुणेन तपोलोकात्सत्यलोको विराजते

ദാഹതാപമില്ലാതെ വൈരാജ ദേവന്മാർ നിലകൊള്ളുന്നിടത്ത്, തപോലോകത്തേക്കാൾ ഷഡ്ഗുണപരിമാണത്തിൽ സത്യലോകം ദീപ്തിയായി വിരാജിക്കുന്നു.

Verse 44

अपुनर्मरका यत्र ब्रह्मलोको हि स स्मृतः । अष्टादस तथा कोट्यो लक्षाण्यशीतिपंच च

എവിടെ വീണ്ടും മരണത്തിലേക്ക് മടങ്ങിവരൽ ഇല്ലയോ, അതേ ബ്രഹ്മലോകം എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അതിന്റെ പരിമാണം പതിനെട്ട് കോടി, എൺപത്തിയഞ്ച് ലക്ഷം എന്നും പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 45

शुभं निरुपमं स्थानं तदूर्ध्वं संप्रकाशते । भूर्भूवःस्वरिति प्रोक्तं त्रैलोक्यं कृतकं त्विदम्

അതിന്റെ മുകളിൽ ശുഭവും നിരുപമവും ആയ ഒരു സ്ഥാനം പ്രകാശിക്കുന്നു. ‘ഭൂഃ, ഭുവഃ, സ്വഃ’ എന്നു പറയപ്പെടുന്ന ത്രൈലോക്യം—ഇതുതന്നെ ‘കൃതക’ (നിർമ്മിത) ലോകത്രയം ആകുന്നു.

Verse 46

जनस्तपस्तथा सत्यमिति चाकृतकं त्रयम् । कृतकाकृतयोर्मध्ये मर्हर्लोक इति स्मृतः

‘ജന, തപ, സത്യ’—ഈ ത്രയവും ‘അകൃതക’ (നിർമ്മിതമല്ലാത്ത) ലോകമെന്നു പറയുന്നു. കൃതകവും അകൃതകവും തമ്മിൽ ‘മഹർലോകം’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 47

शून्यो भवति कल्पांते योत्यंतं न विनश्यति । एते सप्त समाख्याता लोकाः पुण्यैरुपार्जिताः

കൽപാന്തത്തിൽ എല്ലാം ശൂന്യമാകുമ്പോഴും ആ പരമപദം അല്പമെങ്കിലും നശിക്കുകയില്ല. ഇവ പുണ്യത്താൽ ഉപാർജിതമായ ഏഴ് ലോകങ്ങൾ എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 48

यज्ञैर्दानैर्जपैर्होमैस्तीर्थैर्व्रतसमुच्चयैः । वेदादिप्रोक्तैरन्यैश्च साध्यांल्लोकानिमान्विदुः

യജ്ഞങ്ങൾ, ദാനങ്ങൾ, ജപങ്ങൾ, ഹോമങ്ങൾ, തീർത്ഥസേവനം, വ്രതസമുച്ചയങ്ങൾ—കൂടാതെ വേദാദി ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ ഉപദേശിച്ച മറ്റ് സാധനങ്ങളാൽ—ഈ ലോകങ്ങൾ സാധ്യമായതും പ്രാപ്യമായതുമെന്നു അറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 49

ततश्चांडस्य शिरसो धारा नीरमयी शिवा । सर्वलोकान्समाप्लाव्य गंगा मेरावुपागता

അനന്തരം ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ ശിരോഭാഗത്തിൽ നിന്ന് ശിവാനുഗ്രഹപ്രസൂതമായ ജലമയ പുണ്യധാര ഉദ്ഭവിച്ചു. അത് സർവ്വലോകങ്ങളെയും പ്രളയിപ്പിച്ച് ഗംഗാരൂപത്തിൽ മേരുപർവ്വതത്തെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 50

ततो महीतलं सर्वं पातालं प्रविवेश सा । अंडमूर्ध्नि स्थिता देवी सततं द्वारवासिनी

തുടർന്ന് അവൾ സമസ്ത ഭൂതലത്തിലും പാതാളത്തിലും പ്രവേശിച്ചു. ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ ശിരസ്സിൽ അധിഷ്ഠിതയായ ആ ദേവി നിത്യവും ദ്വാരപാലിനിയായി വസിക്കുന്നു.

Verse 51

देवीनां कोटिकोटीभिः संवृता पिंगलेन च । तत्र स्थिता सदा रक्षां कुरुतेऽण्डस्य सा शुभा

കോടിക്കോടി ദേവിമാരാലും പിംഗലയാലും ചുറ്റപ്പെട്ട ആ ശുഭദേവി അവിടെ നിലകൊണ്ട് നിത്യവും ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 52

निहंति दुष्टसंघातान्महाबलपराक्रमा । वायुस्कंधानि सप्तापिश्रृणुयद्वत्स्थितान्यपि

മഹാബലപരാക്രമയുക്തയായ അവൾ ദുഷ്ടസംഘങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നു. ഇനി വായുവിന്റെ ഏഴ് സ്കന്ധങ്ങളെക്കുറിച്ചും കേൾക്കുക—അവ എങ്ങനെ നിലകൊള്ളുന്നു എന്ന്.

Verse 53

पृथिवीं समभिक्रम्य संस्थितो मेघमंडले । प्रवहोनाम यो मेघान्प्रवहत्यतिशक्तिमान्

പൃഥ്വിയെ ചുറ്റി അവൻ മേഘമണ്ഡലത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. അതിശക്തിമാനായ ആ വായു ‘പ്രവഹ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധൻ; മേഘങ്ങളെ മുന്നോട്ട് ഒഴുക്കുന്നു.

Verse 54

धूमजाश्वोष्मजा मेघाः सामुद्रैयन पूरिताः । तोयैर्भवंति नीलांगा वर्षिष्ठाश्चैव भारत

പുകയും ഉഷ്ണവും നിന്നു ജനിച്ച്, സമുദ്രത്തിൽ നിന്നു ആകർഷിച്ച ഈർപ്പത്തോടെ നിറഞ്ഞ മേഘങ്ങൾ ജലത്താൽ നീലദേഹികളായി, ഹേ ഭാരത, അത്യധികം മഴ പെയ്യിക്കുന്നവയാകുന്നു.

Verse 55

द्वितीयश्चावहो नाम निबद्धः सूर्यमंडले । तेन बद्धं ध्रुवेणेदं भ्राम्यते सूर्यमंडलम्

രണ്ടാമത്തെ വാതം ‘ആവഹ’ എന്ന നാമത്തിൽ സൂര്യമണ്ഡലത്തിൽ നിബദ്ധമാണ്. അവൻ ധ്രുവനോടു ബന്ധിപ്പിച്ചതിനാൽ ഈ സൂര്യമണ്ഡലം പരിവ്രമിക്കുന്നു.

Verse 56

तृतीयश्चोद्वहो नाम चंद्रस्कंधे प्रतिष्ठितः । बद्धं ध्रुवेण येनेदं भ्राम्यते चंद्रमंडलम्

മൂന്നാമത്തെ വാതം ‘ഉദ്വഹ’ എന്ന നാമത്തിൽ ചന്ദ്രന്റെ ആശ്രയത്തിൽ സ്ഥാപിതമാണ്. അവൻ ധ്രുവനോടു ബന്ധിപ്പിച്ചതിനാൽ ഈ ചന്ദ്രമണ്ഡലം പരിവ്രമിക്കുന്നു.

Verse 57

चतुर्थः संवहो नाम स्थितो नक्षत्रमण्डले । वातरश्मिभिराबद्धं ध्रुवेण सह भ्राम्यते

നാലാമത്തെ വാതം ‘സംവഹ’ എന്ന നാമത്തിൽ നക്ഷത്രമണ്ഡലത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. വായുരശ്മികളുടെ ബന്ധനത്താൽ ധ്രുവനോടൊപ്പം ആ മണ്ഡലത്തെ പരിവ്രമിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 58

ग्रहेषु पंचमः सोऽपि विवहो नाम मारुतः । ग्रहचक्रमिदं येन भ्राम्यते ध्रुवसंधितम्

ഗ്രഹങ്ങളിൽ അഞ്ചാമത്തെ വാതവും ‘വിവഹ’ എന്ന നാമമുള്ള മരുৎ ആകുന്നു. അവൻ ധ്രുവസന്ധിയോടെ ഉള്ള ഈ ഗ്രഹചക്രത്തെ പരിവ്രമിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 59

षष्ठः परिवहो नाम स्थितः सप्तर्षिमंडले । भ्रमंति ध्रुवसंबद्धा येन सप्तर्षयो दिवि

ആറാമത്തേതായ ‘പരിവഹ’ എന്ന വായു സപ്തർഷിമണ്ഡലത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ധ്രുവനോട് ബന്ധിതമായതിനാൽ അതിന്റെ ശക്തിയാൽ ദിവിയിൽ സപ്തർഷികൾ പരിവ്രമിക്കുന്നു।

Verse 60

सप्तमश्च ध्रुवे बद्धो वायुर्नाम्ना परावहः । येन संस्थापितं ध्रौव्यं चक्रं चान्यानि भारत

ഏഴാമത്തേതു—ധ്രുവനോട് ബന്ധിതമായ—‘പരാവഹ’ എന്ന വായു. അതിനാൽ, ഹേ ഭാരതാ, ധ്രുവകേന്ദ്ര ചക്രവും മറ്റു മണ്ഡലങ്ങളും തത്തത്ത ക്രമത്തിൽ ദൃഢമായി നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 61

यं समासाद्य वेगेन दिशामंतं प्रपेदिरे । दक्षस्य दश पुत्राणां सहस्राणि प्रजापतेः

അതിനെ വേഗത്തോടെ പ്രാപിച്ച് അവർ ദിക്കുകളുടെ അതിരുവരെ എത്തി—പ്രജാപതി ദക്ഷന്റെ പത്തു പുത്രന്മാരുടെ ആ സഹസ്രസംഖ്യയുള്ള കൂട്ടങ്ങൾ।

Verse 62

एवमेते दितेः पुत्राः सप्तसप्त व्यवस्थिताः । अनारमंतः संवांति सर्वगाः सर्वधारिणः

ഇങ്ങനെ ദിതിയുടെ പുത്രന്മാർ ഏഴു-ഏഴു കൂട്ടങ്ങളായി ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അവർ ഇടവിടാതെ വീശുന്നു—സർവ്വത്രഗാമികൾ, സർവ്വധാരികൾ।

Verse 63

ध्रुवादूर्ध्वमसूर्यं चाप्यनक्षत्रमतारकम् । स्वतेजसा स्वशक्त्या चाधिष्ठितास्ते हि नित्यदा

ധ്രുവനു മുകളിൽ സൂര്യനും ഇല്ല, നക്ഷത്രവും ഇല്ല, താരയും ഇല്ല. എങ്കിലും ആ പ്രദേശങ്ങൾ സ്വതേജസ്സും സ്വശക്തിയും കൊണ്ടുതന്നെ നിത്യവും അധിഷ്ഠിതമായി നിലനിൽക്കുന്നു।

Verse 64

इत्यूर्ध्वं ते समाख्यांतं पातालान्यथ मे श्रृणु

ഇങ്ങനെ ഞാൻ നിന്നോട് ഊർധ്വലോകങ്ങളുടെ വിവരണം പറഞ്ഞു; ഇനി എന്നിൽ നിന്നു പാതാളലോകങ്ങളുടെ വൃത്താന്തം ശ്രവിക്ക.