Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 13

राशिं कर्कटकं प्राप्य कुरुते दक्षिणायांनम् । कुलालचक्रपर्यंतो यथा शीघ्रं निवर्तते

rāśiṃ karkaṭakaṃ prāpya kurute dakṣiṇāyāṃnam | kulālacakraparyaṃto yathā śīghraṃ nivartate

കർക്കടകരാശിയെ പ്രാപിച്ച ശേഷം ആ സൂര്യൻ ദക്ഷിണായനം ആരംഭിക്കുന്നു. കുശവന്റെ ചക്രത്തിന്റെ വക്കു വേഗത്തിൽ തിരിഞ്ഞു മടങ്ങുന്നതുപോലെ, അവനും അതിവേഗം തിരിച്ചുമാറുന്നു.

rāśimthe zodiac sign
rāśim:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootrāśi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
karkaṭakamCancer (Karkaṭaka sign)
karkaṭakam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootkarkaṭaka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; राशिनाम
prāpyahaving reached
prāpya:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootpra + āp (आप् धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव (indeclinable verbal), ‘having reached’
kurutedoes/makes
kurute:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootkṛ (कृ धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
dakṣiṇa-ayanamthe southern course (dakṣiṇāyana)
dakṣiṇa-ayanam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootdakṣiṇa + ayana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्मधारयः ‘दक्षिणम् अयनम्’
kulāla-cakra-paryantaḥlike the rim/limit of a potter’s wheel
kulāla-cakra-paryantaḥ:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootkulāla + cakra + paryanta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘कुलालचक्रस्य पर्यन्तः’ इति षष्ठी-तत्पुरुष; विशेषण (अन्तर्निहितः ‘गति/परिवर्तन’ इत्यर्थे)
yathājust as
yathā:
Sambandha (Comparative connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formअव्यय; उपमानार्थ (as/just as)
śīghramquickly
śīghram:
Adverbial (Kriyāviśeṣaṇa/क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootśīghra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (adverbial accusative)
nivartateturns back/returns
nivartate:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootni + vṛt (वृत् धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Lomaharṣaṇa Sūta (deduced; Māheśvarakhaṇḍa narration to sages)

Tirtha: Dakṣiṇāyana-praveśa kāla (time-tīrtha)

Type: kshetra

Scene: Sūrya reaching Karkaṭaka sector and beginning descent; a potter’s wheel shown in parallel, its rim turning swiftly, visually echoing the solar reversal; seasonal shift hinted by clouds/monsoon edge.

K
Karkaṭaka (Cancer)
D
Dakṣiṇāyana
K
Kulālacakra (potter’s wheel)
S
Sūrya

FAQs

The cosmos moves with purposeful turns; the Sun’s ‘return’ teaches that change is intrinsic to time and should be met with steadiness.

No tīrtha is mentioned; the verse is an astronomical marker for the southern course.

None explicitly; dakṣiṇāyana often frames seasonal rites in wider dharma literature.