Adhyaya 26

Verse 1

स्कंद उवाच । शृणुष्व मैत्रावरुणे पुराकल्पे रथंतरे । इतिहास इहासीद्यः पीठे विरजसंज्ञिते

സ്കന്ദൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മൈത്രാവരുണാ, ശ്രവിക്കൂ. പുരാകാലത്ത് രഥന്തര കല്പത്തിൽ, ഇവിടെ ‘വിരജ’ എന്നു പേരുള്ള പീഠത്തിൽ ഈ പുരാതന ഇതിഹാസം സംഭവിച്ചു.

Verse 2

त्रिलोचनस्य प्रासादे मणिमाणिक्यनिर्मिते । नानाभंगि गवाक्षाढ्ये रत्नसानाविवायते

ത്രിലോചനന്റെ പ്രാസാദം മണി-മാണിക്യങ്ങളാൽ നിർമ്മിതവും, നാനാവിധ ഭംഗിയുള്ള ഗവാക്ഷങ്ങളാൽ സമൃദ്ധവുമായിരുന്നതിനാൽ, അത് രത്നമയ പർവ്വതച്ചരിവുപോലെ തോന്നി.

Verse 3

कदाचिदपि कल्पांते द्यो लोके भ्रंशति क्षये । प्रोत्तंभनं स्तंभ इव दत्तो विश्वकृता स्वयम्

ചിലപ്പോൾ കല്പാന്ത ക്ഷയത്തിൽ ദ്യുലോകം തകർന്നുവീഴുമ്പോൾ, വിശ്വകർത്താവ് സ്വയം നൽകിയ അധാരസ്തംഭംപോലെ ഇത് അതിനെ താങ്ങി നിർത്തുന്നു.

Verse 4

मरुत्तरंगिताग्राभिः पताकाभिरितस्ततः । सन्निवारयतीवेत्थमघौघान्विशतो मुने

എല്ലാ ദിക്കുകളിലും കാറ്റിൽ തരംഗിക്കുന്ന അഗ്രഭാഗമുള്ള പതാകകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, ഹേ മുനേ, അത് അകത്തേക്ക് കടക്കുന്ന പാപപ്രവാഹങ്ങളെ തടയുന്നതുപോലെ തോന്നി.

Verse 5

देदीप्यमान सौवर्ण कलशेन विराजिते । पार्वणेन शशांकेन खेदादिव समाश्रिते

ദീപ്തിമാനമായ സ്വർണ്ണകലശംകൊണ്ട് അത് വിരാജിച്ചു; ക്ഷീണത്തിനു ശേഷം ലഭിക്കുന്ന ആശ്വാസംപോലെ, പൗർണ്ണമി ചന്ദ്രന്റെ ആശ്രയം സ്വീകരിച്ചതായി തോന്നി.

Verse 6

तत्र पारावतद्वंद्वं वसेत्स्वैरं कृतालयम् । प्रातःसायं च मध्याह्ने कुर्वन्नित्यं प्रदक्षिणम्

അവിടെ ഒരു ജോടി പ്രാവുകൾ സ്വൈരമായി തങ്ങളുടെ വാസസ്ഥലം ഒരുക്കി പാർത്തു. അവർ പ്രഭാതം, സായാഹ്നം, മധ്യാഹ്നം എന്നിങ്ങനെ നിത്യവും പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു.

Verse 7

उड्डीयमानं परितः पक्षवातेरितस्ततः । रजःप्रासादसंलग्नं दूरीकुर्वद्दिनेदिने

അവ ചുറ്റും പറന്നു, ചിറകുകളുടെ കാറ്റാൽ ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും തള്ളപ്പെടുകയും; ക്ഷേത്രത്തിൽ ഒട്ടിയ പൊടി ദിനംപ്രതി തട്ടി നീക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 8

त्रिलोचनेति सततं नाम भक्तैरुदाहृतम् । त्रिविष्टपेति च तथा तयोः कर्णातिथी भवेत्

ഭക്തർ നിരന്തരം ‘ത്രിലോചന’ എന്ന നാമവും, അതുപോലെ ‘ത്രിവിഷ്ടപ’ എന്നും ഉച്ചരിച്ചിരുന്നു; ആ രണ്ടു പക്ഷികൾക്കും ആ ശബ്ദങ്ങൾ കാതിൽ അതിഥികളായി വന്നു ചേർന്നു.

Verse 9

चतुर्विधानि वाद्यानि शंभुप्रीतिकराण्यलम् । तयोः कर्णगुहां प्राप्य प्रतिशब्दं प्रतन्वते

ശംഭുവിനെ പ്രസാദിപ്പിക്കുന്ന നാലുവിധ വാദ്യനാദങ്ങൾ അവരുടെ കാതിന്റെ ഗുഹയിൽ എത്തി പ്രതിധ്വനി പരത്തുകയായിരുന്നു.

Verse 10

मंगलारार्तिकज्योतिस्त्रिसंध्यं पक्षिणोस्तयोः । नेत्रांत निर्विशन्नित्यं भक्तचेष्टां प्रदर्शयेत्

മൂന്നു സന്ധ്യകളിലും മംഗളകരമായ ആരതിയുടെ ജ്യോതി ആ രണ്ടു പക്ഷികളുടെ കണ്ണിന്റെ കോണുകളിൽ നിത്യമായി പ്രവേശിച്ചു; ഭക്തരുടെ പൂജാചേഷ്ടകൾ അവർക്കു കാണിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി.

Verse 11

प्राणयात्रां विहायापि कदाचित्स्थिरमानसौ । नोड्डीयवांछितं यातः पश्यंतौ कौतुकं खगौ

ചിലപ്പോഴൊക്കെ സ്ഥിരമനസ്സുള്ള ആ രണ്ടു പക്ഷികൾ തങ്ങളുടെ ആഹാരാന്വേഷണയാത്ര പോലും ഉപേക്ഷിച്ചു; ഇഷ്ടസ്ഥലങ്ങളിലേക്കു പറന്നുപോകാതെ, അത്ഭുതദൃശ്യം നോക്കി അവിടെത്തന്നെ നിലകൊണ്ടു।

Verse 12

तत्र भक्तजनाकीर्णं प्रासादं परितो मुने । तंडुलादि चरंतौ तौ कुर्वाते च प्रदक्षिणम्

അവിടെ, ഹേ മുനേ, ദേവാലയം ചുറ്റും ഭക്തജനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു; ആ രണ്ടു പക്ഷികൾ അരി മുതലായവ കൊത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുമായിരുന്നു।

Verse 13

देवदक्षिणदिग्भागे चतुःस्रोतस्विनी जलम् । तृषार्तौ धयतो विप्र स्नातौ जातु चिदंडजौ

ദേവാലയത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ‘ചതുഃസ്രോതസ്വിനീ’ എന്ന ജലം ഉണ്ടായിരുന്നു; ദാഹാർത്തരായി, ഹേ വിപ്ര, ആ രണ്ടു പക്ഷികൾ അത് കുടിക്കുകയും ചിലപ്പോൾ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു।

Verse 14

तयोरित्थं विचरतोस्त्रिलोचनसमीपतः । अगाद्बहुतिथः कालो द्विजयोः साधुचेष्टयोः

ഇങ്ങനെ ത്രിലോചനന്റെ സമീപത്ത് സദാചാരത്തിൽ ഏർപ്പെട്ട് സഞ്ചരിച്ച ആ രണ്ടു ‘ദ്വിജ’ പക്ഷികൾക്കു ദീർഘകാലം കടന്നുപോയി।

Verse 15

अथ देवालयस्कंधे गवाक्षांतर्गतौ च तौ । श्येनेन केनचिद्दृष्टौ क्रूरदृष्ट्या सुखस्थितौ

പിന്നീട് ദേവാലയത്തിന്റെ ഘടനയിലെ ഗവാക്ഷം (ജാലകതുറ) ഉള്ളിൽ സുഖമായി ഇരുന്ന ആ രണ്ടുപക്ഷികളെയും ഒരു പരുന്ത് ക്രൂരദൃഷ്ടിയോടെ കണ്ടു।

Verse 16

तच्च पारावतद्वंद्वं श्येनः परिजिघृक्षुकः । अवतीर्यांबरादाशु प्रविष्टोन्यशिवालये

ആ പ്രാവുയുഗളത്തെ പിടിക്കുവാൻ ഉത്സുകനായ ശ്യേനൻ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ താഴേക്ക് പാഞ്ഞിറങ്ങി; എന്നാൽ അവർ ഇതിനകം മറ്റൊരു ശിവാലയത്തിൽ പ്രവേശിച്ചിരുന്നു।

Verse 17

ततो विलोकयामास तदागमविनिर्गमौ । केन मार्गेण विशतो दुर्गमेतौ पतत्त्रिणौ

പിന്നീട് അവൻ അവരുടെ വരവ്-പോക്ക് നിരീക്ഷിച്ചു; “ഏത് വഴിയിലൂടെ ഈ രണ്ടു പക്ഷികൾ ഈ ദുർഗമമായ അഭയത്തിലേക്ക് കയറി?” എന്നു വിചാരിച്ചു।

Verse 18

केनाध्वना च निर्यातः क्व काले कुरुतश्च किम् । कथं युगपदे तौ मे ग्राह्यौ स्वैरं भविष्यतः

“പിന്നെ ഏത് വഴിയിലൂടെ അവർ പുറത്തുവരുന്നു? ഏത് സമയത്ത്, എന്ത് ചെയ്യുമ്പോൾ? അവർ സ്വൈരമായി സഞ്ചരിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ഞാൻ ഇരുവരെയും ഒരുമിച്ച് എങ്ങനെ പിടിക്കും?”

Verse 19

मध्ये दुर्गप्रविष्टौ च ममवश्याविमौ न यत् । एकदृष्टिः क्षणं तस्थौ श्येन इत्थं विचिंतयन्

“ഇപ്പോൾ അവർ കോട്ടയ്ക്കുള്ളിൽ പ്രവേശിച്ചതിനാൽ ഇവർ രണ്ടുപേരും എന്റെ അധീനത്തിലല്ല.” എന്നു ചിന്തിച്ച് ശ്യേനൻ ഏകദൃഷ്ടിയോടെ ക്ഷണകാലം നിന്നു।

Verse 20

अहो दुर्गबलं प्राज्ञाः शंसंत्येवेति हेतुतः । दुर्बलोप्याकलयितुं सहसारिर्न शक्यते

“അഹോ! അതുകൊണ്ടുതന്നെ ജ്ഞാനികൾ കോട്ടയുടെ ബലത്തെ പ്രശംസിക്കുന്നു; കാരണം ദുർബലനെയും പെട്ടെന്നുള്ള ശത്രുവാക്രമണത്തോടെ കീഴടക്കാൻ കഴിയില്ല।”

Verse 21

करिणां तु सहस्रेण वराश्वानां न लक्षतः । तत्कर्मसिद्धिर्नृपतेर्दुर्गेणैकेन यद्भवेत्

ആയിരം ആനകളും ലക്ഷമൊത്ത ഉത്തമകുതിരകളും കൊണ്ടും രാജാവിന് ലഭിക്കാത്ത കര്‍മ്മസിദ്ധി, ഒരൊറ്റ ദുര്‍ഗത്തിന്റെ ബലത്താല്‍ തന്നെ സിദ്ധമാകുന്നു।

Verse 22

दुर्गस्थो नाभिभूयेत विपक्षः केनचित्क्वचित् । स्वतंत्रं यदि दुर्गं स्यादमर्मज्ञप्रकाशितम्

ദുര്‍ഗത്തില്‍ നിലകൊള്ളുന്നവനെ ശത്രു എവിടെയും എപ്പോഴും കീഴടക്കുകയില്ല—ദുര്‍ഗം സ്വതന്ത്രമായിരിക്കയും അതിന്റെ മര്‍മ്മസ്ഥാനങ്ങള്‍ അജ്ഞാനിയാല്‍ വെളിപ്പെടുത്തപ്പെടാതിരിക്കയും ചെയ്താല്‍।

Verse 23

इति दुर्गबलं शंसञ्श्येनो रोषारुणेक्षणः । असाध्वसौ कलरवौ वीक्ष्य यातो नभोंगणम्

ഇങ്ങനെ ദുര്‍ഗബലത്തെ പുകഴ്ത്തിക്കൊണ്ട്, കോപത്തില്‍ ചുവന്ന കണ്ണുകളുള്ള ശ്യേനന്‍ ആ രണ്ടു കലരവ പക്ഷികളെ കഠിനമായി നോക്കി, വിശാലമായ ആകാശത്തിലേക്ക് പറന്നുപോയി।

Verse 24

अथ पारावतीदक्षा विपक्षं प्रेक्ष्य पक्षिणम् । महाबलं दुर्गबला प्राह पारावतं पतिम्

അപ്പോൾ ദുര്‍ഗസമാനമായ ആശ്രയബലത്താൽ മഹാബലവതിയായ ദക്ഷയായ പാരാവതീ, വൈരിപക്ഷിയെ കണ്ടു, തന്റെ പാരാവത ഭർത്താവിനോട് ആ മഹാബലനായ ശത്രുവിനെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞു।

Verse 25

कलरव्युवाच । प्रिय पारावत प्राज्ञ सर्वकामि सुखारव । तव दृग्विषयं प्राप्तः श्येनोय प्रबलो रिपुः

കലരവാ പറഞ്ഞു—പ്രിയ പാരാവതാ! പ്രാജ്ഞനേ, മധുരസ്വരനേ, സർവകാമപ്രദനേ! ഈ പ്രബലനായ ശത്രു ശ്യേനൻ നിന്റെ ദൃഷ്ടിഗോചരത്തിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു।

Verse 26

सावज्ञं वाक्यमाकर्ण्य पारावत्याः स तत्पतिः । पारावतीमुवाचेदं का चिंतेति तव प्रिये

പാരാവതിയുടെ അല്പം ശാസനാഭാവമുള്ള വാക്കുകൾ കേട്ട് അവളുടെ ഭർത്താവ് പറഞ്ഞു— “പ്രിയേ, നിന്നെ അലട്ടുന്ന ഈ ചിന്ത എന്താണ്?”

Verse 27

पारावत उवाच । कति नाम न संतीह सुभगे व्योमचारिणः । कति देवालयेष्वेषु खगा नोपविशंति हि

ആൺ പ്രാവു പറഞ്ഞു— “സുഭഗേ, ഇവിടെ ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ജീവികൾ എത്രയോ ഉണ്ട്! ഈ ദേവാലയങ്ങളിൽ എത്ര പക്ഷികൾ ഇരിക്കുകയുമില്ല.”

Verse 28

कति चैव न पश्यंति नौ सुखस्थाविह प्रिये । तेभ्यो यदीह भेतव्यं कुतो नौ तत्सुखं प्रिये

“പ്രിയേ, ഇവിടെ സുഖമായി ഇരിക്കുന്ന നമ്മളെ എത്രപേർ കാണുന്നതേയില്ല. ഇവിടെ പോലും അവരെ ഭയപ്പെടേണ്ടിവന്നാൽ, ഈ സുഖം നമ്മുടേതെങ്ങനെ, പ്രിയേ?”

Verse 29

रमस्व त्वं मया सार्धं त्यज चिंतामिमां शुभे । अस्य श्येनवराकस्य गणनापि न मे हृदि

“ശുഭേ, എന്നോടൊപ്പം ആനന്ദിക്കൂ; ഈ ചിന്ത ഉപേക്ഷിക്കൂ. ആ നീച ശ്യേനനെ ഞാൻ ഹൃദയത്തിൽ എണ്ണിപ്പോലും കാണുന്നില്ല.”

Verse 30

इत्थं पारावतवचः श्रुत्वा पारावती ततः । मौनमालंब्य संतस्थे पत्युः पादार्पितेक्षणा

ആൺപ്രാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് പാരാവതി മൗനം ആലംബിച്ച് നിശ്ചലമായി നിന്നു; അവളുടെ ദൃഷ്ടി ഭർത്താവിന്റെ പാദങ്ങളിൽ പതിഞ്ഞു.

Verse 31

हितवर्त्मोपदिश्यापि प्रिय प्रियचिकीर्षया । साध्व्या जोषं समास्थेयं कार्यं पत्युर्वचः सदा

ഹിതകരമായ മാർഗം ഉപദേശിച്ചാലും, പ്രിയന്റെ പ്രിയം ആഗ്രഹിക്കുന്ന സാദ്വിയായ ഭാര്യ സംയമത്തോടെ ശാന്തയായി നിലകൊള്ളണം; ഭർത്താവിന്റെ വചനം എപ്പോഴും അനുഷ്ഠിക്കണം.

Verse 32

अन्येद्युरप्यथायातः श्येनो पश्यत्स दंपती । अपरिच्छिन्नया दृष्ट्या यथा मृत्युर्गतायुषम्

അടുത്ത ദിവസവും ആ ശ്യേനൻ വന്ന് ആ ദമ്പതികളെ നോക്കി നിന്നു; അവന്റെ ഇമചലിക്കാത്ത ദൃഷ്ടി, ആയുസ്സ് തീർന്നവനിലേക്കുള്ള മരണദൃഷ്ടിപോലെ ആയിരുന്നു.

Verse 33

अथ मंडलगत्या स प्रासादं परितो भ्रमन् । निरीक्ष्य तद्गतायातौ यातो गगनमार्गतः

പിന്നീട് അവൻ പ്രാസാദത്തെ ചുറ്റി വൃത്തമായി ചുറ്റിപ്പറന്ന്, അവരുടെ വരവ്-പോക്ക് സൂക്ഷ്മമായി നിരീക്ഷിച്ച്, വീണ്ടും ആകാശമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ പോയി.

Verse 34

गतेऽथ नभसि श्येने पुनः पारावतांगना । प्रोवाच प्रेयसी नाथ दृष्टो दुष्टस्त्वयाऽहितः

ആ ശ്യേനൻ ആകാശത്തിലേക്ക് പോയശേഷം, പ്രാവുപത്നി വീണ്ടും പറഞ്ഞു—ഹേ നാഥാ! നീ ആ ദുഷ്ടനും അനർത്ഥകാരിയുമായവനെ കണ്ടല്ലോ.

Verse 35

तस्या वाक्यं समाकर्ण्य पुनः कलरवोब्रवीत् । किं करिष्यत्यसौ मुग्धे मम व्योमविहारिणः

അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മധുരസ്വരൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു—ഹേ നിർമലയേ! ഞാൻ ആകാശത്തിൽ വിഹരിക്കുന്നവൻ; അവൻ എനിക്ക് എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും?

Verse 36

दुर्गं च स्वर्गतुल्यं मे यत्र नास्त्यरितो भयम् । अयं न ता गतीर्वेत्ति या वेदाहं नभोंगणे

എന്റെ ദുർഗം സ്വർഗ്ഗസമം; അവിടെ ശത്രുഭയം ലേശമാത്രമില്ല. ഞാൻ നഭോമണ്ഡലത്തിൽ അറിയുന്ന ഗതിമാർഗങ്ങളെ ഇവൻ അറിയുന്നില്ല.

Verse 37

प्रडीनोड्डीन संडीन कांडव्याडकपाटिकाः । स्रंसनी मंडलवती गतयोष्टावुदाहृताः

പ്രഡീന, ഉഡ്ഡീന, സംഡീന, കാണ്ഡ, വ്യാഡക, പാടികാ, സ്രംസനീ, മണ്ഡലവതീ—ഇവയാണ് എട്ട് ഗതികൾ എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 38

यथैतास्विह कौशल्यं मयि पारावति प्रिये । गतिषु क्वापि कस्यापि पक्षिणो न तथांबरे

പ്രിയേ പാരാവതീ! ഈ ഗതികളിൽ എനിക്കുള്ള കൗശലം ആകാശത്തിൽ എവിടെയും ഏതൊരു പക്ഷിക്കും അതുപോലെ ഇല്ല.

Verse 39

सुखेन तिष्ठ का चिंता मयि जीवति ते प्रिये । इति तद्वचनं श्रुत्वा सास्थिता मूकवत्सती

പ്രിയേ, സുഖമായി ഇരിക്ക; ഞാൻ ജീവിച്ചിരിക്കെ നിനക്ക് എന്തു ചിന്ത? ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവൾ മൂകനെയപ്പോലെ നിശ്ചലമായി നിന്നു.

Verse 40

अपरेद्युरपि श्येनस्तत्र भारशिलातले । कियदंतरमासाद्योपविष्टोऽतिप्रहृष्टवत्

അടുത്ത ദിവസവും ആ ശ്യേനൻ അവിടെ വന്നു; അല്പദൂരം എത്തി ഭാരമുള്ള പാറയുടെ മേൽ ഇരുന്നു—അതിമഹർഷിതനായതുപോലെ.

Verse 41

आयामं तत्र संस्थित्वा तत्कुलायं विलोक्य च । पुनर्विनिर्गतः श्येनः सापि भीताब्रवीत्पुनः

അവിടെ കുറച്ചുനേരം നിന്നു ആ കൂടിനെ നോക്കി ശ്യേനൻ വീണ്ടും പുറപ്പെട്ടു; അവളും ഭയപ്പെട്ടു വീണ്ടും പറഞ്ഞു.

Verse 42

प्रियस्थानमिदं त्याज्यं दुष्टदृष्टिविदूषितम् । असौ क्रूरोति निकटमुपविष्टोऽतिहृष्टवत्

ഈ പ്രിയസ്ഥലം ഉപേക്ഷിക്കണം; ദുഷ്ടദൃഷ്ടി ഇതിനെ മലിനമാക്കി. ആ ക്രൂരൻ അതിവിശേഷം അടുത്ത് ഇരിക്കുന്നു, അത്യന്തം ഹർഷിച്ചവനെപ്പോലെ.

Verse 43

सावज्ञं स पुनः प्राह किं करिष्यत्यसौ प्रिये । मृगाक्षीणां स्वभावोयं प्रायशो भीरुवृत्तयः

അവൻ അവജ്ഞയോടെ വീണ്ടും പറഞ്ഞു—‘പ്രിയേ, അവൻ എന്ത് ചെയ്യും? മൃഗാക്ഷികളായ സ്ത്രീകളുടെ സ്വഭാവം ഇങ്ങനെയാണ്; മിക്കപ്പോഴും അവർ ഭീരുസ്വഭാവമുള്ളവർ.’

Verse 44

इतरेद्युरपि प्राप्तः स च श्येनो महाबलः । तयोरभिमुखं तत्र स्थितो याम द्वयावधि

അടുത്ത ദിവസവും ആ മഹാബലശാലിയായ ശ്യേനൻ വന്നു; അവരുടെ നേരെ അവിടെ രണ്ട് യാമം വരെ നിന്നു.

Verse 45

पुनर्विलोक्य तद्वर्त्म शीघ्रं यातो यथागतम् । गतेथ शकुनौ तस्मिन्सा बभाषे विहंगमी

ആ പാത വീണ്ടും നോക്കി, വന്നതുപോലെ തന്നെ വേഗത്തിൽ അവൻ പോയി. ആ പക്ഷി പോയശേഷം ആ വിഹംഗമീ സംസാരിച്ചു.

Verse 46

नाथ स्थानांतरं यावो मृत्युर्नौ निकटोत्र यत् । पुनर्दुष्टे प्रणष्टेस्मिन्नावां स्यावः सुखं प्रिय

ഹേ നാഥാ, മറ്റൊരു സ്ഥലത്തേക്ക് പോകാം; ഇവിടെ നമ്മുടെ അടുത്ത് തന്നെ മരണം സമീപിക്കുന്നു. ഈ ദുഷ്ട ഉപദ്രവം നശിച്ചാൽ, പ്രിയേ, നാം വീണ്ടും സുഖത്തോടെ ജീവിക്കും.

Verse 47

प्रिय यस्य सपक्षस्य गतिः सर्वत्र सिद्धिदा । स किं स्वदेशरागेण नाशं प्राप्नोति बुद्धिमान्

പ്രിയേ, ചിറകുള്ളവന് എല്ലായിടത്തേക്കുമുള്ള ഗതി തന്നെ സിദ്ധി നൽകുന്നു. അങ്ങനെ ഇരിക്കെ, ബുദ്ധിമാൻ സ്വദേശമോഹം കൊണ്ടു നാശം പ്രാപിക്കുമോ?

Verse 48

सोपसर्गं निजं देशं त्यक्त्वा योन्यत्र न व्रजेत् । स पंगुर्नाशमाप्नोति कूलस्थित इव द्रुमः

ഉപദ്രവം ബാധിച്ച സ്വന്തം ദേശം വിട്ടിട്ടും മറ്റെവിടെയും പോകാത്തവൻ പംഗുവിനെപ്പോലെ നശിക്കും—ഒലിച്ചുപോകുന്ന കരയിൽ നിൽക്കുന്ന വൃക്ഷംപോലെ.

Verse 49

प्रियोदितं निशम्येति स भवित्री दशार्दितः । सरीढं पुनरप्याह प्रिये मा भैः खगात्ततः

പ്രിയയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവൻ (പ്രാവ്) പ്രതിസന്ധിയിൽ വിറച്ച് പുറപ്പെട്ടു. എങ്കിലും സ്നേഹത്തോടെ വീണ്ടും പറഞ്ഞു—“പ്രിയേ, ആ പക്ഷിയെ ഭയപ്പെടേണ്ട.”

Verse 50

अथापरस्मिन्नहनि स श्येनः प्रातरेव हि । तद्द्वारदेशमासाद्य सायं यावत्स्थितो बलः

അടുത്ത ദിവസം ആ ശ്യേനൻ പുലർച്ചെ തന്നെ വന്നു, കൂടിന്റെ വാതിൽപ്രദേശത്തെത്തി, സന്ധ്യ വരെ ബലമായി അവിടെ തന്നെ നിന്നു.

Verse 51

अस्ताचलस्य शिखरं याते भानौ गते खगे । कुलायाद्बाह्यमागत्योवाच पारावती पतिम्

സൂര്യൻ അസ്താചലശിഖരത്തെത്തുകയും പരുന്ത് പോയതോടെ, പ്രാവിണി കൂടിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്ന് ഭർത്താവിനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 52

नाथ निर्गमनस्यायं कालः कालोऽतिदूरतः । यावत्तावद्विनिर्याहि त्यक्त्वा मामपि सन्मते

ഹേ നാഥാ, ഇപ്പോൾ പുറപ്പെടേണ്ട സമയമാണ്; വിധിയുടെ നിമിഷം ദൂരമല്ല. ഹേ സന്മതേ, എന്നെ വിട്ടാലും ഉടൻ പുറത്തേക്ക് പോകൂ।

Verse 53

त्वयि जीवति दुष्प्राप्यं न किंचिज्जगतीतले । पुनर्दाराः पुनर्मित्रं पुनर्वसु पुनर्गृहम्

നീ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നിടത്തോളം ഭൂമിയിൽ ഒന്നും ദുഷ്പ്രാപ്യമല്ല; വീണ്ടും ഭാര്യ, വീണ്ടും സുഹൃത്ത്, വീണ്ടും ധനം, വീണ്ടും ഗൃഹം—എല്ലാം ലഭിക്കും।

Verse 54

यद्यात्मा रक्षितः पुंसा दारैरपि धनैरपि । तदा सर्वं हरिश्चंद्रभूपेनेवेह लभ्यते

മനുഷ്യൻ ഭാര്യയും ധനവും നഷ്ടപ്പെട്ടാലും സ്വന്തം ജീവൻ കാത്താൽ, ഇവിടെ എല്ലാം വീണ്ടും ലഭിക്കും—ഹരിശ്ചന്ദ്രരാജാവിനുപോലെ।

Verse 55

अयमात्मा प्रियो बंधुरयमात्मा महद्धनम् । धमार्थकाममोक्षाणामयमात्मार्जकः परः

ഈ ആത്മാവാണ് പ്രിയബന്ധു; ഈ ആത്മാവാണ് മഹാധനം; ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം—ഇവയുടെ പരമസാധനം ഈ ആത്മാവുതന്നെ।

Verse 56

त्रिलोक्या अपि सर्वस्याः श्रेष्ठा वाराणसी पुरी । ततोपि लिंगमोंकारं ततोप्यत्र त्रिलोचनम्

ത്രിലോകങ്ങളിലെ എല്ലാ തീർത്ഥപുരികളിലും വാരാണസി പുരി ശ്രേഷ്ഠമാണ്. അതിലും ഉന്നതം ഓംകാരലിംഗം; അതിലും ഉന്നതമായി ഇവിടെ കാശിയിൽ ത്രിലോചന ശിവൻ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 57

यशोहीनं तु यत्क्षेमं तत्क्षेमान्निधनं वरम् । तद्यशः प्राप्यते पुंभिर्नीतिमार्गप्रवर्तने

യശസ്സില്ലാത്ത ക്ഷേമം യഥാർത്ഥ ക്ഷേമമല്ല; അത്തരം ‘സുഖക്ഷേമ’ത്തേക്കാൾ മരണം പോലും ശ്രേയസ്കരം. കാരണം നീതിധർമ്മമാർഗത്തിൽ പ്രവൃത്തിയാൽ മനുഷ്യർ ആ യശസ്സിനെ നേടുന്നു.

Verse 58

अतो नीतिपथं श्रुत्वा नाथ स्थानादितो व्रज । न गमिष्यसि चेत्प्रातस्ततो मे संस्मरिष्यसि

അതുകൊണ്ട്, ഹേ നാഥാ! നീതിധർമ്മപഥം കേട്ട് ഈ സ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെടുക. നീ പ്രഭാതത്തിൽ പോകാതിരുന്നാൽ, പിന്നീടു പശ്ചാത്താപത്തോടെ എന്റെ വാക്കുകൾ സ്മരിക്കും.

Verse 59

इत्युक्तोपि स वै पत्न्या पारावत्या सुमेधया । न निर्ययौ प्रतिस्थानाद्भवित्र्या प्रतिवारितः

സുമേധയായ ഭാര്യ പാരാവതി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടും അവൻ തന്റെ വാസസ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടില്ല; ഭവിഷ്യത്തുതന്നെ അവനെ തടഞ്ഞതുപോലെ ആയി.

Verse 60

अथोषसि समागत्य श्येनेन बलिना तदा । तन्निर्गमाध्वा संरुद्धः किंचिद्भक्ष्यवता मुने

പിന്നീട് പ്രഭാതത്തിൽ ഒരു ബലവാനായ ശ്യേനൻ (പരുന്ത്) എത്തി. ഹേ മുനേ! അല്പം ഭക്ഷ്യമുള്ള ആ ശ്യേനൻ അവന്റെ പുറപ്പെടുവാനുള്ള പാത തടഞ്ഞു.

Verse 61

दिनानि कतिचित्तत्र स्थित्वा श्येनो महामतिः । पारावतमुवाचेदं धिक्त्वां पौरुषवर्जितम्

അവിടെ കുറെ ദിവസങ്ങൾ താമസിച്ച ശേഷം മഹാമതി ശ്യേനൻ പ്രാവിനോട് പറഞ്ഞു— “ധിക് നിനക്ക്; നീ പൗരുഷരഹിതൻ!”

Verse 62

किंवा युध्यस्व दुर्बुद्धे किंवा निर्याहि मे गिरा । क्षुधाक्षीणो मृतः पश्चान्निरयं यास्यसि ध्रुवम्

“ഹേ ദുർബുദ്ധി, യുദ്ധം ചെയ്‌തുകൊൾക; അല്ലെങ്കിൽ എന്റെ വാക്കനുസരിച്ച് പുറത്തുവരിക. വിശപ്പാൽ ക്ഷീണിച്ച് പിന്നെ മരിച്ചാൽ തീർച്ചയായും നരകത്തിലേക്കു പോകും.”

Verse 63

द्वौ भवंतावहं चैकश्चलौ जयपराजयौ । स्थानार्थं युध्यतः सत्त्वात्स्वर्गो वा दुर्गमेव वा

“നിങ്ങൾ രണ്ടുപേരും ഞാൻ ഒരാളും—ജയവും പരാജയവും ചഞ്ചലമാണ്. ഈ സ്ഥാനത്തിനായി ധൈര്യത്തോടെ യുദ്ധം ചെയ്‌താൽ സ്വർഗ്ഗമോ, അല്ലെങ്കിൽ ദുർഗമമായ ഭയങ്കരാന്തമോ.”

Verse 64

पुरुपार्थं समालंब्य ये यतंते महाधियः । विधिरेव हि साहाय्यं कुर्यात्तत्सत्त्वचोदितः

മഹാധികൾ പുരുഷാർത്ഥത്തെ ആശ്രയിച്ച് പരിശ്രമിക്കുമ്പോൾ, അവരുടെ ധൈര്യപ്രേരണയാൽ വിധി തന്നേ സഹായിയായി വരുന്നു.

Verse 65

इत्थं स श्येनसंप्रोक्तः पत्न्याप्युत्साहितः खगः । अयुध्यत्तेन श्येनेन स्वदुर्गद्वारमाश्रितः

ഇങ്ങനെ ശ്യേനന്റെ വാക്കുകളാൽ പ്രേരിതനായി, ഭാര്യയാലും ഉത്സാഹിതനായ ആ പക്ഷി തന്റെ കോട്ടവാതിലിൽ അഭയം പ്രാപിച്ച് ആ ശ്യേനനോട് യുദ്ധം ചെയ്തു.

Verse 66

क्षुधितस्तृषितः सोथ श्येनेन बलिना धृतः । चरणेन दृढेनाशु चंच्वा सापि धृता खगी

വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് വലഞ്ഞ ആ പക്ഷിയെ ശക്തനായ ഒരു പരുന്ത് പിടികൂടി. അത് തന്റെ ഉറച്ച കാലുകൊണ്ടും കൊക്കുകൊണ്ടും ആ പെൺപക്ഷിയെയും വേഗത്തിൽ പിടിച്ചു.

Verse 67

तावादायोड्डयांचक्रे श्येनो व्योमनि सत्वरम् । चिंतयद्भक्षणस्थानमन्यपक्षिविवर्जितम्

അവരെയും കൊണ്ട് ആ പരുന്ത് ആകാശത്തേക്ക് വേഗത്തിൽ പറന്നു. മറ്റ് പക്ഷികളില്ലാത്ത ഒരിടത്തിരുന്ന് ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് അത് ചിന്തിച്ചു.

Verse 68

अथ पत्न्या कलरवः प्रोक्तस्तत्र सुमेधया । वचोवमानितं नाथ त्वया मे स्त्रीति बुद्धितः

അപ്പോൾ അവിടെ വെച്ച് ആ ബുദ്ധിമതിയായ ഭാര്യ ഭർത്താവിനോട് പറഞ്ഞു: 'നാഥാ, ഇവളൊരു സ്ത്രീയാണ് എന്ന് കരുതി അങ്ങ് എന്റെ വാക്കുകളെ അവഗണിച്ചു.'

Verse 70

तदा हितं ते वक्ष्यामि कुरु चैवाविचारितम् । ममैकवाक्यकरणात्स्त्रीजितो न भविप्यसि

ഇനി നിനക്ക് ഗുണകരമായത് ഞാൻ പറയാം, അത് ഒട്ടും ആലോചിക്കാതെ ചെയ്യുക. എന്റെ ഈ ഒരൊറ്റ വാക്ക് അനുസരിക്കുന്നതുകൊണ്ട് നീ 'സ്ത്രീയോട് തോറ്റവൻ' ആകില്ല.

Verse 71

यावदास्यगतास्म्यस्य यावत्खस्थो न भूमिगः । तावदात्मविमुक्त्यैवमरेः पादं दृढं दश

ഞാൻ ഇവന്റെ വായയിലായിരിക്കുമ്പോഴും, ഇവൻ നിലത്തിറങ്ങാതെ ആകാശത്തായിരിക്കുമ്പോഴും, നിന്റെ മോചനത്തിനായി ശത്രുവിന്റെ കാലിൽ ശക്തിയായി കടിക്കുക.

Verse 72

इति पत्नीवचः श्रुत्वा तथा स कृतवान्खगः । सपीडितो दृढं पादे श्येनश्चीत्कृतवान्बहु

ഭാര്യയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ആ പക്ഷി അതുപോലെ തന്നെ ചെയ്തു. കാലിൽ കടുത്ത വേദനയാൽ പീഡിതനായ ശ്യേനൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉച്ചത്തിൽ ചീത്കാരം ചെയ്തു.

Verse 73

तेन चीत्करणेनाथ मुक्ता सा मुखसंपुटात् । पादांगुलि श्लथत्वेन सोपि पारावतोऽपतत्

ആ ചീത്കാരത്തിന്റെ ഫലമായി അവൾ അവന്റെ കൊക്കിന്റെ അടഞ്ഞ പിടിയിൽ നിന്ന് മോചിതയായി; കാലിലെ വിരലുകൾ ശിഥിലമായപ്പോൾ ആ പ്രാവും താഴെ വീണു.

Verse 74

विपद्यपि च न प्राज्ञैः संत्या ज्यः क्वचिदुद्यमः । क्व चंचुपुटस्तस्य क्व च तत्पादपीडनम्

വിപത്തിലായാലും ജ്ഞാനികൾ ഒരിക്കലും ശ്രമം ഉപേക്ഷിക്കുകയില്ല. അവന്റെ കൊക്കിന്റെ ചെറിയ അടപ്പ് എവിടെ, ആ (ശ്യേനന്റെ) കാലിന്റെ ഞെരുക്കവേദന എവിടെ!

Verse 75

क्व च द्वयोस्तथाभूता दरेर्मोक्षणमद्भुतम् । दुर्बलेप्युद्यमवति फलं भाग्यं यतोऽर्पयेत्

അത്തരം നിലയിൽ ആ രണ്ടുപേരുടെയും അത്ഭുത മോചനം എത്ര വിസ്മയകരം! ദുർബലനായാലും ശ്രമം ഉണ്ടെങ്കിൽ ഭാഗ്യം ഫലം അർപ്പിക്കുന്നു.

Verse 76

तस्माद्भाग्यानुसारेण फलत्येव सदोद्यमः । प्रशंसंत्युद्यमं चातो विपद्यपि मनीषिणः

അതുകൊണ്ട് ഭാഗ്യാനുസാരമായി നിരന്തരമായ ശ്രമം തീർച്ചയായും ഫലിക്കുന്നു; അതിനാലാണ് ജ്ഞാനികൾ വിപത്തിലായാലും ശ്രമത്തെ പ്രശംസിക്കുന്നത്.

Verse 77

अथ तौ कालयोगेन विपन्नौ सरयूतटे । मुक्तिपुर्यामयोध्यायामेको विद्याधरोऽभवत्

അനന്തരം കാലയോഗവശാൽ അവർ ഇരുവരും സരയൂതീരത്ത് ദുരിതത്തിലായി; അവരിൽ ഒരാൾ മോക്ഷദായിനിയായ അയോധ്യാപുരിയിൽ വിദ്യാധരനായി പുനർജനിച്ചു।

Verse 78

मृतानां यत्र जंतूनां काशीप्राप्तिर्भवेद्ध्रुवम् । मंदारदामतनयो नाम्ना परिमलालयः

ദേഹത്യാഗം ചെയ്ത ജീവികൾക്ക് കാശീപ്രാപ്തി നിശ്ചയമായിരിക്കുന്ന ആ ലോകത്തിൽ, മന്ദാരദാമന്റെ പുത്രൻ ‘പരിമലാലയൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായിരുന്നു।

Verse 79

अनेकविद्यानिलयः कलाकौशलभाजनम् । कौमारं वय आसाद्य शिवभक्तिपरोभवत्

അവൻ അനേകം വിദ്യകളുടെ നിധിയും കലാകൗശലത്തിന്റെ പാത്രവും ആയിരുന്നു; യൗവനം പ്രാപിച്ചപ്പോൾ ശിവഭക്തിയിൽ പരമപരനായിത്തീർന്നു।

Verse 80

नियमं चातिजग्राह विजितेंद्रियमानसः । एकपत्नीव्रतं नित्यं चरिष्यामीति निश्चितम्

ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും മനസ്സിനെയും ജയിച്ച് അവൻ നിയമാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചു; കൂടാതെ “ഞാൻ നിത്യം ഏകപത്നീവ്രതം ആചരിക്കും” എന്നു ദൃഢമായി നിശ്ചയിച്ചു।

Verse 81

परयोषित्समासक्तिरायुः कीर्ति बलं सुखम् । हरेत्स्वर्ग गतिं चापि तस्मात्तां वर्जयेत्सुधीः

പരസ്ത്രീയിലേക്കുള്ള ആസക്തി ആയുസ്സും കീർത്തിയും ബലവും സുഖവും കവർന്നെടുക്കുന്നു; സ്വർഗ്ഗഗതിയെയും നശിപ്പിക്കുന്നു—അതുകൊണ്ട് വിവേകി അതിനെ വെടിയണം।

Verse 82

अपरं चापि नियमं स शुचिष्मान्समाददे । गतजन्मांतराभ्यासात्त्रिलोचनसमाश्रयात्

ആ ശുചിമനസ്സുള്ളവൻ മറ്റൊരു നിയമവും സ്വീകരിച്ചു—പൂർവ്വജന്മാന്തര അഭ്യാസഫലത്താലും ത്രിലോചനൻ (ശിവൻ) ശരണം പ്രാപിച്ചതിനാലും।

Verse 83

समस्तपुण्यनिलयं समस्तार्थप्रकाशकम् । समस्तकामजनकं परानंदैककारणम्

അവൻ തന്നെ (ത്രിലോചനൻ/ശിവൻ) സമസ്ത പുണ്യങ്ങളുടെ നിവാസം, സമസ്താർത്ഥങ്ങളുടെ പ്രകാശകൻ, സമസ്ത ധാർമ്മികകാമനകളുടെ ദാതാവ്, പരമാനന്ദത്തിന്റെ ഏക കാരണമാകുന്നു।

Verse 84

यावच्छरीरमरुजं यावन्नेंद्रियविप्लवः । तावत्त्रिलोचनं काश्यामनर्च्याश्नामि नाण्वपि

എന്റെ ശരീരം രോഗരഹിതമായിരിക്കയും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വിചലിതമാകാതിരിക്കയും ചെയ്യുന്നിടത്തോളം—കാശിയിൽ ത്രിലോചനനെ ആരാധിക്കാതെ ഞാൻ ഒരു കണവും ആഹരിക്കുകയില്ല।

Verse 85

इत्थं मांदारदामिः स नित्यं परिमलालयः । काश्यां त्रिविष्टपं द्रष्टुं समागच्छेत्प्रयत्नवान्

ഇങ്ങനെ മന്ദാരദാമിയുടെ പുത്രനായ പരിമലാലയൻ നിത്യവും പരിശ്രമശീലനായി കാശിയിലേക്കു വരുമായിരുന്നു—അവിടെ ‘ത്രിവിഷ്ടപം’ (സ്വർഗ്ഗം) ദർശിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച്।

Verse 86

पारावत्यपि सा जाता रत्नदीपस्य मंदिरे । नागराजस्य पाताले नाम्ना रत्नावलीति च

അവളും നാഗരാജന്റെ പാതാളലോകത്തിലെ രത്നദീപന്റെ മന്ദിരത്തിൽ പാരാവതിയായി ജനിച്ചു; അവളുടെ നാമം രത്നാവലി ആയിരുന്നു।

Verse 87

समस्तनागकन्यानां रूपशीलकलागुणैः । एकैव रत्नभूतासीद्रत्नदीपोरगात्मजा

സകല നാഗകന്യകളിലും രൂപം, ശീലം, കല, ഗുണങ്ങൾ എന്നിവയിൽ ഒരുത്തിയേ അനന്യയായി രത്നംപോലെ ദീപ്തിയായി തെളിഞ്ഞു—രത്നദീപ സർപ്പന്റെ പുത്രി രത്നാവലി।

Verse 88

तस्या सखीद्वयं चासीदेका नाम्ना प्रभावती । कलावती तथान्या च नित्यं तदनुगे उभे

അവൾക്കു രണ്ടു സഖിമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു—ഒരുത്തിയുടെ പേര് പ്രഭാവതി, മറ്റൊരുത്തിയുടെ പേര് കലാവതി; ഇരുവരും നിത്യവും അവളെ അനുഗമിച്ച് സേവയിൽ നിരതരായിരുന്നു।

Verse 89

स्वदेहादनपायिन्यौ छायाकांती यथा तया । ते द्वे सख्यावभूतांहि रत्नावल्या घटोद्भव

അവർ ഇരുവരും അവളുടെ ദേഹത്തിൽ നിന്ന് ഒരിക്കലും പിരിയുകയില്ല—നിഴലും കാന്തിയും പോലെ; ഹേ ഘടോദ്ഭവാ! അവർ രത്നാവലിയുടെ അത്യന്തം അടുത്ത സഖിമാരായി।

Verse 90

सा तु बाल्ये व्यतिक्रांते किंचिदुद्रिन्नयौवना । शिवभक्तं स्वपितरं दृष्ट्वा नियममग्रहीत्

ബാല്യം കഴിഞ്ഞ് യൗവനം അല്പം വിരിയാൻ തുടങ്ങിയപ്പോൾ, ശിവഭക്തനായ പിതാവിനെ കണ്ട അവൾ നിയമബദ്ധമായ വ്രതം സ്വീകരിച്ചു।

Verse 91

पितस्त्रिलोचनं काश्यामर्चयित्वा दिनेदिने । आभ्यां सखीभ्यां सहिता मौनं त्यक्ष्यामि नान्यथा

അവൾ പറഞ്ഞു—‘പിതാവേ! കാശിയിൽ ത്രിലോചനനെ ദിനംപ്രതി ആരാധിച്ച്, ഈ രണ്ടു സഖിമാരോടൊപ്പം ഞാൻ മൗനവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കും—മറ്റെങ്ങനെല്ല।’

Verse 92

एवं नागकुमारी सा सखीद्वयसमन्विता । त्रिलोचनं समभ्यर्च्य गृहानहरहोव्रजेत्

ഇങ്ങനെ ആ നാഗകുമാരി രണ്ടു സഖികളോടുകൂടെ ത്രിലോചനനെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചു വന്ദിച്ച്, ദിനംപ്രതി ഗൃഹത്തിലേക്ക് മടങ്ങി ചെന്നു।

Verse 93

दिनेदिने सा प्रत्यग्रैः कुसुमैरिष्टगंधिभिः । सुविचित्राणि माल्यानि परिगुंफ्यार्चयेद्विभुम्

ദിനംപ്രതി അവൾ സുഗന്ധമുള്ള പുതുപുഷ്പങ്ങളാൽ അതിവിചിത്രമായ മാലകൾ നെയ്ത്തു, വിഭുവായ പ്രഭുവിനെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചു।

Verse 94

तिस्रोपि गीतं गायंति लसद्गांधारसुंदरम् । रासमंडलभेदेन लास्यं तिस्रोपि कुर्वते

മൂവരും തിളങ്ങുന്ന ഗാന്ധാരസ്വരങ്ങളാൽ മനോഹരഗീതങ്ങൾ പാടി, രാസമണ്ഡലത്തിന്റെ വിവിധ വിന്യാസങ്ങളിൽ മൂവരും ലാസ്യനൃത്തം ചെയ്തു।

Verse 95

वीणावेणुमृदंगांश्च लयतालविचक्षणाः । वादयंति मुदा युक्तास्तिस्रोपीश्वरसन्निधौ

ലയതാളങ്ങളിൽ നിപുണരായ ആ മൂവരും ആനന്ദത്തോടെ, ഈശ്വരസന്നിധിയിൽ വീണ, വേണു, മൃദംഗം എന്നിവ വായിച്ചു।

Verse 96

यावदात्मनि वै क्षेमं तावत्क्षेमं जगत्त्रये । सोपि क्षेमः सुमतिना यशसा सह वांछ्यते

ആത്മയിൽ എത്ര ക്ഷേമമുണ്ടോ അത്ര തന്നെ ക്ഷേമം ത്രിലോകത്തിലും ഉണ്ട്; ആ ക്ഷേമം സുമതിയോടും യശസ്സോടും കൂടെ ആഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 97

एकदा माधवे मासि तृतीयायामुपोषिताः । रात्रौ जागरणं कृत्वा नृत्यगीतकथादिभिः

ഒരു പ്രാവശ്യം മാധവ മാസത്തിൽ അവർ തൃതീയ തിഥിയിൽ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ചു. രാത്രി മുഴുവൻ ജാഗരണം ചെയ്ത് നൃത്തം, ഗാനം, പുണ്യകഥകൾ എന്നിവകൊണ്ട് സമയം നിറച്ചു.

Verse 98

प्रातश्चतुर्थीं स्नात्वाथ तीर्थं पैलिपिले शुभे । त्रिलोचनं समर्च्याथ प्रसुप्ता रंगमंडपे

പിന്നീട് ചതുര്ഥിയുടെ പ്രഭാതത്തിൽ അവർ ശുഭമായ പൈലിപില തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്തു. ത്രിലോചനനെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച് അവർ രംഗമണ്ഡപത്തിൽ നിദ്രിച്ചു.

Verse 99

सुप्तासु तासु बालासु त्रिनेत्रः शशिभूषणः । शुद्धकर्पूरगौरांगो जटामुकुटमंडलः

ആ ബാലികകൾ നിദ്രിച്ചിരിക്കെ ശശിഭൂഷണനായ ത്രിനേത്രൻ പ്രത്യക്ഷനായി. അവന്റെ ദേഹം ശുദ്ധ കർപ്പൂരത്തെപ്പോലെ ഗൗരവും, ജടാമുകുടമണ്ഡലത്തോടെ ശോഭിതവുമായിരുന്നു.

Verse 100

तमालनीलसुग्रीवः स्फुरत्फणिविभूषणः । वामार्धविलसच्छक्तिर्नागयज्ञोपवीतवान्

അവന്റെ കണ്ഠം തമാലവൃക്ഷത്തെപ്പോലെ നീലമായിരുന്നു; തിളങ്ങുന്ന സർപ്പാഭരണങ്ങൾ കൊണ്ട് അവൻ ദീപ്തനായിരുന്നു. അവന്റെ വാമാർദ്ധത്തിൽ ശക്തി വിരാജിച്ചു; നാഗം തന്നെയായിരുന്നു യജ്ഞോപവീതം.

Verse 110

जय श्मशाननिलय जय वाराणसीप्रिय । जयानंदवनाध्यासि प्राणिनिर्वाणदायक

ജയം ശ്മശാനനിലയാ! ജയം വാരാണസീപ്രിയാ! ജയം ആനന്ദവനാധ്യാസീ, ഹേ പ്രാണികൾക്ക് നിർവാണം നൽകുന്നവനേ!

Verse 120

जन्मांतरेपि मे सेवा भवतीभिश्च तेन च । विहिता तेन वो जन्म निर्मलं भक्तिभावितम्

മറ്റൊരു ജന്മത്തിലും നിങ്ങൾ എന്റെ സേവനം ചെയ്തിരുന്നു; അതിന്റെ ഫലമായി നിങ്ങളുടെ ഈ ജന്മം നിർമലവും ഭക്തിഭാവം നിറഞ്ഞതുമായതായി വിധിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 130

उपरिष्टादधस्ताच्च कृता बह्व्यः प्रदक्षिणाः । व्योम्ना संचरमाणाभ्यां संचरद्भ्यां ममाजिरे

മുകളിൽ നിന്നുമും താഴെ നിന്നുമും അനേകം പ്രദക്ഷിണകൾ ചെയ്തു; അവർ ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ട് എന്റെ പ്രാകാരത്തിൽ നിരന്തരം ചുറ്റി നടന്നു.

Verse 140

अप्राप्तयौवनः सोथ समिदाहरणाय वै । गतो विधिवशाद्दष्टो दंदशूकेन कानने

പിന്നീട്, യൗവനം പ്രാപിക്കാത്ത അവൻ സമിധ് ശേഖരിക്കാൻ പോയി; എന്നാൽ വിധിവശാൽ വനത്തിൽ അവനെ പാമ്പ് കടിച്ചു.

Verse 150

जातिस्वभावचापल्यात्क्रीडंत्यौ च प्रदक्षिणम् । चक्रतुर्बहुकृत्वश्च लिंगं ददृशतुर्बहु

ജാതിസ്വഭാവജന്യമായ ചപല കളിയാൽ അവർ ഇരുവരും പലവട്ടം പ്രദക്ഷിണ ചെയ്തു; ലിംഗത്തെ വീണ്ടും വീണ്ടും ദർശിച്ചു.

Verse 160

एकदा माधवे मासि महायात्रा समागता । विद्याधरास्तथा नागा मिलिताः सपरिच्छदाः

ഒരിക്കൽ മാധവ മാസത്തിൽ മഹായാത്ര എത്തി; അപ്പോൾ വിദ്യാധരരും നാഗരും തങ്ങളുടെ പരിവാര-പരിച്ഛദങ്ങളോടുകൂടെ ഒന്നിച്ചു കൂടിയിരുന്നു.

Verse 169

त्रिलोचनकथामेतां श्रुत्वा पापान्वितोप्यहो । विपाप्मा जायते मर्त्यो लभते च परां गतिम्

ത്രിലോചനന്റെ ഈ പുണ്യകഥ ശ്രവിച്ചാൽ, പാപഭാരമുള്ള മർത്ത്യനും ക്ഷണത്തിൽ പാപരഹിതനായി പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു।