Adhyaya 9

Verse 1

ऋषय ऊचुः । साधुसाधु महाभाग त्वया कथितमुत्तमम् । आख्यानं पुनरन्यत्र विचित्रं वक्तुमर्हसि

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു— “സാധു, സാധു, മഹാഭാഗാ! നിങ്ങൾ പറഞ്ഞത് അത്യുത്തമം. ഇനി മറ്റൊരിടത്തുള്ള ഒരു വിചിത്രമായ ആഖ്യാനവും പറയേണ്ടതാകുന്നു.”

Verse 2

सूत उवाच । विदर्भविषये पूर्वमासीदेको द्विजोत्तमः । वेदमित्र इति ख्यातो वेद शास्त्रार्थवित्सुधीः

സൂതൻ പറഞ്ഞു— “പണ്ടുകാലത്ത് വിദർഭദേശത്ത് ‘വേദമിത്രൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ ഒരു ദ്വിജോത്തമൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൻ പ്രജ്ഞാവാൻ, വേദ-ശാസ്ത്രാർത്ഥവിദ്.”

Verse 3

तस्यासीदपरो विप्रः सखा सारस्वताह्वयः । तावुभौ परमस्निग्धावेकदेशनिवासिनौ

“അവന് ‘സാരസ്വതൻ’ എന്നു പേരുള്ള മറ്റൊരു ബ്രാഹ്മണ സുഹൃത്ത് ഉണ്ടായിരുന്നു. അവർ ഇരുവരും പരമസ്നേഹികൾ; ഒരേ ദേശഭാഗത്ത് താമസിച്ചു.”

Verse 4

वेदमित्रस्य पुत्रोऽभूत्सुमेधा नाम सुव्रतः । सारस्वतस्य तनयः सोमवानिति विश्रुतः

“വേദമിത്രന് ‘സുമേധാ’ എന്ന പുത്രൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൻ സുവ്രതൻ. സാരസ്വതന്റെ പുത്രൻ ‘സോമവാൻ’ എന്നു വിശ്രുതനായിരുന്നു.”

Verse 5

उभौ सवयसौ बालौ समवेषौ समस्थिती । समं च कृतसंस्कारौ सम विद्यौ बभूवतुः

“അവർ ഇരുവരും സമവയസ്സുള്ള ബാലന്മാർ; വേഷത്തിലും നിലപാടിലും ഒരുപോലെ. ഇരുവർക്കും സംസ്കാരങ്ങൾ സമമായി നടന്നു; വിദ്യയിലും അവർ സമന്മാരായി.”

Verse 6

सांगानधीत्य तौ वेदांस्तर्कव्याकरणानि च । इतिहासपुराणानि धर्मशास्त्राणि कृत्स्नशः

അവർ വേദങ്ങളെ സാംഗമായി അധ്യയനം ചെയ്ത്, തർക്കവും വ്യാകരണവും കൂടി പഠിച്ചു; ഇതിഹാസപുരാണങ്ങളും സമസ്ത ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളും പൂർണ്ണമായി അഭ്യസിച്ചു।

Verse 7

सर्वविद्याकुशलिनौ बाल्य एव मनीषिणौ । प्रहर्षमतुलं पित्रोर्ददतुः सकलैर्गुणैः

അവർ ഇരുവരും ബാല്യത്തിലേ എല്ലാ വിദ്യകളിലും നിപുണരായ മേധാവികൾ; തങ്ങളുടെ സമസ്ത ഗുണങ്ങളാൽ മാതാപിതാക്കൾക്ക് അതുല്യമായ ആനന്ദം നൽകി।

Verse 8

तावेकदा स्वतनयौ तावुभौ ब्राह्मणोत्तमौ । आहूयावोचतां प्रीत्या षोड शाब्दौ शुभाकृती

ഒരു ദിവസം ശുഭാകൃതികളായ ആ രണ്ടു ബ്രാഹ്മണോത്തമർ തങ്ങളുടെ രണ്ടു പുത്രന്മാരെ വിളിച്ചു, സ്നേഹത്തോടെ പതിനാറു വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 9

हे पुत्रकौ युवां बाल्ये कृतविद्यौ सुवर्चसौ । वैवाहिकोयं समयो वर्तते युवयोः समम्

‘ഹേ പ്രിയ പുത്രന്മാരേ! നിങ്ങൾ ഇരുവരും ബാല്യത്തിലേ വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കി തേജസ്സോടെ നിലകൊള്ളുന്നു; ഇപ്പോൾ നിങ്ങൾക്കു ഇരുവർക്കും വിവാഹത്തിനുള്ള യുക്തമായ സമയം എത്തിയിരിക്കുന്നു.’

Verse 10

इमं प्रसाद्य राजानं विदर्भेशं स्वविद्यया । ततः प्राप्य धनं भूरि कृतोद्वाहौ भविष्यथः

‘സ്വവിദ്യയാൽ വിദർഭേശനായ ഈ രാജാവിനെ പ്രസാദിപ്പിക്കുക; തുടർന്ന് ധാരാളം ധനം ലഭിച്ച് നിങ്ങൾ ഇരുവരും വിവാഹം സമ്പാദിക്കും.’

Verse 11

एवमुक्तौ सुतौ ताभ्यां तावुभौ द्विजनंदनौ । विदर्भराजमासाद्य समतोषयतां गुणैः

മാതാപിതാക്കളുടെ ഉപദേശം കേട്ട ആ രണ്ടു ദ്വിജനന്ദന പുത്രന്മാർ വിദർഭരാജനെ സമീപിച്ച് തങ്ങളുടെ ഗുണങ്ങളാൽ അവനെ സന്തുഷ്ടനാക്കി।

Verse 12

विद्यया परितुष्टाय तस्मै द्विजकुमारकौ । विवाहार्थं कृतोद्योगौ धनहीनावशंसताम्

അവരുടെ വിദ്യയിൽ സന്തുഷ്ടനായ ആ രാജാവിനോട് ആ രണ്ടു ബ്രാഹ്മണകുമാരന്മാർ, ധനം ഇല്ലെങ്കിലും, വിവാഹാർത്ഥം ശ്രമിക്കുന്നു എന്ന് വിനയത്തോടെ അറിയിച്ചു।

Verse 13

तयोरपि मतं ज्ञात्वा स विदर्भमहीपतिः । प्रहस्य किंचित्प्रोवाच लोकतत्त्वविवित्सया

അവരുടെ ഉദ്ദേശം അറിഞ്ഞ വിദർഭമഹീപതി അല്പം പുഞ്ചിരിച്ച്, ലോകതത്ത്വം അറിയുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, കുറച്ച് വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 14

आस्ते निषधराजस्य राज्ञी सीमंतिनी सती । सोमवारे महादेवं पूजयत्यंबिकायुतम्

നിഷധരാജന്റെ പതിവ്രതയായ റാണി സീമന്തിനി അവിടെയുണ്ട്; അവൾ തിങ്കളാഴ്ചകളിൽ അംബികാസഹിത മഹാദേവനെ പൂജിക്കുന്നു।

Verse 15

तस्मिन्दिने सपत्नीकान्द्विजाग्र्यान्वेदवित्तमान् । संपूज्य परया भक्त्या धनं भूरि ददाति च

ആ ദിവസം അവൾ ഭാര്യമാരോടുകൂടിയ വേദവിദ്യയിൽ നിപുണരായ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണരെ പരമഭക്തിയോടെ പൂജിച്ച്, ധാരാളം ധനം ദാനമായി നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 16

अतोऽत्र युवयोरैको नारीविभ्रमवेषधृक् । एकस्तस्या पतिर्भूत्वा जायेतां विप्रदंपती

അതുകൊണ്ട് ഇവിടെ നിങ്ങളിൽ ഒരാൾ സ്ത്രീവേഷവും സ്ത്രീഭാവവും ധരിക്കട്ടെ; മറ്റാൾ അവളുടെ ഭർത്താവായി—നിങ്ങൾ ഇരുവരും ബ്രാഹ്മണ ദമ്പതികളായി തോന്നുക।

Verse 17

युवां वधूवरौ भूत्वा प्राप्य सीमंतिनीगृहम् । भुक्त्वा भूरि धनं लब्ध्वा पुनर्यातं ममांमतिकम्

നിങ്ങൾ ഇരുവരും വധൂവരന്മാരായി ആ സതീമതിയുടെ വീട്ടിൽ പ്രവേശിക്കൂ; അവിടെ ഭോജനം ചെയ്ത്, ധാരാളം ധനം നേടി, എന്റെ അഭിപ്രായപ്രകാരം വീണ്ടും മടങ്ങിവരൂ।

Verse 18

इति राज्ञा समादिष्टौ भीतौ द्विजकुमारकौ । प्रत्यूचतुरिदं कर्म कर्तुं नौ जायते भयम्

രാജാവ് ഇങ്ങനെ ആജ്ഞാപിച്ചതോടെ ഭീതരായ ആ രണ്ടു ബ്രാഹ്മണ യുവാക്കൾ പറഞ്ഞു—‘ഈ പ്രവൃത്തി ചെയ്യാൻ ഞങ്ങൾക്ക് ഭയം തോന്നുന്നു।’

Verse 19

देवतासु गुरौ पित्रोस्तथा राजकुलेषु च । कौटिल्यमाचरन्मोहात्सद्यो नश्यति सान्वयः

ദേവന്മാരോടും ഗുരുവോടും മാതാപിതാക്കളോടും രാജകുടുംബങ്ങളിലുമെല്ലാം മോഹത്താൽ കപടത ആചരിച്ചാൽ, അവന്റെ വംശവും മാനവും ഉടൻ നശിക്കും।

Verse 20

कथमंतर्गृहं राज्ञां छद्मना प्रविशेत्पुमान् । गोप्यमानमपिच्छद्म कदाचित्ख्यातिमेष्यति

വഞ്ചനകൊണ്ട് ഒരു പുരുഷന് രാജാക്കന്മാരുടെ അന്തഃപുരത്തിലേക്ക് എങ്ങനെ പ്രവേശിക്കാം? മറച്ചുവെച്ച വേഷവും ഒരുനാൾ വെളിപ്പെടും।

Verse 21

ये गुणाः साधिताः पूर्वं शीलाचारश्रुतादिभिः । सद्यस्ते नाशमायांति कौटिल्य पथगामिनः

ശീലം, സദാചാരം, ശ്രവണ-വിദ്യ മുതലായവകൊണ്ട് മുമ്പ് സമ്പാദിച്ച ഗുണങ്ങൾ, കപടപഥം നടക്കുന്നവനിൽ ഉടൻ തന്നെ നശിച്ചുപോകുന്നു।

Verse 22

पापं निंदा भयं वैरं चत्वार्येतानि देहिनाम् । छद्ममार्गप्रपन्नानां तिष्ठंत्येव हि सर्वदा

പാപം, നിന്ദ, ഭയം, വൈരം—ഈ നാലും വേഷവും വഞ്ചനയും നിറഞ്ഞ മാർഗം ആശ്രയിച്ച ദേഹികളോടൊപ്പം എപ്പോഴും നിലനിൽക്കും।

Verse 23

अत आवां शुभाचारौ जातौ च शुचिनां कुले । वृत्तं धूर्तजनश्लाघ्यं नाश्रयावः कदाचन

അതുകൊണ്ട് ഞങ്ങൾ—ശുഭാചാരത്തിൽ പരിശീലിതരും ശുചികുലത്തിൽ ജനിച്ചവരും—ധൂർത്തർ പുകഴ്ത്തുന്ന ജീവിതവൃത്തിയെ ഒരിക്കലും ആശ്രയിക്കുകയില്ല।

Verse 24

राजोवाच । दैवतानां गुरूणां च पित्रोश्च पृथिवीपतेः । शासनस्याप्यलंघ्यत्वात्प्रत्यादेशो न कर्हिचित्

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ദേവന്മാരുടെയും ഗുരുക്കന്മാരുടെയും മാതാപിതാക്കളുടെയും ഭൂമിപതിയുടെയും ആജ്ഞകൾ ലംഘിക്കാനാവാത്തതിനാൽ ഒരിക്കലും പ്രത്യാദേശം (നിരാകരണം) ഉണ്ടാകരുത്।

Verse 25

एतैर्यद्यत्समादिष्टं शुभं वा यदि वाऽशुभम् । कर्तव्यं नियतं भीतैरप्रमत्तैर्बुभूषुभिः

ഇവർ ആജ്ഞാപിക്കുന്നതു—ശുഭമായാലും അശുഭമായാലും—ഭീതിയോടെയും ജാഗ്രതയോടെയും ജീവസുരക്ഷ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ നിർബന്ധമായി നിർവഹിക്കണം।

Verse 26

अहो वयं हि राजानः प्रजा यूयं हि संमताः । राजाज्ञया प्रवृत्तानां श्रेयः स्यादन्यथा भयम्

അഹോ! ഞങ്ങളാണ് രാജാക്കന്മാർ; നിങ്ങൾ പ്രജകൾ—ഞങ്ങളുടെ അധീനരെന്നു അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടവർ. രാജാജ്ഞപ്രകാരം പ്രവർത്തിക്കുന്നവർക്ക് ശ്രേയസ്; അല്ലെങ്കിൽ ഭയം തന്നെ.

Verse 27

अतो मच्छासनं कार्यं भव द्भ्यामविलंबितम् । इत्युक्तौ नरदेवेन तौ तथेत्यूचतुर्भयात्

അതുകൊണ്ട് എന്റെ ശാസനം നിങ്ങൾ ഇരുവരും വൈകാതെ നിർവഹിക്കണം. നരദേവനായ രാജാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അവർ ഭയത്തോടെ “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 28

सारस्वतस्य तनयं सामवन्तं नराधिपः । स्त्रीरूपधारिणं चक्रे वस्त्राकल्पां जनादिभिः

നരാധിപൻ സാരസ്വതന്റെ പുത്രനായ സാമവന്തനെ സ്ത്രീരൂപം ധരിപ്പിച്ചു; ജനങ്ങളാൽ വസ്ത്രവും അലങ്കാരങ്ങളും മുതലായവ ഒരുക്കിച്ചു.

Verse 29

स कृत्रिमोद्भूतकलत्रभावः प्रयुक्तकर्णाभरणांगरागः । स्निग्धाञ्जनाक्षः स्पृहणीयरूपो बभूव सद्यः प्रमदोत्तमाभः

അവൻ കൃത്രിമമായി ഭാര്യാസദൃശ ഭാവം ധരിച്ചു; കാതുകളിൽ ആഭരണവും ദേഹത്ത് അങ്കരാഗവും, കണ്ണുകളിൽ മൃദുവായ അഞ്ജനവും അണിഞ്ഞ്, ഉടൻ തന്നെ മനോഹരവും ആഗ്രഹണീയവും—ശ്രേഷ്ഠയൗവനികയെപ്പോലെ—തോന്നി.

Verse 30

तावुभौ दंपती भूत्वा द्विजपुत्रौ नृपाज्ञया । जग्मतुर्नैषधं देशं यद्वा तद्वा भवत्विति

ആ രണ്ടു ദ്വിജപുത്രന്മാർ രാജാജ്ഞയാൽ ദമ്പതികളായി നൈഷധദേശത്തേക്ക് പോയി; “എന്താകേണ്ടതോ അതാകട്ടെ” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 31

उपेत्य राजसदनं सोमवारे द्विजोत्तमैः । सपत्नीकैः कृतातिथ्यौ धौतपादौ बभूवतुः

സോമവാരത്തിൽ രാജസദനത്തിലെത്തിയ ആ ഇരുവരെയും, പത്നിമാരോടുകൂടിയ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർ അതിഥിസത്കാരത്തോടെ സ്വീകരിച്ചു. അവരുടെ പാദങ്ങൾ കഴുകി, ഇരുവരെയും വിധിപൂർവ്വം അതിഥികളായി ആദരിച്ചു.

Verse 32

सा राज्ञी ब्राह्मणान्सर्वानुपविष्टान्वरासने । प्रत्येकमर्चयांचक्रे सपत्नीकान्द्विजोत्तमान्

ശ്രേഷ്ഠാസനങ്ങളിൽ ഉപവിഷ്ടരായ എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും കണ്ട റാണി, പത്നിമാരോടുകൂടിയ ആ ദ്വിജോത്തമന്മാരെ ഓരോരുത്തരെയും വേർതിരിച്ച് വിധിപൂർവ്വം അർച്ചിച്ചു.

Verse 33

तौ च विप्रसुतौ दृष्ट्वा प्राप्तौ कृतकदंपती । ज्ञात्वा किंचिद्विहस्याथ मेने गौरीमहेश्वरौ

ആ രണ്ടു ബ്രാഹ്മണപുത്രന്മാർ കൃത്രിമ ദമ്പതികളായി എത്തിയതു കണ്ട ഗൗരിയും മഹേശ്വരനും കാര്യം മനസ്സിലാക്കി, പിന്നെ അല്പം പുഞ്ചിരിച്ചു.

Verse 34

आवाह्य द्विजमुख्येषु देवदेवं सदाशिवम् । पत्नीष्वावाहयामास सा देवीं जगदंबिकाम्

അവൾ ദ്വിജമുഖ്യന്മാരിൽ ദേവദേവനായ സദാശിവനെ ആവാഹനം ചെയ്തു; അവരുടെ പത്നിമാരിൽ ജഗദംബികാ ദേവിയെയും വിധിപൂർവ്വം ആവാഹനം ചെയ്തു.

Verse 35

गन्धैर्माल्यैः सुरभिभिर्धूपैर्नीराजनैरपि । अर्चयित्वा द्विजश्रेष्ठान्नमश्चक्रे समाहिता

സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ, സുഗന്ധമാലകൾ, ധൂപം, നീരാജനം (ആരതി) മുതലായവകൊണ്ട് അവൾ ആ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരെ അർച്ചിച്ചു; പിന്നെ മനസ്സു ഏകാഗ്രമാക്കി നമസ്കരിച്ചു.

Verse 36

हिरण्मयेषु पात्रेषु पायसं घृतसंयुतम् । शर्करामधुसंयुक्तं शाकैर्जुष्टं मनोरमैः

സ്വർണ്ണപാത്രങ്ങളിൽ അവൾ ഘൃതം ചേർന്ന പായസം വിളമ്പി; അത് ശർക്കരയും മധുവും ചേർന്നതായിരുന്നു; കൂടെ മനോഹരമായ ശാകവിഭവങ്ങളും നൽകി।

Verse 37

गंधशाल्योदनैर्हृद्यैर्मोदकापूपराशिभिः । शष्क्रुलीभिश्च संयावैः कृसरैर्माषपक्वकैः

ഹൃദയഹാരിയായ സുഗന്ധശാല്യോദനങ്ങൾ, മോദക-അപൂപങ്ങളുടെ കൂമ്പാരങ്ങൾ, കൂടാതെ ശഷ്ക്രുലി, സംയാവ, കൃസര, മാഷപക്വ വിഭവങ്ങൾ—ഇങ്ങനെ സമൃദ്ധമായ ഭോജ്യം അവൾ അർപ്പിച്ചു।

Verse 38

तथान्यैरप्यसंख्यातैर्भक्ष्यैर्भोज्यैर्मनोरमैः । सुगन्धैः स्वादुभिः सूपैः पानीयैरपि शीतलैः

അതുപോലെ അനവധി മനോഹര ഭക്ഷ്യ-ഭോജ്യങ്ങൾ, സുഗന്ധമുള്ള മധുരസൂപങ്ങൾ, കൂടാതെ ശീതള പാനീയങ്ങളും നൽകി അവൾ തുടർച്ചയായി ശ്രദ്ധയോടെ പരിചരിച്ചു।

Verse 39

क्लृप्तमन्नं द्विजाग्र्येभ्यः सा भक्त्या पर्यवेषयत् । दध्योदनं निरुपमं निवेद्य समतोषयत्

ഭോജനം ഒരുക്കി അവൾ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർക്ക് ഭക്തിയോടെ വിളമ്പി; അതുല്യമായ ദധ്യോദനം (തൈര്‌ചോറ്) നിവേദിച്ച് അവരെ പൂർണ്ണമായി തൃപ്തിപ്പെടുത്തി।

Verse 40

भुक्तवत्सु द्विजाग्र्येषु स्वाचांतेषु नृपांगना । प्रणम्य दत्त्वा तांबूलं दक्षिणां च यथार्हतः

ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർ ഭോജനം കഴിച്ച് ആചമനം ചെയ്ത ശേഷം, രാജസ്ത്രീ നമസ്കരിച്ചു താംബൂലം നൽകി, യഥോചിത ദക്ഷിണയും അർപ്പിച്ചു।

Verse 41

धेनूर्हिरण्यवासांसि रत्नस्रग्भूषणानि च । दत्त्वा भूयो नमस्कृत्य विससर्ज द्विजोत्तमान्

അവൾ പശുക്കളും സ്വർണ്ണവും വസ്ത്രങ്ങളും രത്നമാലകളും ആഭരണങ്ങളും ദാനം നൽകി, വീണ്ടും നമസ്കരിച്ചു ആ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ആദരത്തോടെ യാത്രയാക്കി।

Verse 42

तयोर्द्वयोर्भूसुरवर्यपुत्रयोरेकस्त्तया हैमवतीधियार्चितः । एको महादेवधियाभिपूजितः कृतप्रणामौ ययतुस्तदाज्ञया

ആ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്റെ രണ്ടു പുത്രന്മാരിൽ ഒരുത്തനെ അവൾ ഹൈമവതി (പാർവതി) ഭക്തിഭാവത്തോടെ ആരാധിച്ചു; മറ്റൊരുത്തനെ മഹാദേവഭാവത്തോടെ ആദരിച്ചു. ഇരുവരും പ്രണാമം ചെയ്ത് അവളുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം പുറപ്പെട്ടു।

Verse 43

सा तु विस्मृतपुंभावा तस्मिन्नेव द्विजोत्तमे । जातस्पृहा मदोत्सिक्ता कन्दर्पविवशाब्रवीत्

എന്നാൽ അവൾ—സ്ത്രീസമ്യക്ബോധം മറന്ന്—ആ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണനിലേക്കുതന്നെ മനസ്സുറപ്പിച്ചു. ആഗ്രഹം ഉദിച്ചു, രതിമദത്തിൽ മത്തയായി, കന്ദർപ്പന്റെ വശമായി അവൾ സംസാരിച്ചു।

Verse 44

अंयि नाथ विशालाक्ष सर्वावयवसुन्दर । तिष्ठतिष्ठ क्व वा यासि मां न पश्यसि ते प्रियाम्

“ഹേ നാഥാ, വിശാലനേത്രനേ, സർവ്വാവയവസുന്ദരനേ! നിൽക്കൂ, നിൽക്കൂ—എവിടേക്ക് പോകുന്നു? നിന്റെ പ്രിയയായ എന്നെ കാണുന്നില്ലേ?”

Verse 45

इदमग्रे वनं रम्यं सुपुष्पितमहाद्रुमम् । अस्मिन्विहर्तुमिच्छामि त्वया सह यथासुखम्

“മുന്നിൽ ഈ മനോഹരമായ വനമുണ്ട്; മഹാവൃക്ഷങ്ങൾ പുഷ്പങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. നിനക്കൊപ്പം ഇവിടെ ഇഷ്ടംപോലെ സുഖമായി വിഹരിക്കാനാണ് എന്റെ ആഗ്രഹം।”

Verse 46

इत्थं तयोक्तमाकर्ण्य पुरोऽगच्छद्द्विजात्मजः । विचिंत्य परिहासोक्तिं गच्छति स्म यथा पुरा

അവരിരുവരുടെയും വാക്കുകൾ കേട്ട് ബ്രാഹ്മണപുത്രൻ മുന്നോട്ട് നടന്നു. അത് വെറും പരിഹാസവാക്ക് മാത്രമെന്നു വിചാരിച്ച്, മുൻപുപോലെ തന്നെ യാത്ര തുടർന്നു।

Verse 47

पुनरप्याह सा बाला तिष्ठतिष्ठ क्व यास्यसि । दुरुत्सहस्मरावेशां परिभोक्तुमुपेत्य माम्

വീണ്ടും ആ ബാലിക പറഞ്ഞു—“നിർത്തൂ, നിർത്തൂ; എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്? എന്റെ അടുത്തേക്ക് വന്ന് എന്നെ അനുഭവിക്കൂ; ഞാൻ ദുസ്സഹമായ സ്മരാവേശത്തിൽ പിടിയിലായിരിക്കുന്നു।”

Verse 48

परिष्वजस्व मां कांतां पाययस्व तवाधरम् । नाहं गंतुं समर्थास्मि स्मरबाणप्रपीडिता

“ഹേ കാന്താ, എന്നെ ആലിംഗനം ചെയ്യൂ; നിന്റെ അധരാമൃതം എനിക്ക് പാനമാക്കൂ. സ്മരബാണങ്ങളുടെ പീഡനത്തിൽ ഞാൻ ഇനി മുന്നോട്ട് പോകാൻ കഴിയുന്നില്ല।”

Verse 49

इत्थमश्रुतपूर्वां तां निशम्य परिशंकितः । आयांतीं पृष्ठतो वीक्ष्य सहसा विस्मयं गतः

മുമ്പൊരിക്കലും കേട്ടിട്ടില്ലാത്ത വാക്കുകൾ കേട്ട് അവൻ സംശയിച്ചു. പിന്നിൽ നിന്ന് അവൾ വരുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ അവൻ പെട്ടെന്ന് അത്ഭുതത്തിൽ ആകപ്പെട്ടു।

Verse 50

कैषा पद्मपलाशाक्षी पीनोन्नतपयोधरा । कृशोदरी बृहच्छ्रोणी नवपल्लवकोमला

“ഇവൾ ആരാണ്—പദ്മപത്രനേത്ര, പുഷ്ടവും ഉന്നതവുമായ പയോധരയുള്ളവൾ, കൃശോദരി, വിശാലശ്രോണി, നവപല്ലവംപോലെ കോമളം?”

Verse 51

स एव मे सखा किन्नु जात एव वरांगना । पृच्छाम्येनमतः सर्वमिति संचिन्त्य सोऽब्रवीत्

“ഇവൻ തന്നെയോ എന്റെ അതേ സഖാവ്—ഇപ്പോൾ അതിസുന്ദരിയായ സ്ത്രീയായി ജനിച്ചോ?” എന്ന് ചിന്തിച്ച്, “എല്ലാം ചോദിച്ചറിയാം” എന്ന് നിശ്ചയിച്ച് അവൻ സംസാരിച്ചു।

Verse 52

किमपूर्व इवाभाषि सखे रूपगुणादिभिः । अपूर्वं भाषसे वाक्यं कामिनीव समाकुला

സഖാ, രൂപഗുണാദികളെക്കുറിച്ച് നീ എന്തുകൊണ്ട് പുതുമനുഷ്യനെപ്പോലെ സംസാരിക്കുന്നു? നീ അപൂർവമായ വാക്കുകൾ പറയുന്നു, പ്രണയവ്യാകുലയായ സ്ത്രീപോലെ।

Verse 53

यस्त्वं वेदपुराणज्ञो ब्रह्मचारी जितेंद्रियः । सारस्वतात्मजः शांतः कथमेवं प्रभाषसे

നീ വേദപുരാണജ്ഞൻ, ബ്രഹ്മചാരി, ഇന്ദ്രിയജയി, സരസ്വതീദേവിയുടെ പുത്രൻ, ശാന്തസ്വഭാവൻ—എന്നിട്ടും ഇങ്ങനെ എങ്ങനെ സംസാരിക്കുന്നു?

Verse 54

इत्युक्ता सा पुनः प्राह नाहमस्मि पुमान्प्रभो । नाम्ना सामवती बाला तवास्मि रतिदायिनी

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അവൾ വീണ്ടും പറഞ്ഞു—“പ്രഭോ, ഞാൻ പുരുഷനല്ല. എന്റെ പേര് സാമവതീ; ഞാൻ യുവതിയാണ്, നിങ്ങളെ രതി-ആനന്ദം നല്കാൻ വന്നിരിക്കുന്നു.”

Verse 55

यदि ते संशयः कांत ममांगानि विलोकय । इत्युक्तः सहसा मार्गे रहस्येनां व्यलोकयत्

“കാന്താ, നിനക്ക് സംശയം ഉണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ അവയവങ്ങൾ നോക്കുക.” എന്ന് പറഞ്ഞപ്പോൾ അവൻ ഉടൻ വഴിയിലേ തന്നെ രഹസ്യമായി അവളുടെ അവയവങ്ങൾ നോക്കി।

Verse 56

तामकृत्रिमधम्मिल्लां जवनस्तनशोभिनीम् । सुरूपां वीक्ष्य कामेन किंचिद्व्याकुलतामगात्

അവളുടെ സ്വാഭാവികമായി അലങ്കരിച്ച കേശവും നവയൗവനസ്തനശോഭയും അതിസുന്ദരമായ രൂപവും കണ്ടപ്പോൾ അവൻ കാമവശനായി അല്പം മനോവ്യാകുലതയിൽപ്പെട്ടു।

Verse 57

पुनः संस्तभ्य यत्नेन चेतसो विकृतिं बुधः । मुहूर्तं विस्मयाविष्टो न किंचित्प्रत्यभाषत

പിന്നീട് ആ ബുദ്ധിമാൻ പരിശ്രമത്തോടെ മനസ്സിലെ വികാരവികൃതിയെ നിയന്ത്രിച്ചു; എങ്കിലും ഒരു നിമിഷം വിസ്മയാവിഷ്ടനായി ഒന്നും മറുപടി പറഞ്ഞില്ല।

Verse 58

सामवत्युवाच । गतस्ते संशयः कश्चित्तर्ह्यागच्छ भजस्व माम् । पश्येदं विपिनं कांत परस्त्रीसुरतोचितम्

സാമവതി പറഞ്ഞു—നിന്റെ സംശയം ഏതെങ്കിലും ഇപ്പോൾ നീങ്ങിയെങ്കിൽ, വരിക; എന്നെ ഭജിക്ക, എന്നോടു രമിക്ക. പ്രിയനേ, ഈ വനത്തെ നോക്കുക; ഇത് പരസ്ത്രീ-സുരതത്തിന് യോജ്യം।

Verse 59

सुमेधा उवाच । मैवं कथय मर्यादां मा हिंसीर्मदमत्तवत् । आवां विज्ञातशास्त्रार्थौ त्वमेवं भाषसे कथम्

സുമേധ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറയരുത്; അഹങ്കാരമത്തനെന്നപോലെ മര്യാദയെ ലംഘിക്കരുത്. നാം ഇരുവരും ശാസ്ത്രാർത്ഥം അറിഞ്ഞവരാണ്; പിന്നെ നീ ഇങ്ങനെ എങ്ങനെ പറയുന്നു?

Verse 60

अधीतस्य च शास्त्रस्य विवेकस्य कुलस्य च । किमेष सदृशो धर्मो जारधर्मनिषेवणम्

ശാസ്ത്രം അധീതനായവനും വിവേകവാനുമായ കുലീനനും—ഇത് എങ്ങനെ യോജ്യധർമ്മമാകും? ജാരധർമ്മം അനുഷ്ഠിക്കുന്നതോ?

Verse 61

न त्वं स्त्री पुरुषो विद्वाञ्जानीह्यात्मानमात्मना । अयं स्वयंकृतोऽनर्थ आवाभ्यां यद्विचेष्टितम्

ഹേ പണ്ഡിതനേ, നീ യഥാർത്ഥത്തിൽ സ്ത്രീയും അല്ല പുരുഷനും അല്ല—ആത്മാവാൽ ആത്മാവിനെ അറിയുക. നാം ഇരുവരും ചെയ്ത പ്രവൃത്തികളാൽ ഈ സ്വയംകൃത അനർത്ഥം ജനിച്ചു.

Verse 62

वंचयित्वात्मपितरौ धूर्त्तराजानुशासनात् । कृत्वा चानुचितं कर्म तस्यैतद्भुज्यते फलम्

ദുഷ്ടരാജാവിന്റെ ആജ്ഞ അനുസരിച്ച് സ്വന്തം മാതാപിതാക്കളെ വഞ്ചിച്ച്, അനുചിതകർമ്മം ചെയ്ത്—അതിന്റെ ഫലമാണ് ഇപ്പോൾ അനുഭവിക്കുന്നത്.

Verse 63

सर्वं त्वनुचितं कर्म नृणां श्रेयोविनाशनम् । यस्त्वं विप्रात्मजो विद्वान्गतः स्त्रीत्वं विगर्हितम्

സത്യമായി, ഓരോ അനുചിതകർമ്മവും മനുഷ്യരുടെ പരമശ്രേയസ്സിനെ നശിപ്പിക്കുന്നു. എങ്കിലും നീ—ബ്രാഹ്മണപുത്രനും പണ്ഡിതനും—നിന്ദ്യമായ സ്ത്രീത്വസ്ഥിതിയിലേക്കെത്തി.

Verse 64

मार्गं त्यक्त्वा गतोऽरण्यं नरो विध्येत कण्टकैः । बलार्द्धिस्येत वा हिंस्रैर्यदा त्यक्तसमा गमः

വഴി വിട്ട് കാട്ടിലേക്കുപോകുന്ന മനുഷ്യൻ മുള്ളാൽ കുത്തപ്പെടുകയോ ക്രൂരമൃഗങ്ങൾ കീറുകയോ ചെയ്യും; അതുപോലെ, സത്സംഗം/സമ്യക് സംഗതി ഉപേക്ഷിക്കുമ്പോൾ.

Verse 65

एवं विवेकमाश्रित्य तूष्णीमेहि स्वयं गृहम् । देवद्विजप्रसादेन स्त्रीत्वं तव विलीयते

ഇങ്ങനെ വിവേകത്തെ ആശ്രയിച്ച് മൗനത്തോടെ നീ തന്നേ നിന്റെ വീട്ടിലേക്കു പോകുക. ദേവന്മാരുടെയും ദ്വിജന്മാരുടെയും പ്രസാദത്താൽ നിന്റെ സ്ത്രീത്വം ലയിച്ചുപോകും.

Verse 66

अथवा दैवयोगेन स्त्रीत्वमेव भवेत्तव । पित्रा दत्ता मया साकं रंस्यसे वरवर्णिनि

അല്ലെങ്കിൽ ദൈവയോഗബലത്താൽ നിനക്കു സ്ത്രീത്വം തന്നെ സംഭവിക്കും. പിതാവ് എനിക്കു നൽകിയ നീ, ഹേ സുന്ദരവർണിനി, എന്നോടൊപ്പം രമിക്കും.

Verse 67

अहो चित्रमहो दुःखमहो पापबलं महत् । अहो राज्ञः प्रभावोयं शिवाराधनसंभृतः

അഹോ, എത്ര വിചിത്രം! അഹോ, എത്ര ദുഃഖം! അഹോ, പാപബലം എത്ര മഹത്തരം! അഹോ, ശിവാരാധനയാൽ സമ്പാദിതമായ ഈ രാജപ്രഭാവം!

Verse 68

इत्युक्ताप्यसकृत्तेन सा वधूरतिविह्वला । बलेन तं समालिंग्य चुचुंबाधरपल्लवम्

അവൻ ആവർത്തിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടും ആ വധു രതിവിഹ്വളയായി; ബലത്തോടെ അവനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് അവന്റെ അധരപല്ലവം ചുംബിച്ചു.

Verse 69

धर्षितोपि तया धीरः सुमेधा नूतनस्त्रियम् । यत्नादानीय सदनं कृत्स्नं तत्र न्यवेदयत्

അവളാൽ ധർഷിതനായിട്ടും ധീരനായ സുമേധാ ആ നവസ്ത്രീയെ പരിശ്രമത്തോടെ വീട്ടിലേക്കു കൊണ്ടുവന്ന് അവിടെ സംഭവിച്ച എല്ലാം സമഗ്രമായി അറിയിച്ചു.

Verse 70

तदाकर्ण्याथ तौ विप्रौ कुपितौ शोकविह्वलौ । ताभ्यां सह कुमाराभ्यां वैदर्भांतिकमीयतुः

അതു കേട്ട് ആ രണ്ടു വിപ്രന്മാർ കോപിതരായി ശോകവിഹ്വളരായി; ആ രണ്ടു കുമാരന്മാരോടൊപ്പം വൈദർഭരാജാവിന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു പോയി.

Verse 71

ततः सारस्वतः प्राह राजानं धूर्तचेष्टितम् । राजन्ममात्मजं पश्य तव शासनयंत्रितम्

പിന്നീട് സാരസ്വതൻ കപടസ്വഭാവമുള്ള രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'ഹേ രാജാവേ! അങ്ങയുടെ ആജ്ഞയാൽ ബന്ധിതനായ എന്റെ മകനെ നോക്കൂ.'

Verse 72

एतौ तवाज्ञावशगौ चक्रतुः कर्म गर्हितम् । मत्पुत्रस्तत्फलं भुंक्ते स्त्रीत्वं प्राप्य जुगुप्सितम्

അങ്ങയുടെ ആജ്ഞയ്ക്ക് വിധേയരായി ഇവർ രണ്ടുപേരും നിന്ദ്യമായ കർമ്മം ചെയ്തു. എന്റെ മകൻ അതിന്റെ ഫലം അനുഭവിക്കുകയും വെറുക്കപ്പെട്ട സ്ത്രീത്വം പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 73

अद्य मे संततिर्नष्टा निराशाः पितरो मम । नापुत्रस्य हि लोकोस्ति लुप्तपिंडादिसंस्कृतेः

ഇന്ന് എന്റെ വംശം നശിച്ചു; എന്റെ പിതൃക്കൾ നിരാശരായി. പിണ്ഡദാനാദി കർമ്മങ്ങൾ മുടങ്ങുന്നതിനാൽ പുത്രനില്ലാത്തവന് സദ്ഗതിയില്ലല്ലോ.

Verse 74

शिखोपवीतमजिनं मौजीं दंडं कमंडलुम् । ब्रह्मचर्योचितं चिह्नं विहायेमां दशां गतः

ശിഖ, പൂണൂൽ, കൃഷ്ണമൃഗത്തോൽ, അരഞ്ഞാൺ, ദണ്ഡം, കമണ്ഡലു എന്നീ ബ്രഹ്മചരചിഹ്നങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ച് അവൻ ഈ അവസ്ഥയിലെത്തിയിരിക്കുന്നു.

Verse 75

ब्रह्मसूत्रं च सावित्रीं स्नानं संध्यां जपार्चनम् । विसृज्य स्त्रीत्वमाप्तोस्य का गतिर्वद पार्थिव

ബ്രഹ്മസൂത്രം, ഗായത്രി, സ്നാനം, സന്ധ്യാവന്ദനം, ജപം, അർച്ചന എന്നിവ ഉപേക്ഷിച്ച് ഇവൻ സ്ത്രീത്വം പ്രാപിച്ചു. ഹേ രാജാവേ! ഇവന്റെ ഗതി എന്താകുമെന്ന് പറയൂ.

Verse 76

त्वया मे संततिर्नष्टा नष्टो वेदपथश्च मे । एकात्मजस्य मे राजन्का गतिर्वद शाश्वती

നിന്മൂലം എന്റെ സന്തതി നശിച്ചു; എന്റെ വൈദികമാർഗവും നശിച്ചു. ഹേ രാജാവേ, എനിക്ക് ഒരേയൊരു പുത്രനായിരുന്നു—ഇനി എനിക്ക് ശാശ്വത ശരണം ഏത്? പറയുക.

Verse 77

इति सारस्वतेनोक्तं वाक्यमाकर्ण्य भूपतिः । सीमंतिन्याः प्रभावेण विस्मयं परमं गतः

സാരസ്വതൻ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ്, സീമന്തിനിയുടെ അത്ഭുതപ്രഭാവം മൂലം പരമ വിസ്മയത്തിലായി.

Verse 78

अथ सर्वान्समाहूय महर्षीनमितद्युतीन् । प्रसाद्य प्रार्थयामास तस्य पुंस्त्वं महीपतिः

അപ്പോൾ രാജാവ് അപാരതേജസ്സുള്ള മഹർഷിമാരെയെല്ലാം വിളിച്ചു കൂട്ടി; അവരെ പ്രസാദിപ്പിച്ച് ആ പുരുഷത്വം വീണ്ടും ലഭിക്കുവാൻ പ്രാർത്ഥിച്ചു.

Verse 79

तेऽबुवन्नथ पार्वत्याः शिवस्य च समीहितम् । तद्भक्तानां च माहात्म्यं कोन्यथा कर्तुमीश्वरः

അപ്പോൾ അവർ പറഞ്ഞു—ഇത് പാർവതിയുടെയും ശിവന്റെയും അഭിലാഷമാണ്. ഭഗവാന്റെ ഭക്തരുടെ മഹിമയെ മറ്റെങ്ങനെ ആക്കാൻ കഴിയുന്നവൻ ആരുണ്ട്?

Verse 80

अथ राजा भरद्वाजमादाय मुनिपुंगवम् । ताभ्यां सह द्विजाग्र्याभ्यां तत्सुताभ्यां समन्वितः

അനന്തരം രാജാവ് മുനിശ്രേഷ്ഠനായ ഭരദ്വാജനെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട്, ആ രണ്ടു ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാരോടും അവരുടെ രണ്ടു പുത്രന്മാരോടും കൂടി പുറപ്പെട്ടു.

Verse 81

अंबिकाभवनं प्राप्य भरद्वाजोपदेशतः । तां देवीं नियमैस्तीव्रैरुपास्ते स्म महानिशि

ഭരദ്വാജന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം അംബികയുടെ ഭവനത്തിലെത്തി, അവൻ മഹാരാത്രിയിൽ കഠിനനിയമങ്ങളോടെ ആ ദേവിയെ ഉപാസിച്ചു।

Verse 82

एवं त्रिरात्रं सुविसृष्टभोजनः स पार्वतीध्यान रतो महीपतिः । सम्यक्प्रणामैर्विविधैश्च संस्तवैर्गौरीं प्रपन्नार्तिहरामतोषयत्

ഇങ്ങനെ മൂന്നു രാത്രികൾ നിയന്ത്രിതാഹാരം മാത്രം സ്വീകരിച്ച് ആ രാജാവ് പാർവതീധ്യാനത്തിൽ ലീനനായി; യഥോചിത പ്രണാമങ്ങളും വിവിധ സ്തുതികളും കൊണ്ട് ശരണാഗതരുടെ ദുഃഖം അകറ്റുന്ന ഗൗരിയെ പ്രസന്നയാക്കി।

Verse 83

ततः प्रसन्ना सा देवी भक्तस्य पृथिवीपतेः । स्वरूपं दर्शयामास चंद्रकोटिसमप्रभम्

അപ്പോൾ ഭക്തനായ രാജാവിന്റെ ഭക്തിയിൽ പ്രസന്നയായ ആ ദേവി, കോടി ചന്ദ്രന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തമായ തന്റെ സ്വരൂപം ദർശിപ്പിച്ചു।

Verse 84

अथाह गौरी राजानं किं ते ब्रूहि समीहितम् । सोऽप्याह पुंस्त्वमेतस्य कृपया दीयतामिति

അപ്പോൾ ഗൗരി രാജാവിനോട്, “നിനക്ക് എന്താണ് അഭിലാഷം? പറയുക” എന്നു പറഞ്ഞു. അവൻ, “കൃപയാൽ ഇദ്ദേഹത്തിന് പുരുഷത്വം ദാനം ചെയ്യണമേ” എന്നു അപേക്ഷിച്ചു।

Verse 85

भूयोप्याह महादेवी मद्भक्तैः कर्म यत्कृतम् । शक्यते नान्यथा कर्तुं वर्षायुतशतैरपि

വീണ്ടും മഹാദേവി പറഞ്ഞു: “എന്റെ ഭക്തർ ചെയ്ത കര്‍മ്മം മറ്റെങ്ങനെ ആക്കാൻ കഴിയില്ല—ലക്ഷക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാലും പോലും।”

Verse 86

राजोवाच । एकात्मजो हि विप्रोयं कर्मणा नष्टसंततिः । कथं सुखं प्रपद्येत विना पुत्रेण तादृशः

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ഈ ബ്രാഹ്മണന് ഏകപുത്രനേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളു; എന്നാൽ കർമവശാൽ അവന്റെ സന്തതിപരമ്പര മുറിഞ്ഞു. പുത്രനില്ലാതെ അത്തരം മനുഷ്യൻ എങ്ങനെ സുഖം പ്രാപിക്കും?

Verse 87

देव्युवाच । तस्यान्यो मत्प्रसादेन भविष्यति सुतोत्तमः । विद्या विनयसंपन्नो दीर्घायुरमलाशयः

ദേവി പറഞ്ഞു—എന്റെ പ്രസാദത്താൽ അവന് മറ്റൊരു ശ്രേഷ്ഠപുത്രൻ ജനിക്കും; അവൻ വിദ്യയും വിനയവും സമ്പന്നൻ, ദീർഘായുസ്സുള്ളവൻ, നിർമലഹൃദയൻ ആയിരിക്കും.

Verse 88

एषा सामवती नाम सुता तस्य द्विजन्मनः । भूत्वा सुमेधसः पत्नी कामभोगेन युज्यताम्

ഇവൾ ആ ദ്വിജന്റെ പുത്രി, സാമവതി എന്ന നാമമുള്ളവൾ. അവൾ സുമേധസിന്റെ ഭാര്യയായി, അവനോടൊപ്പം ദാമ്പത്യഭോഗത്തിൽ യുക്തയാകട്ടെ.

Verse 89

इत्युक्त्वांतर्हिता देवी ते च राजपुरोगमाः । गताः स्वंस्वं गृहं सर्वे चक्रुस्तच्छासने स्थितिम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവി അന്തർധാനം ചെയ്തു. പിന്നെ രാജാവിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ എല്ലാവരും തത്തത്തം ഗൃഹങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങി, അവളുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം പ്രവർത്തിച്ചു.

Verse 90

सोपि सारस्वतो विप्रः पुत्रं पूर्वसुतो त्तमम् । लेभे देव्याः प्रसादेन ह्यचिरादेव कालतः

സാരസ്വത വംശത്തിലെ ആ ബ്രാഹ്മണനും ദേവിയുടെ പ്രസാദത്താൽ അധികസമയം കൂടാതെ തന്നെ മുൻപത്തെ ശ്രേഷ്ഠപുത്രനെപ്പോലൊരു പുത്രനെ ലഭിച്ചു.

Verse 91

तां च सामवतीं कन्यां ददौ तस्मै सुमेधसे । तौ दंपती चिरं कालं बुभुजाते परं सुखम्

അവൻ സുമേധസിന് ആ സാമവതീ കന്യയെ ദാനം ചെയ്തു. ആ ദമ്പതികൾ ദീർഘകാലം ഭർത്താവും ഭാര്യയും ആയി പരമസുഖം അനുഭവിച്ചു.

Verse 92

सूत उवाच । इत्येष शिवभक्तायाः सीमंतिन्या नृपस्त्रियाः । प्रभावः कथितः शंभोर्माहात्म्यमपि वर्णितम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ശിവഭക്തയായ രാജ്ഞി സീമന്തിനിയുടെ അത്ഭുതപ്രഭാവം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ശംഭുവിന്റെ മഹാത്മ്യവും വിവരണമായി।

Verse 93

भूयोपि शिवभक्तानां प्रभावं विस्मयावहम् । समासाद्वर्णयिष्यामि श्रोतॄणां मंगलायनम्

വീണ്ടും ഞാൻ ശിവഭക്തരുടെ വിസ്മയജനകമായ പ്രഭാവം സംക്ഷിപ്തമായി വിവരിക്കും; അത് ശ്രോതാക്കൾക്ക് മംഗളകാരണമാകുന്നു।