Adhyaya 83

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महाराज तीर्थं परमशोभनम् । ब्रह्महत्याहरं प्रोक्तं रेवातटसमाश्रयम् । हनूमताभिधं ह्यत्र विद्यते लिङ्गमुत्तमम्

ശ്രീ മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം, ഹേ മഹാരാജാ, പരമശോഭനമായ തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകുക; അത് ബ്രഹ്മഹത്യാനാശകമെന്നു പ്രസിദ്ധവും രേവാതീരാശ്രിതവുമാണ്. അവിടെ ‘ഹനൂമതാ’ എന്ന പേരിലുള്ള ഉത്തമ ലിംഗം നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । हनूमन्तेश्वरं नाम कथं जातं वदस्व मे । ब्रह्महत्याहरं तीर्थं रेवादक्षिणसंस्थितम्

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—‘ഹനൂമന്തേശ്വര’ എന്ന നാമം എങ്ങനെ ഉണ്ടായതെന്ന് എനിക്ക് പറയുക. ബ്രഹ്മഹത്യാനാശകമായ ഈ തീർത്ഥം രേവയുടെ ദക്ഷിണ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु साधु महाबाहो सोमवंशविभूषण । गुह्याद्गुह्यतरं तीर्थं नाख्यातं कस्यचिन्मया

ശ്രീ മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— സാധു, സാധു, ഹേ മഹാബാഹോ, സോമവംശവിഭൂഷണാ! ഈ തീർത്ഥം ഗുഹ്യത്തിലും അതിഗുഹ്യം; ഞാൻ ഇതു ആരോടും വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല.

Verse 4

तव स्नेहात्प्रवक्ष्यामि पीडितो वार्द्धकेन तु । पूर्वं जातं महद्युद्धं रामरावणयोरपि

നിനക്കുള്ള സ്നേഹത്താൽ, വാർദ്ധക്യത്താൽ പീഡിതനായിട്ടും ഞാൻ ഇത് പറയുന്നു. പൂർവ്വകാലത്ത് രാമനും രാവണനും തമ്മിലും മഹായുദ്ധം സംഭവിച്ചിരുന്നു.

Verse 5

पुलस्त्यो ब्रह्मणः पुत्रो विश्रवास्तस्य वै सुतः । रावणस्तेन संजातो दशास्यो ब्रह्मराक्षसः

പുലസ്ത്യൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രൻ; അവന്റെ പുത്രൻ വിശ്രവൻ. അവനിൽ നിന്നാണ് ദശാനനനായ രാവണൻ ജനിച്ചത്— ‘ബ്രഹ്മരാക്ഷസൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധൻ.

Verse 6

त्रैलोक्यविजयी भूतः प्रसादाच्छूलिनः स च । गीर्वाणा विजिताः सर्वे रामस्य गृहिणी हृता

ത്രിശൂലധാരിയായ പ്രഭുവിന്റെ പ്രസാദത്താൽ അവൻ ത്രിലോകവിജയിയായി. എല്ലാ ദേവന്മാരും കീഴടക്കപ്പെട്ടു; രാമന്റെ ഗൃഹിണി (സീത) അപഹരിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 7

वारितः कुम्भकर्णेन सीतां मोचय मोचय । विभीषणेन वै पापो मन्दोदर्या पुनःपुनः

ആ പാപിയെ കുംഭകർണനും വിഭീഷണനും, പിന്നെയും പിന്നെയും മന്ദോദരിയും തടഞ്ഞു— “സീതയെ മോചിപ്പിക്കൂ, മോചിപ്പിക്കൂ!” എന്ന്.

Verse 8

त्वं जितः कार्तवीर्येण रैणुकेयेन सोऽपि च । स रामो रामभद्रेण तस्य संख्ये कथं जयः

നീ കാർത്തവീര്യനാൽ ജയിക്കപ്പെട്ടു; അവനും റേണുകേയ രാമൻ (ജാമദഗ്ന്യൻ) നാൽ പരാജിതനായി. ആ രാമനും രാമഭദ്രനാൽ ജയിക്കപ്പെട്ടു; അപ്പോൾ യുദ്ധത്തിൽ അവന്റെ ജയം എങ്ങനെ ഉറപ്പാകും?

Verse 9

रावण उवाच । वानरैश्च नरैरृक्षैर्वराहैश्च निरायुधैः । देवासुरसमूहैश्च न जितोऽहं कदाचन

രാവണൻ പറഞ്ഞു—നിരായുധരായ വാനരന്മാർ, മനുഷ്യർ, ഋക്ഷങ്ങൾ (കരടികൾ), വരാഹങ്ങൾ ഇവരാൽ പോലും, ദേവാസുരസമൂഹങ്ങളാൽ പോലും, ഞാൻ ഒരിക്കലും ജയിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല.

Verse 10

श्रीमार्कण्डेय उवाच । सुग्रीवहनुमद्भ्यां च कुमुदेनाङ्गदेन च । एतैरन्यैः सहायैश्च रामचन्द्रेण वै जितः

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—സുഗ്രീവൻ, ഹനുമാൻ, കുമുദൻ, അങ്കദൻ എന്നിവരും മറ്റു സഹായികളും കൂടെ, രാമചന്ദ്രൻ തന്നെയാണ് നിന്നെ സത്യമായി ജയിച്ചത്.

Verse 11

रामचन्द्रेण पौलस्त्यो हतः संख्ये महाबलः । वनं भग्नं हताः शूराः प्रभञ्जनसुतेन च

മഹാബലനായ പൗലസ്ത്യൻ (രാവണൻ) യുദ്ധത്തിൽ രാമചന്ദ്രനാൽ വധിക്കപ്പെട്ടു. വനം തകർന്നു; പ്രഭഞ്ജനസുതൻ (ഹനുമാൻ) ശൂരന്മാരെയും വീഴ്ത്തി.

Verse 12

रावणस्य सुतो जन्ये हतश्चाक्षकुमारकः । आयामो रक्षसां भीमः सम्पिष्टो वानरेण तु

യുദ്ധത്തിൽ രാവണന്റെ പുത്രൻ അക്ഷകുമാരൻ വധിക്കപ്പെട്ടു; കൂടാതെ രാക്ഷസന്മാരിലെ ഭീകരനായ ഒരു മഹാവീരനും വാനരനാൽ ചതച്ചുതകർത്തപ്പെട്ടു.

Verse 13

एवं रामायणे वृत्ते सीतामोक्षे कृते सति । अयोध्यां तु गते रामे हनुमान्स महाकपिः

ഇങ്ങനെ രാമായണവൃത്താന്തം സമാപിച്ച് സീതാമോക്ഷം നടന്നു. രാമൻ അയോധ്യയിലേക്കു പോയപ്പോൾ ആ മഹാകപി ഹനുമാൻ മുന്നോട്ടു പ്രസ്ഥാനം ചെയ്തു।

Verse 14

कैलासाख्यं गतः शैलं प्रणामाय महेशितुः । तिष्ठ तिष्ठेत्यसौ प्रोक्तो नन्दिना वानरोत्तमः

മഹേശ്വരനെ പ്രണാമം ചെയ്യാൻ അവൻ കൈലാസം എന്ന പർവ്വതത്തിലേക്കു പോയി. അപ്പോൾ വാനരശ്രേഷ്ഠനോടു നന്ദി—“നിർത്തു, നിർത്തു!” എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 15

ब्रह्महत्यायुतस्त्वं हि राक्षसानां वधेन हि । भैरवस्य सभा नूनं न द्रष्टव्या त्वया कपे

രാക്ഷസന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ നിനക്കു ബ്രഹ്മഹത്യാപാപഭാരം വന്നിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ഹേ കപേ, ഭൈരവന്റെ സഭ നീ തീർച്ചയായും കാണുകയോ സമീപിക്കുകയോ ചെയ്യരുത്।

Verse 16

हनुमानुवाच । नन्दिनाथ हरं पृच्छ पातकस्योपशान्तिदम् । पापोऽहं प्लवगो यस्मात्संजातः कारणान्तरात्

ഹനുമാൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നന്ദിനാഥാ, പാപശാന്തി വരുത്തുന്ന ഉപായം ഹരനോട് (ശിവനോട്) ചോദിക്കൂ. ഞാൻ വാനരനായിട്ടും മറ്റൊരു കാരണത്താൽ പാപിയായി മാറിയിരിക്കുന്നു।

Verse 17

नन्द्युवाच । रुद्रदेहोद्भवा किं ते न श्रुता भूतले स्थिता । श्रवणाज्जन्मजनितं द्विगुणं कीर्तनाद्व्रजेत्

നന്ദി പറഞ്ഞു—ഹേ രുദ്രദേഹോത്ഭവാ, ഭൂതലത്തിൽ വസിക്കുമ്പോൾ നീ ഇത് കേട്ടിട്ടില്ലേ? ശ്രവണത്താൽ ജന്മജനിത പാപം നശിക്കുന്നു; കീർത്തനത്താൽ ഇരട്ട പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 18

त्रिंशज्जन्मार्जितं पापं नश्येद्रेवावगाहनात् । तस्मात्त्वं नर्मदातीरं गत्वा चर तपो महत्

രേവയിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ മുപ്പത് ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപം നശിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് നീ നർമദാതീരത്ത് ചെന്നു മഹത്തായ തപസ് അനുഷ്ഠിക്കൂ.

Verse 19

गन्धर्वाहसुतोऽप्येवं नन्दिनोक्तं निशम्य च । प्रयातो नर्मदातीरमौर्व्यादक्षिणसङ्गमम्

ഗന്ധർവാഹയുടെ പുത്രനും നന്ദി പറഞ്ഞതു കേട്ട് നർമദാതീരത്തേക്ക്, ഔർവിയോടുള്ള ദക്ഷിണ സംഗമസ്ഥാനത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 20

दध्यौ सुदक्षिणे देवं विरूपाक्षं त्रिशूलिनम् । जटामुकुटसंयुक्तं व्यालयज्ञोपवीतिनम्

തെക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ച് അവൻ ദേവൻ വിരൂപാക്ഷൻ, ത്രിശൂലധാരിയെ ധ്യാനിച്ചു—ജടാമുകുടം ധരിച്ചവനും സർപ്പത്തെ യജ്ഞോപവീതമായി ധരിച്ചവനും.

Verse 21

भस्मोपचितसर्वाङ्गं डमरुस्वरनादितम् । उमार्द्धाङ्गहरं शान्तं गोनाथासनसंस्थितम्

അവൻ ആ ശാന്തനായ പ്രഭുവിനെ ധ്യാനിച്ചു—സർവ്വാംഗവും ഭസ്മം പൂശിയവൻ, ഡമരുവിന്റെ നാദം മുഴങ്ങുന്നവൻ, ഉമയെ അർദ്ധാംഗമായി ധരിച്ചവൻ, ഗോണാഥൻ (നന്ദി) ആസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നവൻ.

Verse 22

वत्सरान् सुबहून् यावदुपासांचक्र ईश्वरम् । तावत्तुष्टो महादेव आजगाम सहोमया

അനേകം വർഷങ്ങളോളം അവൻ ഈശ്വരനെ ഉപാസിച്ചു. അപ്പോൾ പ്രസന്നനായ മഹാദേവൻ ഉമയോടുകൂടെ അവിടെ എത്തി.

Verse 23

उवाच मधुरां वाणीं मेघगम्भीरनिस्वनाम् । साधु साध्वित्युवाचेशः कष्टं वत्स त्वया कृतम्

അവൻ മേഘഗംഭീര നാദംപോലെ ആഴമുള്ള മധുരവാണിയിൽ പറഞ്ഞു— “സാധു, സാധു,” എന്നു ഈശൻ അരുളി; “വത്സാ, നീ ദുഷ്കരമായ കര്‍മ്മം ചെയ്തു।”

Verse 24

न च पूर्वं त्वया पापं कृतं रावणसंक्षये । स्वामिकार्यरतस्त्वं हि सिद्धोऽसि मम दर्शनात्

രാവണസംഹാരത്തിൽ നീ മുമ്പ് പാപം ചെയ്തിട്ടില്ല. സ്വാമിയുടെ ദൗത്യത്തിൽ നിരതനായി, എന്റെ ദർശനത്താൽ നീ സിദ്ധി പ്രാപിച്ചു।

Verse 25

हनुमांश्च हरं दृष्ट्वा उमार्द्धाङ्गहरं स्थिरम् । साष्टाङ्गं प्रणतोऽवोचज्जय शम्भो नमोऽस्तु ते । जयान्धकविनाशाय जय गङ्गाशिरोधर

ഹനുമാൻ ഉമയെ അർദ്ധാംഗമായി ധരിച്ച സ്ഥിരനായ ഹരനെ കണ്ടു സാഷ്ടാംഗ പ്രണാമം ചെയ്ത് പറഞ്ഞു— “ജയ ശംഭോ, നമോസ്തു തേ; അന്ധകവിനാശകനേ ജയ, ഗംഗാശിരോധരനേ ജയ।”

Verse 26

एवं स्तुतो महादेवो वरदो वाक्यमब्रवीत् । वरं प्रार्थय मे वत्स प्राणसम्भवसम्भव

ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട വരദ മഹാദേവൻ അരുളി— “വത്സാ, എന്നോടു വരം അപേക്ഷിക്ക; പ്രാണസംബവനായ (വായുദേവൻ) നിന്നു ജനിച്ചവനേ।”

Verse 27

श्रीहनुमानुवाच । ब्रह्मरक्षोवधाज्जाता मम हत्या महेश्वर । न पापोऽहं भवेदेव युष्मत्सम्भाषणे क्षणात्

ശ്രീ ഹനുമാൻ പറഞ്ഞു— “മഹേശ്വരാ, ബ്രഹ്മരാക്ഷസനെ വധിച്ചതിനാൽ എനിക്കു ഹത്യാദോഷം ഉണ്ടായിരിക്കുന്നു. ദേവാ, അങ്ങയോടു സംസാരിക്കുന്ന ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ഞാൻ പാപിയായി നിലനിൽക്കരുതേ।”

Verse 28

ईश्वर उवाच । नर्मदातीर्थमाहात्म्याद्धर्मयोगप्रभावतः । मन्मूर्तिदर्शनात्पुत्र निष्पापोऽसि न संशयः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—നർമദാ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹിമയാൽ, ധർമ്മയോഗത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ, എന്റെ സ്വരൂപദർശനത്താൽ, മകനേ, നീ നിർപാപൻ; ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 29

अन्यं च ते प्रयच्छामि वरं वानरपुंगव । उपकाराय लोकानां नामानि तव मारुते

കൂടാതെ, ഹേ വാനരശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ നിനക്ക് മറ്റൊരു വരം നൽകുന്നു—ലോകഹിതത്തിനായി, ഹേ മാരുതേ, നിന്റെ നാമങ്ങൾ പ്രസിദ്ധമാകും।

Verse 30

हनूमानं जनिसुतो वायुपुत्रो महाबलः । रामेष्टः फाल्गुनो गोत्रः पिङ्गाक्षोऽमितविक्रमः

അവൻ ഹനുമാൻ—അഞ്ജനീസുതൻ, വായുപുത്രൻ, മഹാബലവാൻ; രാമപ്രിയൻ; ഫാൽഗുന ഗോത്രജന്യൻ; പിംഗാക്ഷൻ, അമിതവിക്രമൻ।

Verse 31

उदधिक्रमणश्रेष्ठो दशग्रीवस्य दर्पहा । लक्ष्मणप्राणदाता च सीताशोकनिवर्तनः

സമുദ്രലംഘനത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, ദശഗ്രീവന്റെ ദർപ്പം നശിപ്പിക്കുന്നവൻ; ലക്ഷ്മണന് പ്രാണദാതാവും സീതാശോകനിവാരകനും।

Verse 32

इत्युक्त्वान्तर्दधे देव उमया सह शङ्करः । हनूमानीश्वरं तत्र स्थापयामास भक्तितः

ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്ത് ശങ്കരൻ ഉമയോടുകൂടെ അന്തർധാനം ചെയ്തു. തുടർന്ന് ഹനുമാൻ അവിടെ ഭക്തിയോടെ ഈശ്വരനെ സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 33

आत्मयोगबलेनैव ब्रह्मचर्यप्रभावतः । ईश्वरस्य प्रसादेन लिङ्गं कामप्रदं हि तत् । अच्छेद्यमप्रतर्क्यं च विनाशोत्पत्तिवर्जितम्

ആത്മയോഗബലത്താലും ബ്രഹ്മചര്യപ്രഭാവത്താലും, ഈശ്വരപ്രസാദത്താൽ ആ ലിംഗം നിശ്ചയമായും കാമ്യഫലപ്രദമായി—അച്ഛേദ്യം, തർക്കാതീതം, വിനാശോത്പത്തിവർജിതം।

Verse 34

श्रीमार्कण्डेय उवाच । हनूमन्तेश्वरे पुत्र प्रत्यक्षप्रत्ययं शृणु । यद्वृत्तं द्वापरस्यादौ त्रेतान्ते पाण्डुनन्दन

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പുത്രാ! ഹനൂമന്തേശ്വരത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്രമാണമായ വൃത്താന്തം കേൾക്കുക—ദ്വാപരയുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിലും ത്രേതായുഗത്തിന്റെ അവസാനംതന്നെയും സംഭവിച്ചതിനെ, ഹേ പാണ്ഡുനന്ദനാ।

Verse 35

सुपर्वा नाम भूपालो बभूव वसुधातले । तस्य राज्ञः सदा सौख्यं नरा दीर्घायुषः सदा

ഭൂമിതലത്തിൽ സുപർവാ എന്നൊരു ഭൂപാലൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. ആ രാജാവിന്റെ രാജ്യത്തിൽ എപ്പോഴും സുഖസമൃദ്ധി നിലനിന്നു; പ്രജകൾ സദാ ദീർഘായുസ്സോടെ അനുഗ്രഹിതരായിരുന്നു।

Verse 36

स पुत्रधनसंयुक्तश्चौरोपद्रववर्जितः । शतबाहुर्बभूवास्य पुत्रो भीमपराक्रमः

അവൻ പുത്രധനസമ്പന്നനായിരുന്നു; അവന്റെ രാജ്യത്ത് കള്ളന്മാരുടെ ഉപദ്രവം ഇല്ലായിരുന്നു. അവന്റെ പുത്രൻ ശതബാഹു, ഭീമപരാക്രമശാലിയായ വീരൻ ആയിരുന്നു।

Verse 37

आसक्तोऽसौ सदा कालं पापधर्मैर्नरेश्वर । अटाट्यत धरां सर्वां पर्वतांश्च वनानि च

ഹേ നരേശ്വരാ! അവൻ എപ്പോഴും പാപധർമ്മങ്ങളിൽ ആസക്തനായിരുന്നു; അശാന്തനായി അവൻ സർവ്വഭൂമിയിലും—പർവ്വതങ്ങളിലും വനങ്ങളിലും—അലയുകയായിരുന്നു।

Verse 38

वधार्थं मृगयूथानामागतो विन्ध्यपर्वतम् । तरुजातिसमाकीर्णे हस्तियूथसमाचिते

മാൻകൂട്ടങ്ങളെ വധിക്കുവാൻ അവൻ വിന്ധ്യപർവ്വതത്തിലേക്കു വന്നു—വിവിധ വൃക്ഷജാതികളാൽ സാന്ദ്രവും ആനക്കൂട്ടങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതുമായിരുന്നു അത്।

Verse 39

सिंहचित्रकशोभाढ्ये मृगवाराहसंकुले । क्रीडित्वा स वने राजा नर्मदामानतः क्वचित्

സിംഹങ്ങളുടെയും വിചിത്രശോഭയുടെയും ഭംഗിയാൽ സമൃദ്ധവും, മാൻകളും വരാഹങ്ങളും നിറഞ്ഞതുമായ ആ വനത്തിൽ രാജാവ് ക്രീഡിച്ചു നടക്കവെ, ഒരിടത്ത് നർമദയുടെ സമീപത്തെത്തി।

Verse 40

हनूमन्तवने प्राप्तः शतक्रोशप्रमाणके । चिञ्चिणीवनशोभाढ्ये कदम्बतरुसंकुले

അവൻ ശതക്രോശവ്യാപ്തിയുള്ള ഹനൂമന്തവനത്തിലെത്തി—പുളിമരത്തോട്ടങ്ങളുടെ ശോഭയാൽ മനോഹരവും കടമ്പവൃക്ഷങ്ങളാൽ സാന്ദ്രവുമായിരുന്നു അത്।

Verse 41

नित्यं पालाशजम्बीरैः करंजखदिरैस्तथा । पाटलैर्बदरैर्युक्तैः शमीतिन्दुकशोभितम्

അത് നിത്യവും പലാശവും ജംബീരവും, കരഞ്ജവും ഖദിരവും നിറഞ്ഞതായിരുന്നു; പാടലവും ബദരവും ചേർന്ന്, ശമിയും തിന്ദുകവും അതിനെ കൂടുതൽ ശോഭിപ്പിച്ചു।

Verse 42

मृगयूथैः समाछन्नशिखण्डिस्वरनादितम् । पारावतकसङ्घानां समन्तात्स्वरशोभितम्

അത് മാൻകൂട്ടങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടും മയിലുകളുടെ വിളികളാൽ മുഴങ്ങിയും നിന്നു; ചുറ്റുമെങ്ങും പ്രാവുകളുടെ കൂട്ടങ്ങളുടെ മധുരസ്വരങ്ങൾ അതിനെ ശോഭിപ്പിച്ചു।

Verse 43

शरत्कालेऽरमद्राजा बहुले चाश्विनस्य सः । वनमध्यं गतोऽद्राक्षीद्भ्रमन्तं पिङ्गलद्विजम्

ശരത്കാലത്ത്, ആശ്വിന പൗർണ്ണമിയുടെ വേളയിൽ രാജാവ് ആനന്ദത്തോടെ വിഹരിച്ചു. പിന്നെ വനത്തിന്റെ നടുവിലേക്ക് ചെന്നപ്പോൾ പിംഗലവർണ്ണനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നതു കണ്ടു।

Verse 44

पुस्तिकाकरसंस्थं च पप्रच्छ चपलं द्विजम्

കയ്യിൽ പുസ്‌തിക പിടിച്ചിരുന്ന ആ ചപലനായ ബ്രാഹ്മണനോട് രാജാവ് അവിടെ ചോദിച്ചു।

Verse 45

शतबाहुरुवाच । एकाकी त्वं वने कस्माद्भ्रमसे पुस्तिकाकरः । इतस्ततोऽपि सम्पश्यन् कथयस्व द्विजोत्तम

ശതബാഹു പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! നീ ഒറ്റയ്ക്കായി ഈ വനത്തിൽ കൈയിൽ പുസ്‌തികയുമായി എന്തുകൊണ്ട് അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു? ഇങ്ങും അങ്ങും നോക്കി എനിക്കു പറയുക।

Verse 46

ब्राह्मण उवाच । कान्यकुब्जात्समायातः प्रेषितो राजकन्यया । अस्थिक्षेपाय वै राजन्हनूमन्तेश्वरे जले

ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! ഞാൻ കാന്യകുബ്ജത്തിൽ നിന്ന് വന്നതാണ്. രാജകുമാരി എന്നെ ഹനൂമന്തേശ്വരത്തിലെ ജലത്തിൽ അസ്ഥിക്ഷേപം ചെയ്യാൻ അയച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 47

राजोवाच । अस्थिक्षेपो जले कस्माद्धनूमन्तेश्वरे द्विज । क्रियते केन कार्येण साश्चर्यं कथ्यतां मम

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജാ! ഹനൂമന്തേശ്വരത്തിലെ ജലത്തിൽ അസ്ഥിക്ഷേപം എന്തുകൊണ്ട് ചെയ്യുന്നു? ഏതു ലക്ഷ്യത്തിനായി ഈ കർമ്മം നടത്തുന്നു? ഈ അത്ഭുതകാര്യം എനിക്കു പറയുക।

Verse 48

सुपर्वणः सुतो यानं त्यक्त्वा भूमौ प्रणम्य च । कृताञ्जलिपुटो भूत्वा ब्राह्मणाय नरेश्वर । समस्तं कथयामास वृत्तान्तं स्वं पुरातनम्

ഹേ നരേശ്വരാ! സുപർവണന്റെ പുത്രൻ തന്റെ യാനം വിട്ട് ഭൂമിയിൽ സാഷ്ടാംഗമായി നമസ്കരിച്ചു. പിന്നെ കൃതാഞ്ജലിയായി ബ്രാഹ്മണനോട് തന്റെ പുരാതന സമസ്ത വൃത്താന്തവും പറഞ്ഞു.

Verse 49

ब्राह्मण उवाच । शिखण्डी नाम राजास्ति कन्यकुब्जे प्रतापवान् । अपुत्रोऽसौ महीपालः कन्या जाता मनोरथैः

ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു—കാന്യകുബ്ജത്തിൽ ശിഖണ്ഡീ എന്ന പ്രതാപശാലിയായ രാജാവുണ്ട്. ആ ഭൂപതി പുത്രഹീനനായിരുന്നെങ്കിലും, തന്റെ മനോരഥപ്രകാരം ഒരു കന്യ ജനിച്ചു.

Verse 50

जातिस्मरा सुचार्वङ्गी नर्मदायाः प्रभावतः । पित्रा च सैकदा कन्या विवाहाय प्रजल्पिता

നർമദയുടെ പ്രഭാവത്താൽ ആ കന്യ ജാതിസ്മരയായി—പൂർവ്വജന്മസ്മൃതിയുള്ളവളായി—സുന്ദരാംഗിയുമായിരുന്നു. ഒരിക്കൽ പിതാവ് അവളുടെ വിവാഹത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിച്ചു.

Verse 51

अनित्ये पुत्रि संसारे कन्यादानं ददाम्यहम् । श्वःकृत्यमद्य कुर्वीत पूर्वाह्णे चापराह्णिकम् । न हि प्रतीक्षते मृत्युः कृतं चास्य न चाकृतम्

‘മകളേ! ഈ സംസാരം അനിത്യം; ഞാൻ നിന്റെ കന്യാദാനം നടത്തും. നാളെയുടെ കര്‍ത്തവ്യം ഇന്നേ ചെയ്യണം; അപരാഹ്നത്തിലെ കാര്യവും പൂർവാഹ്നത്തിലേ—കാരണം മൃത്യു ചെയ്തതോ ചെയ്യാത്തതോ ഒന്നിനും കാത്തിരിക്കില്ല.’

Verse 52

कन्योवाच । इच्छेयं यत्र काले हि तत्र देया त्वया पितुः । पुत्रीवाक्यादसौ राजा विस्मितो वाक्यमब्रवीत्

കന്യ പറഞ്ഞു—‘പിതാവേ, ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന സമയത്തുതന്നെ നീ എന്നെ വിവാഹത്തിന് നൽകണം.’ മകളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാജാവ് വിസ്മയത്തോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 53

शिखण्ड्युवाच । कथ्यतां मे महाभागे साश्चर्यं भाषितं त्वया । पितुर्वाक्येन सा बालोत्तमा ह्यागतान्तिकम्

ശിഖണ്ഡി പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗേ! നീ പറഞ്ഞ അത്ഭുതവാക്യം എനിക്ക് വിശദമായി പറയുക. പിതാവിന്റെ വാക്കിനാൽ ആ ഉത്തമകന്നി നിന്റെ സമീപത്തേക്ക് വന്നു.

Verse 54

कथयामास यद्वृत्तं हनूमन्तेश्वरे नृप । कलापिनी ह्यहं तात युता भर्त्रावसं तदा

ഹേ നൃപാ! പിന്നെ അവൾ ഹനൂമന്തേശ്വരത്തിൽ സംഭവിച്ചതെല്ലാം പറഞ്ഞു—“താതാ, ഞാൻ അന്ന് കലാപിനിയായിരുന്നു; ഭർത്താവിനോടൊപ്പം അവിടെ താമസിച്ചു.”

Verse 55

रेवौर्व्यासङ्गमन्तिस्था रेवाया दक्षिणे तटे । हनूमन्तवने पुण्ये चिक्रीडाहं यदृच्छया

രേവയുടെ സംഗമത്തിനടുത്ത്, രേവയുടെ തെക്കൻ തീരത്ത്, പുണ്യമായ ഹനൂമന്തവനത്തിൽ ഞാൻ യദൃച്ഛയായി സഞ്ചരിച്ച് കളിച്ചു നടന്നു.

Verse 56

भर्तृयुक्ता च संसुप्ता रजन्यां सरले नगे । आगता लुब्धकास्तत्र क्षुधार्ता वनमुत्तमम्

ഭർത്താവിനോടൊപ്പം ഞാൻ രാത്രിയിൽ ശരളവൃക്ഷത്തിനടിയിൽ ഗാഢനിദ്രയിൽ ആയിരുന്നു. അപ്പോൾ വിശപ്പാൽ പീഡിതരായ വേട്ടക്കാർ ആ ഉത്തമവനത്തിലേക്ക് അവിടെ എത്തി.

Verse 57

भर्तृयोगयुता पापैर्दृष्टाहं वधचिन्तकैः । पाशबन्धं समादाय बद्धाहं स्वामिना सह

ഭർത്താവിനോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, വധചിന്തയുള്ള ആ പാപികൾ എന്നെ കണ്ടു. അവർ പാശക്കയറുകൾ എടുത്ത് എന്റെ സ്വാമിയോടൊപ്പം എന്നെയും ബന്ധിച്ചു.

Verse 58

ग्रीवां ते मोटयामासुः पिच्छाछोटनकं कृतम् । हुताशनमुखे तैस्तु सह कान्तेन लुब्धकैः

ആ ലുബ്ധക വേട്ടക്കാർ നിന്റെ കഴുത്ത് തിരിച്ച് പീലികളുടെ കൂമ്പാരമെന്നപോലെ ആക്കി, എന്റെ പ്രിയനോടൊപ്പം ഞങ്ങളെ ഹുതാശനമുഖത്തിലേക്ക് ഇട്ടു।

Verse 59

परिभर्ज्यावयोर्मांसं भक्षयित्वा यथेष्टतः । सुप्ताः स्वस्थेन्द्रिया रात्रौ सा गता शर्वरी क्षयम्

ഞങ്ങളുടെ മാംസം ചുട്ട് ഇഷ്ടംപോലെ തിന്ന്, തൃപ്തേന്ദ്രിയരായി അവർ രാത്രിയിൽ ഉറങ്ങി; അങ്ങനെ ആ ശർവരി അവസാനം എത്തി।

Verse 60

प्रभाते मांसशेषं च जम्बुकैर्गृध्रघातिभिः । मच्छरीरोद्भवं चास्थि स्नायुमांसेन चावृतम्

പ്രഭാതത്തിൽ ശേഷിച്ച മാംസം ഗൃധ്രഘാതികളായ ജംബുക്കൾ കൊണ്ടുപോയി; എന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ ഒരു അസ്ഥി സ്നായുവും മാംസവും മൂടിയ നിലയിൽ ശേഷിച്ചു।

Verse 61

गृहीतं घातिनैकेन चाकाशात्पतितं तदा । तं मांसभक्षणं दृष्ट्वा परे पक्षिण आगताः

അപ്പോൾ ഒരു ഘാതക പക്ഷി അതിനെ പിടിച്ചു; അത് ആകാശത്തിൽ നിന്ന് താഴെ വീണു. ആ മാംസഭക്ഷണം കണ്ടു മറ്റു പക്ഷികളും എത്തി।

Verse 62

दृष्ट्वा पक्षिसमूहं तु अस्थिखण्डं व्यसर्जयत् । विहगानां समस्तानां धावतां चैव पश्यताम्

പക്ഷികളുടെ കൂട്ടം കണ്ടപ്പോൾ അത് ആ അസ്ഥിഖണ്ഡം വിട്ടുകളഞ്ഞു; എല്ലാ വിഹംഗങ്ങളും ഓടിവന്ന് നോക്കി നിന്നു।

Verse 63

पतितं नर्मदातोये हनूमन्तेश्वरे नृप । मदीयमस्थिखण्डं च पतितं नर्मदाजले

ഹേ രാജാവേ, ഹനൂമന്തേശ്വരത്തിൽ നർമദാജലത്തിൽ എന്റെ അസ്ഥിഖണ്ഡം വീണുപോയി; അത് നർമദയുടെ പുണ്യധാരയിൽ തന്നെ ലയിച്ചു.

Verse 64

तस्य तीर्थस्य पुण्येन जाताहं पुत्रिका तव । भूपकन्या त्वहं जाता पूर्णचन्द्रनिभानना

ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ പുണ്യപ്രഭാവത്താൽ ഞാൻ നിന്റെ പുത്രിയായി ജനിച്ചു; രാജകുമാരിയായി പിറന്ന്, പൂർണ്ണചന്ദ്രനെപ്പോലെയുള്ള മുഖമുള്ളവളായി.

Verse 65

जातिस्मरा नरेन्द्रस्य संजाता भवतः कुले । तस्माद्विवाहं नेच्छामि मम भर्ता नृपोत्तम

ഹേ നരേന്ദ്രാ, നിന്റെ കുലത്തിൽ ഞാൻ പൂർവജന്മസ്മൃതിയുള്ളവളായി ജനിച്ചു; അതിനാൽ എനിക്ക് വിവാഹം വേണ്ട—എന്റെ ഭർത്താവ് ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവാണ്.

Verse 66

विषमे वर्ततेऽद्यापि शकुन्तमृगजातिषु । तस्यास्थिशेषं राजेन्द्र तस्मिंस्तीर्थे भविष्यति

അവൻ ഇന്നും പക്ഷി-മൃഗജന്മങ്ങളിൽ വിഷമാവസ്ഥയിൽ തന്നെയുണ്ട്; എന്നാൽ ഹേ രാജേന്ദ്രാ, അവന്റെ ദേഹത്തിലെ ശേഷിച്ച അസ്ഥികൾ ആ തീർത്ഥത്തിൽ ലഭിക്കും.

Verse 67

तत्क्षेपणार्थं वै तात प्रेषयाद्य द्विजोत्तमम् । एतत्ते सर्वमाख्यातं कारणं नृपसत्तम

അതുകൊണ്ട്, ഹേ പിതാവേ, അവയെ യഥാവിധി ക്ഷേപിക്കുവാൻ ഇന്നുതന്നെ ഒരു ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണനെ അയയ്ക്കുക; ഹേ നൃപസത്തമാ, കാരണമെല്ലാം ഞാൻ നിനക്കു അറിയിച്ചു.

Verse 68

मद्भर्ता विषमे स्थाने शकुन्तमृगजातिषु । यदि प्रेषयसे तात कंचित्त्वं नर्मदातटे

എന്റെ ഭർത്താവ് അത്യന്തം ദുഷ്കരാവസ്ഥയിൽ, പക്ഷി‑മൃഗ യോനികളിൽ അകപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പിതാവേ, ആരെയെങ്കിലും അയക്കുമെങ്കിൽ നർമദാ തീരത്തേക്കേ അയയ്ക്കുക.

Verse 69

तस्याहं कथयिष्यामि स्थानैश्चिह्नैश्च लक्षितम् । शिखण्डिनाप्यहं तत्र ह्याहूतो ह्यवनीपते

ആ സ്ഥലത്തെ ദേശചിഹ്നങ്ങളും അടയാളങ്ങളും സഹിതം ഞാൻ വിവരിക്കും. ഹേ അവനീപതേ, അവിടെയും ശിഖണ്ഡിനാണ് എന്നെ വിളിച്ചത്.

Verse 70

दास्यामि विंशतिग्रामान्गच्छ त्वं नर्मदातटे । प्रेषणं मे प्रतिज्ञातमलक्ष्म्या पीडितेन तु

ഞാൻ ഇരുപത് ഗ്രാമങ്ങൾ നൽകാം—നീ നർമദാ തീരത്തേക്ക് പോകുക. ദുരഭാഗ്യത്താൽ പീഡിതനായ ഞാൻ ഈ ദൗത്യം പ്രതിജ്ഞയായി ഏറ്റെടുത്തതാണ്.

Verse 71

कन्योवाच । गच्छ त्वं नर्मदां पुण्यां सर्वपापक्षयंकरीम् । आग्नेय्यां सोमनाथस्य हनूमन्तेश्वरः परः

കന്യ പറഞ്ഞു—സകലപാപങ്ങളും ക്ഷയിപ്പിക്കുന്ന പുണ്യ നർമദയിലേക്കു പോകുക. സോമനാഥന്റെ ആഗ്നേയ (തെക്ക്‑കിഴക്ക്) ദിക്കിൽ പരമ ഹനൂമന്തേശ്വര ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്.

Verse 72

अर्धक्रोशेन रेवाया विस्तीर्णो वटपादपः । करंजः कटहश्चैव सन्निधाने वटस्य च

രേവയിൽ നിന്ന് അർദ്ധ ക്രോശ ദൂരത്ത് വിശാലമായി പടർന്ന ഒരു വടവൃക്ഷം നിലകൊള്ളുന്നു. ആ വടത്തിന്റെ സമീപത്ത് കരഞ്ജയും കടഹയും എന്ന വൃക്ഷങ്ങളും ഉണ്ട്.

Verse 73

न्यग्रोधमूलसांनिध्ये सूक्ष्मान्यस्थीनि द्रक्ष्यसि । समूह्य तानि संगृह्य गच्छ रेवां द्विजोत्तम

ആൽമരത്തിന്റെ വേരിനടുത്ത് നിനക്ക് സൂക്ഷ്മമായ അസ്ഥിഖണ്ഡങ്ങൾ കാണാം. അവയെ ഒന്നിച്ചുകൂട്ടി ശ്രദ്ധയോടെ ശേഖരിച്ച്, ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, രേവാനദിയിലേക്കു പോകുക.

Verse 74

आश्विनस्यासिते पक्षे त्रिपुरारिस्तु वै तिथौ । स्नाप्य त्रिशूलिनं भक्त्या रात्रौ त्वं कुरु जागरम्

ആശ്വിന മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ, ത്രിപുരാരിക്ക് സമർപ്പിതമായ തിഥിയിൽ, ഭക്തിയോടെ ത്രിശൂലധാരിയായ പ്രഭുവിനെ അഭിഷേകസ്നാനം ചെയ്ത് രാത്രി മുഴുവൻ ജാഗരണം ചെയ്യുക.

Verse 75

क्षिपेः प्रभाते तानि त्वं नाभिमात्रजलस्थितः । इत्युच्चार्य द्विजश्रेष्ठ विमुक्तिस्तस्य जायताम्

പ്രഭാതത്തിൽ നാഭിവരെ വെള്ളത്തിൽ നിന്നുകൊണ്ട് ആ അസ്ഥിഖണ്ഡങ്ങളെ നദിയിൽ അർപ്പിക്കുക—എന്ന് ഉച്ചരിച്ച്, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, അവനു മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 76

क्षिप्त्वास्थीनि पुनः स्नानं कर्तव्यं त्वघनाशनम् । एवं कृते तु राजेन्द्र गतिस्तस्य भविष्यति

അസ്ഥിഖണ്ഡങ്ങൾ അർപ്പിച്ചതിന് ശേഷം വീണ്ടും സ്നാനം ചെയ്യണം—അത് പാപനാശകമാണ്. ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ, ഹേ രാജേന്ദ്രാ, അവനു സദ്ഗതി നിശ്ചയമായി ലഭിക്കും.

Verse 77

कथितं कन्यया यच्च तत्सर्वं पुस्तिकाकृतम् । आगतोऽहं नृपश्रेष्ठ तीर्थेऽत्र दुरितापहे

കന്യ പറഞ്ഞതെല്ലാം ഞാൻ ഒരു ചെറുപുസ്തകത്തിൽ എഴുതിവെച്ചിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, പാപഹരമായ ഈ തീർത്ഥത്തിലേക്ക് ഞാൻ വന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 78

सोऽभिज्ञानं ततो दृष्ट्वा नीत्वास्थीनि नरेश्वर । पूर्वोक्तेन विधानेन प्राक्षिपं नार्मदा मसिपुष्पवृष्टिःऽशु साधु साध्विति पाण्डव । विमानं च ततो दिव्यमागतं बर्हिणस्तदा

അപ്പോൾ, ഹേ നരേശ്വരാ, തിരിച്ചറിയൽ-ചിഹ്നം കണ്ടു അസ്ഥികൾ എടുത്തുകൊണ്ട്, മുൻപറഞ്ഞ വിധിപ്രകാരം ഞാൻ അവ നർമദയിൽ വിസർജ്ജിച്ചു. ഉടൻ തന്നെ ഖഡ്ഗപുഷ്പവൃഷ്ടി പെയ്തു “സാധു സാധു” എന്ന ഘോഷം ഉയർന്നു, ഹേ പാണ്ഡവ; തുടർന്ന് അവിടെ ദിവ്യ വിമാനം എത്തി.

Verse 79

दिव्यरूपधरो भूत्वा गतो नाके कलापवान् । एवं तु प्रत्ययं दृष्ट्वा हनूमन्तेश्वरे नृप

ദിവ്യരൂപം ധരിച്ചു, ദീപ്തിയോടെ അവൻ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി. ഇത്തരമൊരു തെളിവ് കണ്ടു, ഹേ നൃപ, ഹനൂമന്തേശ്വരത്തിൽ അത് പ്രത്യക്ഷമായി.

Verse 80

चकारानशनं विप्रः शतबाहुश्च भूपतिः । शोषयामासतुस्तौ स्वमीश्वराराधने रतौ

വിപ്രൻ അനശനം ചെയ്തു; രാജാവ് ശതബാഹുവും അതുപോലെ ചെയ്തു. ഇരുവരും സ്വാമിയായ ഈശ്വരന്റെ ആരാധനയിൽ ലീനരായി തപസ്സിലൂടെ ശരീരം ക്ഷയിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 81

ध्यायन्तौ तस्थतुर्देवं शतबाहुद्विजोत्तमौ । मासार्धेन मृतो राजा शतबाहुर्महामनाः

ശതബാഹു രാജാവും ശ്രേഷ്ഠ വിപ്രനും ദേവനെ ധ്യാനിച്ചു സ്ഥിരമായി നിന്നു. അർദ്ധമാസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ മഹാമനസ്സനായ ശതബാഹു രാജാവ് മരണപ്പെട്ടു.

Verse 82

किङ्कणीजालशोभाढ्यं विमानं तत्र चागतम् । साधु साधु नृपश्रेष्ठ विमानारोहणं कुरु

കിങ്കിണീജാലത്തിന്റെ ശോഭയാൽ അലങ്കരിച്ച ദിവ്യ വിമാനം അവിടെ എത്തി. (വാണി മുഴങ്ങി)—“സാധു സാധു, ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, വിമാനത്തിൽ आरोഹണം ചെയ്യുക.”

Verse 83

। अध्याय

॥ അധ്യായം സമാപ്തം ॥

Verse 84

अप्सरस ऊचुः । लोभावृतो ह्ययं विप्रो लोभात्पापस्य संग्रहः । हनूमन्तेश्वरे राजन्ये मृताः सत्त्वमास्थिताः

അപ്സരസ്സുകൾ പറഞ്ഞു— ഈ ബ്രാഹ്മണൻ ലോഭംകൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ലോഭത്തിൽ നിന്നുതന്നെ പാപസഞ്ചയം ഉണ്ടാകുന്നു. എന്നാൽ ഹനൂമന്തേശ്വരത്തിൽ രാജവംശജന്മരായി മരിച്ചവർ സത്ത്വനിഷ്ഠ പ്രാപിച്ചു.

Verse 85

ते यान्ति शांकरे लोके सर्वपापक्षयंकरे । नैव पापक्षयश्चास्य ब्राह्मणस्य नरेश्वर

അവർ ശങ്കരലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു; അത് സർവ്വപാപക്ഷയകരമാണ്. എന്നാൽ, ഹേ നരേശ്വരാ, ഈ ബ്രാഹ്മണന് പാപക്ഷയം ഉണ്ടായില്ല.

Verse 86

गृहं च गृहिणी चित्ते ब्राह्मणस्य प्रवर्तते । शतबाहुस्ततो विप्रमुवाच विनयान्वितः

ബ്രാഹ്മണന്റെ ചിത്തത്തിൽ വീണ്ടും ‘വീട്’യും ‘ഗൃഹിണി’യും എന്ന ചിന്തകൾ ഉയർന്നു. അപ്പോൾ വിനയസമ്പന്നനായ ശതബാഹു ആ ബ്രാഹ്മണനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 87

त्यज मूलमनर्थस्य लोभमेनं द्विजोत्तम । इत्युक्त्वा स्वर्ययौ राजा स्वर्गकन्यासमावृतः

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, ഈ ലോഭം ഉപേക്ഷിക്ക; ഇതുതന്നെ അനർത്ഥത്തിന്റെ മൂലമാണ്. എന്നു പറഞ്ഞ് രാജാവ് സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി, സ്വർഗകന്യകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി.

Verse 88

दिनैः कैश्चिद्गतो विप्रः स्वर्गं वैतालिकैर्वृतः । बर्ही च काशीराजस्य पुत्रस्तीर्थप्रभावतः

കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ആ ബ്രാഹ്മണൻ ദിവ്യ വൈതാലികന്മാർ ചുറ്റിനിന്ന് സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഗമിച്ചു. കാശീരാജന്റെ പുത്രൻ ബർഹിയും ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ അതേ ഫലം പ്രാപിച്ചു.

Verse 89

आत्मानं कन्यया दत्तं पूर्वजन्म व्यचिन्तयन् । सा च तं प्रौढमालोक्य पितुराज्ञामवाप्य च । स्वयंवरे स्वभर्तारं लेभे साध्वी नृपात्मजम्

പൂർവ്വജന്മം സ്മരിച്ച്, ആ കന്യക തന്നെ ‘അർപ്പിച്ച’ വിധം അവൻ ആലോചിച്ചു. അവളും അവനെ ഇപ്പോൾ പ്രൗഢനായി കണ്ടു, പിതാവിന്റെ അനുമതി നേടി, സ്വയംവരത്തിൽ ആ സദ്ഗുണ രാജകുമാരനെ ഭർത്താവായി വരിച്ചു.

Verse 90

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एतद्वृत्तान्तमभवत्तस्मिंस्तीर्थे नृपोत्तम । एतस्मात्कारणान्मेध्यं तीर्थमेतत्सदा नृप

ശ്രീ മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നൃപോത്തമാ, ഈ സമസ്ത വൃത്താന്തവും ആ തീർത്ഥത്തിൽ തന്നെയായിരുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ഹേ രാജാവേ, ഈ തീർത്ഥം സദാ മേധ്യം, ശുദ്ധവും പാവനകരവും ആകുന്നു.

Verse 91

अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां सर्वकालं नरेश्वर । विशेषाच्चाश्विने मासि कृष्णपक्षे चतुर्दशीम्

ഹേ നരേശ്വരാ, അഷ്ടമിയിലോ ചതുര്ദശിയിലോ—ഏത് സമയത്തും—(ഇത് ചെയ്യാം); എന്നാൽ പ്രത്യേകിച്ച് ആശ്വിന മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ചതുര്ദശിയിൽ.

Verse 92

स्नापयेदीश्वरं भक्त्या क्षौद्रक्षीरेण सर्पिषा । दध्ना च खण्डयुक्तेन कुशतोयेन वै पुनः

ഭക്തിയോടെ ഈശ്വരനെ സ്നാപനം ചെയ്യണം—തേനും പാലും കൊണ്ട്, നെയ്യുകൊണ്ട്, പഞ്ചസാര ചേർത്ത തൈരുകൊണ്ട്, പിന്നെ കുശപ്പുല്ലാൽ പവിത്രമാക്കിയ ജലത്തോടെ.

Verse 93

श्रीखण्डेन सुगन्धेन गुण्ठयेच्च महेश्वरम् । ततः सुगन्धपुष्पैश्च बिल्वपत्रैश्च पूजयेत्

സുഗന്ധമുള്ള ശ്രീഖണ്ഡചന്ദനലേപംകൊണ്ട് മഹേശ്വരനെ അനുലേപനം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് സുഗന്ധപുഷ്പങ്ങളാലും ബില്വപത്രങ്ങളാലും വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കണം.

Verse 94

मुचकुन्देन कदेन जातीकाशकुशोद्भवैः । उन्मत्तमुनिपुष्पौघैः पुष्पैस्तत्कालसम्भवैः

മുചകുന്ദപുഷ്പങ്ങളാലും, കദാ പുഷ്പങ്ങളാലും, ജാതി (മല്ലി) പുഷ്പങ്ങളാലും, കാശാ-കുശങ്ങളിൽ നിന്നുദ്ഭവിക്കുന്ന പുഷ്പങ്ങളാലും—ഉന്മത്തമുനി പുഷ്പസമൂഹത്താലും, ആ കാലത്ത് ലഭ്യമാകുന്ന പുഷ്പങ്ങളാലും—

Verse 95

अर्चयेत्परया भक्त्या हनूमन्तेश्वरं शिवम् । घृतेन दापयेद्दीपं तैलेन तदभावतः

പരമഭക്തിയോടെ ഹനൂമന്തേശ്വരനായ ശിവനെ അർച്ചിക്കണം. നെയ്യുകൊണ്ട് ദീപം അർപ്പിക്കണം; നെയ്യില്ലെങ്കിൽ എണ്ണകൊണ്ട് അർപ്പിക്കാം.

Verse 96

श्राद्धं च कारयेत्तत्र ब्राह्मणैर्वेदपारगैः । सर्वलक्षणसम्पूर्णैः कुलीनैर्गृहपालकैः

അവിടെ വേദപാരംഗതരായ ബ്രാഹ്മണന്മാരാൽ ശ്രാദ്ധം നടത്തിക്കൊള്ളണം—സകല സദ്ലക്ഷണസമ്പന്നരും, കുലീനരും, ഗൃഹധർമ്മപാലകരുമായവരാൽ.

Verse 97

तर्पयेद्ब्राह्मणान् भक्त्या वसनान्नहिरण्यतः । नरकस्था दिवं यान्तु प्रोच्येति प्रणमेद्द्विजान्

ഭക്തിയോടെ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് വസ്ത്രം, അന്നം, സ്വർണം എന്നിവ ദാനം നൽകി തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം. ‘നരകസ്ഥർ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോകട്ടെ’ എന്നു പറഞ്ഞു ദ്വിജന്മാരെ നമസ്കരിക്കണം.

Verse 98

पतितान् वर्जयेद्विप्रान् वृषली यस्य गेहिनी । स्ववृषं चापरित्यज्य वृषैरन्यैर्वृषायते

പതിതനായ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഒഴിവാക്കണം; കൂടാതെ ആരുടെ ഗൃഹിണി ‘വൃഷലി’യായി, സ്വന്തം ഭർത്താവിനെ ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റു പുരുഷന്മാരുടെ ‘ഭാര്യ’പോലെ ജീവിക്കുന്നുവോ, അത്തരം ആളെയും വर्जിക്കണം।

Verse 99

वृषलीं तां विदुर्देवा न शूद्री वृषली भवेत् । ब्रह्महत्या सुरापानं गुरुदारनिषेवणम्

ദേവന്മാർ അവളെയേ ‘വൃഷലി’ എന്നു അറിയുന്നു; ശൂദ്രസ്ത്രീ വെറും ജന്മം കൊണ്ടു വൃഷലിയാകുന്നില്ല. ബ്രഹ്മഹത്യ, സുരാപാനം, ഗുരുപത്നീ-നിഷേവണം തുടങ്ങിയ മഹാപാതകങ്ങളോടാണ് ഈ നാമം ബന്ധപ്പെടുന്നത്।

Verse 100

सुवर्णहरणन्यासमित्रद्रोहोद्भवं तथा । नश्यते पातकं सर्वमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

സ്വർണ്ണഹരണം, ന്യാസത്തിൽ ദ്രോഹം, മിത്രദ്രോഹം എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ള പാപങ്ങൾ—ഇങ്ങനെ സർവ്വ പാതകങ്ങളും നശിക്കുന്നു എന്നു ശങ്കരൻ അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 101

श्रीमार्कण्डेय उवाच । वाक्प्रलापेन भो वत्स बहुनोक्तेन किं मया । सर्वपातकसंयुक्तो दद्याद्दानं द्विजन्मने

ശ്രീ മാർകണ്ഡേയൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ വത്സാ, വെറും വാക്കുപ്രലാപം കൊണ്ടു, ഞാൻ അധികം പറഞ്ഞാൽ എന്തു ഫലം? സർവ്വ പാതകങ്ങളോടുകൂടിയവനും ദ്വിജനു ദാനം നൽകണം।

Verse 102

गोदानं च प्रकर्तव्यमस्मिंस्तीर्थे विशेषतः । गोदानं हि यतः पार्थ सर्वदानाधिकं स्मृतम्

ഈ തീർത്ഥത്തിൽ പ്രത്യേകമായി ഗോദാനം നിർബന്ധമായി ചെയ്യണം. കാരണം, ഹേ പാർഥ, ഗോദാനം സർവ്വ ദാനങ്ങളിലുമധികം ശ്രേഷ്ഠമെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 103

सर्वदेवमया गावः सर्वे देवास्तदात्मकाः । शृङ्गाग्रेषु महीपाल शक्रो वसति नित्यशः

ഗോവുകൾ സർവ്വദേവമയികളാണ്; എല്ലാ ദേവന്മാരും അവയിൽ തന്നേ ആത്മരൂപമായി നിലകൊള്ളുന്നു. ഹേ ഭൂപാലാ! അവരുടെ കൊമ്പുകളുടെ അഗ്രങ്ങളിൽ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) നിത്യവും വസിക്കുന്നു.

Verse 104

उरः स्कन्दः शिरो ब्रह्मा ललाटे वृषभध्वजः । चन्द्रार्कौ लोचने देवौ जिह्वायां च सरस्वती

അവളുടെ ഉരസ്സിൽ സ്കന്ദൻ, ശിരസ്സിൽ ബ്രഹ്മാവ്, ലലാട്ടത്തിൽ വൃഷഭധ്വജൻ (ശിവൻ) വിരാജിക്കുന്നു. അവളുടെ കണ്ണുകളിൽ ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ദേവന്മാർ; ജിഹ്വയിൽ സരസ്വതി വസിക്കുന്നു.

Verse 105

मरुद्गणाः सदा साध्या यस्या दन्ता नरेश्वर । हुङ्कारे चतुरो वेदान् विद्यात्साङ्गपदक्रमान्

ഹേ നരേശ്വരാ! അവളുടെ ദന്തങ്ങൾ മരുৎഗണങ്ങളാണ്; സാധ്യഗണങ്ങളും സദാ അവിടെ അധിവസിക്കുന്നു. അവളുടെ പവിത്ര ‘ഹും’കാരത്തിൽ നിന്നുതന്നെ സാംഗവും പദക്രമവും സഹിതം നാലു വേദങ്ങളെ അറിയണം.

Verse 106

ऋषयो रोमकूपेषु ह्यसंख्यातास्तपस्विनः । दण्डहस्तो महाकायः कृष्णो महिषवाहनः

അവളുടെ രോമകൂപങ്ങളിൽ എണ്ണമറ്റ തപസ്വികളായ ഋഷിമാർ വസിക്കുന്നു. കൂടാതെ ദണ്ഡഹസ്തൻ, മഹാകായൻ, കൃഷ്ണവർണ്ണൻ—മഹിഷവാഹനനായ പ്രഭുവും അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 107

यमः पृष्ठस्थितो नित्यं शुभाशुभपरीक्षकः । चत्वारः सागराः पुण्याः क्षीरधाराः स्तनेषु च

അവളുടെ പിറകിൽ യമൻ നിത്യവും നിലകൊള്ളുന്നു—ശുഭാശുഭ കർമ്മങ്ങളുടെ പരിശോധനക്കാരൻ. അവളുടെ സ്തനങ്ങളിൽ ക്ഷീരധാരകളായി നാല് പുണ്യസാഗരങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു.

Verse 108

विष्णुपादोद्भवा गङ्गा दर्शनात्पापनाशनी । प्रस्रावे संस्थिता यस्मात्तस्माद्वन्द्या सदा बुधैः

വിഷ്ണുവിന്റെ പാദങ്ങളിൽ നിന്നുദ്ഭവിച്ച ഗംഗ ദർശനമാത്രത്താൽ പാപനാശിനിയാണ്. അവൾ ഗോ-പ്രസ്രവത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതിനാൽ ജ്ഞാനികൾ അവളെ സദാ വന്ദ്യയായി വണങ്ങുന്നു.

Verse 109

लक्ष्मीश्च गोमये नित्यं पवित्रा सर्वमङ्गला । गोमयालेपनं तस्मात्कर्तव्यं पाण्डुनन्दन

ലക്ഷ്മീ നിത്യം ഗോമയത്തിൽ വസിക്കുന്നു—അത് പവിത്രവും സർവ്വമംഗളകരവും. അതിനാൽ, ഹേ പാണ്ഡുനന്ദന, ഗോമയലേപനം ചെയ്യേണ്ടതാണ്.

Verse 110

गन्धर्वाप्सरसो नागाः खुराग्रेषु व्यवस्थिताः । पृथिव्यां सागरान्तायां यानि तीर्थानि भारत । तानि सर्वाणि जानीयाद्गौर्गव्यं तेन पावनम्

ഗന്ധർവന്മാരും അപ്സരസ്സുകളും നാഗന്മാരും അവളുടെ കുളമ്പുകളുടെ അഗ്രങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നു. ഹേ ഭാരത, സമുദ്രാന്തമായ ഭൂമിയിലെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും ഗോമാതാവിൽ തന്നെയുണ്ടെന്ന് അറിയുക; അതിനാൽ ഗവ്യമായതെല്ലാം പാവനമാണ്.

Verse 111

युधिष्ठिर उवाच । सर्वदेवमयी धेनुर्गीर्वाणाद्यैरलंकृता । एतत्कथय मे तात कस्माद्गोषु समाश्रिताः

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—‘ധേനു സർവ്വദേവമയിയാണ്; ഗീർവാണാദികളാൽ അലങ്കൃതയുമാണ്. താതാ, ദേവന്മാർ എന്തുകൊണ്ട് ഗോകളിൽ ആശ്രയം തേടിയിരിക്കുന്നു എന്ന് എനിക്ക് പറയുക.’

Verse 112

श्रीमार्कण्डेय उवाच । सर्वदेवमयो विष्णुर्गावो विष्णुशरीरजाः । देवास्तदुभयात्तस्मात्कल्पिता विविधा जनैः

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—‘വിഷ്ണു സർവ്വദേവമയനാണ്; ഗോകൾ വിഷ്ണുവിന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചവയാണ്. അതിനാൽ ഈ ഇരുസത്യങ്ങളെ ആശ്രയിച്ച് ജനങ്ങൾ ഗോമാതാവിൽ ദേവസാന്നിധ്യം വിവിധമായി കൽപ്പിക്കുന്നു.’

Verse 113

श्वेता वा कपिला वापि क्षीरिणी पाण्डुनन्दन । सवत्सा च सुशीला च सितवस्त्रावगुण्ठिता

ഹേ പാണ്ഡുനന്ദന! പശു ശ്വേതയായാലും കപിലവർണ്ണമായാലും, ക്ഷീരസമൃദ്ധയായിരിക്കണം; കിടാവോടുകൂടി, സുഷീലസ്വഭാവമുള്ളതും ശ്വേതവസ്ത്രംകൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടതുമായ—അത്തരം ഗാവിനെ ദാനമായി അർപ്പിക്കണം.

Verse 114

कांस्यदोहनिका देया स्वर्णशृङ्गी सुभूषिता । हनूमन्तेश्वरस्याग्रे भक्त्या विप्राय दापयेत्

കാംസ്യ ദോഹനിക (പാൽ കറക്കുന്ന പാത്രം) നൽകണം; പശുവിനെ സ്വർണ്ണശൃംഗങ്ങളാലും ഉത്തമാഭരണങ്ങളാലും സുവിഭൂഷിതയാക്കണം. ഹനൂമന്തേശ്വരന്റെ സന്നിധിയിൽ ഭക്തിയോടെ അത് ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്യിക്കണം.

Verse 115

नियमस्थेन सा देया स्वर्गमानन्त्यमिच्छता । असमर्थाय ये दद्युर्विष्णुलोके प्रयान्ति ते

നിയമാചരണത്തിൽ സ്ഥിരനായി സ്വർഗ്ഗത്തിന്റെ അനന്തഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ആ ദാനം ചെയ്യണം. അസമർത്ഥനായ ദീനനു ദാനം ചെയ്യുന്നവർ വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 116

असौ लोके च्युतो राजन्भूतले द्विजमन्दिरे । कुशलो जायते पुत्रो गुणविद्याधनर्द्धिमान्

ഹേ രാജൻ! അവൻ ആ ലോകത്തിൽ നിന്ന് ച്യുതനായി ഭൂമിയിൽ ബ്രാഹ്മണഗൃഹത്തിൽ ജന്മം പ്രാപിക്കുന്നു. ഗുണവും വിദ്യയും ധനവും സമൃദ്ധിയും ഉള്ള കുശലനായ പുത്രനായി അവൻ ജനിക്കുന്നു.

Verse 117

सर्वपापहरं तीर्थं हनूमन्तेश्वरं नृप । शृण्वन्विमुच्यते पापाद्वर्णसंकरसंभवात्

ഹേ നൃപ! ഹനൂമന്തേശ്വരം സർവ്വപാപഹരമായ തീർത്ഥമാണ്. അതിന്റെ മഹാത്മ്യം കേൾക്കുന്നതുമാത്രം കൊണ്ടും പാപത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തി ലഭിക്കുന്നു—വർണ്ണസങ്കരത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ മലിനതയിൽ നിന്നുപോലും.

Verse 118

दूरस्थश्चिन्तयन् पश्यन्मुच्यते नात्र संशयः

ദൂരെയിരുന്നാലും ആ പവിത്ര തത്ത്വത്തെ ധ്യാനിച്ച് ദർശിക്കുന്നവൻ നിശ്ചയമായി മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല।