Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 34
श्रीमार्कण्डेय उवाच । हनूमन्तेश्वरे पुत्र प्रत्यक्षप्रत्ययं शृणु । यद्वृत्तं द्वापरस्यादौ त्रेतान्ते पाण्डुनन्दन
śrīmārkaṇḍeya uvāca | hanūmanteśvare putra pratyakṣapratyayaṃ śṛṇu | yadvṛttaṃ dvāparasyādau tretānte pāṇḍunandana
ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പുത്രാ! ഹനൂമന്തേശ്വരത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്രമാണമായ വൃത്താന്തം കേൾക്കുക—ദ്വാപരയുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിലും ത്രേതായുഗത്തിന്റെ അവസാനംതന്നെയും സംഭവിച്ചതിനെ, ഹേ പാണ്ഡുനന്ദനാ।
Mārkaṇḍeya
Tirtha: Hanūmanteśvara
Type: kshetra
Listener: Pāṇḍunandana (a Pāṇḍava-descendant; addressed as 'pāṇḍunandana')
Scene: Mārkaṇḍeya, venerable and radiant, addresses a Pāṇḍava-descendant listener near the Hanūmanteśvara shrine, gesturing toward the temple as 'direct testimony' while invoking the yuga boundary of Tretā’s end and Dvāpara’s dawn.
FAQs
A tīrtha’s greatness is validated through sacred history—Mārkaṇḍeya frames Hanūmanteśvara as a site with ‘direct testimony’ of divine acts across yugas.
Hanūmanteśvara—presented as a distinct Śiva site within the Revā Khaṇḍa sacred geography (Narmadā region).
No explicit ritual is stated; the instruction is śravaṇa (listening) to the tīrtha-māhātmya as a means of faith and understanding.