Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 23

Devanagari script

उवाच मधुरां वाणीं मेघगम्भीरनिस्वनाम् । साधु साध्वित्युवाचेशः कष्टं वत्स त्वया कृतम्

Transliteration

uvāca madhurāṃ vāṇīṃ meghagambhīranisvanām | sādhu sādhvityuvāceśaḥ kaṣṭaṃ vatsa tvayā kṛtam

Translation

അവൻ മേഘഗംഭീര നാദംപോലെ ആഴമുള്ള മധുരവാണിയിൽ പറഞ്ഞു— “സാധു, സാധു,” എന്നു ഈശൻ അരുളി; “വത്സാ, നീ ദുഷ്കരമായ കര്‍മ്മം ചെയ്തു।”

Word by Word

• उवाच: said/spoke
• उवाच: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (singular)

• मधुराम्: sweet
• मधुराम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: मधुर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), द्वितीया (accusative), एकवचनम्; विशेषणम् (qualifier)

• वाणीम्: speech/voice
• वाणीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), द्वितीया (accusative), एकवचनम्

• मेघगम्भीरनिस्वनाम्: having a sound deep like a cloud
• मेघगम्भीरनिस्वनाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: मेघ (प्रातिपदिक) + गम्भीर (प्रातिपदिक) + निस्वन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), द्वितीया (accusative), एकवचनम्; विशेषणम्; समासः—तत्पुरुषः (मेघवत् गम्भीरः निस्वनः यस्याः)

• साधु: well done
• साधु: Sambodhana/Discourse particle (सम्बोधन/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: साधु (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम्; प्रशंसावाचक-निपातः (approving particle)

• साधु: well done
• साधु: Sambodhana/Discourse particle (सम्बोधन/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: साधु (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम्; पुनरुक्त-प्रशंसा (repeated approval)

• इति: thus
• इति: Discourse marker (वाक्य-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; इत्यादि-उद्धरणसूचकः (quotative particle)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• ईशः: the Lord
• ईशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (nominative), एकवचनम्

• कष्टम्: hard/difficult (a hard deed)
• कष्टम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: कष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया (accusative), एकवचनम्; विशेषणम् (predicate/qualifier)

• वत्स: dear child
• वत्स: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वत्स (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), सम्बोधन (vocative), एकवचनम्

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, तृतीया (instrumental), एकवचनम्

• कृतम्: done/performed
• कृतम्: Kriya (Predicate participle/क्रियाविशेष)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; कर्मणि-प्रयोगे विधेयभावः (predicate: 'done')

Speaker

Īśa/Mahādeva (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tīrtha milieu (Revākhaṇḍa)

Type: river

Visual Art Cues

Scene: Shiva speaks to Hanūmān in a sweet yet cloud-thunder voice, praising the completion of a difficult task; the moment is intimate, devotional, and solemn.

Characters & Entities

• Śiva (Īśa, Mahādeva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

God acknowledges sincere effort; divine grace often arrives as encouragement and recognition of tapas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā/Narmadā tīrtha context frames the austerity that wins Śiva’s direct praise.

What ritualistic prescription is mentioned?

No new ritual is prescribed here; it records Śiva’s approval of the completed austerity.