Adhyaya 193

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । इत्युक्तेऽप्सरसः सर्वाः प्रणिपत्य पुनः पुनः । ऊचुर्नारायणं देवं तद्दर्शनसमीहया

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ എല്ലാ അപ്സരസ്സുകളും വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കരിച്ചു, അവന്റെ ദർശനാഭിലാഷയോടെ ദേവനായ നാരായണനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 2

वसन्तकामाप्सरस ऊचुः । भगवन्भवता योऽयमुपदेशो हितार्थिना । प्रोक्तः स सर्वो विज्ञातो माहात्म्यं विदितं च ते

വസന്തകാമാ അപ്സരസ്സുകൾ പറഞ്ഞു— ഹേ ഭഗവൻ! ഞങ്ങളുടെ ഹിതത്തിനായി നിങ്ങൾ അരുളിച്ച ഉപദേശം മുഴുവനും ഞങ്ങൾ വ്യക്തമായി ഗ്രഹിച്ചു; നിങ്ങളുടെ മഹാത്മ്യവും ഞങ്ങൾ അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 3

यत्त्वेतद्भवता प्रोक्तं प्रसन्नेनान्तरात्मना । दर्शितेयं विशालाक्षी दर्शयिष्यामि वो जगत्

ഹേ വിശാലാക്ഷി! പ്രസന്നമായ അന്തരാത്മാവോടെ നിങ്ങൾ പറഞ്ഞതെല്ലാം എനിക്ക് വെളിപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഇനി ഞാൻ നിങ്ങളെ ഈ ജഗത്ത് ദർശിപ്പിക്കും.

Verse 4

तत्रार्थे सर्वभावेन प्रपन्नानां जगत्पते । दर्शयात्मानमखिलं दर्शितेयं यथोर्वशी

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ജഗത്പതേ! സർവ്വഭാവത്തോടും ശരണം പ്രാപിച്ചവർക്കായി, ഉർവശിക്കു നീ ദർശിപ്പിച്ചതുപോലെ, നിന്റെ സമഗ്രസ്വരൂപം വെളിപ്പെടുത്തണമേ।

Verse 5

यदि देवापराधेऽपि नास्मासु कुपितं तव । नमस्ते जगतामीश दर्शयात्मानमात्मना

ദേവാപരാധം ഉണ്ടായിട്ടും നിങ്ങൾ ഞങ്ങളോടു കോപിക്കാതിരുന്നാൽ, ഹേ ലോകങ്ങളുടെ ഈശ്വരാ, നമസ്കാരം; നിങ്ങളുടെ സ്വശക്തിയാൽ നിങ്ങളുടെ സ്വരൂപം ദർശിപ്പിക്കണമേ।

Verse 6

नारायण उवाच । पश्यतेहाखिलांल्लोकान्मम देहे सुराङ्गनाः । मधुं मदनमात्मानं यच्चान्यद्द्रष्टुमिच्छथ

നാരായണൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവാംഗനമാരേ! നോക്കുവിൻ; എന്റെ ദേഹത്തിനുള്ളിൽ ഇവിടെ സകല ലോകങ്ങളും ഉണ്ട്—മധു, മദനൻ, എന്റെ ആത്മസ്വരൂപം, നിങ്ങൾ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെല്ലാം കൂടി।

Verse 7

श्रीमार्कण्डेय उवाच । इत्युक्त्वा भगवान्देवस्तदा नारायणो नृप । उच्चैर्जहास स्वनवत्तत्राभूदखिलं जगत्

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് ഭഗവാൻ നാരായണൻ അപ്പോൾ ഉച്ചത്തിൽ ചിരിച്ചു; ആ നാദംപോലെ അവിടെ സമഗ്ര ജഗത്ത് പ്രത്യക്ഷമായി।

Verse 8

ब्रह्मा प्रजापतिः शक्रः सह रुद्रैः पिनाकधृक् । आदित्या वसवः साध्या विश्वेदेवा महर्षयः

അവിടെ ബ്രഹ്മാവ്, പ്രജാപതി, ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ), രുദ്രന്മാരോടുകൂടിയ പിനാകധാരി (ശിവൻ), ആദിത്യർ, വസുക്കൾ, സാധ്യർ, വിശ്വേദേവർ, മഹർഷിമാർ—ഇവരെല്ലാം ദർശിതരായി।

Verse 9

नासत्यदस्रावनिलः सर्वशश्च तथाग्नयः । यक्षगन्धर्वसिद्धाश्च पिशाचोरगकिन्नराः

നാസത്യനും ദസ്രനും (അശ്വിനികൾ), അനിലൻ (വായു), എല്ലാ ദിവ്യാധിപന്മാരും അഗ്നികളും; യക്ഷർ, ഗന്ധർവർ, സിദ്ധർ, പിശാചർ, നാഗർ, കിന്നരർ എന്നിവരും അവിടെ ദർശനമായി.

Verse 10

समस्ताप्सरसो विद्याः साङ्गा वेदास्तदुक्तयः । मनुष्याः पशवः कीटाः पक्षिणः पादपास्तथा

സകല അപ്സരസ്സുകളും, വിദ്യകളും ജ്ഞാനങ്ങളും, അങ്ങങ്ങളോടുകൂടിയ വേദങ്ങളും അവയുടെ ഉപദേശങ്ങളും; മനുഷ്യർ, മൃഗങ്ങൾ, കീടങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, വൃക്ഷങ്ങളും ആ ദർശനത്തിൽ തെളിഞ്ഞു.

Verse 11

सरीसृपाश्चाथ सूक्ष्मा यच्चान्यज्जीवसंज्ञितम् । समुद्राः सकलाः शैलाः सरितः काननानि च

അവർ അവനിൽ സരീസൃപങ്ങളും സൂക്ഷ്മജീവികളും ‘ജീവൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന എല്ലാം; കൂടാതെ എല്ലാ സമുദ്രങ്ങളും പർവതങ്ങളും നദികളും കാടുകളും ഉള്ളിലേ തന്നെ കണ്ടു.

Verse 12

द्वीपान्यशेषाणि तथा तथा सर्वसरांसि च । नगरग्रामपूर्णा च मेदिनी मेदिनीपते । देवाङ्गनाभिर्देवस्य देहे दृष्टं महात्मनः

ഹേ മേദിനീപതേ! ദേവാംഗനകൾ ആ മഹാത്മ ദേവന്റെ ദേഹത്തിൽ എല്ലാ ദ്വീപ-ഉപദ്വീപങ്ങളും, എല്ലാ സരോവരങ്ങളും, നഗര-ഗ്രാമങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ഭൂമിയെയും ദർശിച്ചു.

Verse 13

नक्षत्रग्रहताराभिः सुसम्पूर्णं नभस्तलम् । ददृशुस्ताः सुचार्वङ्ग्यस्तस्यान्तर्विश्वं रूपिणः

നക്ഷത്രങ്ങളും ഗ്രഹങ്ങളും താരകളും നിറഞ്ഞ ആകാശമണ്ഡലം അവർ കണ്ടു; ആ സുന്ദരാംഗികളായ ദേവാംഗനകൾ വിശ്വരൂപിയായ അവന്റെ അന്തരത്തിൽ സമസ്ത ജഗത്തെയും ദർശിച്ചു.

Verse 14

ऊर्ध्वं न तिर्यङ्नाधस्ताद्यदान्तस्तस्य दृश्यते । तमनन्तमनादिं च ततस्तास्तुष्टुवुः प्रभुम्

മേലും അല്ല, തിരശ്ചീനവും അല്ല, താഴെയും അല്ല—എവിടെയും അവന്റെ അന്ത്യമില്ലെന്ന് കണ്ടപ്പോൾ, അവർ ആ അനന്തനും അനാദിയുമായ പ്രഭുവിനെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 15

मदनेन समं सर्वा मधुना च वराङ्गनाः । ससाध्वसा भक्तिपराः परं विस्मयमागताः

മദനനും മധുവും കൂടെ ആ സുന്ദരിമാരെല്ലാം പുണ്യഭീതിയോടെ നിറഞ്ഞ്, ഭക്തിയിൽ പരായണരായി, പരമ വിസ്മയത്തിൽ മുങ്ങി।

Verse 16

वसन्तकामाप्सरस ऊचुः । पश्याम नादिं तव देव नान्तं न मध्यमव्याकृतरूपपारम् । परायणं त्वां जगतामनन्तं नताः स्म नारायणमात्मभूतम्

വസന്താ, കാമാ എന്ന അപ്സരസ്സുകൾ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവാ! നിന്റെ ആദിയും കാണുന്നില്ല, അന്തവും കാണുന്നില്ല; മദ്ധ്യവും അല്ല—നിന്റെ രൂപത്തിന്റെ അപ്പുറം അവ്യക്തം. നീ ലോകങ്ങളുടെ പരമാശ്രയം, അനന്തൻ; സർവാത്മനായ നാരായണനോട് ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു।

Verse 17

महीनभोवायुजलाग्नयस्त्वं शब्दादिरूपस्तु परापरात्मन् । त्वत्तो भवत्यच्युते सर्वमेतद्भेदादिरूपोऽसि विभो त्वमात्मन्

നീ തന്നെയാണ് ഭൂമി, ആകാശം, വായു, ജലം, അഗ്നി; ശബ്ദാദി രൂപവും നീ തന്നെ—ഹേ പരാപരാത്മൻ! ഹേ അച്യുത, ഇതെല്ലാം നിന്നിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്; ഭേദവും അതിന്റെ നാനാരൂപങ്ങളും ആയി നീ തന്നെ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു—ഹേ വിഭോ, നീ സർവവ്യാപിയായ ആത്മാ।

Verse 18

द्रष्टासि रूपस्य परस्य वेत्ता श्रोता च शब्दस्य हरे त्वमेकः । स्रष्टा भवान् सर्वगतोऽखिलस्य घ्राता च गन्धस्य पृथक्शरीरी

ഹേ ഹരി, രൂപത്തിന്റെ ദ്രഷ്ടാവും ജ്ഞാതാവും ശബ്ദത്തിന്റെ ശ്രോതാവും നീ ഒരുത്തൻ മാത്രം. നീ തന്നെയാണ് സകലത്തിന്റെയും സ്രഷ്ടാവും സർവഗതനും; വ്യത്യസ്ത ശരീരങ്ങളിൽ അധിഷ്ഠിതനായി ഗന്ധത്തിന്റെ ഘ്രാതാവും നീ തന്നെ.

Verse 19

सुरेषु सर्वेषु न सोऽस्ति कश्चिन्मनुष्यलोकेषु न सोऽस्ति कश्चित् । पश्वादिवर्गेषु न सोऽस्ति कश्चिद्यो नांशभूतस्तव देवदेव

ഹേ ദേവദേവാ! എല്ലാ ദേവന്മാരിലും, മനുഷ്യലോകങ്ങളിലും, പശു മുതലായ എല്ലാ ജീവിവർഗങ്ങളിലും—നിന്റെ അംശമല്ലാത്തവൻ ഒരുവനുമില്ല।

Verse 20

ब्रह्माम्बुधीन्दुप्रमुखानि सौम्य शक्रादिरूपाणि तवोत्तमानि । समुद्ररूपं तव धैर्यवत्सु तेजः स्वरूपेषु रविस्तथाग्निः

ഹേ സൗമ്യപ്രഭോ! ബ്രഹ്മാ, സമുദ്രം, ചന്ദ്രൻ മുതലായവയും, ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മുതലായ രൂപങ്ങളും—ഇവയെല്ലാം നിന്റെ ഉത്തമ പ്രകടനങ്ങളാണ്. ധൈര്യവാന്മാരിൽ നിന്റെ രൂപം സമുദ്രം; തേജസ്സുള്ളവരിൽ നിന്റെ രൂപം സൂര്യനും അഗ്നിയും.

Verse 21

क्षमाधनेषु क्षितिरूपमग्र्यं शीघ्रो बलवत्सु वायुः । मनुष्यरूपं तव राजवेषो मूढेषु सर्वेश्वर पादपोऽसि

ഹേ സർവേശ്വരാ! ക്ഷമാധനരിൽ നീ ഭൂമിയുടെ ശ്രേഷ്ഠരൂപം—അചല ധൈര്യം; ബലവാന്മാരിലും ശീഘ്രഗാമികളിലും നീ വായുരൂപം—വേഗത്തിന്റെ ശക്തി. മനുഷ്യരൂപത്തിൽ നീ രാജവേഷം ധരിക്കുന്നു; മൂഢർക്കായി നീ വൃക്ഷംപോലെ—മൗനവും അചലതയും കൊണ്ട്—അവരുടെ അജ്ഞാനം സഹിക്കുന്നു.

Verse 22

सर्वानयेष्वच्युत दानवस्त्वं सनत्सजातश्च विवेकवत्सु । रसस्वरूपेण जलस्थितोऽसि गन्धस्वरूपं भवतो धरित्र्याम्

ഹേ അച്യുതാ! വക്രാചാരത്തിന്റെ എല്ലാ വഴികളിലും നീ ദാനവപ്രവൃത്തിരൂപമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ വിവേകികളിൽ നീ സനത്സുജാതൻ—സനാതന ജ്ഞാനം. രസസ്വരൂപമായി നീ ജലത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ഗന്ധസ്വരൂപമായി നീ ധരിത്രിയിൽ വിരാജിക്കുന്നു.

Verse 23

दृश्यस्वरूपश्च हुताशनस्त्वं स्पर्शस्वरूपं भवतः समीरे । शब्दादिकं ते नभसि स्वरूपं मन्तव्यरूपो मनसि प्रभो त्वम्

ഹേ പ്രഭോ! ദൃശ്യസ്വരൂപമായി നീ ഹുതാശനൻ (അഗ്നി); സ്പർശസ്വരൂപമായി നീ സമീരത്തിൽ (വായുവിൽ) നിലകൊള്ളുന്നു. ശബ്ദാദികളുടെ സൂക്ഷ്മമേഖല ആകാശത്തിൽ നിന്റെ സ്വരൂപം; മനസ്സിൽ, ഹേ പ്രഭോ, നീയേ ധ്യാനാർഹൻ—മന്തവ്യ—രൂപം.

Verse 24

बोधस्वरूपश्च मतौ त्वमेकः सर्वत्र सर्वेश्वर सर्वभूत । पश्यामि ते नाभिसरोजमध्ये ब्रह्माणमीशं च हरं भृकुट्याम्

ഹേ സർവ്വഭൂതേശ്വരാ! നീ ബോധസ്വരൂപനായി ബുദ്ധിയിൽ ഏകസത്യമായി സർവ്വത്ര വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. നിന്റെ നാഭികമലത്തിൽ ബ്രഹ്മാവിനെയും, നിന്റെ ഭ്രൂകുടിയിൽ ഈശൻ—ഹരൻ (ശിവൻ)നെയും ഞാൻ ദർശിക്കുന്നു.

Verse 25

तवाश्विनौ कर्णगतौ समस्तास्तवास्थिता बाहुषु लोकपालाः । घ्राणोऽनिलो नेत्रगतौ रवीन्दु जिह्वा च ते नाथ सरस्वतीयम्

നിന്റെ കർണ്ണങ്ങളിൽ അശ്വിനീദേവന്മാർ അധിഷ്ഠിതരാണ്; നിന്റെ ഭുജങ്ങളിൽ ലോകപാലകർ സ്ഥാപിതരാണ്. വായുവാണ് നിന്റെ ഘ്രാണശക്തി; സൂര്യനും ചന്ദ്രനും നിന്റെ നേത്രങ്ങളിൽ; ഹേ നാഥാ, സരസ്വതീ തന്നെയാണ് നിന്റെ ജിഹ്വ.

Verse 26

पादौ धरित्री जठरं समस्तांल्लोकान् हृषीकेश विलोकयामः । जङ्घे वयं पादतलाङ्गुलीषु पिशाचयक्षोरगसिद्धसङ्घाः

നിന്റെ പാദങ്ങൾ ഭൂമിയാണ്; നിന്റെ ഉദരത്തിൽ സർവ്വലോകങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു—ഹേ ഹൃഷീകേശാ, ഞങ്ങൾ നിന്നെ ഇങ്ങനെ തന്നെ ദർശിക്കുന്നു. ഞങ്ങൾ നിന്റെ ജംഘകളിൽ; പാദതലത്തിലും വിരലുകളിലും പിശാച്, യക്ഷ, നാഗ, സിദ്ധസംഘങ്ങൾ.

Verse 27

पुंस्त्वे प्रजानां पतिरोष्ठयुग्मे प्रतिष्ठितास्ते क्रतवः समस्ताः । सर्वे वयं ते दशनेषु देव दंष्ट्रासु देवा ह्यभवंश्च दन्ताः

നിന്റെ സൃഷ്ടിശക്തിരൂപ പുരുഷത്വത്തിൽ, നിന്റെ ഓഷ്ഠയുഗ്മത്തിൽ പ്രജാപതി പ്രതിഷ്ഠിതൻ; സർവ്വ യജ്ഞകർമ്മങ്ങളും നിന്നിൽ തന്നെ സ്ഥിതമാണ്. ഹേ ദേവാ, ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും നിന്റെ ദന്തങ്ങളിൽ; നിന്റെ ദംഷ്ട്രകളിൽ ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നു, ദന്തങ്ങളും ദിവ്യശക്തികളാണ്.

Verse 28

रोमाण्यशेषास्तव देवसङ्घा विद्याधरा नाथ तवाङ्घ्रिरेखाः । साङ्गाः समस्तास्तव देव वेदाः समास्थिताः सन्धिषु बाहुभूताः

ഹേ നാഥാ! നിന്റെ എല്ലാ രോമങ്ങളും ദേവസംഘങ്ങളാണ്; നിന്റെ പാദരേഖകൾ വിദ്യാധരന്മാർ. ഹേ ദേവാ, വേദങ്ങൾ അങ്ങങ്ങളോടുകൂടി പൂർണ്ണമായി നിന്നിൽ തന്നെ പ്രതിഷ്ഠിതമായി, നിന്റെ സന്ധിസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിലകൊണ്ട് മഹാഭുജങ്ങളെന്നപോലെ സർവ്വത്തെയും ധരിക്കുന്നു.

Verse 29

वराहभूतं धरणीधरस्ते नृसिंहरूपं च सदा करालम् । पश्याम ते वाजिशिरस्तथोच्चैस्त्रिविक्रमे यच्च तदाप्रमेयम्

ഹേ പ്രഭോ! ഭൂമിയെ ധരിക്കുന്ന നിങ്ങളുടെ ശക്തി വരാഹം; നിങ്ങളുടെ സദാ ഭയങ്കര രൂപം നൃസിംഹം. ഉയർന്നും മഹത്തായും ഉള്ള നിങ്ങളുടെ വാജിശിര (ഹയഗ്രീവ) സ്വരൂപവും, ത്രിവിക്രമരൂപത്തിൽ നിങ്ങളുടെ അപരിമേയ പാദവ്യാപ്തിയും ഞങ്ങൾ ദർശിക്കുന്നു.

Verse 30

अमी समुद्रास्तव देव देहे मौर्वालयः शैलधरास्तथामी । इमाश्च गङ्गाप्रमुखाः स्रवन्त्यो द्वीपाण्यशेषाणि वनादिदेशाः

ഹേ ദേവാ! നിങ്ങളുടെ ദിവ്യ ദേഹത്തിൽ ഈ സമുദ്രങ്ങളും, പർവ്വതനിരകളും, ശിഖരധാരികളായ ഗിരികളും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഗംഗാദി ഒഴുകുന്ന നദികളും, എല്ലാ ദ്വീപുകളും, വനങ്ങളും, ദേശപ്രദേശങ്ങളും—എല്ലാം നിങ്ങളിൽ തന്നെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്.

Verse 31

स्तुवन्ति चेमे मुनयस्तवेश देहे स्थितास्त्वन्महिमानमग्र्यम् । त्वामीशितारं जगतामनन्तं यजन्ति यज्ञैः किल यज्ञिनोऽमी

ഹേ ഈശാ! ദേഹത്തിൽ വസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും ഈ മുനിമാർ നിങ്ങളുടെ ശ്രേഷ്ഠ മഹിമയെ സ്തുതിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ സർവ്വ ലോകങ്ങളുടെയും അനന്തനിയന്താവ്—യജ്ഞം ചെയ്യുന്ന യജമാനർ പവിത്ര യജ്ഞകർമ്മങ്ങളാൽ തീർച്ചയായും നിങ്ങളെയേ ആരാധിക്കുന്നു.

Verse 32

त्वत्तोहि सौम्यं जगतीह किंचित्त्वत्तो न रौद्रं च समस्तमूर्ते । त्वत्तो न शीतं च न केशवोष्णं सर्वस्वरूपातिशयी त्वमेव

ഹേ സമസ്തമൂർത്തേ! ഈ ലോകത്തിലെ സൗമ്യത എല്ലാം നിങ്ങളിൽ നിന്നാണ്; രൗദ്രതയും നിങ്ങളിൽ നിന്നുതന്നെ. ഹേ കേശവാ! ശീതവും ഉഷ്ണവും നിങ്ങളിൽ നിന്ന് വേറിട്ട ശക്തികളല്ല—സർവ്വരൂപങ്ങളെ അതിക്രമിച്ച് എല്ലാം വ്യാപിക്കുന്നവൻ നിങ്ങൾ മാത്രം.

Verse 33

प्रसीद सर्वेश्वर सर्वभूत सनातनात्मपरमेश्वरेश । त्वन्मायया मोहितमानसाभिर्यत्तेऽपराद्धं तदिदं क्षमस्व

ഹേ സർവേശ്വരാ, സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ സനാതന ആത്മാവ്, പരമേശ്വരാധീശാ! നിങ്ങളുടെ മായയാൽ മോഹിതമായ മനസ്സോടെ ഞങ്ങൾ നിങ്ങളോടു ചെയ്ത ഏതു അപരാധവും—കൃപയോടെ അതെല്ലാം ക്ഷമിക്കണമേ.

Verse 34

किं वापराद्धं तव देवदेव यन्मायया नो हृदयं तवापि । मायाभिशङ्किप्रणतार्तिहन्तर्मनो हि नो विह्वलतामुपैति

ഹേ ദേവദേവാ! നിനക്കു എന്ത് അപരാധം ഉണ്ടാകാം? നിന്റെ തന്നെ മായയാൽ ഞങ്ങളുടെ ഹൃദയം നിന്നിൽ നിന്നുമേയും വിമുഖമാകുന്നു. ഹേ ശരണാഗതാർത്തിഹരാ! ഈ മായാഭയത്തിൽ ഞങ്ങളുടെ മനസ്സ് സത്യമായി വ്യാകുലമാകുന്നു.

Verse 35

न तेऽपराद्धं यदि तेऽपराद्धमस्माभिरुन्मार्गविवर्तिनीभिः । तत्क्षम्यतां सृष्टिकृतस्तवैव देवापराधः सृजतो विवेकम्

നിനക്കു യഥാർത്ഥത്തിൽ അപരാധം സ്പർശിക്കില്ല; എങ്കിലും കുപഥത്തിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ ഞങ്ങൾ നിന്നോടു അപരാധം ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അത് ക്ഷമിക്കണമേ. ഹേ സൃഷ്ടികർത്താവേ! ഈ ‘ദേവാപരാധം’ പോലും നീ സൃഷ്ടിയിൽ നൽകുന്ന വിവേകത്തോടു ബന്ധപ്പെട്ടു തന്നെയാണ്.

Verse 36

नमो नमस्ते गोविन्द नारायण जनार्दन । त्वन्नामस्मरणात्पापमशेषं नः प्रणश्यतु

ഗോവിന്ദാ, നാരായണാ, ജനാർദനാ! നിനക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം. നിന്റെ നാമസ്മരണയാൽ ഞങ്ങളുടെ പാപങ്ങൾ എല്ലാം നിശ്ശേഷം നശിക്കട്ടെ.

Verse 37

नमोऽनन्त नमस्तुभ्यं विश्वात्मन्विश्वभावन । त्वन्नामस्मरणात्पापमशेषं नः प्रणश्यतु

ഹേ അനന്താ! നിനക്കു നമസ്കാരം; ഹേ വിശ്വാത്മാവേ, വിശ്വഭാവനേ! നിനക്കു നമസ്കാരം. നിന്റെ നാമസ്മരണയാൽ ഞങ്ങളുടെ പാപങ്ങൾ എല്ലാം നിശ്ശേഷം നശിക്കട്ടെ.

Verse 38

वरेण्य यज्ञपुरुष प्रजापालन वामन । त्वन्नामस्मरणात्पापमशेषं नः प्रणश्यतु

ഹേ വരേണ്യാ, ഹേ യജ്ഞപുരുഷാ, ഹേ പ്രജാപാലക വാമനാ! നിന്റെ നാമസ്മരണയാൽ ഞങ്ങളുടെ പാപങ്ങൾ എല്ലാം നിശ്ശേഷം നശിക്കട്ടെ.

Verse 39

नमोऽस्तु तेऽब्जनाभाय प्रजापतिकृते हर । त्वन्नामस्मरणात्पापमशेषं नः प्रणश्यतु

ഹേ പദ്മനാഭാ, പ്രജാപതിയുടെ കര്‍മ്മം നിര്‍വഹിക്കുന്ന ഹരേ! നമസ്കാരം. നിന്റെ നാമസ്മരണയാല്‍ ഞങ്ങളുടെ പാപങ്ങള്‍ എല്ലാം നിശ്ശേഷം നശിക്കട്ടെ.

Verse 40

संसारार्णवपोताय नमस्तुभ्यमधोक्षज । त्वन्नामस्मरणात्पापमशेषं नः प्रणश्यतु

ഹേ അധോക്ഷജാ, സംസാരസമുദ്രം കടത്തുന്ന നൗകാസ്വരൂപനേ, നമസ്കാരം. നിന്റെ നാമസ്മരണയാല്‍ ഞങ്ങളുടെ പാപങ്ങള്‍ എല്ലാം നിശ്ശേഷം നശിക്കട്ടെ.

Verse 41

नमः परस्मै श्रीशाय वासुदेवाय वेधसे । स्वेच्छया गुणयुक्ताय सर्गस्थित्यन्तकारिणे

പരമനായ ശ്രീശന്‍, വാസുദേവന്‍, സകലവിധാതാവായ വേധസിന് നമസ്കാരം—സ്വേച്ഛയാല്‍ ഗുണങ്ങളെ ധരിച്ചു സൃഷ്ടി, സ്ഥിതി, പ്രളയം നടത്തുന്നതവന്‍.

Verse 42

उपसंहर विश्वात्मन्रूपमेतत्सनातनम् । वर्धमानं न नो द्रष्टुं समर्थं चक्षुरीश्वर

ഹേ വിശ്വാത്മന്‍ ഈശ്വരാ, ഈ സനാതന രൂപം ഉപസംഹരിക്കണമേ. ഇത് വ്യാപിച്ചു വളരുന്നതിനാല്‍ ഞങ്ങളുടെ കണ്ണുകള്‍ക്ക് കാണാന്‍ കഴിയുന്നില്ല.

Verse 43

प्रलयाग्निसहस्रस्य समा दीप्तिस्तवाच्युत । प्रमाणेन दिशो भूमिर्गगनं च समावृतम्

ഹേ അച്യുതാ, നിന്റെ ദീപ്തി പ്രളയകാലത്തിലെ സഹസ്ര അഗ്നികളോടു തുല്യം. അതിന്റെ അപാര വ്യാപ്തിയാല്‍ ദിക്കുകളും ഭൂമിയും ആകാശവും മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 44

न विद्मः कुत्र वर्तामो भवान्नाथोपलक्ष्यते । सर्वं जगदिऐकस्थं पिण्डितं लक्षयामहे

ഞങ്ങൾ എവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു എന്നു അറിയുന്നില്ല; ഹേ നാഥാ, നിങ്ങൾ മാത്രമേ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നുള്ളൂ. സർവ്വജഗത്തും ഒരിടത്ത്, പിണ്ഡമായി ചുരുങ്ങിയതുപോലെ ഞങ്ങൾ ദർശിക്കുന്നു.

Verse 45

किं वर्णयामो रूपं ते किं प्रमाणमिदं हरे । माहात्म्यं किं नु ते देव यज्जिह्वाया न गोचरे

ഹേ ഹരേ, നിങ്ങളുടെ രൂപം ഞങ്ങൾ എങ്ങനെ വർണ്ണിക്കും? ഏതു പ്രമാണം അതിനെ അളക്കുമോ? ഹേ ദേവാ, ജിഹ്വയുടെ (വാക്കിന്റെ) ഗമ്യത്തിലേക്കു വരാത്ത നിങ്ങളുടെ മഹിമയെ എന്തെന്ന് പറയും?

Verse 46

वक्तारो वायुतेनापि बुद्धीनामयुतायुतैः । गुणनिर्वर्णनं नाथ कर्तुं तव न शक्यते

ഹേ നാഥാ, കാറ്റുകളെപ്പോലെ അനവധി വക്താക്കൾ ഉണ്ടായാലും, അവരുടെ ബുദ്ധികൾ കോടിക്കോടിയായാലും, നിങ്ങളുടെ ഗുണങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി വർണ്ണിക്കാൻ കഴിയില്ല.

Verse 47

तदेतद्दर्शितं रूपं प्रसादः परमः कृतः । छन्दतो जगतामीश तदेतदुपसंहर

ഇതേ ആ രൂപം നിങ്ങൾ ദർശിപ്പിച്ചു—പരമപ്രസാദം അരുളി. ഇനി, ഹേ ജഗദീശ്വരാ, നിങ്ങളുടെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ഈ (പ്രകടരൂപം) ഉപസംഹരിക്കണമേ.

Verse 48

मार्कण्डेय उवाच । इत्येवं संस्तुतस्ताभिरप्सरोभिर्जनार्दनः । दिव्यज्ञानोपपन्नानां तासां प्रत्यक्षमीश्वरः

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ആ അപ്സരസ്സുകൾ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, ദിവ്യജ്ഞാനസമ്പന്നരായ അവരുടെ മുമ്പിൽ ജനാർദനനായ ഈശ്വരൻ പ്രത്യക്ഷമായി വെളിപ്പെട്ടു.

Verse 49

विवेश सर्वभूतानि स्वैरंशैर्भूतभावनः । तं दृष्ट्वा सर्वभूतेषु लीयमानमधोक्षजम्

സർവ്വഭൂതപോഷകനായ ഭഗവാൻ തന്റെ സ്വാംശങ്ങളാൽ എല്ലാ ജീവികളിലും പ്രവേശിച്ചു. സർവ്വഭൂതങ്ങളിലും ലീനമാകുന്ന ആ അധോക്ഷജനെ കണ്ടപ്പോൾ അവർ പരമ വിസ്മയത്തിലായി.

Verse 50

विस्मयं परमं चक्रुः समस्ता देवयोषितः । स च सर्वेश्वरः शैलान्पादपान्सागरान्भुवम्

സമസ്ത ദേവയോഷിതരും പരമ വിസ്മയത്തിൽ മുങ്ങി. പർവ്വതങ്ങളും വൃക്ഷങ്ങളും സമുദ്രങ്ങളും ഭൂമിയും ധരിക്കുന്ന ആ സർവേശ്വരൻ ലോകത്തെ തന്റെ ഉള്ളിൽ ലയിപ്പിക്കാൻ പ്രവൃത്തനായി.

Verse 51

जलमग्निं तथा वायुमाकाशं च विवेश ह । काले दिक्ष्वथ सर्वात्म ह्यात्मनश्चान्यथापि च

ആ സർവ്വാത്മാവ് ജലത്തിലും അഗ്നിയിലും വായുവിലും ആകാശത്തിലും പ്രവേശിച്ചു. അതുപോലെ കാലത്തിലും ദിക്കുകളിലും—വിശ്വാത്മരൂപേനയും തന്റെ മറ്റു ഭാവങ്ങളാലും സർവ്വത്ര വ്യാപിച്ചു.

Verse 52

आत्मरूपस्थितं स्वेन महिम्ना भावयञ्जगत् । देवदानवरक्षांसि यक्षीविद्याधरोरगाः

അവൻ തന്റെ ആത്മസ്വരൂപത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, സ്വസഹജ മഹിമയാൽ ലോകത്തെ പ്രകടിപ്പിച്ച് ധരിച്ചു—ദേവന്മാർ, ദാനവർ, രാക്ഷസർ, യക്ഷിണികൾ, വിദ്യാധരർ, നാഗങ്ങൾ എല്ലാം അതിലേയ്ക്കു തന്നെ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു.

Verse 53

मनुष्यपशुकीटादिमृगपश्वन्तरिक्षगाः । येऽन्तरिक्षे तथा भूमौ दिवि ये च जलाश्रयाः

മനുഷ്യർ, മൃഗങ്ങൾ, കീടാദികൾ തുടങ്ങിയ എല്ലാ ജീവികളും; മൃഗപശുക്കളും അന്തരീക്ഷഗാമികളും; ആകാശത്തുള്ളവർ, ഭൂമിയിലുള്ളവർ, സ്വർഗ്ഗത്തിലുള്ളവർ, ജലാശ്രയികൾ—എല്ലാവരും അതിലേയ്ക്കു തന്നെ ലീനമായി.

Verse 54

तान्विवेश स विश्वात्मा पुनस्तद्रूपमास्थितः । नरेण सार्धं यत्ताभिर्दृष्टपूर्वमरिन्दम

ആ വിശ്വാത്മാവ് അവരൊക്കെയിലും പ്രവേശിച്ചു; പിന്നെ വീണ്ടും അതേ രൂപം ധരിച്ചു—ഹേ അരിന്ദമ—അപ്സരസ്സുകൾ മുമ്പ് കണ്ടതുപോലെ, ആ നരനോടുകൂടി പ്രത്യക്ഷനായി।

Verse 55

ताः परं विस्मयं जग्मुः सर्वास्त्रिदशयोषितः । प्रणेमुः साध्वसात्पाण्डुवदना नृपसत्तम

ആ ദേവാംഗനമാർ എല്ലാവരും പരമ വിസ്മയത്തിലായി; ഭയഭക്തിയാൽ മുഖം വെളുത്ത്—ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ—അവർ പ്രണാമം ചെയ്തു।

Verse 56

नारायणोऽपि भगवानाह तास्त्रिदशाङ्गनाः

അപ്പോൾ ഭഗവാൻ നാരായണൻ ആ ദേവാംഗനകളോടു സംസാരിച്ചു।

Verse 57

नारायण उवाच । नीयतामुर्वशी भद्रा यत्रासौ त्रिदशेश्वरः । भवतीनां हितार्थाय सर्वभूतेष्वसाविति

നാരായണൻ പറഞ്ഞു—‘ഭദ്രയായ ഉർവശിയെ അവിടേക്ക് കൊണ്ടുപോകുക; അവിടെയാണ് ആ ത്രിദശേശ്വരൻ. നിങ്ങളുടെ ഹിതത്തിനായി അറിയുക—അവൻ സർവ്വഭൂതങ്ങളിലുമുള്ള അന്തര്യാമിയാണ്.’

Verse 58

ज्ञानमुत्पादितं भूयो लयं भूतेषु कुर्वता । तद्गच्छध्वं समस्तोऽयं भूतग्रामो मदंशकः

‘വീണ്ടും ജ്ഞാനം ഉത്ഭവിച്ചു; ഭൂതങ്ങളിൽ ലയവും വരുത്തപ്പെട്ടു. അതിനാൽ നിങ്ങൾ പോകുക; ഈ സമസ്ത ജീവസമൂഹവും എന്റെ അംശമാണ്.’

Verse 59

अहमद्यात्मभूतस्य वासुदेवस्य योगिनः । अस्मात्परतरं नास्ति योऽनन्तः परिपथ्यते

ഞാൻ യോഗിയായ വാസുദേവന്റെ അന്തരാത്മാവാണ്; ഇതിലുപരി ഒന്നുമില്ല—അനന്തനായ അവൻ തന്നെയാണ് പരമാശ്രയമായി അനുഭവപ്പെടുന്നത്।

Verse 60

तमजं सर्वभूतेशं जानीत परमं पदम् । अहं भवत्यो देवाश्च मनुष्याः पशवश्च ये । एतत्सर्वमनन्तस्य वासुदेवस्य वै कृतम्

അജനും സർവ്വഭൂതേശ്വരനുമായ അവനെ പരമപദമായി അറിയുക. ഞാൻ, നിങ്ങൾ ദേവാംഗനകൾ, ദേവന്മാർ, മനുഷ്യർ, മൃഗങ്ങൾ—ഇതെല്ലാം അനന്തനായ വാസുദേവന്റെ കൃത്യമത്രേ।

Verse 61

एवं ज्ञात्वा समं सर्वं सदेवासुरमानुषम् । सपश्वादिगुणं चैव द्रष्टव्यं त्रिदशाङ्गनाः

ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ് എല്ലാം സമദൃഷ്ടിയോടെ കാണുക—ദേവന്മാർ, അസുരർ, മനുഷ്യർ, മൃഗാദികൾ എന്നിവയും അവരുടെ ഗുണങ്ങളോടുകൂടി; ഹേ ദേവാംഗനകളേ, ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ് കാണേണ്ടത്।

Verse 62

मार्कण्डेय उवाच । इत्युक्तास्तेन देवेन समस्तास्ताः सुरस्त्रियः । प्रणम्य तौ समदनाः सवसन्ताश्च पार्थिव

മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, ആ ദേവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ സുറസ്ത്രീകൾ എല്ലാവരും ആ രണ്ടുപേരെയും നമസ്കരിച്ചു, അഹങ്കാരം ശമിപ്പിച്ച്, അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 63

आदाय चोर्वशीं भूयो देवराजमुपागताः । आचख्युश्च यथावृत्तं देवराजाय तत्तथा

ഉർവശിയെ വീണ്ടും കൂട്ടിക്കൊണ്ട് അവർ ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു; സംഭവിച്ചതെല്ലാം സംഭവിച്ചതുപോലെ തന്നേ ദേവരാജനോട് അറിയിച്ചു।

Verse 64

मार्कण्डेय उवाच । तथा त्वमपि राजेन्द्र सर्वभूतेषु केशवम् । चिन्तयन्समतां गच्छ समतैव हि मुक्तये

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജേന്ദ്രാ! നീയും സർവ്വഭൂതങ്ങളിലും കേശവനെ ധ്യാനിച്ച് സമത്വത്തിൽ നിലകൊൾക; സമത്വം തന്നെയാണ് മോക്ഷത്തിലേക്കുള്ള മാർഗം.

Verse 65

राजन्नेवं विशेषेण भूतेषु परमेश्वरम् । वासुदेव कथं दोषांल्लोभादीन्न प्रहास्यसि

ഹേ രാജാവേ! ഇങ്ങനെ പ്രത്യേകമായി ജീവികളിൽ പരമേശ്വരനായ വാസുദേവനെ ദർശിക്കുമ്പോൾ, ലോഭാദി ദോഷങ്ങളെ നീ എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കാതിരിക്കും?

Verse 66

सर्वभूतानि गोविन्दाद्यदा नान्यानि भूपते । तदा वैरादयो भावाः क्रियतां न तु पुत्रक

ഹേ ഭൂപതേ! സർവ്വജീവികളും ഗോവിന്ദനിൽ നിന്നു വേറെയല്ലെന്ന് ബോധ്യമായാൽ, വൈരാദി ഭാവങ്ങൾ ഒരിക്കലും സ്വീകരിക്കരുത്—മകനേ!

Verse 67

इति पश्य जगत्सर्वं वासुदेवात्मकं नृप । एतदेव हि कृष्णेन रूपमाविष्कृतं नृप

ഹേ നൃപാ! ഇങ്ങനെ സർവ്വജഗത്തെയും വാസുദേവാത്മകമായി ദർശിക്ക; ഹേ രാജാവേ, ഈ സത്യരൂപം കൃഷ്ണൻ വെളിപ്പെടുത്തിയതാണ്.

Verse 68

परमेश्वरेति यद्रूपं तदेतत्कथितं तव । जन्मादिभावरहितं तद्विष्णोः परमं पदम्

‘പരമേശ്വരൻ’ എന്നു പറയപ്പെടുന്ന ആ തത്ത്വരൂപം തന്നെയാണ് നിനക്കു വിവരിച്ചത്; അത് ജന്മാദി ഭാവരഹിതം—അതുതന്നെ വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദം.

Verse 69

संक्षेपेणाथ भूपाल श्रूयतां यद्वदामि ते । यन्मतं पुरुषः कृत्वा परं निर्वाणमृच्छति

ഹേ ഭൂപാലാ! ഞാൻ നിനക്കു സംക്ഷേപമായി പറയുന്നതു കേൾക്കുക; ഈ മതം സ്വീകരിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ പരമ നിർവാണം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 70

सर्वो विष्णुसमासो हि भावाभावौ च तन्मयौ । सदसत्सर्वमीशोऽसौ महादेवः परं पदम्

സകലവും വിഷ്ണുവിന്റെ തന്നെ സംഗ്രഹം; ഭാവവും അഭാവവും അവനാൽ വ്യാപ്തം. സത്-അസത് എല്ലാറ്റിന്റെയും ഈശ്വരൻ അവൻ; ആ മഹാദേവൻ തന്നെയാണ് പരമ പദം.

Verse 71

भवजलधिगतानां द्वन्द्ववाताहतानां सुतदुहितृकलत्रत्राणभारार्दितानाम् । विषमविषयतोये मज्जतामप्लवानां भवति शरणमेको विष्णुपोतो नराणाम्

സംസാരസമുദ്രത്തിൽ വീണു, ദ്വന്ദ്വവാതങ്ങളിൽ അടിയേറ്റ്, പുത്ര-പുത്രി-ഭാര്യയുടെ രക്ഷാഭാരത്തിൽ നൊന്ത്—വിഷയങ്ങളെന്ന അപകടജലത്തിൽ തോണിയില്ലാതെ മുങ്ങുന്ന മനുഷ്യർക്കു ഏക ശരണം: വിഷ്ണുവെന്ന തോണി.

Verse 193

अध्याय

അധ്യായം—ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ വിഭാഗം.