Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 21

क्षमाधनेषु क्षितिरूपमग्र्यं शीघ्रो बलवत्सु वायुः । मनुष्यरूपं तव राजवेषो मूढेषु सर्वेश्वर पादपोऽसि

kṣamādhaneṣu kṣitirūpamagryaṃ śīghro balavatsu vāyuḥ | manuṣyarūpaṃ tava rājaveṣo mūḍheṣu sarveśvara pādapo'si

ഹേ സർവേശ്വരാ! ക്ഷമാധനരിൽ നീ ഭൂമിയുടെ ശ്രേഷ്ഠരൂപം—അചല ധൈര്യം; ബലവാന്മാരിലും ശീഘ്രഗാമികളിലും നീ വായുരൂപം—വേഗത്തിന്റെ ശക്തി. മനുഷ്യരൂപത്തിൽ നീ രാജവേഷം ധരിക്കുന്നു; മൂഢർക്കായി നീ വൃക്ഷംപോലെ—മൗനവും അചലതയും കൊണ്ട്—അവരുടെ അജ്ഞാനം സഹിക്കുന്നു.

क्षमाधनेषुamong treasures of forbearance
क्षमाधनेषु:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootक्षमा + धन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष (क्षमायाः धनानि/क्षमाधनानि)
क्षितिरूपम्the form of the earth
क्षितिरूपम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षिति + रूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (क्षितेः रूपम्)
अग्र्यम्the foremost
अग्र्यम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअग्र्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
शीघ्रःswift
शीघ्रः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशीघ्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
बलवत्सुamong the strong
बलवत्सु:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootबलवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण
वायुःwind
वायुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
मनुष्यरूपम्human form
मनुष्यरूपम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमनुष्य + रूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (मनुष्यस्य रूपम्)
तवyour
तव:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
राजवेषःroyal guise
राजवेषः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootराज + वेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (राज्ञः वेषः)
मूढेषुamong the deluded
मूढेषु:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootमूढ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (substantive use)
सर्वेश्वरO Lord of all
सर्वेश्वर:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसर्व + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (सर्वेषाम् ईश्वरः)
पादपःa tree
पादपः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपादप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
असिyou are
असि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), मध्यम-पुरुष (2nd), एकवचन; परस्मैपद

A devotee/sage praising the Supreme Lord (Viṣṇu/Nārāyaṇa) in Revā Khaṇḍa context

Tirtha: Revā (Narmadā)

Type: kshetra

Scene: Fourfold allegory: Earth goddess steady and patient; Vāyu as swift figure; the Lord in regal human attire; and a great tree standing unmoved while confused beings bustle around it.

S
Sarveśvara
V
Vāyu
K
Kṣiti (Earth)

FAQs

The Lord pervades virtues and powers: patience becomes His earth-like steadiness, strength becomes His wind-like swiftness, and even ignorance is endured under His unmoving support.

The setting is the Revā (Narmadā) sacred region in the Revā Khaṇḍa of the Āvantya Khaṇḍa, though this verse itself is a universal hymn rather than a single-tīrtha description.

No direct rite is prescribed here; it functions as a stuti (praise) supporting devotion and contemplation.