Rig Veda 3.34.2: Mandala 3, Sukta 34, Mantra 2

Sukta 3.34

Rishi: Viśvāmitra Gāthina

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

मखस्य ते तविषस्य प्र जूतिमियर्मि वाचममृताय भूषन् । इन्द्र क्षितीनामसि मानुषीणां विशां दैवीनामुत पूर्वयावा ॥

Transliteration

makhásya te taviṣásya prá jū́tim íyarmi vā́cam amṛ́tāya bhū́ṣan | índra kṣitī́nām asi mā́nuṣīṇāṃ viśā́ṃ daivī́nām utá pū́rva-yāvā ||

Translation

നിന്റെ മഖ (യജ്ഞതേജസ്)വും തവിഷ (പരാക്രമ)വും ഉള്ള പ്രജൂതിം (പ്രേരിത വേഗം) ഞാൻ മുന്നോട്ടുയർത്തുന്നു; അമൃതത്വത്തിനായി വാച് (വാണി)യെ അലങ്കരിക്കുന്നു. ഹേ ഇന്ദ്ര, നീ മാനുഷീ ക്ഷിതീ (മാനവ വാസസ്ഥലങ്ങൾ)ക്കും ദൈവീ വിശാം (ദിവ്യ ജനസമൂഹങ്ങൾ)ക്കും അധിപൻ; നീ പൂർവയാവാ—മുന്നിൽ നടന്ന് വഴി കാണിക്കുന്നവൻ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• मखस्य: of the sacrifice/rite
• मखस्य: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: मख (प्रातिपदिक)

• ते: of you/your
• ते: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• तविषस्य: of (your) might/strength
• तविषस्य: सम्बन्ध
• Type: Noun/Adjective
• Root: तविष (प्रातिपदिक)

• प्र: forth, forward
• प्र: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/निपात)

• जूतिम्: impulse, speed, driving force
• जूतिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: जूति (प्रातिपदिक; √जु/जव् ‘to hasten’ से)

• ईयर्मि: I set in motion / I raise
• ईयर्मि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √ईर् (ईरयति/ईरते) ‘to set in motion, raise, impel’

• वाचम्: speech, utterance
• वाचम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)

• अमृताय: for immortality / for the immortal (state)
• अमृताय: सम्प्रदान
• Type: Noun/Adjective
• Root: अमृत (प्रातिपदिक)

• भूषन्: adorn!, make (it) splendid!, favor!
• भूषन्: क्रिया (आह्वान/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: √भूष् ‘to adorn, make splendid, prepare’ (धातु)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun (proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• क्षितीनाम्: of the peoples/dwellings
• क्षितीनाम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: क्षिति (प्रातिपदिक)

• असि: you are
• असि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √अस् ‘to be’

• मानुषीणाम्: of the human (peoples)
• मानुषीणाम्: सम्बन्ध (क्षिति-विशेषण)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: मानुषी (प्रातिपदिक; ‘human’ स्त्री-रूप)

• विशाम्: of the clans/settlements
• विशाम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: विश् (प्रातिपदिक)

• दैवीनाम्: of the divine (clans)
• दैवीनाम्: सम्बन्ध (विश्-विशेषण)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: दैवी (प्रातिपदिक; ‘divine’ स्त्री-रूप)

• उत: and, also
• उत: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: उत (निपात)

• पूर्वयावा: going before, leading, ancient/foremost-goer
• पूर्वयावा: कर्तृ-सम्बन्ध (विशेषण)
• Type: Adjective (epithet)
• Root: पूर्व-यावन् (बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास; प्रातिपदिक)