HomeRig VedaMandala 3Sukta 34Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 3.34

Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

मखस्य ते तविषस्य प्र जूतिमियर्मि वाचममृताय भूषन् । इन्द्र क्षितीनामसि मानुषीणां विशां दैवीनामुत पूर्वयावा ॥

म॒खस्य॑ ते तवि॒षस्य॒ प्र जू॒तिमिय॑र्मि॒ वाच॑म॒मृता॑य॒ भूष॑न् । इन्द्र॑ क्षिती॒नाम॑सि॒ मानु॑षीणां वि॒शां दैवी॑नामु॒त पू॑र्व॒यावा॑ ॥

makhásya te taviṣásya prá jū́tim íyarmi vā́cam amṛ́tāya bhū́ṣan | índra kṣitī́nām asi mā́nuṣīṇāṃ viśā́ṃ daivī́nām utá pū́rva-yāvā ||

I raise forward the driving speed of your might, adorning the word for immortality. O Indra, you are the lord of the human habitations and of the divine peoples; you go first, leading the way.

म॒खस्य॑ । ते॒ । त॒वि॒षस्य॑ । प्र । जू॒तिम् । इय॑र्मि । वाच॑म् । अ॒मृता॑य । भूष॑न् । इन्द्र॑ । क्षि॒ती॒नाम् । अ॒सि॒ । मानु॑षीणाम् । वि॒शाम् । दैवी॑नाम् । उ॒त । पू॒र्व॒ऽयावा॑ ॥मखस्य । ते । तविषस्य । प्र । जूतिम् । इयर्मि । वाचम् । अमृताय । भूषन् । इन्द्र । क्षितीनाम् । असि । मानुषीणाम् । विशाम् । दैवीनाम् । उत । पूर्वयावा ॥makhasya | te | taviṣasya | pra | jūtim | iyarmi | vācam | amṛtāya | bhūṣan | indra | kṣitīnām | asi | mānuṣīṇām | viśām | daivīnām | uta | pūrva-yāvā

मखस्यof the sacrifice/rite
मखस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootमख (प्रातिपदिक)
तेof you/your
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तविषस्यof (your) might/strength
तविषस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun/Adjective
Rootतविष (प्रातिपदिक)
प्रforth, forward
प्र:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
जूतिम्impulse, speed, driving force
जूतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootजूति (प्रातिपदिक; √जु/जव् ‘to hasten’ से)
ईयर्मिI set in motion / I raise
ईयर्मि:
क्रिया
TypeVerb
Root√ईर् (ईरयति/ईरते) ‘to set in motion, raise, impel’
वाचम्speech, utterance
वाचम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
अमृतायfor immortality / for the immortal (state)
अमृताय:
सम्प्रदान
TypeNoun/Adjective
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
भूषन्adorn!, make (it) splendid!, favor!
भूषन्:
क्रिया (आह्वान/आज्ञा)
TypeVerb
Root√भूष् ‘to adorn, make splendid, prepare’ (धातु)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
क्षितीनाम्of the peoples/dwellings
क्षितीनाम्:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootक्षिति (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
क्रिया
TypeVerb
Root√अस् ‘to be’
मानुषीणाम्of the human (peoples)
मानुषीणाम्:
सम्बन्ध (क्षिति-विशेषण)
TypeAdjective (used substantively)
Rootमानुषी (प्रातिपदिक; ‘human’ स्त्री-रूप)
विशाम्of the clans/settlements
विशाम्:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक)
दैवीनाम्of the divine (clans)
दैवीनाम्:
सम्बन्ध (विश्-विशेषण)
TypeAdjective (used substantively)
Rootदैवी (प्रातिपदिक; ‘divine’ स्त्री-रूप)
उतand, also
उत:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
पूर्वयावाgoing before, leading, ancient/foremost-goer
पूर्वयावा:
कर्तृ-सम्बन्ध (विशेषण)
TypeAdjective (epithet)
Rootपूर्व-यावन् (बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास; प्रातिपदिक)