
Sukta 10.164
Traditionally attributed within RV 10.164 to an Atharvaṇic/Āṅgirasa milieu (exact rishi varies by tradition)
Manas-pati (Lord of Mind); with explicit counter-force to Nirṛti
Triṣṭubh (probable; confirm by scan)
ഋഗ്വേദം 10.164 ഒരു അപായനിവാരണവും പ്രായശ്ചിത്തപരവുമായ സൂക്തമാണ്. ഇത് മനസ്സിനെ നിരൃതിയിലേക്കുള്ള (ക്ഷയം, നാശം, ദൗർഭാഗ്യം) വഴിയിൽ നിന്ന് തിരിച്ചു, ജീവൻ, വിശാലത, മംഗളദിശ എന്നിവയിലേക്കുള്ള ബോധത്തെ പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നു. ജാഗരണത്തിലോ നിദ്രയിലോ—ഭയം, ശാപം, അല്ലെങ്കിൽ തെറ്റായ ഉദ്ദേശ്യം മൂലം—ചെയ്ത പിഴവുകൾ ശുദ്ധീകരണശക്തികൾ (പ്രത്യേകിച്ച് അഗ്നി) നീക്കണമെന്നു പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു; യജമാനനിൽ നിന്ന് ദുഷ്ടസങ്കൽപ്പം അകറ്റി മറ്റിടത്തേക്ക് മാറ്റി, കർമ്മത്തെ സംരക്ഷണത്തോടെ സമാപിപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 1
अपेहि मनसस्पतेऽप क्राम परश्चर । परो निॠत्या आ चक्ष्व बहुधा जीवतो मनः ॥
ഹേ മനസസ്പതി, അകന്നു പോവുക; പിന്മാറി അതീതമായി ദൂരെയായി സഞ്ചരിക്ക. നിരൃതി (വിനാശം) യിൽ നിന്നു ദൃഷ്ടി തിരിക്ക; ജീവിക്കുന്നവരുടെ മനസ്സ് പല ദിക്കുകളിലേക്കും വിശാലമായി ദർശിക്കട്ടെ.
Mantra 2
भद्रं वै वरं वृणते भद्रं युञ्जन्ति दक्षिणम् । भद्रं वैवस्वते चक्षुर्बहुत्रा जीवतो मनः ॥
അവർ നിശ്ചയമായും ഭദ്രമായ ശ്രേഷ്ഠത്തെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു; ഭദ്രത്തിനായി വലതുഭാഗത്തെ ശക്തി (ദക്ഷിണം) യെ യോജിപ്പിക്കുന്നു. വൈവസ്വതന്റെ ലോകത്തിൽ ദർശനം ശുഭം; പല ഇടങ്ങളിലും ജീവിക്കുന്നവരുടെ മനസ്സ് വിശാലവും സന്തോഷകരവും ആയ ദൃഷ്ടി നേടട്ടെ.
Mantra 3
यदाशसा निःशसाभिशसोपारिम जाग्रतो यत्स्वपन्तः । अग्निर्विश्वान्यप दुष्कृतान्यजुष्टान्यारे अस्मद्दधातु ॥
ആശയാലോ നിരാശയാലോ, ശാപത്താലോ പ്രതിശാപത്താലോ—ജാഗരത്തിലോ നിദ്രയിലോ—ഞങ്ങൾ ഏതിലൂടെ സമീപിച്ചിട്ടുണ്ടോ; അഗ്നി എല്ലാ ദുഷ്കൃത്യങ്ങളെയും, ദേവന്മാർക്ക് അപ്രിയമായ എല്ലാറ്റിനെയും, ഞങ്ങളിൽ നിന്ന് ദൂരെയാക്കി വെക്കട്ടെ.
Mantra 4
यदिन्द्र ब्रह्मणस्पतेऽभिद्रोहं चरामसि । प्रचेता न आङ्गिरसो द्विषतां पात्वंहसः ॥
ഹേ ഇന്ദ്രാ, ഹേ ബ്രഹ്മണസ്പതേ (പവിത്രവാണിയുടെ അധിപതേ), ഞങ്ങൾ വൈരത്താലോ ദ്രോഹത്താലോ നടന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, മുൻജ്ഞാനിയായ ആംഗിരസൻ ശത്രുക്കളിൽ നിന്നുയരുന്ന പാപത്തിലും ദുരിതത്തിലും നിന്ന് ഞങ്ങളെ കാത്തുകൊള്ളട്ടെ.
Mantra 5
अजैष्माद्यासनाम चाभूमानागसो वयम् । जाग्रत्स्वप्नः संकल्पः पापो यं द्विष्मस्तं स ऋच्छतु यो नो द्वेष्टि तमृच्छतु ॥
ഇന്ന് ഞങ്ങൾ ജയിച്ചു; ഞങ്ങൾ സിദ്ധി പ്രാപിച്ചു, കുറ്റരഹിതരായി. ജാഗ്രതയിലും സ്വപ്നത്തിലും ജനിക്കുന്ന പാപസങ്കൽപ്പം—അത് ഞങ്ങൾ ദ്വേഷിക്കുന്നവനിലേക്കു പോകട്ടെ; ഞങ്ങളെ ദ്വേഷിക്കുന്നവനിലേക്കും അതേ പോകട്ടെ.
Manas-pati means “Lord of the mind.” In this hymn he is invoked to pull the mind away from destructive, inauspicious fixation (Nirṛti) and to restore clear, life-oriented perception.
It treats both states as sources of impurity or error—bad intentions, fear, or curse-effects can arise in waking or in dreams. The hymn asks that all such faults be purified and driven far away.
Its main intent is protection and expiation for the reciter. The final verse uses a warding formula—sending “evil intention” away from oneself—typical of apotropaic ritual language rather than a general ethic of aggression.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.