Sukta 164
Sukta 10.164
Traditionally attributed within RV 10.164 to an Atharvaṇic/Āṅgirasa milieu (exact rishi varies by tradition)
Manas-pati (Lord of Mind); with explicit counter-force to Nirṛti
Triṣṭubh (probable; confirm by scan)
ಋಗ್ವೇದ 10.164 ಒಂದು ಅಪಾಯನಿವಾರಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಾತ್ಮಕ ಸೂಕ್ತ. ಇದು ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿರೃತಿಯ (ಕ್ಷಯ, ವಿನಾಶ, ದುರ್ಭಾಗ್ಯ) ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುವುದರಿಂದ ತಿರುಗಿಸಿ, ಜೀವ, ವಿಸ್ತಾರ ಮತ್ತು ಮಂಗಳಕರ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಜಾಗರಣದಲ್ಲಾಗಲಿ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಾಗಲಿ—ಭಯದಿಂದ, ಶಾಪದಿಂದ, ಅಥವಾ ತಪ್ಪು ಉದ್ದೇಶದಿಂದ—ಮಾಡಿದ ದೋಷಗಳು ಶುದ್ಧೀಕರಣಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ) ನಿವಾರಣೆಯಾಗಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತದೆ; ಯಜಮಾನನಿಂದ ದುಷ್ಟಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ದೂರಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿ, ವಿಧಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ.
Mantras
Mantra 1
अपेहि मनसस्पतेऽप क्राम परश्चर । परो निॠत्या आ चक्ष्व बहुधा जीवतो मनः ॥
ಹೇ ಮನಸಸ್ಪತಿ, ದೂರ ಸರಿದುಹೋಗು; ಹಿಂದೆ ಸರಿದು ಇನ್ನೂ ಪರವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸು. ನಿರೃತಿ (ವಿನಾಶ) ಯಿಂದ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸು; ಜೀವಂತರ ಮನಸ್ಸು ಅನೇಕ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾಗಿ ನೋಡುವಂತೆ ಮಾಡು.
Mantra 2
भद्रं वै वरं वृणते भद्रं युञ्जन्ति दक्षिणम् । भद्रं वैवस्वते चक्षुर्बहुत्रा जीवतो मनः ॥
ಅವರು ನಿಜಕ್ಕೂ ಭದ್ರವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠವನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಭದ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಬಲಭಾಗದ ಶಕ್ತಿ (ದಕ್ಷಿಣ) ಯನ್ನು ಯೋಕ್ತಾರೆ. ವೈವಸ್ವತದ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ದೃಷ್ಟಿ ಶುಭ; ಅನೇಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಂತರ ಮನಸ್ಸು ವಿಶಾಲವೂ ಸುಖಕರವೂ ಆದ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ.
Mantra 3
यदाशसा निःशसाभिशसोपारिम जाग्रतो यत्स्वपन्तः । अग्निर्विश्वान्यप दुष्कृतान्यजुष्टान्यारे अस्मद्दधातु ॥
ಆಶೆಯಿಂದಾಗಲಿ ನಿರಾಶೆಯಿಂದಾಗಲಿ, ಶಾಪದಿಂದಾಗಲಿ ಪ್ರತಿಶಾಪದಿಂದಾಗಲಿ—ಜಾಗರದಲ್ಲಾಗಲಿ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಾಗಲಿ—ನಾವು ಯಾವುದರಿಂದ ಸಮೀಪಿಸಿದ್ದೇವೋ; ಅಗ್ನಿ ಎಲ್ಲಾ ದುಷ್ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು, ದೇವರಿಗೆ ಅಪ್ರಿಯವಾದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ, ನಮ್ಮಿಂದ ಬಹುದೂರ ಇಡಲಿ.
Mantra 4
यदिन्द्र ब्रह्मणस्पतेऽभिद्रोहं चरामसि । प्रचेता न आङ्गिरसो द्विषतां पात्वंहसः ॥
ಓ ಇಂದ್ರ, ಓ ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ಪತಿ (ಪವಿತ್ರ ವಾಣಿಯ ಅಧಿಪತಿ), ನಾವು ವೈರವೋ ದ್ರೋಹವೋ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನಡೆದಿದ್ದರೆ, ಪೂರ್ವಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಆಂಗಿರಸನು ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಪಾಪವೂ ಸಂಕಟವೂ ಇವುಗಳಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಪಾಡಲಿ.
Mantra 5
अजैष्माद्यासनाम चाभूमानागसो वयम् । जाग्रत्स्वप्नः संकल्पः पापो यं द्विष्मस्तं स ऋच्छतु यो नो द्वेष्टि तमृच्छतु ॥
ಇಂದು ನಾವು ಜಯಿಸಿದ್ದೇವೆ; ನಾವು ಸಾಧನೆ ಪಡೆದು ನಿರ್ದೋಷರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಜಾಗೃತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿಯೂ ಹುಟ್ಟುವ ಪಾಪಸಂಕಲ್ಪ—ಅದು ನಾವು ದ್ವೇಷಿಸುವವನಿಗೆ ತಲುಪಲಿ; ಮತ್ತು ನಮ್ಮನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವವನಿಗೇ ತಲುಪಲಿ.
Frequently Asked Questions
Manas-pati means “Lord of the mind.” In this hymn he is invoked to pull the mind away from destructive, inauspicious fixation (Nirṛti) and to restore clear, life-oriented perception.
It treats both states as sources of impurity or error—bad intentions, fear, or curse-effects can arise in waking or in dreams. The hymn asks that all such faults be purified and driven far away.
Its main intent is protection and expiation for the reciter. The final verse uses a warding formula—sending “evil intention” away from oneself—typical of apotropaic ritual language rather than a general ethic of aggression.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.