Sarga 51
धूम्राक्षप्रेषणम् (The Dispatch of Dhūmrākṣa)
युद्धकाण्ड
ഈ 51-ാം സർഗത്തിൽ ലങ്കയിലെ ആജ്ഞാസംവിധാനത്തിൽ തന്ത്രപരവും മാനസികവുമായ ഒരു നിർണായക തിരിവ് രേഖപ്പെടുന്നു. വാനരന്മാരുടെ ഉല്ലാസഘോഷം കേട്ട് രാവണൻ അപ്രതീക്ഷിതമായ മറിവ് സംഭവിച്ചതായി അനുമാനിച്ച് നിരീക്ഷണത്തിന് ആജ്ഞ നൽകുന്നു. ഭീതിയിലായ രാക്ഷസർ മതിലുകളിൽ കയറി സുഗ്രീവന്റെ സംരക്ഷിത സൈന്യത്തെ കണ്ടു നിർണായക വിവരം ഉറപ്പിക്കുന്നു—ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ ഭയങ്കര ശരബന്ധനത്തിൽ കുടുങ്ങിയിരുന്ന രാമനും ലക്ഷ്മണനും ഇപ്പോൾ മോചിതർ; ആനകൾ കയറുകൾ പൊട്ടിച്ച് വിടുതൽ നേടുന്നതുപോലെ. ഭയം അടക്കി ദൂതർ നിയന്ത്രിത വാക്കുകളിൽ വാർത്ത അറിയിക്കുന്നു. അതോടെ രാവണന്റെ മനസ്സിൽ ആശങ്കയും ക്രോധവും വർധിക്കുന്നു; തന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ സുരക്ഷയെയും ആയുധങ്ങളുടെ ഫലപ്രാപ്തിയെയും കുറിച്ച് സംശയം ജനിക്കുന്നു. തുടർന്ന് അവൻ ധൂമ്രാക്ഷനെ വിളിച്ച് ഉടൻ പുറപ്പെട്ടു രാമനെയും വാനരസൈന്യത്തെയും ആക്രമിക്കണമെന്ന് കല്പിക്കുന്നു. വിവിധ ആയുധങ്ങൾ, രഥങ്ങൾ, കുതിരകൾ, ആനകൾ എന്നിവയോടെ സൈന്യം ഒരുങ്ങുന്നു. ധൂമ്രാക്ഷൻ സ്വർണാലങ്കൃതമായ, കഴുതകൾ കെട്ടിയ രഥത്തിൽ കയറി പടിഞ്ഞാറൻ കവാടത്തേക്ക് നീങ്ങുന്നു; അവിടെ ഹനുമാൻ നിലകൊള്ളുന്നു. വഴിയിൽ കഴുകുകൾ, രക്തസൂചനകൾ, പ്രതികൂല കാറ്റുകൾ, ഇരുട്ട്, ഭൂകമ്പം തുടങ്ങിയ അപശകുനങ്ങൾ മഹാവിപത്തിനെ സൂചിപ്പിച്ചാലും, അവൻ മുന്നേറി രാഘവൻ കാത്തിരിക്കുന്ന വിശാല വാനരസൈന്യത്തെ കാണുന്നു.
Shlokas
Verse 1
तेषांसुतुमुलंशब्दंवानराणांतरस्विनाम् ।नर्दतांराक्षसैस्सार्धंतदाशुश्रावरावणः ।।6.51.1।।
അപ്പോൾ രാവണൻ തന്റെ രാക്ഷസന്മാരോടൊപ്പം, ആ ശക്തിമാനായ വാനരന്മാർ രാക്ഷസന്മാരോടൊപ്പം മുഴക്കുന്ന അത്യന്തം തുമുലമായ ഗർജ്ജനശബ്ദം കേട്ടു.
Verse 2
स्निग्धगम्भीरनिर्घोषंश्रुत्वासनिनदंभृशम् ।सचिवानांततस्तेषांमध्येवचनमब्रवीत् ।।6.51.2।।
സ്നിഗ്ധവും ഗംഭീരവും മുഴങ്ങുന്ന അത്യുഗ്രമായ ആ നാദം കേട്ടപ്പോൾ, അവൻ തന്റെ മന്ത്രിമാരുടെ മദ്ധ്യേ വചനങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചു.
Verse 3
यथाऽसौसम्प्रहृष्टानांवानराणांसमुत्थितः ।बहूनांसुमहान्नादोमेघनामिवगर्जिताम् ।।6.51.3।।व्यक्तंसुमहतीप्रीतिरेतेषांनात्रसंशयः ।तथाहिविपुलैर्नादैश्चुक्षुभेवरुणालयः ।।6.51.4।।
ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞിരുന്ന അനവധി വാനരന്മാരിൽ നിന്നുയർന്ന അതിമഹാനാദം ഗർജ്ജിക്കുന്ന മേഘങ്ങളുടെ ഇടിമുഴക്കുപോലെ ഉയർന്നു; അതിനാൽ അവരുടെ പ്രീതി അത്യന്തം മഹത്തായതാണെന്ന് വ്യക്തം—ഇതിൽ സംശയമില്ല. അവരുടെ വിപുലമായ ഘോഷങ്ങളാൽ വരുണാലയമായ സമുദ്രം പോലും കലങ്ങി.
Verse 4
यथाऽसौसम्प्रहृष्टानांवानराणांसमुत्थितः ।बहूनांसुमहान्नादोमेघनामिवगर्जिताम् ।।6.51.3।।व्यक्तंसुमहतीप्रीतिरेतेषांनात्रसंशयः ।तथाहिविपुलैर्नादैश्चुक्षुभेवरुणालयः ।।6.51.4।।
അതിപ്രസന്നരായ വാനരന്മാരിൽ നിന്നു അനേകം സ്വരങ്ങളോടുകൂടിയ മഹാനാദം ഉയർന്നു—ഘനമേഘങ്ങളുടെ ഗർജ്ജനത്തെപ്പോലെ. അവരുടെ പ്രീതി അത്യന്തം മഹത്തായിരുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല. ആ പ്രബല നാദങ്ങളാൽ വരുണാലയമായ സമുദ്രവും ക്ഷുബ്ധമായി ഇളകി.
Verse 5
तौतुबद्धौशरैस्तीक्ष्णैर्भ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।अयंचसुमहान्नादशङ्कांजनयतीवमे ।।6.51.5।।
മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിട്ടും ആ സഹോദരന്മാരായ രാമനും ലക്ഷ്മണനും; എന്നാൽ ഈ അതിമഹത്തായ നാദം എനിക്ക് സംശയം ജനിപ്പിക്കുന്നു—അവർ ഇങ്ങനെ ആനന്ദിക്കുന്നതിന് എന്താണ് സംഭവിച്ചത്?
Verse 6
एतत्तुवचनंचोक्त्वामन्त्रिणोराक्षसेश्वरः ।उवाचनैरृतांस्तत्रसमीपपरिवर्तिनः ।।6.51.6।।
ഈ വാക്കുകൾ മന്ത്രിമാരോട് പറഞ്ഞ ശേഷം, രാക്ഷസാധിപൻ അവിടെ സമീപത്ത് സേവനത്തിനായി നിലകൊണ്ടിരുന്ന രാക്ഷസയോദ്ധാക്കളോട് സംസാരിച്ചു.
Verse 7
ज्ञायतांतूर्णमेतेषांसर्वेषांचवनचारिणाम् ।शोककालेसमुत्पन्नहर्षकारणमुत्थितम् ।।6.51.7।।
ദുഃഖത്തിനുള്ള സമയത്തുതന്നെ ഇവർക്ക് ഉദിച്ച ഈ ആനന്ദത്തിന്റെ കാരണമെന്തെന്നു, ഈ എല്ലാ വനചര വാനരന്മാരെക്കുറിച്ചും ഉടൻ കണ്ടെത്തുക.
Verse 8
तथोक्तास्तेनसम्भ्रान्ताःप्राकारमधिरुह्यच ।ददृशुःपालितांसेनांसुग्रीवेणमहात्मना ।।6.51.8।।तौचमुक्तौसुघोरेणशरबन्धेनराघवौ ।समुत्थितौमहाभागौविषेदुःप्रेक्ष्यराक्षसाः ।।6.51.9।।
അവൻ പറഞ്ഞതുപോലെ ആശങ്കിതരായ രാക്ഷസർ മതിലിന്റെ മുകളിലേക്ക് കയറി, മഹാത്മാവായ സുഗ്രീവൻ നന്നായി കാത്തുസൂക്ഷിച്ച സൈന്യത്തെ കണ്ടു.
Verse 9
तथोक्तास्तेनसम्भ्रान्ताःप्राकारमधिरुह्यच ।ददृशुःपालितांसेनांसुग्रीवेणमहात्मना ।।6.51.8।।तौचमुक्तौसुघोरेणशरबन्धेनराघवौ ।समुत्थितौमहाभागौविषेदुःप्रेक्ष्यराक्षसाः ।।6.51.9।।
അതിഭീകരമായ ശരബന്ധത്തിൽ നിന്ന് മോചിതരായ ആ രണ്ടു രാഘവർ വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റുനിന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, രാക്ഷസർ ആശങ്കയിൽ ആകുലപ്പെട്ടു.
Verse 10
सन्त्रस्तहृदयाःसर्वेप्राकारात् वरुह्यते ।विषण्णवदनाघोराराक्षसेन्द्रमुपस्थिता ।।6.51.10।।
ഭയത്താൽ വിറച്ച ഹൃദയങ്ങളോടെ ആ ഭീകരരാക്ഷസന്മാർ എല്ലാവരും മതിൽമുകളിൽ നിന്നിറങ്ങി, വിഷണ്ണമുഖങ്ങളോടെ രാക്ഷസേന്ദ്രനായ രാവണന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു ഹാജരായി.
Verse 11
तदप्रियंदीनमुखारावणस्यनिशाचराः ।कृत्स्नंनिवेदयामासुर्यथावद्वाक्यकोविदाः ।।6.51.11।।
അപ്പോൾ നിശാചരരായ രാക്ഷസർ ദീനമുഖരായി, വാക്കിൽ നിപുണരായിരുന്നിട്ടും, രാവണനോട് ആ അപ്രിയ വാർത്ത മുഴുവനും യഥാവിധി സമ്പൂർണ്ണമായി അറിയിച്ചു.
Verse 12
यौताविन्द्रजितायुद्धेभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।निबद्धौशरबन्धेननिष्प्रकम्पभुजौकृतौ ।।6.51.12।।विमुक्तौशरबन्धेनदृश्येतेतौरणाजिरे ।पाशानिवगजौछित्वागजेन्द्रसमविक्रमौ ।।6.51.13।।
“യുദ്ധത്തിൽ ഇന്ദ്രജിത് ശരബന്ധനത്തോടെ ബന്ധിച്ച് ഭുജങ്ങളെ നിഷ്പ്രകമ്പമായി അചലമാക്കിയ ആ രണ്ടു സഹോദരന്മാർ—ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും—ഇപ്പോൾ രണഭൂമിയിൽ ആ ശരബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തരായി ദൃശ്യരാകുന്നു. കയറുകൾ പൊട്ടിച്ച ആനകളെപ്പോലെ, ഗജേന്ദ്രസമമായ പരാക്രമത്തോടെ അവർ നിലകൊള്ളുന്നു.”
Verse 13
यौताविन्द्रजितायुद्धेभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।निबद्धौशरबन्धेननिष्प्रकम्पभुजौकृतौ ।।6.51.12।।विमुक्तौशरबन्धेनदृश्येतेतौरणाजिरे ।पाशानिवगजौछित्वागजेन्द्रसमविक्रमौ ।।6.51.13।।
“യുദ്ധത്തിൽ ഇന്ദ്രജിത് ശരബന്ധനത്തോടെ ബന്ധിച്ച് ഭുജങ്ങളെ നിഷ്പ്രകമ്പമായി അചലമാക്കിയ ആ രണ്ടു സഹോദരന്മാർ—ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും—ഇപ്പോൾ രണഭൂമിയിൽ ആ ശരബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തരായി ദൃശ്യരാകുന്നു. കയറുകൾ പൊട്ടിച്ച ആനകളെപ്പോലെ, ഗജേന്ദ്രസമമായ പരാക്രമത്തോടെ അവർ നിലകൊള്ളുന്നു.”
Verse 14
तच्छ्रुत्वावचनंतेषांराक्षसेन्द्रोमहाबलः ।चिन्तारोषसमाक्रान्तोविषण्णवदनोऽभवत् ।।6.51.14।।
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ മഹാബലനായ രാക്ഷസേന്ദ്രൻ രാവണൻ ചിന്തയും ക്രോധവും കൊണ്ട് ആകുലനായി; അവന്റെ മുഖം വിഷണ്ണമായി.
Verse 15
घोरैर्दत्तवरैर्भद्धौशरैराशीविषोपमैः ।अमोघैस्सूर्यसङ्काशैःप्रमथ्येन्द्रजितायुधि ।।6.51.15।।तदस्त्रबन्धमासाद्ययदिमुक्तौरिपूमम ।संशयस्थमिदंसर्वमनुपश्याम्यहंबलम् ।।6.51.16।।
ഇന്ദ്രജിത് യുദ്ധത്തിൽ ഭീകരവും വരദാനബലസമ്പന്നവും ആയ, ആശീവിഷസർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ വിഷമുള്ള, അമോഘവും സൂര്യസദൃശപ്രഭയുള്ള അമ്പുകളാൽ അവരെ ബന്ധിച്ച് കഠിനമായി അടക്കി.
Verse 16
घोरैर्दत्तवरैर्भद्धौशरैराशीविषोपमैः ।अमोघैस्सूर्यसङ्काशैःप्रमथ्येन्द्रजितायुधि ।।6.51.15।।तदस्त्रबन्धमासाद्ययदिमुक्तौरिपूमम ।संशयस्थमिदंसर्वमनुपश्याम्यहंबलम् ।।6.51.16।।
ആ അസ്ത്രബന്ധം ഏറ്റിട്ടും എന്റെ ശത്രുക്കൾ മോചിതരായെങ്കിൽ, എന്റെ മുഴുവൻ സൈന്യവും സംശയത്തിൽ നിൽക്കുന്നു; എല്ലാം അനിശ്ചിതമായി ഞാൻ കാണുന്നു.
Verse 17
निष्फलाःखलुसम्वृत्ताश्शराःवासुकितेजसः ।अदत्तंयैस्तुसङ्ग्रामेरिपूणांजीवितंमम ।।6.51.17।।
വാസുകിയെപ്പോലെ തേജസ്സുള്ള ആ അമ്പുകൾ സത്യത്തിൽ നിഷ്ഫലമായി; യുദ്ധത്തിൽ അവയാൽ എന്റെ ശത്രുക്കളുടെ ജീവൻ തന്നെ അപഹരിക്കപ്പെടേണ്ടതായിരുന്നു.
Verse 18
एवमुक्त्वातुसङ्क्रुद्धोनिश्श्वसन्नुरगोयथा ।अब्रवीद्रक्षसांमध्येधूम्राक्षंनामराक्षसम् ।।6.51.18।।
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് അവൻ ക്രോധിച്ചു; സർപ്പത്തെപ്പോലെ ഫുഫ്കരിച്ച്, രാക്ഷസന്മാരുടെ നടുവിൽ ധൂമ്രാക്ഷൻ എന്ന രാക്ഷസനോട് സംസാരിച്ചു.
Verse 19
बलेनमहतायुक्तोराक्षसैर्भीमविक्रमः ।त्वंवधायाभिनिर्याहिरामस्यसहवानरैः ।।6.51.19।।
‘ഭീകരപരാക്രമിയേ! മഹത്തായ രാക്ഷസസൈന്യത്തിന്റെ ബലത്തോടെ, വാനരന്മാരോടുകൂടിയ രാമനെ വധിക്കുവാൻ പുറപ്പെടുക.’
Verse 20
एवमुक्तस्तुधूम्राक्षोराक्षसेन्द्रेणधीमता ।कृत्वाप्रणामंसम्हृष्टोनिर्जगामनृपालयत् ।।6.51.20।।
ബുദ്ധിമാനായ രാക്ഷസേന്ദ്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ധൂമ്രാക്ഷൻ പ്രണാമം ചെയ്തു ഹർഷത്തോടെ രാജഭവനത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
Verse 21
अभिनिष्क्रम्यतदद्वारंबलाध्यक्षमुवाचह ।त्वरयस्वबलंतूर्णंकिंचिरेणयुयुत्सतः ।।6.51.21।।
ബുദ്ധിമാനായ രാക്ഷസേന്ദ്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ധൂമ്രാക്ഷൻ പ്രണാമം ചെയ്തു ഹർഷത്തോടെ രാജഭവനത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
Verse 22
धूम्राक्षवचनंश्रुत्वाबलाध्यक्षोबलानुगः ।बलमुद्योजयामासरावणस्याज्ञयाद्रुतम् ।।6.51.22।।
ധൂമ്രാക്ഷന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, മഹാസേനയുടെ അധിപനായ സേനാനായകൻ—സൈന്യത്തെ നയിക്കുന്നവൻ—രാവണന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഉടൻ സൈന്യത്തെ സജ്ജമാക്കി.
Verse 23
तेबद्धघण्टाबलिनोघोररूपानिशाचराः ।विगर्जमानास्सम्हृष्टाधूम्राक्षंपर्यवारयन् ।।6.51.23।।
ഘണ്ടകളുള്ള കെട്ടുകൾ ധരിച്ച, ബലവാന്മാരും ഭീകരരൂപികളുമായ ആ നിശാചര രാക്ഷസർ ഹർഷത്തോടെ ഗർജ്ജിച്ചു ധൂമ്രാക്ഷനെ ചുറ്റിനിന്നു.
Verse 24
विविधायुधहस्ताश्चशूलमुद्गरपाणयः ।गदाभिःपट्टसैर्दण्डैरायसैर्मुसलैर्भृशम् ।।6.51.24।।परिघैर्भिण्डिवालैश्चभल्लैप्रासै: परश्वथै: ।निर्ययूराक्षसादिभ्योनर्धन्तोजलदायथा ।।6.51.25।।
വിവിധായുധങ്ങൾ കൈകളിൽ ധരിച്ച്—ശൂലവും മുദ്ഗരവും, ഗദ, ഖഡ്ഗം, ദണ്ഡം, ഇരുമ്പുമുസലം, പരിഘം, ഭിണ്ഡിവാലം, ഭല്ലം, പ്രാസം, പരശു എന്നിവയുമായി—രാക്ഷസർ ഇടിമേഘങ്ങളെപ്പോലെ ഗർജ്ജിച്ചു പുറപ്പെട്ടു.
Verse 25
विविधायुधहस्ताश्चशूलमुद्गरपाणयः ।गदाभिःपट्टसैर्दण्डैरायसैर्मुसलैर्भृशम् ।।6.51.24।।परिघैर्भिण्डिवालैश्चभल्लैप्रासै: परश्वथै: ।निर्ययूराक्षसादिभ्योनर्धन्तोजलदायथा ।।6.51.25।।
മറ്റുചിലർ കവചധാരികളായി ധ്വജങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച രഥങ്ങളിൽ പുറപ്പെട്ടു; സ്വർണ്ണജാലം പതിപ്പിച്ച, വിചിത്രമുഖങ്ങളുള്ള കഴുതകൾ ചേർത്ത രഥങ്ങളായിരുന്നു അവ. അതിവേഗ കുതിരകളും മദോന്മത്ത ഗജങ്ങളും കൂടി, രാക്ഷസന്മാരിൽ വ്യാഘ്രന്മാരായ ആ നൈരൃതവീരർ യഥാർത്ഥ വ്യാഘ്രങ്ങളെപ്പോലെ സമീപിക്കാനരുതാത്തവരായി മുന്നേറി.
Verse 26
रथैःकवचिनस्त्वन्येध्वजैश्चसमलङ्कृतैः ।सुवर्णजालविहितैःखरैश्चविविधाननैः ।।6.51.26।।हयैःपरमशीघ्रैश्चगजैश्चैवमदोत्कटैः ।निर्ययुर्नैरृतव्याघ्राव्याघ्राइवदुरासदाः ।।6.51.27।।
മറ്റുചിലർ കവചധാരികളായി ധ്വജങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച രഥങ്ങളിൽ പുറപ്പെട്ടു; സ്വർണ്ണജാലം പതിപ്പിച്ച, വിചിത്രമുഖങ്ങളുള്ള കഴുതകൾ ചേർത്ത രഥങ്ങളായിരുന്നു അവ. അതിവേഗ കുതിരകളും മദോന്മത്ത ഗജങ്ങളും കൂടി, രാക്ഷസന്മാരിൽ വ്യാഘ്രന്മാരായ ആ നൈരൃതവീരർ യഥാർത്ഥ വ്യാഘ്രങ്ങളെപ്പോലെ സമീപിക്കാനരുതാത്തവരായി മുന്നേറി.
Verse 27
रथैःकवचिनस्त्वन्येध्वजैश्चसमलङ्कृतैः ।सुवर्णजालविहितैःखरैश्चविविधाननैः ।।6.51.26।।हयैःपरमशीघ्रैश्चगजैश्चैवमदोत्कटैः ।निर्ययुर्नैरृतव्याघ्राव्याघ्राइवदुरासदाः ।।6.51.27।।
അപ്പോൾ മഹാവീരനായ ധൂമ്രാക്ഷൻ രാക്ഷസന്മാർ ചുറ്റിനിന്നിരിക്കെ, ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പടിഞ്ഞാറൻ കവാടത്തേക്കു പുറപ്പെട്ടു—അവിടെ വാനരസേനയുടെ യൂഥപനായ ഹനുമാൻ കാവലായി നിന്നിരുന്നു.
Verse 28
वृकसिंहमुखैर्युक्तंखरैःकनकभूषणै: ।आरुरोहरथंदिव्यंधूम्राक्षःखरनिस्स्वनः ।।6.51.28।।
കഴുതയുടെ കർക്കശ നാദംപോലെയുള്ള ശബ്ദമുള്ള ധൂമ്രാക്ഷൻ, വൃക്ക-സിംഹമുഖങ്ങളായി രൂപപ്പെടുത്തിയതും സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചതുമായ കഴുതകൾ ചേർത്ത ദിവ്യരഥത്തിൽ കയറി.
Verse 29
सनिर्यातोमहावीर्योधूम्राक्षोराक्षसैर्वृतः ।प्रहसन्पश्चिमद्वारंहनुमान्यत्रयूथपः ।।6.51.29।।
അപ്പോൾ മഹാവീരനായ ധൂമ്രാക്ഷൻ രാക്ഷസന്മാർ ചുറ്റിനിന്നിരിക്കെ, ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പടിഞ്ഞാറൻ കവാടത്തേക്കു പുറപ്പെട്ടു—അവിടെ വാനരസേനയുടെ യൂഥപനായ ഹനുമാൻ കാവലായി നിന്നിരുന്നു.
Verse 30
रथप्रवरमास्थायखरयुक्तंखरस्वनम् ।प्रयान्तंतुमहाघोरंराक्षसंभीमदर्शनम् ।।6.51.30।।अन्तरिक्षगताःघोराशकुनाःप्रत्यषेधयन् ।
കഴുതകൾ ചേർത്തതും അവരുടെ നാദം മുഴങ്ങുന്നതുമായ ശ്രേഷ്ഠരഥം കയറി, ഭയങ്കരനും ഭീമദർശനനും ആയ രാക്ഷസൻ പുറപ്പെടുമ്പോൾ, ആകാശത്തിൽ ഭീകര പക്ഷികൾ അപശകുനമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു അവന്റെ വഴിയെ തടഞ്ഞു.
Verse 31
रथशीर्षेमहान्भीमोगृध्रश्चनिपपातह ।।6.51.31।।ध्वजाग्रेग्रथिताश्चैवनिपेतुःकुणपाशनाः ।
രഥത്തിന്റെ മുകളിലെ ശിരോഭാഗത്ത് മഹത്തും ഭീകരവുമായ ഒരു കഴുകൻ പതിച്ചു. പതാകയുടെ അഗ്രത്തിൽ കുടുങ്ങിയിരുന്ന ശവഭക്ഷികളായ അശുചി പക്ഷികളും താഴെ വീണു—രാക്ഷസർക്കു അപശകുനചിഹ്നമായി.
Verse 32
रुधिरार्द्रोमहान् श्वेतःकबन्धःपतितोभुवि ।।6.51.32।।विस्वरंचोत्सृजन्नादंधूम्राक्षस्यसमीपतः ।ववर्षरुधिरंदेवस्सञ्चचालचमेदिनी ।।6.51.33।।
രക്തത്തിൽ നനഞ്ഞ മഹത്തായ വെളുത്ത കബന്ധം—തലരഹിതമായ ധടം—ധൂമ്രാക്ഷന്റെ സമീപത്ത് ഭൂമിയിൽ വീണു; അസ്വരവും കർക്കശവുമായ ഒരു നാദം പുറപ്പെടുവിച്ചു—മറ്റൊരു ഭയാനക അപശകുനം.
Verse 33
रुधिरार्द्रोमहान् श्वेतःकबन्धःपतितोभुवि ।।6.51.32।।विस्वरंचोत्सृजन्नादंधूम्राक्षस्यसमीपतः ।ववर्षरुधिरंदेवस्सञ्चचालचमेदिनी ।।6.51.33।।
ദേവതുല്യമായ ആകാശം തന്നെ രക്തം മഴയായി പെയ്തതുപോലെ, ഭൂമിയും വിറച്ചു—അധർമ്മത്തിനു പിന്നാലെ വരുന്ന പതനത്തെ അറിയിക്കുന്ന അപശകുനം.
Verse 34
प्रतिलोमंवनौवायुर्निर्घातसमनिस्वनः ।तिमिरौघवृतास्तत्रदिशश्चनचकाशिरे ।।6.51.34।।
പ്രതികൂലമായി കാറ്റ് വീശി, ഇടിമുഴക്കുപോലെ ഗർജിച്ചു; അവിടെ ഇരുട്ടിന്റെ ഘനസമൂഹം ദിക്കുകളെ മൂടി, ദിശകൾ തിരിച്ചറിയാനാകാതെ പോയി.
Verse 35
सतूत्पातांस्तदादृष्टवाराक्षसानांभयावहान् ।प्रादुर्भूतान्सुघोरांश्चधूम्राक्षोव्यथितोऽभवत् ।।6.51.35।।मुमुहूराक्षसाःसर्वेधूम्राक्षस्यपुरस्सराः ।
അപ്പോൾ രാക്ഷസർക്കു ഭയം വിതയ്ക്കുന്ന അതിഭീകര അപശകുനങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതു കണ്ടു ധൂമ്രാക്ഷൻ വിറച്ചു; അവന്റെ മുൻപിൽ നീങ്ങുന്ന എല്ലാ രാക്ഷസരും മൂർഛിച്ചു വീണു.
Verse 36
ततःसुभीमोबहुभिर्निशाचरैर्वृतोऽभिनिष्क्रम्यरणोत्सुकोबली ।ददर्शतांराघवबाहुपालितांमहौघकल्पांबहुवानरींचमूम् ।।6.51.36।।
പിന്നീട് അത്യന്തം ഭീകരനും ബലവാനുമായ അവൻ, അനേകം നിശാചരന്മാർ ചുറ്റിനിന്ന്, യുദ്ധോത്സുകനായി പുറപ്പെട്ടു; രാഘവന്റെ ഭുജബലം കാവലായ, പ്രളയകാല മഹാപ്രവാഹംപോലെ തോന്നുന്ന അനേകം വാനരന്മാരുടെ വിശാല സൈന്യത്തെ അവൻ കണ്ടു.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Rāvaṇa’s decision-making under destabilizing intelligence: upon learning that Indrajit’s seemingly unfailing arrow-bondage has failed, he shifts from uncertainty to punitive escalation by ordering Dhūmrākṣa to launch an immediate attack, illustrating crisis leadership driven by fear and anger.
The chapter emphasizes that apparent invincibility (boon-backed weapons and prior victories) is contingent; overreliance on force without moral steadiness produces strategic anxiety. Conversely, recovery and collective morale (Vanara rejoicing) function as a decisive, non-material battlefield advantage.
Laṅkā’s defensive architecture (the prākāra/ramparts) and the western gate (paścima-dvāra) are central, functioning as surveillance and deployment nodes; the omen-filled sky and trembling earth are framed as culturally legible signals (utpāta) marking a doomed sortie.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.