Previous Verse
Next Verse

Shloka 27

धूम्राक्षप्रेषणम्

The Dispatch of Dhūmrākṣa

रथैःकवचिनस्त्वन्येध्वजैश्चसमलङ्कृतैः ।सुवर्णजालविहितैःखरैश्चविविधाननैः ।।6.51.26।।हयैःपरमशीघ्रैश्चगजैश्चैवमदोत्कटैः ।निर्ययुर्नैरृतव्याघ्राव्याघ्राइवदुरासदाः ।।6.51.27।।

sa niryāto mahā-vīryo dhūmrākṣo rākṣasair vṛtaḥ |

prahasan paścima-dvāraṃ hanumān yatra yūthapaḥ ||6.51.29||

അപ്പോൾ മഹാവീരനായ ധൂമ്രാക്ഷൻ രാക്ഷസന്മാർ ചുറ്റിനിന്നിരിക്കെ, ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പടിഞ്ഞാറൻ കവാടത്തേക്കു പുറപ്പെട്ടു—അവിടെ വാനരസേനയുടെ യൂഥപനായ ഹനുമാൻ കാവലായി നിന്നിരുന്നു.

सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
निर्यातःhaving set out
निर्यातः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootनिर्+या (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘gone out/set forth’
महावीर्यःof great valor
महावीर्यः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक) + वीर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (महत् वीर्यं यस्य)
धूम्राक्षःDhumraksha
धूम्राक्षः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधूम्राक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
राक्षसैःby/with rakshasas
राक्षसैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
वृतःsurrounded
वृतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवृ (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘surrounded’
प्रहसन्laughing
प्रहसन्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootप्र+हस् (धातु)
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ), प्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग; ‘laughing’
पश्चिम-द्वारम्the western gate
पश्चिम-द्वारम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपश्चिम (प्रातिपदिक) + द्वार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (पश्चिमं द्वारम्)
हनुमान्Hanuman
हनुमान्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootहनुमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
यत्रwhere
यत्र:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (relative adverb: where)
यूथपःtroop-leader
यूथपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयूथप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

And others collected together holding shields, fearless like tigers, frightful in appearance, mounted on fast horses, chariots yoked to donkeys of different kinds covered with gold mesh, on maddened elephants Set out.

D
Dhūmrākṣa
H
Hanumān
W
Western gate (paścima-dvāra)
R
Rākṣasas

FAQs

The verse contrasts arrogance (mocking laughter before battle) with steadfast duty (Hanumān guarding his post); dharma favors vigilant protection and humility over pride.

Dhumrākṣa leads a sortie toward the western gate of Laṅkā, where Hanumān is stationed.

Hanumān’s vigilance and steadfast responsibility as a commander (yūthapa), implicitly set against Dhumrākṣa’s overconfidence.