Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

धूम्राक्षप्रेषणम्

The Dispatch of Dhūmrākṣa

यथाऽसौसम्प्रहृष्टानांवानराणांसमुत्थितः ।बहूनांसुमहान्नादोमेघनामिवगर्जिताम् ।।6.51.3।।व्यक्तंसुमहतीप्रीतिरेतेषांनात्रसंशयः ।तथाहिविपुलैर्नादैश्चुक्षुभेवरुणालयः ।।6.51.4।।

yathā 'sau samprahṛṣṭānāṃ vānarāṇāṃ samutthitaḥ |

bahūnāṃ sumahān nādo meghānām iva garjitām ||6.51.3||

vyaktaṃ sumahatī prītir eteṣāṃ nātra saṃśayaḥ |

tathā hi vipulair nādaiś cukṣubhe varuṇālayaḥ ||6.51.4||

ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞിരുന്ന അനവധി വാനരന്മാരിൽ നിന്നുയർന്ന അതിമഹാനാദം ഗർജ്ജിക്കുന്ന മേഘങ്ങളുടെ ഇടിമുഴക്കുപോലെ ഉയർന്നു; അതിനാൽ അവരുടെ പ്രീതി അത്യന്തം മഹത്തായതാണെന്ന് വ്യക്തം—ഇതിൽ സംശയമില്ല. അവരുടെ വിപുലമായ ഘോഷങ്ങളാൽ വരു‍ണാലയമായ സമുദ്രം പോലും കലങ്ങി.

यथाjust as
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable), उपमान/प्रकारवाचक (comparative/manner)
असौthis/that (sound)
असौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (singular)
सम्प्रहृष्टानाम्of the greatly delighted
सम्प्रहृष्टानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootसम् + प्र + हृष् (धातु)
Formकृदन्त (past passive participle/क्त), षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; विशेषणम् — वानराणाम्
वानराणाम्of the monkeys (Vānaras)
वानराणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन
समुत्थितःarisen, risen
समुत्थितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसम् + उत् + स्था (धातु)
Formकृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् — नादः
बहूनाम्of many
बहूनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; विशेषणम् — वानराणाम् (or implied जनानाम्)
सुमहान्very great
सुमहान्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसु + महत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् — नादः
नादःsound, roar
नादः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
मेघानाम्of clouds
मेघानाम्:
Upamana-sambandha (उपमान-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमेघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन
इवlike
इव:
Upamana (उपमान)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय, उपमावाचक (comparative particle)
गर्जताम्of (those) roaring
गर्जताम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootगर्ज् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; मेघानाम् इति विशेष्यस्य

Dhumraksha of frightful tone mounted on a chariot adorned with gold yoked to donkeys with lion and bear like faces.

V
Vānaras
O
Ocean (Varuṇālaya)
V
Varuṇa (implied by epithet)

FAQs

Joy arises from shared righteous purpose and trust in a just cause; dharma here is communal courage aligned with protecting what is right, expressed as uplifting collective energy rather than cruelty.

The vānaras, exhilarated and united, raise a thunderous roar so great it seems to shake even the ocean.

Collective morale and steadfastness—confidence born from unity in a dharmic campaign.