Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

धूम्राक्षप्रेषणम्

The Dispatch of Dhūmrākṣa

यथाऽसौसम्प्रहृष्टानांवानराणांसमुत्थितः ।बहूनांसुमहान्नादोमेघनामिवगर्जिताम् ।।6.51.3।।व्यक्तंसुमहतीप्रीतिरेतेषांनात्रसंशयः ।तथाहिविपुलैर्नादैश्चुक्षुभेवरुणालयः ।।6.51.4।।

yathā’sau samprahṛṣṭānāṃ vānarāṇāṃ samutthitaḥ |

bahūnāṃ sumahān nādo meghānām iva garjitam ||6.51.3||

vyaktaṃ sumahatī prītir eteṣāṃ nātra saṃśayaḥ |

tathā hi vipulair nādaiś cukṣubhe varuṇālayaḥ ||6.51.4||

അതിപ്രസന്നരായ വാനരന്മാരിൽ നിന്നു അനേകം സ്വരങ്ങളോടുകൂടിയ മഹാനാദം ഉയർന്നു—ഘനമേഘങ്ങളുടെ ഗർജ്ജനത്തെപ്പോലെ. അവരുടെ പ്രീതി അത്യന്തം മഹത്തായിരുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല. ആ പ്രബല നാദങ്ങളാൽ വരു‍ണാലയമായ സമുദ്രവും ക്ഷുബ്ധമായി ഇളകി.

व्यक्तम्clearly
व्यक्तम्:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootव्यक्त (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् प्रयोगः (adverbial accusative), क्रियाविशेषण (adverb)
सुमहतीvery great
सुमहती:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसु + महत् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् — प्रीतिः
प्रीतिःjoy, delight
प्रीतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रीति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
एतेषाम्of these (people)
एतेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
not
:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negative particle)
अत्रhere, in this matter
अत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
संशयःdoubt
संशयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंशय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तथाthus, so
तथा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकार/परिणामवाचक (thus/so)
हिindeed, for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), हेत्वर्थ/निश्चयार्थ (for/indeed)
विपुलैःmighty, vast
विपुलैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootविपुल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), बहुवचन; विशेषणम् — नादैः
नादैःby roars/sounds
नादैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootनाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), बहुवचन
चुक्षुभेwas agitated, heaved
चुक्षुभे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootक्षुभ् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; अर्थे—अकर्मक (intransitive)
वरुणालयःthe ocean (abode of Varuṇa)
वरुणालयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवरुण + आलय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (varuṇasya ālayaḥ)

"Many Vanaras have collected together and roared making loud noises just as thunder rumbling clouds. By that there is no doubt that they are very happy. For that reason, even the wide ocean is agitated."

V
Vānaras
V
Varuṇa
V
Varuṇālaya (Ocean)

FAQs

The vānaras’ thunderous rejoicing signals steadfast commitment to Rāma’s righteous cause—supporting dharma through loyal, disciplined collective action as the war for justice reaches a decisive phase.

The narrator states “vyaktam… nātra saṃśayaḥ” (“clearly… there is no doubt”), underscoring truthful, unambiguous observation: their joy is evident, and its force is so real that even the ocean is described as agitated.