Sarga 16

Verse 1

प्रशस्य तु प्रशस्तव्यां सीतां तां हरिपुङ्गवः।गुणाभिरामं रामं च पुनश्चिन्तापरोऽभवत्।।5.16.1।।

സ്തുതിക്കപ്പെടേണ്ട സീതാദേവിയെ സ്തുതിച്ച ശേഷം, ഹരിപുങ്ഗവനായ മാരുതി ഗുണങ്ങളാൽ മനോഹരനായ ശ്രീരാമനെയും സ്മരിച്ചു, വീണ്ടും ആശങ്കാഭരിതമായ ചിന്തയിൽ മുങ്ങി.

Verse 2

स मुहूर्तमिव ध्यात्वा बाष्पपर्याकुलेक्षणः।सीतामाश्रित्य तेजस्वी हनूमान्विललाप ह।।5.16.2।।

ഒരു നിമിഷം ധ്യാനത്തിൽ നിൽക്കുന്നതുപോലെ നിന്നു; കണ്ണുകൾ കണ്ണീരാൽ മൂടപ്പെട്ട്, തേജസ്വിയായ ഹനുമാൻ സീതയെ ആശ്രയിച്ച് വിലപിച്ചു തുടങ്ങി.

Verse 3

मान्या गुरुविनीतस्य लक्ष्मणस्य गुरुप्रिया।यदि सीताऽऽपि दुःखार्ता कालो हि दुरतिक्रमः।।5.16.3।।

ഗുരുവിനീതനായ ലക്ഷ്മണൻ ആദരിക്കുന്നതും മുതിർന്നവർക്ക് പ്രിയങ്കരിയുമായ സീതയും ഇങ്ങനെ ദുഃഖാർത്തയായാൽ, കാലത്തെ അതിക്രമിക്കുക നിസ്സംശയം ദുഷ്കരമാണ്.

Verse 4

रामस्य व्यवसायज्ञा लक्ष्मणस्य च धीमतः।नात्यर्थं क्षुभ्यते देवी गङ्गेव जलदागमे।।5.16.4।।

ശ്രീരാമന്റെ ദൃഢനിശ്ചയവും ധീമാനായ ലക്ഷ്മണന്റെ പരാക്രമവും അറിഞ്ഞുകൊണ്ട്, ദേവി അത്യധികം വിറയുന്നില്ല—മേഘാഗമനത്തിൽ ഗംഗ അതിയായി കലങ്ങാത്തതുപോലെ.

Verse 5

तुल्यशीलवयोवृत्तां तुल्याभिजनलक्षणाम्।राघवोऽऽर्हति वैदेहीं तं चेयमसितेक्षणा।।5.16.5।।

ശീലം, വയസ്, ആചാരം എന്നിവയിൽ സമതുല്യയും, കുലവും മംഗളലക്ഷണങ്ങളും ഒത്തവളുമായ വൈദേഹിക്കു രാഘവൻ യോജ്യൻ; അതുപോലെ ഈ അസിതേക്ഷണിയും അവനു യോജ്യയാകുന്നു.

Verse 6

तां दृष्ट्वा नवहेमाभां लोककान्तामिव श्रियम्।जगाम मनसा रामं वचनं चेदमब्रवीत्।।5.16.6।।

അവളെ കണ്ടപ്പോൾ—പുതുതായി നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണംപോലെ ദീപ്തയായി, സർവ്വലോകത്തിനും പ്രിയയായ ശ്രീ (ലക്ഷ്മി)യെപ്പോലെ—ഹനുമാൻ മനസ്സിനെ രാമനിലേക്കു തിരിച്ചു, പിന്നെ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 7

अस्या हेतोर्विशालाक्ष्या हतो वाली महाबलः।रावणप्रतिमो वीर्ये कबन्धश्च निपातितः।।5.16.7।।

ഈ വിശാലാക്ഷിയായ ദേവിയുടെ നിമിത്തം മഹാബലവാൻ വാലി വധിക്കപ്പെട്ടു; രാവണനോട് തുല്യമായ വീര്യശാലിയായ യോദ്ധാവായ കബന്ധനും വീണു.

Verse 8

विराधश्च हतः सङ्ख्ये राक्षसो भीमविक्रमः।वने रामेण विक्रम्य महेन्द्रेणेव शम्बरः।।5.16.8।।

ഭീമവിക്രമനായ രാക്ഷസൻ വിരാധനും വനത്തിൽ രാമൻ യുദ്ധത്തിൽ പരാക്രമത്തോടെ വധിച്ചു—മഹേന്ദ്രനായ ഇന്ദ്രൻ ശംബരനെ ജയിച്ചതുപോലെ.

Verse 9

चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम्।निहतानि जनस्थाने शरैरग्निशिखोपमैः।।5.16.9।।

ജനസ്ഥാനത്തിൽ ഭീകരകർമ്മികളായ രാക്ഷസന്മാരിൽ പതിനാലായിരം പേർ അഗ്നിശിഖകളെപ്പോലെയുള്ള അമ്പുകളാൽ സംഹരിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 10

खरश्च निहतसङ्ख्ये त्रिशिराश्च निपातितः।दूषणश्च महातेजा रामेण विदितात्मना।।5.16.10।।

യുദ്ധസംഖ്യയിൽ ഖരൻ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു; ത്രിശിരസ്സും നിലംപതിച്ചു; മഹാതേജസ്സനായ ദൂഷണനും ആത്മജ്ഞാനിയും വിവേകത്തിൽ സ്ഥിരനുമായ ശ്രീരാമനാൽ വധിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 11

ऐश्वर्यं वानराणां च दुर्लभं वालिपालितम्।अस्या निमित्ते सुग्रीवः प्राप्तवान् लोकसत्कृतम्।।5.16.11।।

ഈ സീതയുടെ നിമിത്തം, വാലി കാത്തുസൂക്ഷിച്ച ദുർലഭമായ വാനരാധിപത്യം സുഗ്രീവൻ പ്രാപിച്ചു; ലോകത്തിൽ സത്കാരവും അംഗീകാരവും നേടി.

Verse 12

सागरश्च मया क्रान्तश्श्रीमान्नदनदीपतिः।अस्या हेतोर्विशालाक्ष्याः पुरी चेयमवेक्षिता।।5.16.12।।

വിശാലാക്ഷിയായ സീതയുടെ ഹിതാർത്ഥം ഞാൻ സമുദ്രത്തെ—നദനദികളുടെ ശ്രീമാനാധിപതിയെ—കടന്നു; ഈ നഗരവും ഇപ്പോൾ നിരീക്ഷിച്ചു.

Verse 13

यदि रामः समुद्रान्तां मेदिनीं परिवर्तयेत्।अस्याः कृते जगच्चापि युक्तमित्येव मे मतिः।।5.16.13।।

ശ്രീരാമൻ അവൾക്കായി സമുദ്രപര്യന്തമായ ഭൂമിയെ—അല്ലെങ്കിൽ സമസ്ത ലോകത്തെയും—മറിച്ചിടുകയാണെങ്കിലും, അത് യുക്തമാണെന്നുതന്നെ എന്റെ മതി.

Verse 14

राज्यं वा त्रिषु लोकेषु सीता वा जनकात्मजा।त्रैलोक्यराज्यं सकलं सीताया नाप्नुयात्कलाम्।।5.16.14।।

മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ രാജ്യമാകട്ടെ, ജനകനന്ദിനിയായ സീതയാകട്ടെ—സമ്പൂർണ്ണ ത്രൈലോക്യരാജ്യവും സീതയുടെ മൂല്യത്തിന്റെ പതിനാറിലൊരുഭാഗത്തിനും തുല്യമല്ല.

Verse 15

इयं सा धर्मशीलस्य मैथिलस्य महात्मनः।सुता जनकराजस्य सीता भर्तृदृढव्रता।।5.16.15।।उत्थिता मेदिनीं भित्त्वा क्षेत्रे हलमुखक्षते।पद्मरेणुनिभैः कीर्णा शुभैः केदारपाम्सुभिः।।5.16.16।।

ഇവളാണ് ആ സീത—ധർമ്മശീലനും മഹാത്മാവുമായ മിഥിലാരാജൻ ജനകന്റെ പുത്രി; ഭർത്താവിനോടുള്ള അചഞ്ചല വ്രതത്തിൽ ദൃഢയായ പതിവ്രത.

Verse 16

इयं सा धर्मशीलस्य मैथिलस्य महात्मनः।सुता जनकराजस्य सीता भर्तृदृढव्रता।।5.16.15।।उत्थिता मेदिनीं भित्त्वा क्षेत्रे हलमुखक्षते।पद्मरेणुनिभैः कीर्णा शुभैः केदारपाम्सुभिः।।5.16.16।।

ഉഴവിന്റെ മൂർച്ച പാടുപെട്ട വയലിൽ ഭൂമിയെ പിളർത്തി അവൾ ഉദിച്ചു; ശുഭമായ കേദാരമണ്ണിന്റെ ധൂളിയിൽ മൂടപ്പെട്ട്, താമരപ്പൊടിപോലെ ധാന്യമണ്ണിന്റെ കണങ്ങളാൽ വിതറിയവൾ.

Verse 17

विक्रान्तस्यार्यशीलस्य संयुगेष्न्विवर्तिनः।स्नुषा दशरथस्यैषा ज्येष्ठा राज्ञो यशस्विनी।।5.16.17।।

ഈ യശസ്വിനിയായ ദേവി ദശരഥരാജാവിന്റെ ജ്യേഷ്ഠ സ്നുഷയാണ്—വിക്രമശാലിനി, ആര്യശീലമുള്ളവൾ, യുദ്ധത്തിൽ ഒരിക്കലും പിൻമാറാത്തവൾ.

Verse 18

धर्मज्ञस्य कृतज्ञस्य रामस्य विदितात्मनः।इयं सा दयिता भार्या राक्षसीवशमागता।।5.16.18।।

ധർമ്മജ്ഞനും കൃതജ്ഞനും ആത്മവിദനുമായ രാമന്റെ ഈ പ്രിയഭാര്യ തന്നെയാണ്—ഇപ്പോൾ അവൾ രാക്ഷസിമാരുടെ അധീനതയിൽ പതിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 19

सर्वान् भोगान्परित्यज्य भर्तृस्नेहबलात्कृता।अचिन्तयित्वा दुःखानि प्रविष्टा निर्जनं वनम्।।5.16.19।।संतुष्टा फलमूलेन भर्तृशुश्रूषणे रता।या परां भजते प्रीतिं वनेऽऽपि भवने यथा।।5.16.20।।सेयं कनकवर्णाङ्गी नित्यं सुस्मितभाषिणी।सहते यातनामेतामनर्थानामभागिनी।।5.16.21।।

ഭർത്തൃസ്നേഹത്തിന്റെ ബലത്തിൽ പ്രേരിതയായി അവൾ എല്ലാ ഭോഗസുഖങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ചു; ദുഃഖങ്ങളെ പരിഗണിക്കാതെ അവൾ നിർജനവനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

Verse 20

सर्वान् भोगान्परित्यज्य भर्तृस्नेहबलात्कृता।अचिन्तयित्वा दुःखानि प्रविष्टा निर्जनं वनम्।।5.16.19।।संतुष्टा फलमूलेन भर्तृशुश्रूषणे रता।या परां भजते प्रीतिं वनेऽऽपि भवने यथा।।5.16.20।।सेयं कनकवर्णाङ्गी नित्यं सुस्मितभाषिणी।सहते यातनामेतामनर्थानामभागिनी।।5.16.21।।

ഫലമൂലങ്ങളിൽ തൃപ്തയായി, ഭർത്തൃശുശ്രൂഷയിൽ നിരതയായി, വനത്തിലും ഭവനത്തിലെപ്പോലെ പരമാനന്ദം അവൾ അനുഭവിച്ചു.

Verse 21

सर्वान् भोगान्परित्यज्य भर्तृस्नेहबलात्कृता।अचिन्तयित्वा दुःखानि प्रविष्टा निर्जनं वनम्।।5.16.19।।संतुष्टा फलमूलेन भर्तृशुश्रूषणे रता।या परां भजते प्रीतिं वनेऽऽपि भवने यथा।।5.16.20।।सेयं कनकवर्णाङ्गी नित्यं सुस्मितभाषिणी।सहते यातनामेतामनर्थानामभागिनी।।5.16.21।।

ഇവളാണ് കനകവർണ്ണാംഗി, നിത്യവും സുസ്മിതമായി മൃദുവായി സംസാരിക്കുന്നവൾ; അനർത്ഥത്തിന്റെ പങ്കാളിയാകാത്ത അവൾ ഇന്ന് ഈ യാതന സഹിക്കുന്നു.

Verse 22

इमां तु शीलसम्पन्नां द्रष्टुमर्हति राघवः।रावणेन प्रमथितां प्रपामिव पिपासितः।।5.16.22।।

ഈ ശീലസമ്പന്നയായവളെ—രാവണൻ പീഡിപ്പിച്ചവളെ—രാഘവൻ ദർശിക്കേണ്ടതാകുന്നു; ദാഹിച്ചവൻ കിണറിലേക്കോ ഉറവിലേക്കോ എത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 23

अस्या नूनं पुनर्लाभाद्राघवः प्रीतिमेष्यति।राजा राज्यपरिभ्रष्टः पुनः प्राप्येव मेदिनीम्।।5.16.23।।

നിശ്ചയമായും, അവളെ വീണ്ടും ലഭിക്കുന്നതാൽ രാഘവന് പ്രീതി ലഭിക്കും; രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട രാജാവ് വീണ്ടും ഭൂമിയെ (രാജ്യം) പ്രാപിച്ച് ആനന്ദിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 24

कामभोगैः परित्यक्ता हीना बन्धुजनेन च।धारयत्यात्मनो देहं तत्समागमकाङ्क्षिणी।।5.16.24।।

കാമഭോഗങ്ങളിൽ നിന്നു വഞ്ചിതയായി, ബന്ധുജനങ്ങളിൽ നിന്നുമെല്ലാം വേർപെട്ടവളായ അവൾ, അവരോടുള്ള പുനർമിലനത്തിന്റെ തീക്ഷ്ണാകാംക്ഷയാൽ മാത്രമേ സ്വന്തം ദേഹം നിലനിർത്തുന്നുള്ളൂ.

Verse 25

नैषा पश्यति राक्षस्यो नेमान्पुष्पफलद्रुमान्।एकस्थहृदया नूनं राममेवानुपश्यति।।5.16.25।।

അവൾ രാക്ഷസിമാരെയും കാണുന്നില്ല, പുഷ്പഫലഭാരിതമായ ഈ വൃക്ഷങ്ങളെയും നോക്കുന്നില്ല; ഏകാഗ്രഹൃദയയായി അവൾ മനസ്സിൽ നിശ്ചയം ശ്രീരാമനെയേ ദർശിക്കുന്നു.

Verse 26

भर्ता नाम परं नार्या भूषणं भूषणादपि।एषा तु रहिता तेन भूषणार्हा न शोभते।।5.16.26।।

പതിവ്രതയായ സ്ത്രീയ്ക്ക് ഭർത്താവുതന്നെയാണ് പരമാഭരണമായി—അഭരണങ്ങളേക്കാളും മഹത്തായത്. അവനിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടാൽ, അലങ്കാരയോഗ്യയായിട്ടും അവൾക്ക് ശോഭയില്ല.

Verse 27

दुष्करं कुरुते रामो हीनो यदनया प्रभुः।धारयत्यात्मनो देहं न दुःखेनावसीदति।।5.16.27।।

പ്രഭുവായ രാമൻ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ കാര്യം ചെയ്യുന്നു: അവളിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടിട്ടും സ്വന്തം ദേഹം നിലനിർത്തി, ദുഃഖത്തിൽ തളരുന്നില്ല.

Verse 28

इमामसितकेशान्तां शतपत्रनिभेक्षणाम्।सुखार्हां दुःखितां दृष्ट्वा ममापि व्यथितं मनः।।5.16.28।।

കറുത്ത മുടിയുള്ള, ശതപത്രകമലസദൃശ നേത്രങ്ങളുള്ള, സുഖത്തിന് അർഹയായ അവൾ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ എന്റെ മനസ്സും വേദനിക്കുന്നു.

Verse 29

क्षतिक्षमा पुष्करसन्निभाक्षी या रक्षिता राघवलक्ष्मणाभ्याम्।सा राक्षसीभिर्विकृतेक्षणाभिः संरक्ष्यते सम्प्रति वृक्षमूले।।5.16.29।।

ഭൂമിപോലെ ക്ഷമാശീലയും പുഷ്കരസദൃശ നേത്രങ്ങളുമുള്ള, രാഘവനും ലക്ഷ്മണനും കാത്തിരുന്ന അവൾ—ഇപ്പോൾ വികൃതവും ഭയാനകവുമായ ദൃഷ്ടിയുള്ള രാക്ഷസിമാർ വൃക്ഷമൂലത്തിൽ കാവൽ നിൽക്കുന്നു.

Verse 30

हिमहतनलिनीव नष्टशोभा व्यसनपरम्परया निपीड्यमाना।सहचररहितेव चक्रवाकी जनकसुता कृपणां दशां प्रपन्ना।।5.16.30।।

മഞ്ഞുപിടിച്ച താമരപോലെ അവളുടെ ശോഭ മങ്ങിപ്പോയി; ദുരിതങ്ങളുടെ പരമ്പരയിൽ പീഡിതയായി, കൂട്ടാളിയില്ലാത്ത ചക്രവാകിപക്ഷിയെപ്പോലെ ജനകസുത ദയനീയാവസ്ഥയിൽ പതിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 31

अस्या हि पुष्पावनताग्रशाखाः शोकं दृढं वै जनयन्त्यशोकाः।हिमव्यपायेन च शीतरश्मि रभ्युत्थितो नैकसहस्ररश्मि:।।5.16.31।।

അവൾക്കായി പുഷ്പഭാരത്തിൽ അഗ്രശാഖകൾ കുനിഞ്ഞിരിക്കുന്ന അശോകവൃക്ഷങ്ങളും ആശ്വാസമല്ല, ദൃഢമായ ശോകം തന്നെയാണ് ജനിപ്പിക്കുന്നത്; ശീതകാലം മാറിയപ്പോൾ ശീതകിരണനായ ചന്ദ്രനും സഹസ്രകിരണനായ സൂര്യനും ഉദിച്ചാലും ആ ദുഃഖം കൂടുതൽ കഠിനമാകുന്നു.

Verse 32

इत्येवमर्थं कपिरन्ववेक्ष्य सीतेयमित्येव निविष्टबुद्धि:।संश्रित्य तस्मिन्निषसाद वृक्षे बली हरीणामृषभस्तरस्वी।।5.16.32।।

ഇങ്ങനെ കാര്യത്തെ പരിശോധിച്ച കപി ‘ഇവളാണ് സീത’ എന്നു മനസ്സിൽ ദൃഢമായി നിശ്ചയിച്ചു; ആ വൃക്ഷത്തെ ആശ്രയിച്ച്, വാനരങ്ങളിൽ വൃഷഭസമനായ ബലവാനും വേഗവാനുമായവൻ അവിടെ ഇരുന്നു.