Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

षोडशः सर्गः (Sarga 16): Hanumān’s Recognition of Sītā and Renewed Lament

राज्यं वा त्रिषु लोकेषु सीता वा जनकात्मजा।त्रैलोक्यराज्यं सकलं सीताया नाप्नुयात्कलाम्।।5.16.14।।

rājyaṃ vā triṣu lokeṣu sītā vā janakātmajā |

trailokya-rājyaṃ sakalaṃ sītāyā nāpnuyāt kalām ||5.16.14||

മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ രാജ്യമാകട്ടെ, ജനകനന്ദിനിയായ സീതയാകട്ടെ—സമ്പൂർണ്ണ ത്രൈലോക്യരാജ്യവും സീതയുടെ മൂല്യത്തിന്റെ പതിനാറിലൊരുഭാഗത്തിനും തുല്യമല്ല.

राज्यम्kingdom
राज्यम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्प-अव्यय (or)
त्रिषुin three
त्रिषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; संख्यावाचक-विशेषणम् (लोकेषु)
लोकेषुworlds
लोकेषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), बहुवचन
सीताSita
सीता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसीता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्प-अव्यय (or)
जनकात्मजाdaughter of Janaka
जनकात्मजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजनक-आत्मजा (प्रातिपदिक; घटकाः: जनक + आत्मजा)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सीतायाः उपाधिः (apposition)
त्रैलोक्यराज्यम्sovereignty of the three worlds
त्रैलोक्यराज्यम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रैलोक्य-राज्य (प्रातिपदिक; घटकाः: त्रैलोक्य + राज्य)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सकलम्entire, whole
सकलम्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसकल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (त्रैलोक्यराज्यम्)
सीतायाःof Sita
सीतायाः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसीता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन
not
:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation)
आप्नुयात्would attain / equal
आप्नुयात्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआप् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
कलाम्a sixteenth part
कलाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; परिमाणार्थे ‘a sixteenth part’

"The sovereignty over the three worlds will weigh less than one sixteenth part of Janaka's daughter, Sita.

S
Sītā
J
Janaka
T
Three worlds (Trailokya)

FAQs

Dharma prioritizes persons over power: rightful love, fidelity, and the dignity of Sītā outweigh worldly sovereignty; moral value is not measured by political dominion.

Hanumān evaluates Sītā’s incomparable worth, reinforcing why Rāma’s entire campaign is justified.

Recognition of true worth—Hanumān’s ethical clarity that virtue and fidelity surpass material or cosmic power.