Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

षोडशः सर्गः (Sarga 16): Hanumān’s Recognition of Sītā and Renewed Lament

सागरश्च मया क्रान्तश्श्रीमान्नदनदीपतिः।अस्या हेतोर्विशालाक्ष्याः पुरी चेयमवेक्षिता।।5.16.12।।

sāgaraś ca mayā krāntaḥ śrīmān nadanadīpatiḥ |

asyā hetor viśālākṣyāḥ purī ceyam avekṣitā ||5.16.12||

വിശാലാക്ഷിയായ സീതയുടെ ഹിതാർത്ഥം ഞാൻ സമുദ്രത്തെ—നദനദികളുടെ ശ്രീമാനാധിപതിയെ—കടന്നു; ഈ നഗരവും ഇപ്പോൾ നിരീക്ഷിച്ചു.

सागरःocean
सागरः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसागर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
also
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
मयाby me
मया:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तम-पुरुष-सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति (करण/कर्ता), एकवचन
क्रान्तःwas crossed
क्रान्तः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootक्रम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त PPP, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘crossed’ (सागरः इति सह)
श्रीमान्glorious, splendid
श्रीमान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootश्रीमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (सागरः/नदनदीपतिः)
नदनदीपतिःlord of rivers and streams
नदनदीपतिः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनद-नदी-पति (प्रातिपदिक; घटकाः: नद + नदी + पति)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सागरस्य उपाधिः (apposition)
अस्याःof her
अस्याः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
हेतोःfor the sake
हेतोः:
Hetu/Reason (हेतु)
TypeNoun
Rootहेतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; हेतोः-षष्ठी ‘for the sake of’
विशालाक्ष्याःof the large-eyed (lady)
विशालाक्ष्याः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootविशाल-अक्षि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (अस्याः)
पुरीcity
पुरी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
इयम्this
इयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम; ‘this’ (qualifying पुरी)
अवेक्षिताwas surveyed
अवेक्षिता:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअव-ईक्ष् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त PPP, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘was observed/surveyed’ (पुरी इति सह)

"On account of the large-eyed Sita I ventured to cross the lord of rivers, the sea, and came to this city.

S
Sītā
H
Hanumān
O
Ocean (Sāgara)
L
Laṅkā (city implied)

FAQs

Dharma as steadfast service: extraordinary effort (crossing the ocean) is justified when undertaken for a righteous cause—protecting the innocent and restoring moral order.

Hanumān notes the magnitude of his journey and reconnaissance in Laṅkā, grounding his next decision in what he has accomplished for Sītā’s sake.

Courage joined with purpose—heroism directed by duty rather than self-display.