Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

षोडशः सर्गः (Sarga 16): Hanumān’s Recognition of Sītā and Renewed Lament

ऐश्वर्यं वानराणां च दुर्लभं वालिपालितम्।अस्या निमित्ते सुग्रीवः प्राप्तवान् लोकसत्कृतम्।।5.16.11।।

aiśvaryaṃ vānarāṇāṃ ca durlabhaṃ vālipālitam |

asyā nimitte sugrīvaḥ prāptavān lokasatkṛtam ||5.16.11||

ഈ സീതയുടെ നിമിത്തം, വാലി കാത്തുസൂക്ഷിച്ച ദുർലഭമായ വാനരാധിപത്യം സുഗ്രീവൻ പ്രാപിച്ചു; ലോകത്തിൽ സത്കാരവും അംഗീകാരവും നേടി.

ऐश्वर्यम्sovereignty, prosperity
ऐश्वर्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootऐश्वर्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
वानराणाम्of the monkeys
वानराणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
दुर्लभम्hard to obtain
दुर्लभम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootदुर्-लभ (प्रातिपदिक; घटकाः: दुर् + लभ)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (ऐश्वर्यम्)
वालिपालितम्ruled/protected by Vali
वालिपालितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootवालि-पालित (प्रातिपदिक; घटकाः: वालि + पालित (कृदन्त))
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (ऐश्वर्यम्)
अस्याःof her
अस्याः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
निमित्तेon account of
निमित्ते:
Hetu/Reason (हेतु)
TypeNoun
Rootनिमित्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; हेतौ-सप्तमी ‘because of’
सुग्रीवःSugriva
सुग्रीवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसुग्रीव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन
प्राप्तवान्obtained
प्राप्तवान्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु)
Formक्तवत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (perfect participle/agentive), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः
लोकसत्कृतम्honoured/acknowledged by the world
लोकसत्कृतम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootलोक-सत्कृत (प्रातिपदिक; घटकाः: लोक + सत्कृत (कृदन्त))
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (ऐश्वर्यम्) वा कर्मपदम् (प्राप्तवान्)

On her account Sugriva obtained the coveted kingdom ruled by Vali which was a difficult proposition, and retained supremacy in the world.

S
Sītā
S
Sugrīva
V
Vāli
V
Vānara kingdom (Kiṣkindhā polity implied)

FAQs

Dharma as reciprocity and fidelity to obligations: since Sītā’s cause became the basis of alliances and outcomes, Hanumān recognizes the moral weight of repaying assistance and fulfilling pledged duty.

Hanumān reflects that the entire vānarā alliance and Sugrīva’s restored kingship are tied to the mission of finding Sītā.

Sense of obligation and gratitude—remembering interconnected duties rather than acting in isolation.