Adhyaya 6
The Glory of Bhārata-varṣa: Enumerating Mountains, Rivers, and Regions
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഋഷികൾ സൂതനോട് ചോദിക്കുന്നു—പുണ്യദായകവും മോക്ഷഹേതുവുമായ ഭാരതവർഷത്തിന്റെ മഹിമ വിശദീകരിക്കണമെന്നു. സൂതൻ ഭാരതത്തെ മിത്രദേവനും വൈവസ്വത മനുവും പ്രിയപ്പെട്ട പവിത്രഭൂമിയായി സ്തുതിച്ച്, ആദർശരാജാക്കന്മാരുടെ സ്മരണയും വംശകീർത്തിയും വഴി അതിന്റെ പാവനത സ്ഥാപിക്കുന്നു. തുടർന്ന് പുണ്യഭൂഗോളത്തിന്റെ ക്രമബദ്ധ വിവരണം ആരംഭിക്കുന്നു—ഏഴ് പ്രധാന പർവ്വതശ്രേണികളുടെ പേരുകൾ പറയപ്പെടുന്നു. പിന്നെ നദികളുടെ വിപുലമായ പട്ടിക വരുന്നു; നദികളെ ദേവസ്വരൂപിണികൾ, പാപഹാരിണികൾ, തീർത്ഥരൂപ ശുദ്ധികാരക ദിവ്യസന്നിധികൾ എന്ന നിലയിൽ വർണ്ണിക്കുന്നു. അവസാനത്തിൽ ജനപദങ്ങളും ജനവിഭാഗങ്ങളും എണ്ണിപ്പറയുകയും, ആര്യ–മ്ലേച്ഛ അതിരുകളുടെ സൂചനയും നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ ജ്ഞാനം അല്പമായാലും, ഉപാസകന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ധർമ്മ-അർത്ഥ-കാമ എന്ന ത്രിവർഗത്തിൽ ഫലം നൽകുന്നു എന്നതാണ് ഉപസംഹാരം.
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । यदिदं भारतं वर्षं पुण्यं पुण्यविधायकम् । तत्सर्वं नः समाचक्ष्व त्वं हि नो बुद्धिमान्मतः
ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഈ ഭാരതവർഷം പുണ്യവും പുണ്യദായകവുമാണ്. ഇതിന്റെ എല്ലാം ഞങ്ങൾക്ക് വിശദമായി പറയുക; ഞങ്ങൾ നിന്നെ ബുദ്ധിമാനെന്ന് കരുതുന്നു.
Verse 2
सूत उवाच । अत्र ते कीर्त्तयिष्यामि वर्षं भारतमुत्तमम् । प्रिय मित्रस्य देवस्य मनोर्वैवस्वतस्य च
സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇവിടെ ഞാൻ നിനക്കു ശ്രേഷ്ഠമായ ഭാരതവർഷത്തെ വർണ്ണിച്ചു പറയും; അത് മിത്രദേവനും വൈവസ്വത മനുവും പ്രിയപ്പെടുന്നതാണ്.
Verse 3
पृथोश्च प्राज्ञ वै न्यस्य तथैक्ष्वाकोर्महात्मनः । ययातेरंबरीषस्य मांधातुर्नहुषस्य च
ഹേ പ്രാജ്ഞാ! പൃഥുവിന്റെ വൃത്താന്തം രേഖപ്പെടുത്തി, അതുപോലെ മഹാത്മാവായ ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെയും; യയാതി, അംബരീഷൻ, മാംധാതാവ്, നഹുഷൻ എന്നിവരുടെയും (കഥകൾ പറയുന്നു)।
Verse 4
तथैव मुचुकुंदस्य कुबेरोशीनरस्य च । ऋषभस्य तथैलस्य नृगस्य नृपतेस्तथा
അതുപോലെ മുചുകുന്ദൻ, കുബേരൻ, ശീനരൻ; കൂടാതെ ഋഷഭൻ, ഇല, രാജാവായ നൃഗൻ എന്നിവരെയും (വിവരിക്കുന്നു)।
Verse 5
कुशिकस्यैव राजर्षेर्गाधेश्चैव महात्मनः । सोमस्य चैव राजर्षेर्दिलीपस्य तथैव च
രാജർഷി കുശികൻ, മഹാത്മാവായ ഗാധി; അതുപോലെ രാജർഷി സോമൻ, ദിലീപൻ എന്നിവരെയും (വിവരിക്കുന്നു)।
Verse 6
इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे षष्ठोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മ മഹാപുരാണത്തിലെ സ്വർഗ്ഖണ്ഡത്തിലെ ആറാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.
Verse 7
ततो वर्षं प्रवक्ष्यामि यथाश्रुतमहो द्विजाः । महेंद्रो मलयःसह्यः शुक्तिमानृक्षवानपि
അതിനുശേഷം, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഞാൻ കേട്ടതുപോലെ തന്നെ വർഷങ്ങളെ വിവരിക്കുന്നു. അവിടെ മഹേന്ദ്രം, മലയ, സഹ്യ, ശുക്തിമാൻ, ഋക്ഷവാൻ എന്നീ പർവതങ്ങൾ ഉണ്ട്.
Verse 8
विंध्यश्च पारियात्रश्च सप्तैते कुलपर्वताः । तेषां सहस्रशो विप्रा पर्वतास्ते समीपतः
വിംധ്യവും പാരിയാത്രവും—ഇവ (മറ്റുള്ളവയോടൊപ്പം) ഏഴ് കുലപർവതങ്ങളാണ്. ഹേ വിപ്രന്മാരേ, അവയുടെ സമീപത്ത് ആയിരക്കണക്കിന് പർവതങ്ങൾ ഉണ്ട്.
Verse 9
अविज्ञाताः सारवंतो विपुलाश्चित्रसानवः । अन्ये तु ये परिज्ञाता ह्रस्वा ह्रस्वोपजीविनः
അറിയപ്പെടാത്തവർ സാരവാന്മാരും വിശാലരുമായ അത്ഭുതശിഖരങ്ങളുള്ളവരും ആകുന്നു; എന്നാൽ അറിയപ്പെടുന്നവർ ചെറുതും അല്പസാധനങ്ങളിൽ ജീവിക്കുന്നവരുമാണ്.
Verse 10
आर्यम्लेच्छसधर्माणस्ते मिश्राः पुरुषा द्विजाः । नदीं पिबंति विमलां गंगां सिंधुंसरस्वतीम्
ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ആര്യ-മ്ലേച്ഛ ധർമ്മാചാരങ്ങൾ കലർന്നവരായ ആ പുരുഷന്മാർ വിമല നദികളായ ഗംഗ, സിന്ധു, സരസ്വതി എന്നിവയുടെ ജലം പാനം ചെയ്യുന്നു.
Verse 11
गोदावरीं नर्मदां च बहूदां च महानदीम् । शतद्रुं चंद्रभागां च यमुनां च महानदीम्
ഗോദാവരി, നർമദ, ബഹൂദാ, മഹാനദി; അതുപോലെ ശതദ്രു, ചന്ദ്രഭാഗാ, യമുനാ—ഇവയും മഹാനദികളാണ്.
Verse 12
दृषद्वतीं वितस्तां च विपापां स्वच्छवालुकाम् । नदीं वेत्रवतीं चैव कृष्णां वेणीं च निम्नगाम्
ദൃഷദ്വതീയും വിതസ്തയും; നിർമ്മല മണൽത്തീരങ്ങളുള്ള വിപാപയും; കൂടാതെ വೇತ್ರവതീ നദി, പിന്നെ കൃഷ്ണാ, വേണീ—ഇവയെല്ലാം പുണ്യപ്രവാഹിനികളായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 13
इरावतीं वितस्तां च पयोष्णीं देविकामपि । वेदस्मृतिं वेदशिरां त्रिदिवां सिंधुला कृमिम्
ഇരാവതീ, വിതസ്ത, പയോഷ്ണീ, ദേവികാ; കൂടാതെ വേദസ്മൃതി, വേദശിരാ, ത്രിദിവാ, സിന്ധുലാ, കൃമി—ഇവയുടെ നാമങ്ങളും പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 14
करीषिणीं चित्रवहां त्रिसेनां चैव निम्नगाम् । गोमतीं धूतपापां च चंदनां च महानदीम्
കരീഷിണീ, ചിത്രവഹാ, ത്രിസേനാ, നിമ്നഗാ; കൂടാതെ ഗോമതീ, ധൂതപാപാ, ചന്ദനാ—ഇവയും മഹാനദികളായി വാഴ്ത്തപ്പെടുന്നു.
Verse 15
कौशिकीं त्रिदिवां हृद्यां नाचितां रोहितारणीम् । रहस्यां शतकुंभां च सरयूं च द्विजोत्तमाः
ഹേ ദ്വിജോത്തമരേ, കൗശികീ, ത്രിദിവാ, ഹൃദ്യം, നാചിതാ, രോഹിതാരണീ; കൂടാതെ രഹസ്യാ, ശതകുംഭാ, സരയൂ—ഇവയും പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 16
चर्मण्वतीं वेत्रवतीं हस्तिसोमां दिशं तथा । शरावतीं पयोष्णीं च भीमां भीमरथीमपि
അതുപോലെ ചർമണ്വതീ, വೇತ್ರവതീ, ഹസ്തിസോമാ, ദിശാ; കൂടാതെ ശരാവതീ, പയോഷ്ണീ, ഭീമാ, ഭീമരഥീ—ഈ നദികളും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 17
कावेरीं चुलुकां चापि तापीं शतमलामपि । नीवारां महितां चापि सुप्रयोगां तथा नदीम्
കൂടാതെ (അദ്ദേഹം) കാവേരി, ചുലുകാ, താപീ, ശതമലാ; അതുപോലെ നീവാരാ, മഹിതാ, സുപ്രയോഗാ എന്ന നദിയെയും സ്മരിച്ചു.
Verse 18
पवित्रां कृष्णलां सिंधुं वाजिनीं पुरमालिनीम् । पूर्वाभिरामां वीरां च भीमां मालावतीं तथा
“(അദ്ദേഹം) പവിത്രാ, കൃഷ്ണലാ, സിന്ധു, വാജിനീ, പുരമാലിനീ; കൂടാതെ പൂർവാഭിരാമാ, വീരാ, ഭീമാ, മാലാവതീ എന്നീ നാമങ്ങളും ഉച്ചരിച്ചു.”
Verse 19
पलाशिनीं पापहरां महेंद्रां पटलावतीम् । करीषिणीमसिक्नीं च कुशचीरीं महानदीम्
(അദ്ദേഹം) പലാശിനീ—പാപഹരിണീ, മഹേന്ദ്രാ, പടലാവതീ, കരീഷിണീ, അസിക്നീ; കൂടാതെ കുശചീരീയും മഹാനദിയും സ്മരിച്ചു.
Verse 20
मरुतां प्रवरां मेनां हेमां घृतवतीं तथा । अनावतीमनुष्णां च सेव्यां कापीं च सत्तमाः
ഹേ സത്തമാ! മരുതുകളിൽ ശ്രേഷ്ഠരായ മേനാ, ഹേമാ, ഘൃതവതീ; അതുപോലെ അനാവതീ, അനുഷ്ണാ, സേവ്യാ, കാപീ—ഇവരാണ് പ്രധാനങ്ങൾ.
Verse 21
सदावीरामधृष्यां च कुशचीरां महानदीम् । रथचित्रां ज्योतिरथां विश्वामित्रां कपिंजलाम्
കൂടാതെ (അദ്ദേഹം) സദാവീരാ, മധൃഷ്യാ, കുശചീരാ, മഹാനദി; അതുപോലെ രഥചിത്രാ, ജ്യോതിരഥാ, വിശ്വാമിത്രാ, കപിഞ്ചലാ എന്നിവയും പരാമർശിച്ചു.
Verse 22
चंद्रावहफलद्यं चैव कुचीरामंबुवाहिनीम् । वैनदीं पिंगलां वेणां तुंगवेगां महानदीम्
അതുപോലെ ചന്ദ്രാവഹ, ഫലദ്യാ, കുചീരാ, അംബുവാഹിനീ, വൈനദീ, പിംഗലാ, വേണാ, തുങ്ഗവേഗാ, മഹാനദീ എന്നീ പുണ്യനദികളെയും പരാമർശിക്കുന്നു।
Verse 23
विदिशां कृष्णवेणां च ताम्रां च कपिलामपि । धेनुं सकामां वेदस्वां हविःस्रावां महापथाम्
വിദിശാ, കൃഷ്ണവേണാ, താമ്രാ, കപിലാ; കൂടാതെ സകാമാ, വേദസ്വാ, ഹവിഃസ്രാവാ, മഹാപഥാ എന്നീ പുണ്യനാമങ്ങളെയും വിവരിക്കുന്നു।
Verse 24
शिप्रां च पिच्छलां चैव भारद्वाजीं च निम्नगाम् । कौर्णिकीं निम्नगां शोणां बाहुदामथ चंद्रमाम्
കൂടാതെ ശിപ്രാ, പിച്ച്ഛലാ, ഭാരദ്വാജീ—നിമ്നഗാമിനീ നദി; അതുപോലെ കൗർണികീ, ശോണാ, ബാഹുദാ, ചന്ദ്രമാ എന്നിവയും പരാമർശിക്കുന്നു।
Verse 25
दुर्गामंतः शिलां चैव ब्रह्ममेध्यां दृषद्वतीम् । परोक्षामथ रोहीं च तथा जंबूनदीमपि
ദുർഗാമന്തഃ, ശിലാ, ബ്രഹ്മമേധ്യാ, ദൃഷദ്വതീ; കൂടാതെ പരോക്ഷാ, റോഹീ, ജംബൂനദീ എന്നിവയും പുണ്യമായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।
Verse 26
सुनासां तमसां दासीं सामान्यां वरणामसिम् । नीलां धृतिकरीं चैव पर्णाशां च महानदीम्
സുനാസാ, തമസാ, ദാസീ, സാമാന്യാ, വരണാ, അസിക്നീ; കൂടാതെ നീലാ, ധൃതികരീ, പർണാശാ—ഈ മഹാപുണ്യനദികളെയും പരാമർശിക്കുന്നു।
Verse 27
मानवीं वृषभां भासां ब्रह्ममेध्यां दृषद्वतीम् । एताश्चान्याश्च बहुला महानद्यो द्विजर्षभाः
മാനവീ, വൃഷഭാ, ഭാസാ, ബ്രഹ്മമേധ്യാ, ദൃഷദ്വതീ—ഇവയും മറ്റും അനേകം മഹാനദികളും, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 28
सदा निरामयां कृष्णां मंदगां मंदवाहिनीम् । ब्राह्मणीं च महागौरीं दुर्गामपि च सत्तमाः
ഹേ സത്തമാ, അവളെ സദാ നിരാമയാ, കൃഷ്ണാ, മന്ദഗാ (മന്ദവാഹിനി), ബ്രാഹ്മണീ, മഹാഗൗരീ, ദുർഗാ എന്നിങ്ങനെ സ്മരിക്കുന്നു.
Verse 29
चित्रोत्पलां चित्ररथामतुलां रोहिणीं तथा । मंदाकिनीं वैतरणीं कोकां चापि महानदीम्
അതുപോലെ ചിത്രോത്പലാ, ചിത്രരഥാ, അതുലാ, രോഹിണീ; കൂടാതെ മന്ദാകിനീ, വൈതരണീ, കോകാ, മഹാനദീ—ഇവയും പരാമർശിക്കുന്നു.
Verse 30
शुक्तिमतीमनंगां च तथैव वृषसाह्वयाम् । लोहित्यां करतोयां च तथैव वृषकात्वयाम्
അതുപോലെ ശുക്തിമതീയും അനംഗയും; വൃഷസാഹ്വയാ എന്ന പേരുള്ള നദിയും; ലോഹിതാ, കരതോയാ, വൃഷകാത്വയാ എന്ന നദികളും പരാമർശിക്കുന്നു.
Verse 31
कुमारीमृषितुल्यां च मारिषां च सरस्वतीम् । मंदाकिनीं सुपुण्यां च सर्वां गंगां च सत्तमाः
കുമാരീ—പാവിത്ര്യത്തിൽ ഋഷിതുല്യയായവൾ—മാരിഷാ, സരസ്വതീ; അതിപുണ്യദായിനിയായ മന്ദാകിനീ; സർവ്വപാവനിയായ ഗംഗ—ഹേ സത്തമാ, ഇവയും സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 32
विश्वस्य मातरः सर्वाः सर्वाश्चैव महाफलाः । तथा नद्यः सुप्रकाशाः शतशोथ सहस्रशः
അവിടെ വിശ്വത്തിന്റെ എല്ലാ മാതൃശക്തികളും സന്നിഹിതമാണ്—എല്ലാവരും മഹാഫലം നൽകുന്നവർ; അതുപോലെ നദികളും അത്യന്തം ദീപ്തമായി നൂറുകളായും ആയിരങ്ങളായും പ്രത്യക്ഷമാണ്।
Verse 33
इत्येता सरितो विप्राः समाख्याता यथास्मृति । अतऊर्द्ध्वं जनपदान्निबोध गदतो मम
ഹേ വിപ്രന്മാരേ, സ്മൃതി-പരമ്പരപ്രകാരം ഈ നദികൾ ഇങ്ങനെ വിവരിക്കപ്പെട്ടു; ഇനി മുതൽ ഞാൻ പറയുന്നതുപോലെ ജനപദങ്ങളും രാജ്യങ്ങളും അറിഞ്ഞുകൊള്ളുക।
Verse 34
तत्रेमे कुरुपांचालाः शाल्वमात्रेय जांगलाः । शूरसेनाः पुलिंदाश्च बौधामालास्तथैव च
അവിടെ കുരു–പാഞ്ചാലർ, ശാൽവർ, മാത്രേയർ, ജാങ്ഗലർ; ശൂരസേനർ, പുലിന്ദർ, ബൗധാമാലർ എന്നിവരും കാണപ്പെടുന്നു।
Verse 35
मत्स्याः कुशट्टाः सौगंध्याः कुत्सपाः काशिकोशलाः । चेदिमत्स्यकरूषाश्च भोजाः सिंधुपुलिंदकाः
മത്സ്യർ, കുശട്ടർ, സൗഗന്ധ്യർ, കുത്സപർ, കാശി–കോശലർ; കൂടാതെ ചേദി, കരൂഷർ; ഭോജർ, സിന്ധു, പുലിന്ദർ എന്നിവരും ഉണ്ട്।
Verse 36
उत्तमाश्च दशार्णाश्च मेकलाश्चोत्कलैः सह । पंचालाः कोशलाश्चैव नैकपृष्ठयुगंधराः
ഉത്തമർ, ദശാർണർ, മേക്കലർ—ഉത്കലരോടൊപ്പം; പാഞ്ചാലർ, കോശലർ എന്നിവരും—നൈകപൃഷ്ഠർ, യുഗന്ധരർ സഹിതം ഉണ്ട്।
Verse 37
बोधा मद्राः कलिंगाश्च काशयो परकाशयः । जठराः कुकुराश्चैव सुदशार्णाः सुसत्तमाः
ബോധർ, മദ്രർ, കലിംഗർ, കാശയർ, പരകാശയർ; ജഠരർ, കുകുരർ; കൂടാതെ സുദശാർണർ—ഇവർ എല്ലാവരും ശ്രേഷ്ഠ ജനപദങ്ങൾ.
Verse 38
कुंतयोऽवंतयश्चैव तथैवापरकुंतयः । गोमंता मल्लकाः पुंड्राः विदर्भा नृपवाहिकाः
കുന്തികൾ, അവന്തികൾ, അതുപോലെ മറ്റു കുന്തികൾ; ഗോമന്തർ, മല്ലകർ, പുണ്ഡ്രർ, വിദർഭർ, നൃപവാഹികർ—ഇവയും പ്രസിദ്ധ ജനപദങ്ങൾ.
Verse 39
अश्मकाः सोत्तराश्चैव गोपराष्ट्राः कनीयसः । अधिराज्यकुशट्टाश्च मल्लराष्ट्राश्च केरलाः
അശ്മകർ, സോത്തരർ; ചെറു ഗോപരാഷ്ട്രർ; അധിരാജ്യ-കുശട്ടർ; മല്ലരാഷ്ട്രർ കൂടാതെ കേരളർ—ഇവയും ജനപദങ്ങളായി പറയപ്പെടുന്നു.
Verse 40
मालवाश्चोपवास्याश्च चक्रावक्रालयाः शकाः । विदेहा मगधाः सद्मा मलजा विजयास्तथा
മാലവർ, ഉപവാസ്യർ; ചക്രാവക്രാലയത്തിൽ വസിക്കുന്ന ശകർ; വിദേഹർ, മഗധർ, സദ്മർ, മലജർ, കൂടാതെ വിജയർ—ഇവയും ജനപദങ്ങൾ.
Verse 41
अंगा वंगाः कलिंगाश्च यकृल्लोमान एव च । मल्लाः सुदेष्णाः प्रह्लादा महिषाः शशकास्तथा
അംഗർ, വംഗർ, കലിംഗർ; കൂടാതെ യകൃല്ലോമാനർ; മല്ലർ, സുദേഷ്ണർ, പ്രഹ്ലാദർ, മഹിഷർ, ശശകർ—ഇവയും ജനപദസമൂഹങ്ങൾ.
Verse 42
बाह्लिका वाटधानाश्च आभीराः कालतोयकाः । अपरांताः परांताश्च पंकलाश्चर्मचंडिकाः
ബാഹ്ലികർ, വാടധാനർ, ആഭീരർ, കാലതോയകർ; അപരാന്തർ, പരാന്തർ; കൂടാതെ പങ്കലർ, ചർമചണ്ഡികർ—ഇവയെല്ലാം ജനപദങ്ങൾ.
Verse 43
अटवीशेखराश्चैव मेरुभूताश्च सत्तमाः । उपावृतानुपावृताः सुराष्ट्राः केकयास्तथा
അടവീശേഖരരും ശ്രേഷ്ഠമായ മേരുഭൂതരും; അതുപോലെ ഉപാവൃതരും അനുപാവൃതരും; സൗരാഷ്ട്രരും കേകയരും കൂടി (അവിടെ ഉണ്ട്).
Verse 44
कुट्टापरांता माहेयाः कक्षाः सामुद्र निष्कुटाः । अंधाश्च बहवो विप्रा अंतर्गिर्यस्तथैव च
കുട്ടാപരാന്ത, മാഹേയ എന്നീ പ്രദേശങ്ങൾ ഉണ്ട്; കക്ഷകളും സമുദ്രതീര നിഷ്കുടങ്ങളും ഉണ്ട്. അവിടെ അനേകം അന്ധബ്രാഹ്മണരും, അതുപോലെ അന്തർഗിര്യർ (പർവതാന്തർവാസികൾ)യും ഉണ്ട്.
Verse 45
बहिर्गिर्य्योंगमलदा मगधा मालवार्घटाः । सत्त्वतराः प्रावृषेयाः भार्गवाश्च द्विजर्षभाः
ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! ബഹിർഗിര്യർ, ഓംഗമലദർ, മഗധർ, മാലവർ, അർഘടർ; കൂടാതെ സത്ത്വതരർ, പ്രാവൃഷേയർ, ഭാര്ഗവർ—ഇവ (ജനപദങ്ങൾ) ആകുന്നു.
Verse 46
पुंड्रा भार्गाः किराताश्च सुदेष्णा भासुरास्तथा । शका निषादा निषधास्तथैवानर्त नैऋताः
പുണ്ട്രർ, ഭാര്ഗർ, കിരാതർ; അതുപോലെ സുദേഷ്ണർ, ഭാസുരർ; ശകർ, നിഷാദർ, നിഷധർ; കൂടാതെ ആനർത്തർ, നൈഋതർ—ഇവ (ജനങ്ങൾ).
Verse 47
पूर्णलाः पूतिमत्स्याश्च कुंतला कुशकास्तथा । तरिग्रहाश्शूरसेना ईजिकाः कल्पकारणाः
പൂർണലാ, പൂതിമത്സ്യ, കുന്തല, കുശക; അതുപോലെ തരിഗ്രഹ, ശൂരസേന, ഈജിക—ഇവരും കല്പക്രമത്തിന്റെ കാരണങ്ങളായി (അംഗങ്ങളായി) പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 48
तिलभागामसाराश्च मधुमत्ताः ककुंदकाः । काश्मीराः सिंधुसौवीरा गांधारा दर्शकास्तथा
തിലഭാഗാമസാര, മധുമത്ത, കകുന്ദക; അതുപോലെ കാശ്മീര, സിന്ധു-സൗവീര, ഗാന്ധാര, ദർശകരും (ഉല്ലേഖിക്കപ്പെടുന്നു).
Verse 49
अभीसाराः कुद्रुताश्च सौरिला बाह्लिकास्तथा । दर्वी च मालवा दर्वा वातजामरथोरगाः
അഭീസാര, കുദ്രുത, സൗരില, ബാഹ്ലിക; അതുപോലെ ദർവീ, മാലവ, ദർവ, വാതജാമര-ഥോറഗരും (എണ്ണപ്പെടുന്നു).
Verse 50
बलरट्टास्तथा विप्राः सुदामानः मुमल्लिकाः । बंधाकरीकषाश्चैव कुलिंदा गंधिकास्तथा
ബലരട്ടർ; അതുപോലെ വിപ്രർ, സുദാമാനർ, മുമല്ലികർ; കൂടാതെ ബന്ധാകരീകഷ, കുലിന്ദ, ഗന്ധികരും (ഉല്ലേഖിക്കപ്പെടുന്നു).
Verse 51
वनायवोदशाः पार्श्वरोमाणः कुशबिंदवः । काच्छा गोपालकच्छाश्च जांगलाः कुरुवर्णकाः
വനായവോദശ, പാർശ്വരോമാണ, കുശബിന്ദവ; കാച്ച്ഛ, ഗോപാല-കാച്ച്ഛ; ജാംഗല, കുരുവർണകരും (എന്ന്) പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 52
किराताबर्बराः सिद्धा वैदेहास्ताम्रलिप्तिकाः । औड्रम्लेच्छाः ससैरिंद्राः पार्वतीयाश्च सत्तमाः
കിരാതരും ബർബരരും, സിദ്ധരും, വൈദേഹരും താം്രലിപ്തികയിലെ ജനങ്ങളും; ഓഡ്ര മ്ലേച്ഛർ സൈരിന്ധ്രരോടൊപ്പം, പർവ്വതവാസികളും—ഹേ സത്തമാ, ഇവരൊക്കെയും ഇവിടെ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।
Verse 53
अथापरे जनपदा दक्षिणा मुनिपुंगवाः । द्रविडाः केरलाः प्राच्या मूषिका बालमूषिकाः
മറ്റു ചില ദക്ഷിണ ജനപദങ്ങൾ, ഹേ മുനിപുങ്ഗവാ—ദ്രാവിഡർ, കേരളർ, പ്രാച്യർ, മൂഷികർ, ബാലമൂഷികർ।
Verse 54
कर्णाटका माहिषका विकंधा मूषिकास्तथा । झल्लिकाः कुंतलाश्चैव सौहृदानलकाननाः
കർണാടകർ, മാഹിഷകർ, വികന്ധർ, അതുപോലെ മൂഷികർ; ഝല്ലികർ, കുന്തലർ, കൂടാതെ സൗഹൃദർ, ആനലകാനനർ—ഇവയും പറയപ്പെടുന്നു।
Verse 55
कौक्कुटकास्तथा बोलाः कोकणा मणिवालकाः । समंगा कनकाश्चैव कुंकुरांगारमारिषाः
അതുപോലെ കൗക്കുടകർ, ബോലർ, കോകണർ, മണിവാലകർ; സമംഗർ, കനകർ, കൂടാതെ കുങ്കുരർ, അങ്കാരർ, മാരിഷർ—ഇവരും പറയപ്പെടുന്നു।
Verse 56
ध्वजिन्युत्सवसंकेतास्त्रिवर्गा माल्यसेनयः । व्यूढकाः कोरकाः प्रोष्टाः संगवेगधरास्तथा
ധ്വജങ്ങളുടെയും ഉത്സവഘോഷങ്ങളുടെയും സൂചനകളാൽ അടയാളപ്പെട്ട, ത്രിവർഗമായി വിഭജിച്ച സേനകൾ, മാല്യധാരികളായ ദളങ്ങൾ; വ്യൂഹബദ്ധമായ ‘വ്യൂഢക’ ക്രമങ്ങൾ, ‘കോറക’ ‘പ്രോഷ്ഠ’ വിഭാഗങ്ങൾ, കൂടാതെ സംഘമായി വേഗം ധരിച്ചവരും (ഉണ്ടായിരുന്നു)।
Verse 57
तथैव विंद्यरुलिकाः पुलिंदा बल्वलैः सह । मालवा मलराश्चैव तथैवापरवर्तकाः
അതുപോലെ വിന്ദ്യരുലികർ; ബൽവലന്മാരോടുകൂടിയ പുലിന്ദർ; കൂടാതെ മാലവർ, മലരർ—അങ്ങനെ തന്നെ അപരവർത്തകരും (ഉണ്ട്).
Verse 58
कुलिंदाः कालदाश्चैव चंडकाः कुरटास्तथा । मुशलास्तनवालाश्च सतीर्था पूतिसृंजयाः
കുലിന്ദർ, കാലദാസർ, ചണ്ഡകർ, കുരടർ; അതുപോലെ മുശലർ, തനവാലർ—സതീർഥരും പൂതിസൃഞ്ജയരും കൂടെ (പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു).
Verse 59
अनिदायाः शिवाटाश्च तपनाः सूतपास्तथा । ऋषिकाश्च विदर्भाश्च स्तंगना परतंगकाः
അതുപോലെ അനിദായർ, ശിവാടർ, തപനർ, സൂതപർ; കൂടാതെ ഋഷികർ, വിദർഭർ, സ്തംഗനർ, പരതംഗകർ (ഉണ്ട്).
Verse 60
उत्तराश्चापरेम्लेच्छा जना हि मुनिपुंगवाः । जवनाश्च सकांबोजा दारुणा म्लेच्छजातयः
ഹേ മുനിപുംഗവാ! വടക്കും പടിഞ്ഞാറും മ്ലേച്ഛർ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ജനങ്ങൾ ഉണ്ട്; കാംബോജരോടുകൂടിയ യവനർ ദാരുണർ—ഇവർ മ്ലേച്ഛജാതികൾ.
Verse 61
सकृघृहाः कुलट्याश्च हूणा पारसिकैः सह । तथैव रमणाश्चान्यास्तथा च दशमालिकाः
അതുപോലെ ഒരിക്കൽ മാത്രം പുരുഷന്റെ വീട്ടിൽ പോകുന്ന സ്ത്രീകളും കുലടസ്ത്രീകളും; പാരസികരോടുകൂടിയ ഹൂണരും; കൂടാതെ മറ്റു രമണീയസ്ത്രീകളും ദശമാലികരും (ഉണ്ട്).
Verse 62
क्षत्रियोपनिवेशाश्च वैश्यशूद्र कुलानि च । शूराभीराश्च दरदाः काश्मीराः पशुभिः सह
അവിടെ ക്ഷത്രിയരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങളും വൈശ്യ-ശൂദ്ര കുലങ്ങളും ഉണ്ട്; കൂടാതെ ശൂരർ, ആഭീരർ, ദരദർ, കാശ്മീരർ തങ്ങളുടെ പശുക്കളോടുകൂടി പാർക്കുന്നു.
Verse 63
खांडीकाश्च तुषाराश्च पद्मगा गिरिगह्वराः । आद्रेयाः सभिरादाजास्तथैव स्तनपोषकाः
‘ഖാണ്ഡീകാ, തുഷാര, പദ്മഗാ, ഗിരിഗഹ്വരാ, ആദ്രേയാ, സഭിരാദാജാ, അതുപോലെ സ്തനപോഷകാ’—ഇവരും അവരുടെ കൂട്ടത്തിൽ പേരുപറയപ്പെടുന്നു.
Verse 64
द्रोषकाश्च कलिंगाश्च किरातानां च जातयः । तोमरा हन्यमानाश्च तथैव करभंजकाः
ദ്രോഷകർ, കലിംഗർ, കിരാതരുടെ വിവിധ ജാതികൾ; അതുപോലെ തോമരർ, ഹന്യമാനർ, കരഭഞ്ജകർ എന്നിവരും (അവരിൽ) ഉൾപ്പെടുന്നു.
Verse 65
एते चान्ये जनपदाः प्राच्योदीच्यास्तथैव च । उद्देशमात्रेण मया देशाः संकीर्तिता द्विजाः । यथागुणबलं चापि त्रिवर्गस्य महाफलम्
ഇവയും മറ്റു പല ജനപദങ്ങളും—കിഴക്കും വടക്കും ഉള്ളവയും—ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ഞാൻ വെറും സൂചനമാത്രമായി സംക്ഷിപ്തമായി കീര്ത്തിച്ചു. കൂടാതെ ഗുണവും ശേഷിയും അനുസരിച്ച് ധർമ്മ-അർത്ഥ-കാമ എന്ന ത്രിവർഗത്തിന് മഹാഫലവും ലഭിക്കുന്നു.