Adhyaya 205

Verse 1

हू... “<(>9)) #::.3 25.२ चतुर्राधिकद्विशततमो< ध्याय: धुन्धुकी तपस्या और वरप्राप्ति

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാവേ! മധുവിന്റെയും കൈടഭന്റെയും പുത്രനായ ധുന്ധു എന്ന മഹാതേജസ്വി ഉണ്ടായിരുന്നു. മഹാബലവും വീരപരാക്രമവും ഉള്ളവനായി അവൻ ഘോരതപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു.

Verse 2

अतिष्ठदेकपादेन कृशो धमनिसंततः । तस्मै ब्रह्मा ददौ प्रीतो वरं वव्रे स च प्रभुम्‌

അവൻ ദീർഘകാലം ഒരു കാലിൽ നിന്നു. ശരീരം അത്യന്തം ക്ഷീണിച്ച് നാഡീധമനികളുടെ ജാലം വരെ തെളിഞ്ഞു കാണപ്പെട്ടു. അവന്റെ തപസ്സിൽ പ്രസന്നനായ ബ്രഹ്മാവ് അവന് വരം നൽകി; പിന്നെ അവൻ പ്രഭുവിനോട് വരം അപേക്ഷിച്ചു.

Verse 3

देवदानवयक्षाणां सर्पगन्धर्वरक्षसाम्‌ । अवध्यो5हं भवेयं वै वर एष वृतो मया,“'भगवन्‌! मैं देवता, दानव, यक्ष, सर्प, गन्धर्व और राक्षस किसीके हाथसे न मारा जाऊँ। मैंने आपसे यही वर माँगा है”

“ഭഗവൻ! ദേവന്മാർ, ദാനവന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, സർപ്പങ്ങൾ, ഗന്ധർവന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ—ഇവരിൽ ആരുടെയും കൈകൊണ്ടും ഞാൻ വധിക്കപ്പെടരുത്; ഇതാണ് ഞാൻ തിരഞ്ഞെടുത്ത വരം.”

Verse 4

एवं भवतु गच्छेति तमुवाच पितामह: । स एवमुक्तस्तत्पादौ मूर्ध्ना स्पृश्य जगाम ह

അപ്പോൾ പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ് അവനോട്—“എവം ഭവതു; പോകുക” എന്നു പറഞ്ഞു. അങ്ങനെ കേട്ട ധുന്ധു തലകുനിച്ച് ബ്രഹ്മാവിന്റെ പാദങ്ങൾ ശിരസ്സാൽ സ്പർശിച്ച് അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 5

सतु धुन्धुर्वरं लब्ध्वा महावीर्यपराक्रम: । अनुस्मरन्‌ पितृवधं द्रुतं विष्णुमुपागमत्‌

വരം ലഭിച്ചതോടെ ധുന്ധു മഹാബലവും പരാക്രമവും ഉള്ളവനായി. പിതൃവധം ഓർത്തുകൊണ്ട് അവൻ വേഗത്തിൽ ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ അടുക്കലേക്ക് ചെന്നു.

Verse 6

स तु देवान्‌ सगन्धर्वान्‌ जित्वा धुन्धुरमर्षण: । बबाध सर्वानसकृद्‌ विष्णु देवांश्व वै भूशम्‌

അമർഷം നിറഞ്ഞ ധുന്ധു ഗന്ധർവന്മാരോടുകൂടെ ദേവന്മാരെ ജയിച്ച്, പിന്നെ വീണ്ടും വീണ്ടും എല്ലാവരെയും ക്രൂരമായി പീഡിപ്പിച്ചു; വിഷ്ണുവിനെയും മറ്റ് ദേവന്മാരെയും പോലും അവൻ ഭയങ്കരമായി ആക്രമിച്ചു।

Verse 7

समुद्रे बालुकापूर्ण उज्जालक इति स्मृते । आगम्य च स वुष्टात्मा तं देशं भरतर्षभ

ഭരതശ്രേഷ്ഠാ! സമുദ്രത്തിൽ ‘ഉജ്ജാലക’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ മണൽ നിറഞ്ഞ പ്രദേശം ഉണ്ടായിരുന്നു. അവിടെ എത്തിയ ആ ദുഷ്ടാത്മാവ് ആ ദേശത്ത് പാർത്തു, അവിടത്തെ ജനങ്ങളെ പീഡിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 8

बाधते सम परं शक्‍्त्या तमुत्तड़काश्रमं विभो । अन्तर्भूमिगतस्तत्र बालुकान्तहितस्तथा

ഹേ മഹാബലവാനേ! ആ ദുഷ്ടൻ തന്റെ മുഴുവൻ ശക്തിയോടെ ഉത്തങ്കന്റെ ആശ്രമത്തെയും പീഡിപ്പിച്ചു; അവിടെ ഭൂമിക്കടിയിൽ ഇറങ്ങി മണലിനുള്ളിൽ മറഞ്ഞുകൊണ്ടും അതേപോലെ ഉപദ്രവം തുടർന്നു।

Verse 9

मधुकैटभयो: पुत्रो धुन्धुर्भीमपराक्रम: । शेते लोकविनाशाय तपोबलमुपाश्रित:

മധു-കൈടഭന്മാരുടെ പുത്രനായ ഭീമപരാക്രമിയായ ധുന്ധു, തപോബലത്തെ ആശ്രയിച്ച്, ലോകനാശത്തിനായി അവിടെ ശയിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 10

एतस्मिन्नेव काले तु राजा सबलवाहन:,भरतश्रेष्ठ] इसी समय राजा कुवलाश्वने अपनी सेना, सवारी तथा पुत्रोंके साथ प्रस्थान किया। उनके साथ विप्रवर उत्तंक भी थे

ഭരതശ്രേഷ്ഠാ! അതേ സമയത്ത് രാജാവ് സൈന്യവും വാഹനങ്ങളും സഹിതം സന്നദ്ധനായി പുറപ്പെട്ടു।

Verse 11

उत्तड़कविप्रसहित: कुवलाश्वो महीपति: । पुत्रै: सह महीपाल: प्रययौ भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ] इसी समय राजा कुवलाश्वने अपनी सेना, सवारी तथा पुत्रोंके साथ प्रस्थान किया। उनके साथ विप्रवर उत्तंक भी थे

അപ്പോൾ ഭൂമിപതി കുവലാശ്വരാജാവ് പുത്രന്മാരോടുകൂടെ പുറപ്പെട്ടു; അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠൻ ഉത്തങ്കനും ഉണ്ടായിരുന്നു—ഹേ ഭരതശ്രേഷ്ഠാ।

Verse 12

सहसौरेकविंशत्या पुत्राणामरिमर्दन: । कुवलाश्वो नरपतिरन्वितो बलशालिनाम्‌,शत्रुमर्दन महाराज कुवलाश्व अपने इकक्‍्कीस हजार बलवान पुत्रोंकी साथ लेकर (सेनासहित) चले थे

ഹേ ശത്രുമർദനാ, നരപതി കുവലാശ്വൻ ഇരുപത്തൊന്ന് ആയിരം ബലവാനായ പുത്രന്മാരോടുകൂടെ, ബലശാലിയായ സൈന്യത്തോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു।

Verse 13

तमाविशत्‌ ततो विष्णुर्भगवांस्तेजसा प्रभु: । उत्तड़कस्य नियोगेन लोकानां हितकाम्यया

അതിനുശേഷം ലോകങ്ങളുടെ ഹിതം ആഗ്രഹിച്ച്, ഉത്തങ്കന്റെ നിയോഗപ്രകാരം, സർവശക്തനായ പ്രഭു ഭഗവാൻ വിഷ്ണു തന്റെ തേജസ്സോടെ കുവലാശ്വനിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 14

तस्मिन्‌ प्रयाते दुर्धर्षे देवि शब्दों महान भूत्‌ । एष श्रीमानवध्योउ्द्य धुन्धुमारो भविष्यति

ഹേ ദേവീ, ആ ദുര്ധർഷനായ വീരൻ പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ ദേവലോകത്തിൽ മഹാ ഹർഷഘോഷം ഉയർന്നു. ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—“ഈ ശ്രീമാനായ രാജാവ് ഇന്ന് അവധ്യൻ; ധുന്ധുവിനെ വധിച്ച് ‘ധുന്ധുമാരൻ’ എന്ന നാമം ധരിക്കും।”

Verse 15

दिव्यैश्व पुष्पैस्तं देवा: समन्तात्‌ पर्यवारयन्‌ । देवदुन्दुभयश्चापि नेदु: स्वयमनीरिता:,देवतालोग चारों ओरसे उनपर दिव्य फूलोंकी वर्षा करने लगे। देवताओंकी दुन्दुभियाँ स्वयं बिना किसी प्रेरणाके बज उठीं

ദേവന്മാർ എല്ലാ ദിക്കുകളിലും നിന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്മേൽ ദിവ്യപുഷ്പവർഷം നടത്തി; ദേവദുന്ദുഭികളും ആരും മുഴക്കാതെ സ്വയം മുഴങ്ങി ഉയർന്നു।

Verse 16

शीतश्च वायु: प्रववी प्रयाणे तस्य धीमत: । विपांसुलां महीं कुर्वन्‌ ववर्ष च सुरेश्वर:

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— ആ ധീമാനായ രാജാവ് യാത്രയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ തന്നെ ശീതള കാറ്റ് വീശിത്തുടങ്ങി. ദേവാധിപനായ ഇന്ദ്രൻ മഴ പെയ്തു; ഭൂമിയിലെ പൊടി അടങ്ങി, വഴി പൊടിയില്ലാത്തതായി—ധർമ്മപ്രയത്നത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന, യാത്രാക്ലേശം കുറയ്ക്കുന്ന ശുഭരക്ഷാസൂചനയായി അത് വന്നു।

Verse 17

अन्तरिक्षे विमानादि देवतानां युधिष्ठिर । तत्रैव समदृश्यन्त धुन्धुर्यत्र महासुर:

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— യുധിഷ്ഠിരാ, അന്തരീക്ഷത്തിൽ ദേവന്മാരുടെ വിമാനങ്ങൾ മുതലായവ അവിടെയേ തന്നെ ദൃശ്യമായി—മഹാസുരൻ ധുന്ധു ഉണ്ടായിരുന്ന അതേ സ്ഥലത്ത്।

Verse 18

युधिष्ठिर! जहाँ महान्‌ असुर *धुन्धु” रहता था, वहीं आकाशमें देवताओंके विमान आदि दिखायी देने लगे ।।

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— യുധിഷ്ഠിരാ, മഹാസുരൻ ധുന്ധു വസിച്ചിരുന്ന അതേ സ്ഥലത്ത് ആകാശത്തിൽ ദേവന്മാരുടെ വിമാനങ്ങൾ ദൃശ്യമായി. കുവലാശ്വനും ധുന്ധുവും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം കാണാനുള്ള കൗതുകത്തോടെ ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും മഹർഷിമാരും അവിടെ എത്തി നിലകൊണ്ടു; സംഭവിക്കാനിരിക്കുന്ന എല്ലാം അവർ സൂക്ഷ്മമായി നിരീക്ഷിച്ചു।

Verse 19

नारायणेन कौरव्य तेजसा55प्यायितस्तदा । स गतो नृपतिः: क्षिप्र॑ पुत्रैस्तै: सर्वतो दिशम्‌

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— ഹേ കൗരവകുലജാ, അപ്പോൾ നാരായണന്റെ തേജസ്സാൽ പുഷ്ടനും ശക്തനും ആയ ആ രാജാവ്, തന്റെ ആ പുത്രന്മാരോടൊപ്പം വേഗത്തിൽ എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും പടർന്ന് മുന്നോട്ട് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 20

कुवलाश्चस्य पुत्रैश्न तस्मिन्‌ वै बालुकार्णवे

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— കുവലാശ്വൻ തന്റെ പുത്രന്മാരോടൊപ്പം, മണൽസമുദ്രംപോലെ വ്യാപിച്ചിരുന്ന ആ ബാലൂകാര്ണവത്തിൽ തന്നെയായിരുന്നു അവിടെ।

Verse 21

आसीदू घोर वपुस्तस्य बालुकान्तर्हितं महत्‌

മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—മണലിനുള്ളിൽ മറഞ്ഞുകിടന്ന അവന്റെ മഹത്തായ ഭീകരരൂപം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 22

ततो धुन्धुर्महाराज दिशमावृत्य पश्चिमाम्‌

അപ്പോൾ, മഹാരാജാവേ, ധുന്ധു പടിഞ്ഞാറുദിക്കിനെ വ്യാപിച്ചു മൂടി।

Verse 23

कुवलाश्रचस्य पुत्रैस्तु सर्वतः परिवारित:

മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ കുവലാശ്വന്റെ പുത്രന്മാർ അവനെ എല്ലാദിക്കിലും വളഞ്ഞ് ആക്രമിച്ചു. മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ, ഗദകൾ, മുസലങ്ങൾ, പട്ടിശങ്ങൾ, പരിഘങ്ങൾ, പ്രാസങ്ങൾ, തിളങ്ങുന്ന മൂർച്ചയേറിയ ഖഡ്ഗങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പ്രഹരങ്ങളിൽ പരിക്കേറ്റ മഹാബലൻ ധുന്ധു ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ചു. ക്രോധാവേശത്തിൽ ആ അസുരൻ അവർ എറിഞ്ഞ നാനാവിധ അസ്ത്രശസ്ത്രങ്ങളെയെല്ലാം വിഴുങ്ങിക്കളഞ്ഞു।

Verse 24

अभिद्रुत: शरैस्ती#णैर्गदाभिमुसलैरपि । पट्टिशै: परिचै: प्रासै: खड्गैश्न विमलै: शितै:

മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ കുവലാശ്വന്റെ പുത്രന്മാർ അവനെ എല്ലാദിക്കിലും വളഞ്ഞ് പാഞ്ഞെത്തി. മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ, ഗദകൾ, മുസലങ്ങൾ, പട്ടിശങ്ങൾ, പരിഘങ്ങൾ, പ്രാസങ്ങൾ, തിളങ്ങുന്ന മൂർച്ചയേറിയ ഖഡ്ഗങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് അവർ പ്രഹരിച്ചു।

Verse 25

स वध्यमान: संक्रुद्ध: समुत्तस्थौ महाबल: । कुद्धश्चा भक्षयत्‌ तेषां शस्त्राणि विविधानि च

വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രഹരിക്കപ്പെട്ട ആ മഹാബലൻ ക്രോധത്തോടെ എഴുന്നേറ്റു. ക്രുദ്ധനായി അവരുടെ നാനാവിധ ശസ്ത്രങ്ങളെയും അവൻ വിഴുങ്ങി।

Verse 26

आस्याद्‌ वमन्‌ पावकं स संवर्तकसमं तदा । तान्‌ सर्वान्‌ नृपते: पुत्रानदहत्‌ स्वेन तेजसा

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ അവൻ പ്രളയകാലത്തെ സംവർത്തകാഗ്നിയെപ്പോലെ വായിൽ നിന്നു തീപ്പൊരികൾ ഛർദ്ദിച്ചു തുടങ്ങി; തന്റെ തന്നെ തേജസ്സാൽ രാജാവിന്റെ ആ എല്ലാ പുത്രന്മാരെയും ദഹിപ്പിച്ച് ഭസ്മമാക്കി।

Verse 27

मुखजेनाग्निना क्रुद्धों लोकानुद्)र्तयन्निव । क्षणेन राजशार्दूल पुरेव कपिल: प्रभु:

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ക്രോധത്തോടെ അവൻ വായിൽ നിന്നു പുറപ്പെടുന്ന അഗ്നിയാൽ ലോകങ്ങളെ തന്നെ ദഹിപ്പിക്കുന്നവനെന്നപോലെ തോന്നി. ഹേ രാജശാർദൂലാ! ഒരു ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ആ പ്രഭു പുരാതന കപിലനെപ്പോലെ ആയി।

Verse 28

तेषु क्रोधाग्निदग्धेषु तदा भरतसत्तम,भरतश्रेष्ठी] जब सभी राजकुमार धुन्धुकी क्रोधाग्निसे दग्ध हो गये, तब महातेजस्वी राजा कुवलाश्वने दूसरे कुम्भकर्णके- समान जगे हुए उस महाकाय दानवपर आक्रमण किया

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ആ രാജകുമാരന്മാർ ധുന്ധുവിന്റെ ക്രോധാഗ്നിയിൽ ദഗ്ധരായപ്പോൾ, ഹേ ഭരതശ്രേഷ്ഠാ! മഹാതേജസ്വിയായ കുവലാശ്വരാജാവ് ഉണർന്ന മഹാകായ ദാനവന്റെ മേൽ—രണ്ടാമത്തെ കുംഭകർണ്ണനെന്നപോലെ—ആക്രമിക്കാൻ പാഞ്ഞുചെന്നു।

Verse 29

त॑ प्रबुद्धं महात्मानं कुम्भकर्णमिवापरम्‌ | आससाद महातेजा: कुवलाश्वो महीपति:

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ മഹാതേജസ്വിയായ ഭൂപതി കുവലാശ്വൻ, മറ്റൊരു കുംഭകർണ്ണനെപ്പോലെ ഉണർന്ന ആ മഹാത്മാവിനെ നേരിടാൻ മുന്നേറി.

Verse 30

तस्य वारि महाराज सुस््राव बहु देहतः । तदापीय ततस्तेजो राजा वारिमयं नृूप

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാരാജാ! അവന്റെ ദേഹത്തിൽ നിന്നു ധാരാളം ജലം ഒഴുകി വന്നു. ആ ജലം കുടിച്ചതോടെ രാജാവിന്റെ തേജസ്സും ശക്തിയും പുനഃസ്ഥാപിതമായി; അവൻ ജലമയനായതുപോലെ പുതുജീവൻ പ്രാപിച്ചു।

Verse 31

ब्रह्मास्त्रेण च राजेन्द्र दैत्यं क्रूरपराक्रमम्‌

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജേന്ദ്രാ, ബ്രഹ്മാസ്ത്രംകൊണ്ട് അവൻ ആ ക്രൂരപരാക്രമശാലിയായ ദൈത്യനെ—ദേവശത്രുവും ശത്രുഘ്നനും—ദഹിപ്പിച്ചു. സർവ്വലോകങ്ങളുടെ ക്ഷേമാർത്ഥം അവനെ ഭസ്മമാക്കി രാജർഷി കുവലാശ്വൻ ത്രൈലോക്യേശനെപ്പോലെ, രണ്ടാമൻ ഇന്ദ്രനെന്നപോലെ, ദീപ്തനായി തിളങ്ങി.

Verse 32

ददाह भरतश्रेष्ठ सर्वलोकभवाय वै | सो<स्त्रेण दग्ध्वा राजर्षि: कुवलाश्वञो महासुरम्‌

ഹേ ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, സർവ്വലോകങ്ങളുടെ ക്ഷേമാർത്ഥം രാജർഷി കുവലാശ്വൻ തന്റെ അസ്ത്രംകൊണ്ട് ആ മഹാസുരനെ ദഹിപ്പിച്ചു.

Verse 33

धुन्धोर्वधात्‌ तदा राजा कुवलाश्वो महामना:

ധുന്ധുവധത്തിനു ശേഷം മഹാമനസ്സനായ രാജാവ് കുവലാശ്വൻ ലോകസംരക്ഷണമായ ധർമ്മകർമ്മത്തിന് അനുസരിച്ച് കീർത്തിയിൽ ഉയർന്നു എല്ലായിടത്തും ആദരിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 34

प्रीतैश्न त्रिदशै: सर्वेर्महर्षिसहितैस्तदा

അതിനുശേഷം മഹർഷികളോടുകൂടി സന്തുഷ്ടരായ എല്ലാ ത്രിദശദേവന്മാരും അവിടെ വന്ന് രാജാവിനോട്—“ഒരു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 35

वरं वृणीष्वेत्युक्त: स प्राउ्जलि: प्रणतस्तदा । अतीव मुदितो राजन्निदं वचनमब्रवीत्‌

“ഒരു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക” എന്നു പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ ആ രാജാവ് കൈകൂപ്പി വിനയത്തോടെ തലകുനിച്ചു; അത്യന്തം ആനന്ദത്തോടെ, ഹേ രാജൻ, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 36

दद्यां वित्तं द्विजाग्रयेभ्य: शत्रूणां चापि दुर्जय: । सख्यं च विष्णुना मे स्याद्‌ भूतेष्वद्रोह एव च

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— “ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർക്ക് ഞാൻ ധനം ദാനം ചെയ്യട്ടെ; ശത്രുക്കൾക്കു ഞാൻ അജേയനായിരിക്കട്ടെ; ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിനോടു എനിക്കു സഖ്യവും സ്നേഹപൂർണ്ണമായ ആത്മീയ അടുപ്പവും ഉണ്ടാകട്ടെ; സർവ്വ ജീവികളോടും എനിക്കുള്ളത് അദ്രോഹം മാത്രമായിരിക്കട്ടെ.”

Verse 37

धर्मे रतिशक्ष सततं॑ स्वर्गे वासस्तथाक्षय: । तथास्त्विति ततो देवै: प्रीतैरुक्त: स पार्थिव:

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— “ധർമ്മത്തിൽ എനിക്ക് സദാ ആസക്തി ഉണ്ടാകട്ടെ; അവസാനം സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ എനിക്ക് അക്ഷയ വാസം ലഭിക്കട്ടെ.” ഇത് കേട്ട് സന്തുഷ്ടരായ ദേവന്മാർ ആ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു— “തഥാസ്തു, മഹാരാജാ; നിങ്ങൾ അപേക്ഷിച്ചതുപോലെ തന്നെയാകും.”

Verse 38

ऋषिभि श्ष॒ सगन्धर्वैरुत्तड़केन च धीमता । सम्भाष्य चैनं विविधैराशीवदिस्ततो नूप,राजन्‌! तदनन्तर ऋषियों, गन्धर्वों और बुद्धिमान्‌ महर्षि उत्तंकने भी नाना प्रकारके आशीर्वाद देते हुए राजासे वार्तालाप किया

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— തുടർന്ന് ഋഷിമാർ ഗന്ധർവന്മാരോടുകൂടി, ബുദ്ധിമാനായ ഋഷി ഉത്തങ്കനും അവനോട് സംഭാഷണം നടത്തി; പലവിധ ആശീർവാദങ്ങൾ നൽകി രാജാവിനെ അഭിനന്ദിച്ചു.

Verse 39

देवा महर्षयश्लापि स्वानि स्थानानि भेजिरे | तस्य पुत्रास्त्रय: शिष्टा युधिष्ठिर तदाभवन्‌

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— അപ്പോൾ ദേവന്മാരും മഹർഷിമാരും തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ലോകങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങി. ഹേ യുധിഷ്ഠിരാ, അന്നേരം ആ രാജാവിന്റെ മൂന്നു പുത്രന്മാർ മാത്രമേ ശേഷിച്ചിരുന്നുള്ളൂ.

Verse 40

दृढाश्वः कपिलाश्वश्न चन्द्राश्वश्वैव भारत । तेभ्य: परम्परा राजन्निक्ष्वाकूणां महात्मनाम्‌

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ ഭാരതാ, ദൃഢാശ്വൻ, കപിലാശ്വൻ, അതുപോലെ ചന്ദ്രാശ്വൻ— ഇവരിലൂടെ തന്നെയാണ്, ഹേ രാജാവേ, മഹാത്മാക്കളായ ഇക്ഷ്വാകുക്കളുടെ വംശപരമ്പര അഖണ്ഡമായി തുടർന്നത്.”

Verse 41

वंशस्य सुमहाभाग राज्ञाममिततेजसाम्‌ । भारत! उनके नाम थे-दृढाश्वच, कपिलाश्व और चन्द्राश्बव। राजन! महाभाग! उन्हींसे अमित तेजस्वी इक्ष्वाकुवंशी महामना नरेशोंकी वंश-परम्परा चालू हुई ।।

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ഭാരതാ, മഹാഭാഗനേ! അളവറ്റ തേജസ്സുള്ള രാജാക്കന്മാരുടെ ആ മഹത്തായ വംശത്തിൽ ദൃഢാശ്വൻ, കപിലാശ്വൻ, ചന്ദ്രാശ്വൻ എന്നീ നാമങ്ങൾ പ്രസിദ്ധമായിരുന്നു. ഹേ രാജാവേ, മഹാഭാഗനേ! അവരുടെ ശേഷം ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിലെ മഹാമനസ്സുള്ള, അതിരില്ലാത്ത തേജസ്സിൽ ദീപ്തരായ നൃപന്മാരുടെ വംശപരമ്പര തുടർച്ചയായി നിലനിന്നു. ഇങ്ങനെ, സജ്ജനശിരോമണേ, മധുവിന്റെയും കൈടഭന്റെയും പുത്രനായ മഹാദൈത്യൻ ധുന്ധു കുവലാശ്വന്റെ കൈയ്യാൽ വധിക്കപ്പെട്ടു. ധുന്ധുവിനെ നശിപ്പിച്ചതിനാൽ രാജാവ് കുവലാശ്വൻ ‘ധുന്ധുമാരൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി.

Verse 42

धुन्धुर्नाम महादैत्यो मधुकैटभयो: सुतः । कुवलाश्चश्व नृपतिर्धुन्धुमार इति स्मृत:

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— മധുവിന്റെയും കൈടഭന്റെയും പുത്രനായ ‘ധുന്ധു’ എന്ന മഹാദൈത്യൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. ആ ധുന്ധുവിനെ വധിച്ചതിനാൽ രാജാവ് കുവലാശ്വൻ ‘ധുന്ധുമാരൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ ഉപാഖ്യാനം ഭരണാധികാരിയുടെ കീർത്തി ലോകസംരക്ഷണം, പ്രജാഹിതം, ക്രമത്തെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തുന്ന അധർമശക്തികളുടെ നാശം—ഇവയിൽ നൈതികമായി ആധാരപ്പെടുന്നതാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു.

Verse 43

नाम्ना च गुणसंयुक्तस्तदाप्रभूृति सो5भवत्‌ | एतत्‌ ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि

അന്നുമുതൽ അവന്റെ നാമം അവന്റെ ഗുണങ്ങളോടു ചേർന്നതായിത്തീർന്നു. നീ എന്നോടു ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു.

Verse 44

इदं तु पुण्यमाख्यानं विष्णो: समनुकीर्तनम्‌

ഇത് പുണ്യപ്രദമായ ഉപാഖ്യാനമാണ്—വിഷ്ണുവിന്റെ അഖണ്ഡ കീർത്തനവും സ്മരണയും.

Verse 45

शृणुयाद्‌ यः स धर्मात्मा पुत्रवांश्व भवेन्नर: । आयुष्मान्‌ भूतिमांश्वैव श्रुत्वा भवति पर्वसु । न च व्याधिभयं किंचित्‌ प्राप्रोति विगतज्वर:

ഇത് ശ്രവിക്കുന്ന ധർമ്മാത്മാവ് പുത്രവാനാകും. പർവ്വകാലങ്ങളിൽ ഇത് കേട്ടാൽ ദീർഘായുസ്സും സമൃദ്ധിയും ലഭിക്കും. ജ്വരം അകന്ന്, യാതൊരു രോഗഭയവും അവനെ ബാധിക്കുകയില്ല.

Verse 96

उत्तड़कस्याश्रमाभ्याशे नि:श्वसन्‌ पावकार्चिष: । मधु और कैटभका वह भयंकर पराक्रमी पुत्र धुन्धु तपोबलका आश्रय ले सम्पूर्ण लोकोंका विनाश करनेके लिये वहाँ मरुप्रदेशमें शयन करता था। उत्तड़कके आश्रमके पास साँस ले-लेकर वह आगकी चिनगारियाँ फैलाता था

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഉത്തങ്കന്റെ ആശ്രമത്തിനടുത്ത്, മരുഭൂമിപ്രദേശത്ത്, മധുവിന്റെയും കൈടഭന്റെയും പുത്രനായ ഭയങ്കര പരാക്രമശാലി ധുന്ധു തപോബലത്തെ ആശ്രയിച്ച് സർവ്വലോകനാശം ലക്ഷ്യമാക്കി ശയിച്ചുകിടന്നിരുന്നു. ഉത്തങ്കാശ്രമത്തിന് സമീപം കിടന്ന് അവൻ ശ്വാസോച്ഛ്വാസങ്ങളോടെ അഗ്നിസ്ഫുലിംഗങ്ങൾ ചുറ്റും വിതറി.

Verse 193

अर्णवं खानयामास कुवलाश्वो महीपति: । कुरुनन्दन! उस समय भगवान्‌ नारायणके तेजसे परिपुष्ट हो राजा कुवलाश्व अपने उन पुत्रोंके साथ वहाँ जा पहुँचे और शीघ्र ही चारों ओरसे उस बालुकामय समुद्रको खुदवाने लगे

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—കുരുനന്ദനേ! അന്നേരം ഭഗവാൻ നാരായണന്റെ തേജസ്സാൽ പരിപുഷ്ടനായ രാജാവ് കുവലാശ്വൻ പുത്രന്മാരോടുകൂടെ അവിടെ എത്തി; വൈകാതെ നാലുദിക്കിലും നിന്നു ആ മണൽസമുദ്രം കുഴിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 204

जो मनुष्य भगवान्‌ विष्णुके कीर्तनरूप इस पवित्र उपाख्यानको सुनता है वह धर्मात्मा और पुत्रवान्‌ होता है। जो पर्वोपर इस कथाको सुनता है वह दीर्घायु तथा ऐश्वर्यशाली होता है। उसे रोग आदिका कुछ भी भय नहीं होता। उसकी सारी चिन्ताएँ दूर हो जाती हैं ।।

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ കീർത്തിരൂപമായ ഈ പവിത്ര ഉപാഖ്യാനം ശ്രവിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ ധർമ്മാത്മാവാകുന്നു; പുത്രസൗഭാഗ്യവും ലഭിക്കുന്നു. പർവ്വം പർവ്വമായി ഈ കഥ കേൾക്കുന്നവൻ ദീർഘായുസ്സും ഐശ്വര്യവും പ്രാപിക്കുന്നു. അവന് രോഗാദികളാൽ ഭയം ഇല്ല; അവന്റെ എല്ലാ ചിന്തകളും അകന്നുപോകുന്നു. ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ വനപർവ്വത്തിൽ, മാർക്കണ്ഡേയ-സമാസ്യാപർവ്വാന്തർഗത ധുന്ധുമാരോപാഖ്യാനത്തിലെ 204-ാം അധ്യായം സമാപ്തം.

Verse 206

सप्तभिर्दिवसै: खात्वा दृष्टो धुन्धुर्महाबल: । कुवलाश्वके पुत्रोंने सात दिनोंतक खुदाई करनेके बाद उस बालुकामय समुद्रमें (छिपे हुए) महाबली धुन्धुको देखा

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഏഴ് ദിവസങ്ങൾ കുഴിച്ച ശേഷം, കുവലാശ്വന്റെ പുത്രന്മാർ ആ മണൽസമുദ്രത്തിനുള്ളിൽ മറഞ്ഞുകിടന്ന മഹാബലനായ ധുന്ധുവിനെ കണ്ടു.

Verse 213

दीप्यमानं यथा सूर्यस्तेजसा भरतर्षभ । बालूके भीतर छिपा हुआ उसका शरीर विशाल एवं भयंकर था। भरतश्रेष्ठ) वह अपने तेजसे सूर्यके समान उद्दीप्त हो रहा था

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഭരതർഷഭനേ! അവൻ തന്റെ തേജസ്സാൽ സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിച്ചു. മണലിനുള്ളിൽ മറഞ്ഞുകിടന്ന അവന്റെ ശരീരം വിപുലവും ഭയങ്കരവും ആയിരുന്നു; ഭരതശ്രേഷ്ഠനേ, സ്വതേജസ്സാൽ തന്നെ അവൻ സൂര്യസമാനമായി ദീപ്തനായി.

Verse 226

सुप्तो5भूद्‌ राजशार्टूल कालानलसमझ्ुति: । महाराज! तदनन्तर धुन्धु पश्चिम दिशाको घेरकर सो गया। नृपश्रेष्ठ) उसकी कान्ति प्रलयकालीन अग्निके समान जान पड़ती थी

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— ഹേ രാജശാർദൂലാ! കാലാനലസമമായ ദ്യുതിയോടെ അവൻ നിദ്രയിൽ ആണ്ടു. മഹാരാജാ! തുടർന്ന് ധുന്ധു പടിഞ്ഞാറുദിശയെ ചുറ്റിപ്പറ്റി അവിടെ നിന്ന് മാറിപ്പോയി. നൃപശ്രേഷ്ഠാ! അവന്റെ കാന്തി പ്രളയകാലാഗ്നിപോലെ തോന്നി॥

Verse 276

सगरस्यात्मजान्‌ क्रुद्धस्तदद्भुतमिवाभवत्‌ । नृपश्रेष्ठ! जैसे पूर्वकालमें भगवान्‌ कपिलने कुपित होकर राजा सगरके सभी पुत्रोंको क्षणभरमें दग्ध कर दिया था

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! പുരാതനകാലത്ത് ഭഗവാൻ കപിലൻ ക്രോധിച്ച് രാജാവ് സഗരന്റെ പുത്രന്മാരെയെല്ലാം ക്ഷണത്തിൽ ഭസ്മമാക്കിയ അത്ഭുതസംഭവംപോലെ തന്നെയായിരുന്നു ഇത്. അതുപോലെ ക്രോധത്തിൽ വീർപ്പുമുട്ടിയ ധുന്ധു, സർവലോകങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനെന്നപോലെ, തന്റെ വായിൽ നിന്ന് അഗ്നി പുറപ്പെടുവിച്ച് കുവലാശ്വന്റെ പുത്രന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ചു. ഇങ്ങനെ അത്ഭുതവും ഭീതിജനകവുമായ ഒരു സംഭവം നടന്നു॥

Verse 306

योगी योगेन वह्लिंच शमयामास वारिणा | महाराज! उस समय धुन्धुके शरीरसे बहुत-सा जल प्रवाहित होने लगा

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— യോഗി യോഗബലത്താൽ ജലത്താൽ അഗ്നിയെ ശമിപ്പിച്ചു. മഹാരാജാ! അപ്പോൾ ധുന്ധുവിന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് മഹത്തായ ജലപ്രവാഹം പുറപ്പെടാൻ തുടങ്ങി; എന്നാൽ യോഗസിദ്ധനായ രാജർഷി കുവലാശ്വൻ യോഗബലത്താൽ ആ ജലമയ തേജസ്സിനെ ഉള്ളിലാക്കി (പാനം ചെയ്തു)കഴിഞ്ഞു. പിന്നീട് ജലം പ്രാദുർഭവിപ്പിച്ച് ധുന്ധുവിന്റെ മുഖാഗ്നിയെ അണച്ചു॥

Verse 326

सुरशत्रुममित्रघ्न॑ त्रैलोक्येश इवापर: । राजेन्द्र! भरतश्रेष्ठ! तत्पश्चात्‌ सम्पूर्ण लोकोंके कल्याणके लिये राजर्षि कुवलाश्वने ब्रह्मास्त्रका प्रयोग करके उस क्रूर पराक्रमी दैत्य धुन्धुको दग्ध कर दिया। इस प्रकार ब्रह्मास्त्रद्वारा शत्रुनाशक

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— ദേവശത്രു, അമിത്രഘ്നൻ—ത്രൈലോക്യേശന്റെ മറ്റൊരു രൂപംപോലെ! രാജേന്ദ്രാ! ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ! തുടർന്ന് സർവലോകങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി രാജർഷി കുവലാശ്വൻ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ച് ആ ക്രൂരവും പരാക്രമശാലിയുമായ ദൈത്യൻ ധുന്ധുകനെ ദഹിപ്പിച്ചു. ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മാസ്ത്രത്താൽ ദേവദ്വേഷിയായ മഹാസുരൻ ധുന്ധുകനെ ഭസ്മമാക്കി കുവലാശ്വൻ രണ്ടാമൻ ഇന്ദ്രനെന്നപോലെ ശോഭിച്ചു॥

Verse 336

धुन्धुमार इति ख्यातो नाम्नाप्रतिरथो5भवत्‌ | उस समय महामना राजा कुवलाश्व धुन्धुको मारनेके कारण “धुन्धुमार” नामसे विख्यात हो गये। उनका सामना करनेवाला वीर कोई नहीं रह गया था

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— ധുന്ധുവിനെ വധിച്ചതിനാൽ മഹാമനസ്സനായ രാജാവ് കുവലാശ്വൻ “ധുന്ധുമാരൻ” എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി. അവൻ അപരാജേയ യോദ്ധാവായി തെളിഞ്ഞു; അവനെ നേരിടാൻ കഴിയുന്ന വീരൻ ആരും ശേഷിച്ചില്ല॥

Verse 436

धौन्धुमारमुपाख्यानं॑ प्रथितं यस्य कर्मणा । तभीसे वे नरेश अपने नामके अनुसार वीरता आदि गुणोंसे युक्त हो भूमण्डलमें विख्यात हो गये। युधिष्ठिर! तुमने मुझसे जो पूछा था

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഇത് ധൗന്ധുമാരന്റെ പ്രസിദ്ധ ഉപാഖ്യാനമാണ്; ആ രാജാവിന്റെ കർമ്മങ്ങളാൽ ഇത് ലോകത്തിൽ പ്രശസ്തമായി. ഹേ യുധിഷ്ഠിരാ, നീ എന്നോടു ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ നിനക്കു പൂർണ്ണമായി പറഞ്ഞു—സമ്പൂർണ്ണ ധൗന്ധുമാരോപാഖ്യാനം. കൂടാതെ, ആരുടെ പരാക്രമം മൂലം ഈ കഥ പ്രസിദ്ധി നേടിയതോ ആ രാജാക്കന്മാരുടെ പരിചയവും ഞാൻ നൽകി।