Shloka 41
मातापितृपूजन-प्रधानधर्मः (Primacy of Filial Service) — Mārkaṇḍeya’s Account of the Vyādha’s Instruction
वंशस्य सुमहाभाग राज्ञाममिततेजसाम् । भारत! उनके नाम थे-दृढाश्वच, कपिलाश्व और चन्द्राश्बव। राजन! महाभाग! उन्हींसे अमित तेजस्वी इक्ष्वाकुवंशी महामना नरेशोंकी वंश-परम्परा चालू हुई ।। एवं स निहतस्तेन कुवलाश्वेन सत्तम,सज्जनशिरोमणे! इस प्रकार मधुकैटभ-कुमार महादैत्य धुन्धु कुवलाश्वके हाथसे मारा गया और राजा कुवलाश्चकी धुन्धुमार नामसे प्रसिद्धि हुई
vaṃśasya sumahābhāga rājñām amit tejasām | bhārata! teṣāṃ nāmāni dṛḍhāśvaś ca kapilāśvaś ca candrāśvaś caiva | rājann mahābhāga! ebhiḥ prabhṛti amit tejasvinām ikṣvākuvaṃśyānāṃ mahātmanāṃ nṛpāṇāṃ vaṃśa-paramparā pravṛttā || evaṃ sa nihatas tena kuvalāśvena sattama sajjana-śiromaṇe! madhukaiṭabha-kumāro mahādait yo dhundhuḥ kuvalāśvasya hastena hataḥ | tataḥ sa rājā kuvalāśvo dhundhumāra iti prasiddhim avāpa ||
മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ഭാരതാ, മഹാഭാഗനേ! അളവറ്റ തേജസ്സുള്ള രാജാക്കന്മാരുടെ ആ മഹത്തായ വംശത്തിൽ ദൃഢാശ്വൻ, കപിലാശ്വൻ, ചന്ദ്രാശ്വൻ എന്നീ നാമങ്ങൾ പ്രസിദ്ധമായിരുന്നു. ഹേ രാജാവേ, മഹാഭാഗനേ! അവരുടെ ശേഷം ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിലെ മഹാമനസ്സുള്ള, അതിരില്ലാത്ത തേജസ്സിൽ ദീപ്തരായ നൃപന്മാരുടെ വംശപരമ്പര തുടർച്ചയായി നിലനിന്നു. ഇങ്ങനെ, സജ്ജനശിരോമണേ, മധുവിന്റെയും കൈടഭന്റെയും പുത്രനായ മഹാദൈത്യൻ ധുന്ധു കുവലാശ്വന്റെ കൈയ്യാൽ വധിക്കപ്പെട്ടു. ധുന്ധുവിനെ നശിപ്പിച്ചതിനാൽ രാജാവ് കുവലാശ്വൻ ‘ധുന്ധുമാരൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി.
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The passage links righteous kingship with the protection of the world: a ruler earns lasting renown not merely by birth in a great lineage, but by decisive action against forces that threaten order. Fame (prasiddhi) is portrayed as the ethical fruit of fulfilling kṣatriya responsibility.
Mārkaṇḍeya recounts a segment of the Ikṣvāku lineage (Dṛḍhāśva, Kapilāśva, Candrāśva) and then narrates how King Kuvalāśva killed the great demon Dhundhu (said to be born of Madhu and Kaiṭabha). Because of this deed, Kuvalāśva became celebrated by the title Dhundhumāra, ‘slayer of Dhundhu’.