Sukta 2
Rishi: Traditionally associated with Prajāpati/Hiraṇyagarbha-type hymnic voice (exact r̥ṣi attribution varies in ancillary lists).
Devata: Prajāpati / Hiraṇyagarbha (the ‘Ka’ deity of the refrain).
Chandas: Triṣṭubh-like cadence (as in the well-known ‘kásmai devā́ya’ hymn-type).
അഥർവവേദം 4.2 ‘കസ്മൈ ദേവായ’ ശൈലിയിലുള്ള ബ്രഹ്മാണ്ഡീയ–പൗഷ്ടിക സൂക്തമാണ്; ഇവിടെ നാമരഹിതമായ പരമതത്ത്വത്തെ പ്രജാപതി/ഹിരണ്യഗർഭനായി സ്തുതിക്കുന്നു—“ക (ആര്?)” എന്ന ചോദ്യം-പുനരാവർത്തനത്തിലൂടെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത്. ആകാശം, ഭൂമി, അന്തരീക്ഷം, സൂര്യൻ, പർവതങ്ങൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, അവയുടെ ‘രസ’ എന്നിവ പോലുള്ള വിശ്വാധാരങ്ങളെ എണ്ണിപ്പറയുന്നതിലൂടെ, യജമാനനെ ജീവൻ, ബലം, ക്രമബദ്ധ ലോകങ്ങളുടെ അധിപനായ ആ പ്രഭുവിനോട് ആചാരപരമായി ഏകീകരിപ്പിച്ച്, സ്ഥിരത, ജീവശക്തി, ക്ഷേമം എന്നിവ ഉറപ്പാക്കുന്നു.
Mantras
Mantra 1
आत्मविद्या। य आ॑त्म॒दा ब॑ल॒दा यस्य॒ विश्व॑ उ॒पास॑ते प्र॒शिषं॒ यस्य॑ दे॒वाः । यो॒३स्येशे॑ द्वि॒पदो॒ यश्चतु॑ष्पदः॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
ആത്മവിദ്യ: ആത്മം നൽകുന്നവൻ, ബലം നൽകുന്നവൻ; ആരുടെ വിധിയെ എല്ലാവരും ആദരിക്കുന്നു, ആരുടെ ആജ്ഞയെ ദേവന്മാർ അനുസരിക്കുന്നു; ഈ എല്ലാറ്റിന്റെയും—ദ്വിപദവും ചതുഷ്പദവും—ഈശ്വരൻ ആരോ; ആ ദേവനോടാണ് നാം ഹവിസ്സുകൊണ്ട് ആരാധന അർപ്പിക്കേണ്ടത്?
Mantra 2
यः प्रा॑ण॒तो नि॑मिष॒तो म॑हित्वैको॒ राजा॒ जग॑तो ब॒भूव॑ । यस्य॑ छा॒यामृतं॒ यस्य॑ मृ॒त्युः कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
ശ്വസിക്കുന്നവരുടെയും കണ്ണിമയ്ക്കുന്നവരുടെയും ഈ സർവ്വജഗത്തിന്റെ മേൽ മഹിമയാൽ ഏക രാജാവായവൻ; അവന്റെ ഛായ അമൃതത്വം, അവന്റെ നിയമം മരണമാണ്—ആ ദേവന്മാരിൽ ഏതു ദേവനോടാണ് നാം ഹവിഷാ (ആഹുതി)കൊണ്ട് ആരാധന അർപ്പിക്കേണ്ടത്?
Mantra 3
यं क्रन्द॑सी॒ अव॑तश्चस्कभा॒ने भि॒यसा॑ने॒ रोद॑सी॒ अह्व॑येथाम्। यस्या॒सौ पन्था॒ रज॑सो वि॒मानः॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
ആർക്കായി വിറയ്ക്കുന്ന രണ്ടു ലോകങ്ങൾ താങ്ങായി നിലകൊണ്ടു, ഭീതിയോടെ രണ്ടു രോദസീ (ആകാശം–ഭൂമി) അവനെ വിളിച്ചു; ആരുടേതാണ് രജസ് (മധ്യാകാശം) എന്നതിലെ ആ അളന്ന പഥം—ആ ദേവന്മാരിൽ ഏതു ദേവനോടാണ് നാം ഹവിഷാ (ആഹുതി)കൊണ്ട് ആരാധന അർപ്പിക്കേണ്ടത്?
Mantra 4
यस्य॒ द्यौरु॒र्वी पृ॑थि॒वी च॑ म॒ही यस्या॒द उ॒र्व॑१न्तरि॑क्षम्। यस्या॒सौ सूरो॒ वित॑तो महि॒त्वा कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
ആരുടേതാണ് ദ്യൗ (ആകാശം)യും ഉർവീ പൃഥിവീയും—വിശാലവും മഹത്തുമായ ഭൂമിയും; ആരിൽ നിന്നാണ് വിശാല അന്തരിക്ഷം സ്ഥാപിതമായത്; ആരുടെ മഹിമയാൽ അങ്ങേയറ്റത്തെ സൂര്യൻ വ്യാപിച്ചു നിലകൊള്ളുന്നു—ആ ദേവന്മാരിൽ ഏതു ദേവനോടാണ് നാം ഹവിഷാ (ആഹുതി)കൊണ്ട് ആരാധന അർപ്പിക്കേണ്ടത്?
Mantra 5
यस्य॒ विश्वे॑ हि॒मव॑न्तो महि॒त्वा स॑मु॒द्रे यस्य॑ र॒सामिदा॒हुः । इ॒माश्च॑ प्र॒दिशो॒ यस्य॒ बा॒हू कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
ആരുടെ മഹത്വത്താൽ എല്ലാ ഹിമവന്ത പർവതങ്ങളും ഉള്ളവോ; സമുദ്രത്തിൽ ആരുടെ രസങ്ങൾ (പ്രാണരസങ്ങൾ) ഉള്ളവെന്ന് മനുഷ്യർ പറയുന്നു; ആരുടെ ഭുജങ്ങളാണ് ഈ ദിക്കുകൾ—ഏത് ദേവനെയാണ് നാം ഹവിഷ് അർപ്പിച്ച് ആരാധിക്കുക?
Mantra 6
आपो॒ अग्रे॒ विश्व॑माव॒न् गर्भं॒ दधा॑ना अ॒मृता॑ ऋत॒ज्ञाः । यासु॑ दे॒वीष्वधि॑ दे॒व आ॑सी॒त् कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
ആപഃ (ജലങ്ങൾ) ആദിയിൽ എല്ലാം കാത്തു, ഗർഭത്തെ ധരിച്ചു—അമൃതസ്വരൂപം, ഋതത്തെ അറിയുന്നവ; ഏതു ദേവികളിൽ ദേവൻ വസിച്ചിരുന്നുവോ—ഏത് ദേവനെയാണ് നാം ഹവിഷ് അർപ്പിച്ച് ആരാധിക്കുക?
Mantra 7
हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भः सम॑वर्त॒ताग्रे॑ भू॒तस्य॑ जा॒तः पति॒रेक॑ आसीत्। स दा॑धार पृथि॒वीमु॒त द्यां कस्मै दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
ഹിരണ്യഗർഭൻ ആദിയിൽ ഉദ്ഭവിച്ചു; ഭവിച്ചിരിക്കുന്ന സകലത്തിന്റെയും ജനിച്ച ഏകാധിപതി ആയിരുന്നു. അവൻ പൃഥിവിയെയും ദ്യാം (ആകാശത്തെയും) ധരിച്ചു; ഏതു ദേവനെയാണ് നാം ഹവിഷാ (ആഹുതി)കൊണ്ട് വിധിപൂർവ്വം ആരാധിക്കേണ്ടത്?
Mantra 8
आपो॑ व॒त्सं ज॒नय॑न्ती॒र्गर्भ॒मग्रे॒ समै॑रयन्। तस्यो॒त जाय॑मान॒स्योल्ब॑ आसीद्धिर॒ण्ययः॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
ആപഃ (ജലങ്ങൾ) വത്സത്തെ പ്രസവിപ്പിക്കുന്നവയായി, ആദിയിൽ ഗർഭത്തെ ചലനത്തിലാക്കി. അവൻ ജനിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴേ അവന്റെ ഉൽബ (ആവരണം) സ്വർണ്ണമായിരുന്നു; ഏതു ദേവനെയാണ് നാം ഹവിഷാ (ആഹുതി)കൊണ്ട് വിധിപൂർവ്വം ആരാധിക്കേണ്ടത്?
Frequently Asked Questions
The question points to ‘Ka’ (“Who?”) as a deliberate name for the Supreme—Prajāpati/Hiraṇyagarbha—beyond limited identifications, so the offering is directed to the highest cosmic Lord.
It is mainly paustika: prosperity, strength, vitality, protection of household and cattle, and overall stability—because it invokes the deity who upholds the worlds and life-sustaining ‘rasa’.
No. The hymn is structured around havis (a simple oblation like ghee/food) and contemplative alignment with cosmic order; optional water and kuśa/darbha may be used for ritual cleanliness and calm.
Ask anything about Sukta 2 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.