Atharva Veda Sukta 2
Kanda 4Anuvaka 1Sukta 28 Mantras

Sukta 2

Rishi: Traditionally associated with Prajāpati/Hiraṇyagarbha-type hymnic voice (exact r̥ṣi attribution varies in ancillary lists).

Devata: Prajāpati / Hiraṇyagarbha (the ‘Ka’ deity of the refrain).

Chandas: Triṣṭubh-like cadence (as in the well-known ‘kásmai devā́ya’ hymn-type).

अथर्ववेद ४.२ हे ‘कस्मै देवाय’ शैलीतील सृष्टी-आधारित पौष्टिक सूक्त आहे. यात नामरहित परमेश्वराला प्रजापती/हिरण्यगर्भ म्हणून—“क (कोण?)” या प्रश्नार्थक पुनरुक्तीच्या धर्तीवर—स्तुती केली आहे. आकाश, पृथ्वी, अंतरिक्ष, सूर्य, पर्वत, महासागर आणि त्यांचा ‘रस’ अशा विश्वाधारांची गणना करून, यजमानाला जीवनाचा, बळाचा व सुव्यवस्थित लोकांचा अधिपती याच्याशी विधिपूर्वक संलग्न केले जाते; त्यामुळे स्थैर्य, प्राणशक्ती आणि कल्याण-समृद्धी प्राप्त होते.

Sanskrit recitationAtharva Veda 4.2

Mantras

Mantra 1

आत्मविद्या। य आ॑त्म॒दा ब॑ल॒दा यस्य॒ विश्व॑ उ॒पास॑ते प्र॒शिषं॒ यस्य॑ दे॒वाः । यो॒३स्येशे॑ द्वि॒पदो॒ यश्चतु॑ष्पदः॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम

आत्मविद्या: जो आत्मा देणारा आहे, बळ देणारा आहे; ज्याच्या शासनाला सर्व मान देतात, ज्याची आज्ञा देव पाळतात; जो याचा (जगाचा) स्वामी आहे—द्विपद व चतुष्पदांचाही—त्या कोणत्या देवासाठी आपण हविने यजन करावे?

Mantra 2

यः प्रा॑ण॒तो नि॑मिष॒तो म॑हित्वैको॒ राजा॒ जग॑तो ब॒भूव॑ । यस्य॑ छा॒यामृतं॒ यस्य॑ मृ॒त्युः कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम

जो श्वास घेणाऱ्या व निमिष करणाऱ्या—समस्त जगताचा—महिम्याने एकमेव राजा झाला; ज्याची छाया अमृत आहे, ज्याचा नियमच मृत्यू आहे—त्या कोणत्या देवासाठी आपण हविषाने यजन करू?

Mantra 3

यं क्रन्द॑सी॒ अव॑तश्चस्कभा॒ने भि॒यसा॑ने॒ रोद॑सी॒ अह्व॑येथाम्। यस्या॒सौ पन्था॒ रज॑सो वि॒मानः॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम

कंपणाऱ्या दोन लोकांनी ज्याला आधार देऊन धरून ठेवले, आणि भयभीत दोन रोदसी (द्यावा-पृथिवी) ज्याला हाक मारत होत्या; ज्याचा तो रजस् (अंतरिक्ष) याचा मोजलेला मार्ग आहे—त्या कोणत्या देवासाठी आपण हविषाने यजन करू?

Mantra 4

यस्य॒ द्यौरु॒र्वी पृ॑थि॒वी च॑ म॒ही यस्या॒द उ॒र्व॑१न्तरि॑क्षम्। यस्या॒सौ सूरो॒ वित॑तो महि॒त्वा कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम

ज्याचे आहेत द्यौः (आकाश) आणि विस्तीर्ण, महान पृथ्वी; ज्याच्यापासून हे विशाल अंतरिक्ष स्थापन झाले; ज्याच्या महिम्याने तो दूरचा सूर्य पसरून प्रकाशमान आहे—त्या कोणत्या देवासाठी आपण हविषाने यजन करू?

Mantra 5

यस्य॒ विश्वे॑ हि॒मव॑न्तो महि॒त्वा स॑मु॒द्रे यस्य॑ र॒सामिदा॒हुः । इ॒माश्च॑ प्र॒दिशो॒ यस्य॒ बा॒हू कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम

ज्याच्या महिम्याने हे सर्व हिमवंत पर्वत आहेत; ज्याचे रस—प्राणरस—समुद्रात आहेत, असे लोक म्हणतात; ज्याच्या भुजा या दिशा आहेत—त्या कोणत्या देवासाठी आम्ही हवि (आहुती) देऊन विधिपूर्वक यजन करावे?

Mantra 6

आपो॒ अग्रे॒ विश्व॑माव॒न् गर्भं॒ दधा॑ना अ॒मृता॑ ऋत॒ज्ञाः । यासु॑ दे॒वीष्वधि॑ दे॒व आ॑सी॒त् कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम

आदि काळी आपः (जल) यांनी सर्व विश्वाचे रक्षण केले, गर्भ धारण करून—अमृत, ऋत-ज्ञ (ऋत जाणणाऱ्या). ज्या देवीरूप आपःमध्ये देवाचे निवास/अस्तित्व होते—त्या कोणत्या देवासाठी आम्ही हवि (आहुती) देऊन विधिपूर्वक यजन करावे?

Mantra 7

हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भः सम॑वर्त॒ताग्रे॑ भू॒तस्य॑ जा॒तः पति॒रेक॑ आसीत्। स दा॑धार पृथि॒वीमु॒त द्यां कस्मै दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम

हिरण्यगर्भ आद्यकाळी प्रकट झाला; जे काही झाले त्याचा जन्मलेला एकमेव स्वामी तोच होता. त्याने पृथ्वी आणि द्यौ (स्वर्ग) धारण केली—आपण कोणत्या देवाला हवि (आहुती) देऊन पूजावे?

Mantra 8

आपो॑ व॒त्सं ज॒नय॑न्ती॒र्गर्भ॒मग्रे॒ समै॑रयन्। तस्यो॒त जाय॑मान॒स्योल्ब॑ आसीद्धिर॒ण्ययः॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम

आपः (जल) वासराला जनवित, आद्यकाळी गर्भाला प्रवृत्त/चालना देऊ लागल्या. आणि तो जन्म घेत असतानाही त्याचे आवरण सुवर्णमय होते—आपण कोणत्या देवाला हवि (आहुती) देऊन पूजावे?

Frequently Asked Questions

The question points to ‘Ka’ (“Who?”) as a deliberate name for the Supreme—Prajāpati/Hiraṇyagarbha—beyond limited identifications, so the offering is directed to the highest cosmic Lord.

It is mainly paustika: prosperity, strength, vitality, protection of household and cattle, and overall stability—because it invokes the deity who upholds the worlds and life-sustaining ‘rasa’.

No. The hymn is structured around havis (a simple oblation like ghee/food) and contemplative alignment with cosmic order; optional water and kuśa/darbha may be used for ritual cleanliness and calm.

Ask anything about Sukta 2 of the Atharva Veda

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Atharva Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App