Sukta 2
Rishi: Traditionally associated with Prajāpati/Hiraṇyagarbha-type hymnic voice (exact r̥ṣi attribution varies in ancillary lists).
Devata: Prajāpati / Hiraṇyagarbha (the ‘Ka’ deity of the refrain).
Chandas: Triṣṭubh-like cadence (as in the well-known ‘kásmai devā́ya’ hymn-type).
ଅଥର୍ବବେଦ 4.2 ଏକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ-ପୌଷ୍ଟିକ ସୂକ୍ତ, ‘କସ୍ମୈ ଦେବାୟ’ ଶୈଳୀରେ, ଯେଉଁଥିରେ ଅନାମ ସର୍ବୋଚ୍ଚତତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରଜାପତି/ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ପ୍ରଶ୍ନବାଚକ ପୁନରୁକ୍ତି “କ (କିଏ?)” ଦ୍ୱାରା ସମ୍ବୋଧିତ। ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ମଧ୍ୟାକାଶ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପର୍ବତ, ସମୁଦ୍ର ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ‘ରସ’ ପରି ବିଶ୍ୱର ଆଧାରଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣନା କରି, ଏହା ଯଜମାନଙ୍କୁ ଜୀବନ, ବଳ ଓ ଋତ-ନିୟମିତ ଲୋକମାନଙ୍କର ପତି ସହ ରିତୁଆଲ ଭାବେ ସମନ୍ୱୟ କରେ; ଫଳସ୍ୱରୂପ ସ୍ଥିରତା, ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ଓ କଲ୍ୟାଣ ସୁନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ।
Mantras
Mantra 1
आत्मविद्या। य आ॑त्म॒दा ब॑ल॒दा यस्य॒ विश्व॑ उ॒पास॑ते प्र॒शिषं॒ यस्य॑ दे॒वाः । यो॒३स्येशे॑ द्वि॒पदो॒ यश्चतु॑ष्पदः॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
ଆତ୍ମବିଦ୍ୟା: ଯିଏ ଆତ୍ମା ଦେଇଥାଏ, ବଳ ଦେଇଥାଏ; ଯାହାଙ୍କ ଶାସନକୁ ସମସ୍ତେ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଦେବମାନେ ମାନନ୍ତି; ଯିଏ ଏହି ସମସ୍ତର—ଦ୍ୱିପଦ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦର—ଇଶ୍ୱର; ସେହି କେଉଁ ଦେବଙ୍କୁ ଆମେ ହବିଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା?
Mantra 2
यः प्रा॑ण॒तो नि॑मिष॒तो म॑हित्वैको॒ राजा॒ जग॑तो ब॒भूव॑ । यस्य॑ छा॒यामृतं॒ यस्य॑ मृ॒त्युः कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
ଯେ ପ୍ରାଣ ନେଉଥିବା ଓ ନିମିଷ କରୁଥିବା ସମଗ୍ର ଜଗତର ଉପରେ ମହିମାରେ ଏକମାତ୍ର ରାଜା ହେଲେ; ଯାହାଙ୍କ ଛାୟା ଅମୃତତ୍ୱ, ଯାହାଙ୍କ ନିୟମ ମୃତ୍ୟୁ—ଆମେ ହବିଷା (ଆହୁତି) ଦ୍ୱାରା କେଉଁ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା ଅର୍ପିବୁ?
Mantra 3
यं क्रन्द॑सी॒ अव॑तश्चस्कभा॒ने भि॒यसा॑ने॒ रोद॑सी॒ अह्व॑येथाम्। यस्या॒सौ पन्था॒ रज॑सो वि॒मानः॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ କମ୍ପିତ ଦୁଇ ଲୋକ ଆଧାର ହୋଇ ଧାରି ରହିଲେ, ଏବଂ ଭୟଭୀତ ଦୁଇ ରୋଦସୀ (ଆକାଶ–ପୃଥିବୀ) ତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ; ଯାହାଙ୍କର ଅଧିକାରରେ ରଜସ (ମଧ୍ୟାକାଶ)ର ସେଇ ମାପିତ ପଥ ଅଛି—ଆମେ ହବିଷା (ଆହୁତି) ଦ୍ୱାରା କେଉଁ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା ଅର୍ପିବୁ?
Mantra 4
यस्य॒ द्यौरु॒र्वी पृ॑थि॒वी च॑ म॒ही यस्या॒द उ॒र्व॑१न्तरि॑क्षम्। यस्या॒सौ सूरो॒ वित॑तो महि॒त्वा कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
ଯାହାଙ୍କର ଦ୍ୟୌ (ଆକାଶ) ଓ ଉର୍ବୀ ପୃଥିବୀ—ବିସ୍ତୃତ, ମହାନ; ଯାହାଙ୍କ ଠାରୁ ବିଶାଳ ଅନ୍ତରିକ୍ଷ ସ୍ଥାପିତ; ଯାହାଙ୍କ ମହିମାରେ ସେ ପର ସୂର୍ଯ୍ୟ ବ୍ୟାପିତ ହୋଇ ରହିଛି—ଆମେ ହବିଷା (ଆହୁତି) ଦ୍ୱାରା କେଉଁ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା ଅର୍ପିବୁ?
Mantra 5
यस्य॒ विश्वे॑ हि॒मव॑न्तो महि॒त्वा स॑मु॒द्रे यस्य॑ र॒सामिदा॒हुः । इ॒माश्च॑ प्र॒दिशो॒ यस्य॒ बा॒हू कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
ଯାହାଙ୍କ ମହିମାରେ ସମସ୍ତ ହିମବନ୍ତ ପର୍ବତ ଅଛନ୍ତି; ସମୁଦ୍ରରେ ଯାହାଙ୍କ ରସ (ପ୍ରାଣରସ) ଅଛି—ଏପରି ଲୋକେ କହନ୍ତି; ଯାହାଙ୍କ ବାହୁ ଏହି ଦିଗମାନ—କେଉଁ ଦେବଙ୍କୁ ଆମେ ହବିଷା ଅର୍ପି ପୂଜା କରିବୁ?
Mantra 6
आपो॒ अग्रे॒ विश्व॑माव॒न् गर्भं॒ दधा॑ना अ॒मृता॑ ऋत॒ज्ञाः । यासु॑ दे॒वीष्वधि॑ दे॒व आ॑सी॒त् कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
ଆପଃ (ଜଳମାନ) ଆଦିରେ ସମସ୍ତକୁ ରକ୍ଷା କଲେ, ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କରି—ଅମୃତ, ଋତକୁ ଜାଣୁଥିବା; ଯେଉଁ ଦେବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବଙ୍କ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଥିଲା—କେଉଁ ଦେବଙ୍କୁ ଆମେ ହବିଷା ଅର୍ପି ପୂଜା କରିବୁ?
Mantra 7
हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भः सम॑वर्त॒ताग्रे॑ भू॒तस्य॑ जा॒तः पति॒रेक॑ आसीत्। स दा॑धार पृथि॒वीमु॒त द्यां कस्मै दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ଆଦିରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ଭୂତ ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତର ଜନ୍ମିତ ଏକମାତ୍ର ପତି (ସ୍ୱାମୀ) ଥିଲେ। ସେ ପୃଥିବୀକୁ ଓ ଦ୍ୟାମ୍ (ଆକାଶ)କୁ ଧାରଣ କଲେ; କେଉଁ ଦେବଙ୍କୁ ଆମେ ହବିଷା (ଆହୁତି)ଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବୁ?
Mantra 8
आपो॑ व॒त्सं ज॒नय॑न्ती॒र्गर्भ॒मग्रे॒ समै॑रयन्। तस्यो॒त जाय॑मान॒स्योल्ब॑ आसीद्धिर॒ण्ययः॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
ଆପଃ (ଜଳ) ବତ୍ସକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ, ଆଦିରେ ଗର୍ଭକୁ ଗତିରେ ଆଣିଲେ। ତାହାର ଜନ୍ମ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଉଲ୍ବ (ଆବରଣ) ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; କେଉଁ ଦେବଙ୍କୁ ଆମେ ହବିଷା (ଆହୁତି)ଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବୁ?
Frequently Asked Questions
The question points to ‘Ka’ (“Who?”) as a deliberate name for the Supreme—Prajāpati/Hiraṇyagarbha—beyond limited identifications, so the offering is directed to the highest cosmic Lord.
It is mainly paustika: prosperity, strength, vitality, protection of household and cattle, and overall stability—because it invokes the deity who upholds the worlds and life-sustaining ‘rasa’.
No. The hymn is structured around havis (a simple oblation like ghee/food) and contemplative alignment with cosmic order; optional water and kuśa/darbha may be used for ritual cleanliness and calm.
Ask anything about Sukta 2 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
