
Rishi: Traditionally associated with Prajāpati/Hiraṇyagarbha-type hymnic voice (exact r̥ṣi attribution varies in ancillary lists).
Devata: Prajāpati / Hiraṇyagarbha (the ‘Ka’ deity of the refrain).
Chandas: Triṣṭubh-like cadence (as in the well-known ‘kásmai devā́ya’ hymn-type).
Is mantra mein ek aise devta ki stuti hai jiska naam nahi bataya gaya. Use sirf "Ka" yaani "Kaun" keh ke pukara gaya hai. Yeh Prajapati ya Hiranyagarbha ke roop mein samjhe jaate hain. Mantra mein aasman, dharti, suraj, pahad aur samundar ki baat hai. In sab ko is brahmand ke stambh bataya gaya hai. Yagya karne wala is devta se bal aur jeevan ki prarthana karta hai. Isse uska jeevan sthir aur achha hota hai.
Mantra 1
आत्मविद्या। य आ॑त्म॒दा ब॑ल॒दा यस्य॒ विश्व॑ उ॒पास॑ते प्र॒शिषं॒ यस्य॑ दे॒वाः । यो॒३स्येशे॑ द्वि॒पदो॒ यश्चतु॑ष्पदः॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
Yeh aatma gyaan ke baare mein hai. Woh jo aatma deta hai, taakat deta hai. Sab log uski baat maante hain, devta bhi uski aagya maante hain. Woh do paon wale aur chaar paon wale sab ka maalik hai. Aise devta ko hum kaise puja karein?
Mantra 2
यः प्रा॑ण॒तो नि॑मिष॒तो म॑हित्वैको॒ राजा॒ जग॑तो ब॒भूव॑ । यस्य॑ छा॒यामृतं॒ यस्य॑ मृ॒त्युः कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
Woh ek raja hai jiski taakat se saans lene wali duniya chalti hai. Jiski chhaaya mein amrit hai, aur jiske paas mrityu hai. Aise devta ko hum kaise puja karein?
Mantra 3
यं क्रन्द॑सी॒ अव॑तश्चस्कभा॒ने भि॒यसा॑ने॒ रोद॑सी॒ अह्व॑येथाम्। यस्या॒सौ पन्था॒ रज॑सो वि॒मानः॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
Jise duniya ka dono hisse darr se pakde hue hain. Aasmaan aur dharti dono ne use pukara hai. Uski raah hawa mein hai. Aise devta ko hum kaise puja karein?
Mantra 4
यस्य॒ द्यौरु॒र्वी पृ॑थि॒वी च॑ म॒ही यस्या॒द उ॒र्व॑१न्तरि॑क्षम्। यस्या॒सौ सूरो॒ वित॑तो महि॒त्वा कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
Dekho, aasman aur zameen sab kisi ki hai. Hawa bhi usi ki hai. Suraj bhi usi ki chamak se faila hai. Ab sawal hai ki hum kis bhagwan ko puja karein? Kis ko havana dein?
Mantra 5
यस्य॒ विश्वे॑ हि॒मव॑न्तो महि॒त्वा स॑मु॒द्रे यस्य॑ र॒सामिदा॒हुः । इ॒माश्च॑ प्र॒दिशो॒ यस्य॒ बा॒हू कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
Jiski mahima se saari barf wale pahad hain. Samundar mein jo ras hain woh uske hain, log aise hi kehte hain. Charon dishayein uski baahen hain. Aise bhagwan ko hum havish se puja karein?
Mantra 6
आपो॒ अग्रे॒ विश्व॑माव॒न् गर्भं॒ दधा॑ना अ॒मृता॑ ऋत॒ज्ञाः । यासु॑ दे॒वीष्वधि॑ दे॒व आ॑सी॒त् कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
Paani shuru mein sabko bachake rakhta tha. Woh amrit tha, dharam ko jaanta tha. Usmein deviyan thi aur bhagwan bhi tha. Aise bhagwan ko hum havish se puja karein?
Mantra 7
हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भः सम॑वर्त॒ताग्रे॑ भू॒तस्य॑ जा॒तः पति॒रेक॑ आसीत्। स दा॑धार पृथि॒वीमु॒त द्यां कस्मै दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
Shuru mein Hiranyagarbha paida hua. Woh ban gaya sabka ek maliq. Usne dharti aur aasmaan ko sambhala. Aise bhagwan ko hum havish se puja karein?
Mantra 8
आपो॑ व॒त्सं ज॒नय॑न्ती॒र्गर्भ॒मग्रे॒ समै॑रयन्। तस्यो॒त जाय॑मान॒स्योल्ब॑ आसीद्धिर॒ण्ययः॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
Paani ne bacche ko paida kiya aur shuru mein garbh ko hilaya. Jab woh paida ho raha tha, uska cover sona jaisa chamakta tha. Aise bhagwan ko hum havish se puja karein?
The question points to ‘Ka’ (“Who?”) as a deliberate name for the Supreme—Prajāpati/Hiraṇyagarbha—beyond limited identifications, so the offering is directed to the highest cosmic Lord.
It is mainly paustika: prosperity, strength, vitality, protection of household and cattle, and overall stability—because it invokes the deity who upholds the worlds and life-sustaining ‘rasa’.
No. The hymn is structured around havis (a simple oblation like ghee/food) and contemplative alignment with cosmic order; optional water and kuśa/darbha may be used for ritual cleanliness and calm.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.