Adhyaya 2
Chapter 2: Sudarśana Upākhyāna — Atithi-Dharma and the Conquest of Mṛtyu (Gṛhastha-Vrata)
Upa-parva: Ātithi-Dharma and Gṛhastha-Vrata Episode (Sudārśana Upākhyāna)
Yudhiṣṭhira requests further instruction that integrates Dharma with practical welfare, asking specifically how a householder can overcome death through righteous conduct. Bhīṣma responds by introducing an ancient exemplum. A lineage narrative culminates in King Duryodhana of Māhiṣmatī, whose daughter Sudarśanā is sought by Agni (in brāhmaṇa guise); after ritual disruption and disclosure, the marriage is granted, and their son Sudarśana is born. Sudarśana marries Oghavatī and undertakes a vow centered on hospitality: no guest is to be opposed, and satisfaction of the atithi is paramount. Mṛtyu follows Sudarśana, searching for a moral breach. When Sudarśana is away gathering fuel, a brāhmaṇa-guest arrives and requests hospitality that culminates in a demand for Oghavatī’s self-gift; she assents, remembering her husband’s prior command regarding guests. On Sudarśana’s return, the guest explains the situation; Sudarśana affirms atithi-pūjā as the highest gṛhastha-dharma, reiterates his vow that life, spouse, and wealth are for guests, and seals it with a satya-assertion (truth-act). A cosmic affirmation follows; the guest reveals himself as Dharma, declares that Mṛtyu has been subdued by Sudarśana’s steadfastness, and praises Oghavatī’s pativratā integrity. The chapter closes with Bhīṣma’s concluding maxim: for the householder, no deity is higher than the guest, and recitation of Sudarśana’s conduct is presented as merit-yielding (phalāśruti).
Chapter Arc: युधिष्ठिर पितामह से पुनः धर्म-अर्थ से संयुक्त एक विशेष रहस्य पूछते हैं—किस गृहस्थ ने केवल धर्म के आश्रय से मृत्यु को जीत लिया? → भीष्म प्रजापति-मनु-वंश की पृष्ठभूमि रखते हुए ‘अतिथि-सत्कार’ को गृहस्थ-धर्म का मेरुदण्ड बताते हैं और एक ऐसे गृहस्थ की कथा छेड़ते हैं जहाँ अतिथि स्वयं मृत्यु-रूप में परीक्षा लेने आता है। → अतिथि (मृत्यु-स्वरूप) पत्नी को स्पर्श कर भी उसकी पतिव्रता-निष्ठा और अतिथि-सत्कार से बँध जाता है; वह स्वीकार करता है कि तुम्हारी पत्नी के सत्कार-धर्म ने मुझे पराजित कर दिया—मैं इन्हीं अतिथि-सत्कारों से ‘वृता’ (वश) हो गया। → धर्म-पालन का फल तत्काल सामाजिक-राज्य-कल्याण के रूप में दिखता है—राज्य में समय पर वर्षा, समृद्धि, रत्न-धन-धान्य की वृद्धि, और प्रजा में रोग-दैन्य का अभाव; कथा यह स्थापित करती है कि गृहस्थ का अतिथि-धर्म मृत्यु-भय तक को क्षीण कर देता है। → अग्निदेव का आकर्षण और गर्भाधान का संकेत देकर कथा आगे के परिणामों (संतान/वंश-प्रभाव और धर्म-फल की विस्तृत परिणति) की ओर मोड़ देती है।
Shlokas
Verse 1
अत-४#-क+ द्वितीयो<5्ध्याय: प्रजापति मनुके वंशका वर्णन
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ປິຕາມະຫະ, ຜູ້ມີປັນຍາອັນໃຫຍ່ ແລະ ຊ່ຽວຊານໃນສາດທັງປວງ—ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນບັນດາຜູ້ມີປັນຍາ—ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຟັງນິທານອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ແລະ ສັກສິດນີ້ ດ້ວຍຄວາມໃສ່ໃຈຢ່າງຍິ່ງ.»
Verse 2
भूयस्तु श्रोतुमिच्छामि धर्मार्थसहितं नृप । कथ्यमानं त्वया किज्चित् तन्मे व्याख्यातुमहसि
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ! ຂ້າພະເຈົ້າປາຖະນາຈະຟັງຄໍາສອນອີກຄັ້ງ—ຄໍາສອນທີ່ອີງຢູ່ທັງ ທັມມະ ແລະ ອັດຖະ (ປະໂຫຍດໃນທາງປະຕິບັດ). ໃນຂະນະທີ່ພະອົງກໍາລັງກ່າວ ຂໍໃຫ້ພະອົງອະທິບາຍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າຢ່າງລະອຽດຍິ່ງຂຶ້ນ, ໂອ ຈອມກະສັດ!»
Verse 3
केन मृत्युर्गृहस्थेन धर्ममाश्रित्य निर्जित: । इत्येतत् सर्वमाचक्ष्व तत्त्वेनापि च पार्थिव,भूपाल! किस गृहस्थने केवल धर्मका आश्रय लेकर मृत्युपर विजय पायी है? यह सब बातें आप यथार्थरूपसे कहिये
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ໂດຍຄົນຄອບຄົວຜູ້ໃດ ທີ່ອາໄສແຕ່ທັມມະເທົ່ານັ້ນ ໄດ້ຊະນະຄວາມຕາຍ? ໂອ ພະຣາຊາ, ຜູ້ພິທັກແຜ່ນດິນ—ຂໍໃຫ້ພະອົງເລົ່າໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າຟັງທັງໝົດນີ້ຕາມຄວາມເປັນຈິງ»
Verse 4
भीष्म उवाच अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । यथा मृत्युर्गहस्थेन धर्ममाश्रित्य निर्जित:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໃນເລື່ອງນີ້ກໍມີການຍົກຕົວຢ່າງຈາກປະຫວັດເກົ່າແກ່—ວ່າຄົນຄອບຄົວຜູ້ໜຶ່ງ ອາໄສທັມມະເປັນທີ່ພຶ່ງ ແລ້ວຊະນະຄວາມຕາຍໄດ້ແນວໃດ»
Verse 5
मनो: प्रजापते राजन्निक्ष्वाकुरभवत् सुतः । तस्य पुत्रशतं जज्ञे नपते: सूर्यवर्चस:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ຈາກ ມະນຸ ຜູ້ເປັນ ປະຊາປະຕິ ໄດ້ມີບຸດຜູ້ໜຶ່ງ ຊື່ ອິກສະວາກຸ. ແລະແກ່ ອິກສະວາກຸ ນັ້ນ—ໂອ ຈອມມະນຸດ, ສະຫວ່າງໄສດັ່ງຕາເວັນ—ໄດ້ມີບຸດຮ້ອຍຄົນເກີດຂຶ້ນ»
Verse 6
दशमस्तस्य पुत्रस्तु दशाश्वो नाम भारत | माहिष्मत्यामभूद् राजा धर्मात्मा सत्यविक्रम:,भारत! उनमेंसे दसवें पुत्रका नाम दशाश्व था जो माहिष्मतीपुरीमें राज्य करता था। वह बड़ा ही धर्मात्मा और सत्यपराक्रमी था
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພາຣະຕະ, ບຸດຄົນທີສິບຂອງລາວ ຊື່ ດະສາສະວະ (Daśāśva). ລາວໄດ້ເປັນກະສັດໃນ ມາຫິສະມະຕີ (Māhiṣmatī), ເປັນຜູ້ມີໃຈຢຶດຖືທັມມະ ແລະກ້າຫານຢ່າງໝັ້ນຄົງໃນຄວາມຈິງ»
Verse 7
दशाश्वस्य सुतस्त्वासीदू राजा परमधार्मिक: । सत्ये तपसि दाने च यस्य नित्यं रतं मन:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ເຈົ້າເປັນບຸດຂອງ ດະຊາອັສວະ ແລະໄດ້ເປັນກະສັດຜູ້ມີທຳອັນສູງສຸດ. ຈິດໃຈຂອງເຈົ້າເຄີຍອຸທິດຢູ່ເສມອັນໃນຄວາມສັດຈິງ, ຕະປະ (ການບຳເນັດພະຕະ) ແລະ ທານ (ການໃຫ້)».
Verse 8
दशाश्वका पुत्र भी बड़ा धर्मात्मा राजा था। उसका मन सदा सत्य, तपस्या और दानमें ही लगा रहता था ।।
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ໃນໂລກນີ້ມີກະສັດຜູ້ໜຶ່ງ ມີນາມລືຊາວ່າ «ມະດິຣາອັສວະ». ພຣະອົງມັ່ນຄົງບໍ່ເຄີຍຫວັ່ນໄຫວ ແລະອຸທິດຕົນຢູ່ເສມອັນທັງໃນ ເວດະ ແລະ ທະນູຣະເວດະ (ວິຊາທະນູ/ການຍິງທະນູ) ເຊິ່ງເປັນການປະສານຄວາມຮູ້ອັນສັກສິດກັບວິໄນແຫ່ງການຮົບ ດັ່ງທີ່ຄວນແກ່ກະສັດຜູ້ຖືທຳ.
Verse 9
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें गौतमी ब्राह्मणी; व्याध
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ບຸດຂອງ ມະດິຣາອັສວະ ໄດ້ເປັນກະສັດຜູ້ມີນາມລືຊາວ່າ «ດະຍຸຕິມານ»—ຜູ້ມີວາສະນາດີ, ສ່ອງສະຫວ່າງດ້ວຍລັດສະໝີ, ມີພະລັງໃນໃຈແລະຄວາມອົດທົນອັນໃຫຍ່, ແລະມີກຳລັງຫາຜູ້ເທົ່າທຽມຍາກ. ດັ່ງນັ້ນ ການເລົ່າເລື່ອງຈຶ່ງຫັນຈາກບົດສົນທະນາທາງທຳກ່ອນໜ້າ ໄປສູ່ສາຍສະກຸນແລະລັກສະນະຂອງກະສັດ, ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າຄວາມເລີດລ້ຳແຫ່ງລາຊະອຳນາດ ຕັ້ງຢູ່ເທິງຄຸນທຳ, ພະລັງ, ແລະກຽດສັກສີທາງທຳ.
Verse 10
पुत्रो द्युतिमतस्त्वासीदू राजा परमधार्मिक: । सर्वलोकेषु विख्यात: सुवीरो नाम नामत:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ດະຍຸຕິມານ ມີບຸດຜູ້ໜຶ່ງ ຜູ້ໄດ້ເປັນກະສັດຜູ້ມີທຳອັນສູງສຸດ. ພຣະອົງລືຊາໃນທຸກໂລກ; ນາມຂອງພຣະອົງແມ່ນ «ສຸວີຣະ»».
Verse 11
सुवीरस्य तु पुत्रो$भूत् सर्वसंग्रामदुर्जय:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ສຸວີຣະ ມີບຸດຜູ້ໜຶ່ງ—ຜູ້ບໍ່ອາດຖືກພິຊິດໄດ້ໃນທຸກສົງຄາມ».
Verse 12
दुर्जयस्येन्द्रवपुष: पुत्रोडश्चिसदृशद्युति:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ບໍ່ອາດຖືກພິຊິດ ຜູ້ມີຮູບພັນດັ່ງພຣະອິນທຣາ ນັ້ນ ຍັງມີພຣະຣາຊະບຸດອົງທີສິບອີກອົງໜຶ່ງ ຜູ້ສ່ອງສະຫວ່າງດ້ວຍລັດສະໝີເທົ່າທຽມກັນ».
Verse 13
तस्येन्द्रसमवीर्यस्य संग्रामेष्वनिवर्तिन:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ນັ້ນ—ຜູ້ມີພະລັງກ້າຫານເທົ່າພຣະອິນທຣາ—ໃນສົງຄາມທັງຫຼາຍ ບໍ່ເຄີຍຫັນຫຼັງຖອຍກັບ».
Verse 14
रत्नैर्थनैश्व पशुभि: सस्यैश्वापि पृथग्विधै:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ດ້ວຍແກ້ວມະນີ ດ້ວຍຊັບສິນ ດ້ວຍຝູງສັດ ແລະດ້ວຍພືດຜົນທັນຍາຫານນານາຊະນິດ…»
Verse 15
नगरं विषयश्चास्य प्रतिपूर्णस्तदा भवत् | उनका नगर और राज्य रत्न, धन, पशु तथा भाँति-भाँतिके धान्योंसे उन दिनों भरा-पूरा रहता था ।। न तस्य विषये चाभूत् कृपणो नापि दुर्गतः
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໃນຄາວນັ້ນ ເມືອງຫຼວງແລະທົ່ວອານາເຂດຂອງພຣະອົງ ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ. ໃນແດນຂອງພຣະອົງ ບໍ່ມີຜູ້ຕະໜີ່ຫຼືຈິດໃຈຕ່ຳຊ້າ ແລະບໍ່ມີໃຜຕົກຢູ່ໃນຄວາມທຸກຍາກລຳບາກ».
Verse 16
सुदक्षिणो मधुरवागनसूयुर्जितिन्द्रिय: । धर्मात्मा चानृशंसश्न विक्रान्तो5<थाविकत्थन:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ພຣະຣາຊາອົງນັ້ນ ໃຈກວ້າງຢ່າງຍິ່ງ, ວາຈາຫວານ, ບໍ່ຈັບຜິດຜູ້ອື່ນ, ບໍ່ອິດສາ, ຄອງຕົນເຫນືອອິນທຣີ, ຍຶດທຳມະ, ມີເມດຕາກະລຸນາ, ແລະກ້າຫານ; ແລະພຣະອົງບໍ່ເຄີຍຍົກຍ້ອງຕົນເອງ».
Verse 17
यज्वा च दान्तो मेधावी ब्रह्माण्य: सत्यसड्र: | न चावमन्ता दाता च वेदवेदाड़्रपारग:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ພຣະອົງເປັນຜູ້ປະກອບພິທີຍັດຍະ, ສຳລວມຕົນ ແລະ ມີປັນຍາ; ເຄົາລົບບູຊາພຣາຫມະນ ແລະ ຍຶດຫມັ້ນໃນຄວາມຈິງ. ບໍ່ເຄີຍດູຖູກໃຜ, ໃຈກວ້າງໃນການໃຫ້ທານ, ແລະ ຮູ້ຊຳນານຢ່າງລຶກຊຶ້ງໃນເວດ ແລະ ວິຊາປະກອບຂອງເວດ».
Verse 18
त॑ नर्मदा देवनदी पुण्या शीतजला शिवा । चकमे पुरुषव्याप्रं स्वेन भावेन भारत,भारत! एक समय शीतल जलवाली पवित्र एवं कल्याणमयी देवनदी नर्मदा उस पुरुषसिंहको सम्पूर्ण हृदयसे चाहने लगी और उसकी पत्नी बन गयी
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ນະຣະມະດາ—ແມ່ນ້ຳເທວະອັນບໍລິສຸດ, ນ້ຳເຢັນ ແລະ ເປັນມງຄົດ—ຜູ້ຖືກນັບຖືດັ່ງແມ່ນ້ຳທິບ. ໂອ ພາຣະຕະ, ດ້ວຍສະພາບຂອງນາງເອງ ແລະ ດ້ວຍຄວາມຮັກຈາກໃຈທັງມວນ, ນາງໄດ້ເກີດຄວາມປາຖະໜາຕໍ່ວິລະບຸລຸດນັ້ນ—ເສືອໃນຫມູ່ມະນຸດ—ແລະ ຕໍ່ມາກໍຮັບເຂົາເປັນສາມີ. ຕອນນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ແມ່ນ້ຳບໍ່ແມ່ນພຽງສະຖານທີ່ ແຕ່ເປັນອຳນາດສັກສິດຜູ້ເກື້ອກູນ; ການຮ່ວມພັນກັບຜູ້ຄວນຄ່າຖືກພັນລະນາວ່າເປັນສາຍສຳພັນທີ່ຖືກທຳນອງ ແລະ ສອດຄ່ອງກັບທຳມະ».
Verse 19
तस्यां जज्ञे तदा नद्यां कन्या राजीवलोचना । नाम्ना सुदर्शना राजन् रूपेण च सुदर्शना
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໃນແມ່ນ້ຳນັ້ນ ໃນເວລານັ້ນ ໄດ້ເກີດມາຍິງສາວຜູ້ມີດວງຕາດັ່ງດອກບົວ. ໂອ ພຣະຣາຊາ, ນາງມີນາມວ່າ ສຸດັຣຊະນາ ແລະ ໃນຮູບໂຉມກໍສົມນາມ—ງາມ ແລະ ເປັນມງຄົດແກ່ຜູ້ເຫັນ».
Verse 20
राजन! उस नदीके गर्भसे राजाके द्वारा एक कमललोचना कन्या उत्पन्न हुई जो नामसे तो सुदर्शना थी ही, रूपसे भी सुदर्शना (सुन्दर एवं दर्शनीय) थी ।।
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ, ຈາກຄັນຂອງແມ່ນ້ຳນັ້ນ—ໂດຍອາໄສພຣະຣາຊາເປັນຜູ້ກ່ອກເກີດ—ໄດ້ເກີດສາວນ້ອຍຜູ້ມີດວງຕາດັ່ງດອກບົວ. ນາງຊື່ ສຸດັຣຊະນາ ແລະ ຮູບໂຉມກໍສຸດັຣຊະນາ—ງາມ ແລະ ຄວນແກ່ການເບິ່ງ. ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ, ໃນຫມູ່ແມ່ຍິງບໍ່ເຄີຍມີຮູບງາມເຊັ່ນນີ້ປາກົດມາກ່ອນ. ດັ່ງນັ້ນແຫຼະ ບຸດຣີຜິວຜ່ອງຂອງ ດຸຣະໂຢທະນະ ຈຶ່ງງາມເຫຼືອຄຳພັນລະນາ».
Verse 21
तामग्निश्चकमे साक्षाद् राजकन्यां सुदर्शनाम् । भूत्वा च ब्राह्मणो राजन् वरयामास तं नृपम्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ອັກນິເທວະເຈົ້າເອງໄດ້ຫຼົງຮັກເຈົ້າຍິງ ສຸດັຣຊະນາ. ໂອ ພຣະຣາຊາ, ພຣະອົງແປງກາຍເປັນພຣາຫມະນ ແລະ ເຂົ້າໄປຫາກະສັດນັ້ນ ເພື່ອຂໍນາງເປັນຄູ່ຄອງຕາມພິທີ. ຕອນນີ້ຊີ້ວ່າ ຄວາມປາຖະໜາອາດຂັບເຄື່ອນໄດ້ແມ່ນແຕ່ເທວະ, ແຕ່ການແສວຫາຖືກວາງໄວ້ໃນທາງທີ່ສັງຄົມຮັບຮອງ—ເຂົ້າພົບ, ຂໍ, ແລະ ຮັບຄຳຍິນຍອມ—ເພື່ອຍ້ຳຄ່າທາງທຳມະຂອງວິທີທີ່ຖືກຕ້ອງໃນເລື່ອງການແຕ່ງງານ».
Verse 22
दरिद्रश्चनासवर्णश्र॒ ममायमिति पार्थिव: । न दित्सति सुतां तस्मै तां विप्राय सुदर्शनाम्
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: ກະສັດໄດ້ຄິດວ່າ «ຊາຍນີ້ຍາກຈົນ ແລະຍັງບໍ່ແມ່ນວັນນະດຽວກັນກັບເຮົາ» ຈຶ່ງບໍ່ປາດຖະນາຈະຍົກທິດາ ສຸດັຣສະນາ ຜູ້ງາມສະຫງ່າ ໃຫ້ແກ່ພຣາຫມັນນັ້ນເປັນພັນລະຍາ.
Verse 23
ततो<सस््य वितते यज्ञे नष्टो5 भूद्धव्यवाहन: । ततः सुदुःखितो राजा वाक्यमाह द्विजांस्तदा
ຕໍ່ມາ ໃນຂະນະທີ່ພິທີຍັດຍະຖືກຈັດວາງ ແລະດຳເນີນຢ່າງຖືກຕ້ອງ ຮະວຽວາຫະນະ (ອັກນິ—ຜູ້ຮັບເຄື່ອງບູຊາ) ກໍຫາຍໄປຈາກພິທີນັ້ນ. ກະສັດເສົ້າໂສກຢ່າງຫນັກ ແລະໄດ້ກ່າວຕໍ່ພຣາຫມັນທັງຫຼາຍໃນເວລານັ້ນ—
Verse 24
दुष्कृतं मम कि नु स्याद् भवतां वा द्विजर्षभा: । येन नाशं जगामाग्नि: कृतं कुपुरुषेष्विव
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣາຫມັນຜູ້ປະເສີດ! ຄວາມຜິດອັນໃດກັນ—ຈາກຂ້າພະເຈົ້າ ຫຼືຈາກທ່ານທັງຫຼາຍ—ທີ່ເຮັດໃຫ້ອັກນິຖືກທຳລາຍໄປ ດັ່ງກຸສົນທີ່ເຮັດໃຫ້ຄົນຊົ່ວ ແລ້ວກາຍເປັນສູນເປົ່າ?»
Verse 25
न हाल्प॑ दुष्कृतं नो$स्ति येनाग्निनाशमागत: । भवतां चाथवा महां तत्त्वेनेतद् विमृश्यताम्
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ບໍ່ແມ່ນຄວາມຜິດນ້ອຍໆ ທີ່ເຮັດໃຫ້ອັກນິຫາຍໄປຈາກສາຍຕາ. ຈົ່ງພິຈາລະນາໃຫ້ຖືກຕ້ອງຕາມຄວາມຈິງ ວ່າຄວາມຜິດນີ້ເປັນຂອງທ່ານທັງຫຼາຍ ຫຼືເປັນຂອງຂ້າພະເຈົ້າ»
Verse 26
तत्र राज्ञो वच:ः श्रुत्वा विप्रास्ते भरतर्षभ । नियता वाग्यताश्वैव पावकं शरणं ययु:,भरतश्रेष्ठ] राजाकी यह बात सुनकर उन ब्राह्मणोंने शौच-संतोष आदि नियमोंके पालनपूर्वक मौन हो भगवान् अग्निदेवकी शरण ली
ໂອ ຜູ້ກ້າແຫ່ງວົງພັນພາຣະຕະ! ເມື່ອໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄຳຂອງກະສັດ ພຣາຫມັນເຫຼົ່ານັ້ນ—ຜູ້ມີວິໄນໃນຂໍ້ປະພຶດ ແລະຄວບຄຸມວາຈາ—ກໍນິ່ງງຽບ ແລະໄປຂໍພຶ່ງພາພາວະກະ ພຣະເທວະແຫ່ງໄຟ.
Verse 27
तान् दर्शयामास तदा भगवान् हव्यवाहन: । स्वं रूप॑ दीप्तिमत् कृत्वा शरदर्कसमद्युति:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ໃນເວລານັ້ນ ພຣະຮະວະຍະວາຫະນະ (ອັກນິ) ຜູ້ມີພຣະພາກ ໄດ້ປາກົດພຣະອົງໃຫ້ເຂົາເຫັນ. ພຣະອົງສະແດງຮູບອັນສະຫວ່າງໄສຂອງພຣະອົງເອງ ລຸກໂຊດດັ່ງດວງອາທິດໃນລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ ແລະປະທານດາຣະຊະນະແກ່ພຣາຫມະນະເຫຼົ່ານັ້ນ—ເພື່ອຢືນຢັນຄວາມສັກສິດຂອງພິທີ ແລະພະລັງຂອງທຳທີ່ປະຕິບັດດ້ວຍຄວາມສັດຈິງ.
Verse 28
ततो महात्मा तानाह दहनो ब्राह्मणर्षभान् | वरयाम्यात्मनोअर्थाय दुर्योधनसुतामिति,उस समय महात्मा अग्निने जन श्रेष्ठ ब्राह्मणोंसे कहा--“मैं दुर्योधनकी पुत्रीका अपने लिये वरण करता हूँ
ແລ້ວມາ ອັກນິ ຜູ້ມີຈິດໃຫຍ່ ໄດ້ກ່າວແກ່ພຣາຫມະນະຜູ້ເລີດລ້ຳວ່າ: “ເພື່ອຈຸດປະສົງຂອງຂ້າ ຂ້າຂໍເລືອກທິດາຂອງທຸຣະໂຍທະນະເປັນຄູ່ຄອງ.”
Verse 29
ततस्ते कल्यमुत्थाय तस्मै राज्ञे न्यवेदयन् । ब्राह्मणा विस्मिता: सर्वे यदुक्तं चित्रभानुना,यह सुनकर आश्वर्यचकित हुए सब ब्राह्मणोंने सबेरे उठकर, अग्निदेवने जो कहा था वह सब कुछ राजासे निवेदन किया
ຕໍ່ມາ ເມື່ອເຊົ້າຂຶ້ນ ພວກເຂົາກໍລຸກຂຶ້ນ ແລະນຳເລື່ອງທັງໝົດໄປທູນແກ່ພຣະຣາຊາ. ພຣາຫມະນະທັງປວງພາກັນພິສົດປະຫລາດ ແລະໄດ້ຖ່າຍທອດຕໍ່ຜູ້ປົກຄອງຕາມທີ່ ຈິດຕະຣະພານຸ (ອັກນິ) ໄດ້ກ່າວໄວ້ທຸກປະການ.
Verse 30
ततः स राजा तत् श्रुत्वा वचन ब्रह्म॒वादिनाम् । अवाप्य परम॑ हर्ष तथेति प्राह बुद्धिमान्
ແລ້ວພຣະຣາຊາ ເມື່ອໄດ້ຟັງຖ້ອຍຄຳຂອງບັນດາລະສີຜູ້ກ່າວພຣະພຣະຫມະ ກໍເກີດຄວາມຍິນດີຢ່າງສູງສຸດ ແລະພຣະອົງຜູ້ມີປັນຍາໄດ້ກ່າວວ່າ: “ດັ່ງນັ້ນແຫຼະ” ເພື່ອຮັບເອົາຄຳສະເໜີນັ້ນ.
Verse 31
अयाचत च त॑ शुल्क॑ भगवन्तं विभावसुम् । नित्यं सांनिध्यमिह ते चित्रभानो भवेदिति,तदनन्तर उन्होंने कन््याके शुल्करूपसे भगवान् अग्निसे याचना की--'चित्रभानो! इस नगरीमें आपका सदा निवास बना रहे”
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ຈາກນັ້ນ ນາງໄດ້ຂໍພຣະວິພາວະສຸ (ອັກນິ) ຜູ້ມີພຣະພາກ ເປັນຄ່າສິນສອດ (ຊຸລກະ) ໂດຍກ່າວວ່າ: “ໂອ ຈິດຕະຣະພານຸ! ຂໍໃຫ້ການປະທັບຢູ່ຂອງທ່ານໃນນະຄອນນີ້ ເປັນນິດ.”
Verse 32
तमाह भगवानग्निरेवमस्त्विति पार्थिवम् । ततः सांनिध्यमद्यापि माहिष्मत्यां विभावसो:,यह सुनकर भगवान् अग्निने राजासे कहा, “एवमस्तु (ऐसा ही होगा)”। तभीसे आजतक माहिष्मती नगरीमें अग्निदेवका निवास बना हुआ है
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ຍິນດັ່ງນັ້ນ ພຣະເທວະໄຟ (ອັກນິ) ຜູ້ມີພຣະບຸນ ໄດ້ກ່າວຕໍ່ພຣະມະຫາກະສັດວ່າ: «ຈົ່ງເປັນໄປຕາມນັ້ນ»। ນັບແຕ່ເວລານັ້ນມາ ຈົນຮອດມື້ນີ້ ກ່າວກັນວ່າ ການປະທັບຢູ່ຂອງ ວິພາວະສຸ (ອັກນິ) ຍັງຄົງຢູ່ໃນເມືອງ ມາຮິສະມະຕີ—ເປັນເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງອຳນາດຂອງຄຳສັນຍາທິບພະທີ່ປະທານແກ່ຜູ້ປົກຄອງຜູ້ຊອບທຳ.
Verse 33
दृष्टं हि सहदेवेन दिश॑ विजयता तदा । ततस्तां समलंकृत्य कन्यामाहृतवाससम्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ແທ້ຈິງໃນເວລານັ້ນ ສະຫະເທວະ ໃນຂະນະທີ່ກຳລັງພິຊິດທິດທັງຫຼາຍ ໄດ້ເຫັນນາງ. ແລ້ວຈຶ່ງໃຫ້ປະດັບປະດານາງໃຫ້ສົມຄວນ ແລະນຳເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມມາໃຫ້ແກ່ກຸມາຣີ (ແລ້ວດຳເນີນຕໍ່ໄປຕາມຄວາມເໝາະສົມ)។
Verse 34
ददौ दुर्योधनो राजा पावकाय महात्मने । सहदेवने दक्षिण दिशाकी विजय करते समय वहाँ अग्निदेवको प्रत्यक्ष देखा था। अग्निदेवके वहाँ रहना स्वीकार कर लेनेपर राजा दुर्योधनने अपनी कन्याको सुन्दर वस्त्र पहनाकर नाना प्रकारके आभूषणोंसे अलंकृत करके महात्मा अग्निके हाथमें दे दिया |। ३३ *3॥ प्रतिजग्राह चाग्निस्तु राजकन्यां सुदर्शनाम्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ພຣະຣາຊາ ທຸຣະໂຢທະນະ ໄດ້ມອບ (ທິດາຂອງພຣະອົງ) ໃຫ້ແກ່ ພາວະກະ (ອັກນິ) ຜູ້ມີໃຈຍິ່ງ. ເມື່ອສະຫະເທວະກຳລັງພິຊິດທິດໃຕ້ ລາວໄດ້ເຫັນພຣະເທວະໄຟຢູ່ທີ່ນັ້ນດ້ວຍຕາຕົນເອງ. ເມື່ອອັກນິຍອມຮັບການປະທັບຢູ່ໃນສະຖານທີ່ນັ້ນແລ້ວ ພຣະຣາຊາທຸຣະໂຢທະນະ ໃຫ້ທິດານຸ່ງຜ້າອັນງາມ ປະດັບດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບນານາ ແລ້ວມອບນາງໃສ່ມືຂອງພຣະໄຟຜູ້ສູງສົ່ງ. ແລະອັກນິກໍໄດ້ຮັບເອົາພຣະທິດາຜູ້ງາມນັ້ນໄວ້.
Verse 35
विधिना वेददृष्टेन वसोर्धारामिवाध्वरे । अग्निने वेदोक्त विधिसे राजकन्या सुदर्शनाको उसी प्रकार ग्रहण किया, जैसे वे यज्ञमें वसुधारा ग्रहण करते हैं ।। ३४ $ ।। तस्या रूपेण शीलेन कुलेन वपुषा श्रिया
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ອັກນິໄດ້ຮັບເອົາພຣະທິດາ ສຸດັຣຊະນາ ຕາມພິທີທີ່ວິດສະດີໂດຍພຣະເວດ—ດັ່ງກັບໃນພິທີຍັດ ທີ່ຮັບເອົາອາຫຸຕິທີ່ເອີ້ນວ່າ «ວະໂສຣະທາຣາ» ຢ່າງຖືກຕ້ອງ. ຄວາມງາມ ຄຸນທຳ ວົງຕະກູນ ສະເໝີຮູບກາຍ ແລະສິຣີມົງຄຸນຂອງນາງ ລ້ວນເປັນເລີດ.
Verse 36
तस्या: समभवत् पुत्रो नाम्ना55ग्नेय: सुदर्शन:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຈາກນາງໄດ້ເກີດບຸດຜູ້ໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ ສຸດັຣຊະນະ ແລະເປັນທີ່ຮູ້ຈັກວ່າ «ອາກເນຍະ»—ຜູ້ສືບສາຍສຳພັນກັບອັກນິ.
Verse 37
सुदर्शनस्तु रूपेण पूर्णेन्दुसद्शोपम: । शिशुरेवाध्यगात् सर्व परं ब्रह्म सनातनम्
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ສຸດັດສະນະ ມີຮູບງາມສະຫວ່າງໄສ ດັ່ງດວງຈັນເຕັມດວງ. ແມ່ນແຕ່ຍັງເປັນເດັກນ້ອຍ ກໍໄດ້ຮູ້ແຈ້ງທຸກສິ່ງ ແລະບັນລຸພຣະພຣະຫມັນສູງສຸດ ອັນເປັນນິລັນດອນ»។
Verse 38
कुछ कालके पश्चात् उसके गर्भसे अग्निके एक पुत्र हुआ जिसका नाम सुदर्शन रखा गया। वह रूपमें पूर्ण चन्द्रमाके समान मनोहर था और उसे बचपनमें ही सर्वस्वरूप सनातन परब्रह्मका ज्ञान हो गया था ।।
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາອີກໄມ່ດົນ ບຸດຄົນໜຶ່ງຂອງພຣະອັກນິ ໄດ້ເກີດຈາກຄັນຂອງນາງ ແລະໄດ້ຮັບນາມວ່າ “ສຸດັດສະນະ”. ງາມດັ່ງດວງຈັນເຕັມດວງ ແລະແຕ່ຍັງເປັນເດັກນ້ອຍ ກໍໄດ້ບັນລຸຄວາມຮູ້ແຈ້ງໃນພຣະພຣະຫມັນສູງສຸດອັນນິລັນດອນ ຜູ້ເປັນທັງຕົ້ນກໍແລະແກ່ນສານຂອງສັບພະສິ່ງ. ໃນຍຸກນັ້ນ ມີກະສັດນາມ “ໂອຄະວານ” (Oghavān) ຜູ້ເປັນປູ່ຂອງ “ນຶກະ” (Nṛga) ປົກຄອງແຜ່ນດິນ. ພຣະອົງມີທິດານາມ “ໂອຄະວະຕີ” (Oghavatī) ແລະລູກຊາຍນາມ “ໂອຄະຣະຖະ” (Ogharatha).
Verse 39
तामोघवान् ददौ तस्मै स्वयमोघवतीं सुताम् । सुदर्शनाय विदुषे भार्यार्थे देवरूपिणीम्,ओघवती देवकन्याके समान सुन्दरी थी। ओघवानने अपनी उस पुत्रीको विद्वान् सुदर्शनको पत्नी बनानेके लिये दे दिया
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ໂອຄະວານ ໄດ້ມອບທິດາຂອງພຣະອົງເອງ ຄື “ໂອຄະວະຕີ” ຜູ້ງາມດັ່ງນາງຟ້າ ໃຫ້ແກ່ສຸດັດສະນະ ຜູ້ຮູ້ທັນ ເພື່ອເປັນພັນລະຍາ.
Verse 40
स गृहस्थाश्रमरतस्तया सह सुदर्शन: । कुरुक्षेत्रेसद् राजन्नोघवत्या समन्वित:,राजन! सुदर्शन उसके साथ गृहस्थ-धर्मका पालन करने लगे। उन्होंने ओधवतीके साथ कुरक्षेत्रमें निवास किया
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະຣາຊາ, ສຸດັດສະນະ ຜູ້ອຸທິດໃຈໃນອາສຣົມຄົນເຮືອນ (gṛhastha) ໄດ້ຢູ່ຮ່ວມກັບນາງ. ມີໂອຄະວະຕີເປັນຄູ່ ທ່ານໄດ້ຕັ້ງຖິ່ນຖານຢູ່ກຸຣຸກເສດຕຣະ (Kurukṣetra) ແລະຮັກສາໜ້າທີ່ແຫ່ງຄົນເຮືອນຢ່າງສັດຊື່.
Verse 41
गृहस्थश्वावजेष्यामि मृत्युमित्येव स प्रभो । प्रतिज्ञामकरोद् धीमान् दीप्ततेजा विशाम्पते
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະອົງ, ຜູ້ຮູ້ທັນຜູ້ມີເທຊະສະຫວ່າງ ເປັນເຈົ້າແຫ່ງປະຊາຊົນນັ້ນ ໄດ້ປະກາດສັດຈະປະຕິຍານນີ້ວ່າ: ‘ຂ້າຈະຊະນະຄວາມຕາຍ ໂດຍຢູ່ໃນອາສຣົມຄົນເຮືອນ ແລະປະພຶດຫນ້າທີ່ຂອງມັນຢ່າງສັດຊື່’».
Verse 42
तामथौघवतीं राजन् स पावकसुतो<ब्रवीत् । अतिथे: प्रतिकूलं ते न कर्तव्यं कथंचन,राजन्! अग्निकुमार सुदर्शनने ओघवतीसे कहा--'देवि! तुम्हें अतिथिके प्रतिकूल किसी तरह कोई कार्य नहीं करना चाहिये”
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ບຸດຂອງ ພາວະກະ (ໄຟ) ໄດ້ເວົ້າກັບ ໂອຄະວະຕີ ວ່າ: «ໂອ ພຣະນາງ, ບໍ່ວ່າກໍລະນີໃດ ທ່ານຢ່າເຮັດສິ່ງໃດທີ່ຂັດກັບຄວາມດີ ແລະ ກຽດສັກສີຂອງແຂກ (ອະຕິທິ)».
Verse 43
येन येन च तुष्येत नित्यमेव त्वयातिथि: । अप्यात्मन: प्रदानेन न ते कार्या विचारणा
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ສິ່ງໃດກໍຕາມທີ່ເຮັດໃຫ້ແຂກ (ອະຕິທິ) ພໍໃຈ ເຈົ້າຄວນໃຫ້ເຂົາເສມອ. ແມ່ນແຕ່ເພື່ອຄວາມພໍໃຈຂອງແຂກ ຈະຕ້ອງຖວາຍຕົນເອງ ກໍຢ່າໄດ້ລັງເລ ຫຼືຄິດສອງໃຈ».
Verse 44
एतद् व्रतं मम सदा हृदि सम्परिवर्तते । गृहस्थानां च सुश्रोणि नातिथेर्विद्यते परम्
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຄຳປະຕິຍານ (ວຣະຕະ) ນີ້ຂອງຂ້າ ຢູ່ໃນໃຈຂ້າເສມອ. ໂອ ນາງຜູ້ມີສະໂພກງາມ, ສຳລັບຜູ້ຄອບຄົວ (ຄຣຶຫະສະຖະ) ບໍ່ມີທຳໃດສູງກວ່າການນັບຖື ແລະ ຮັບໃຊ້ແຂກ (ອະຕິທິ)».
Verse 45
प्रमाणं यदि वामोरु वचस्ते मम शो भने । इदं वचनमव्यग्रा हृदि त्वं धारये: सदा,“वामोरु शोभने! यदि तुम्हें मेरा वचन मान्य हो तो मेरी इस बातको शान्त भावसे सदा अपने हृदयमें धारण किये रहना
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ນາງຜູ້ມີຂາງາມ, ຖ້າເຈົ້າເຫັນວ່າຄຳຂອງຂ້າເປັນຫຼັກໃຫ້ເຈົ້າ, ຈົ່ງຮັກສາຄຳຕັກເຕືອນນີ້ໄວ້ໃນໃຈເຈົ້າເສມອ ດ້ວຍຈິດໃຈສະຫງົບ ແລະ ບໍ່ຟຸ້ງຊ່ານ».
Verse 46
निष्क्रान्ते मयि कल्याणि तथा संनिहिते5नघे । नातिथिस्ते5वमन्तव्य: प्रमाणं यद्यहं तव
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ນາງຜູ້ເປັນມົງຄຸນ, ໂອ ນາງຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ—ບໍ່ວ່າຂ້າຈະອອກໄປແລ້ວ ຫຼືຍັງຢູ່ໃກ້ໆ, ເຈົ້າຢ່າໄດ້ດູໝິ່ນແຂກ (ອະຕິທິ) ເດັດຂາດ. ຖ້າເຈົ້າຖືຂ້າເປັນແບບຢ່າງ, ຈົ່ງໃຫ້ນີ້ເປັນກົດ: ແຂກບໍ່ຄວນຖືກຫຼູດກຽດໃນກໍລະນີໃດໆ».
Verse 47
तमब्रवीदोघवती तथा मुर्धश्नि कृताञ्जलि: । न मे त्वद्गबचनात् किंचिन्न कर्तव्यं कथंचन
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ຍິນດັ່ງນັ້ນ ໂອຄະວະຕີ ປະນົມມືດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ຍົກຂຶ້ນເຖິງສີສະ ແລ້ວຕອບວ່າ: «ບໍ່ມີສິ່ງໃດ—ບໍ່ວ່າຈະເປັນກໍລະນີໃດ—ທີ່ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງເຮັດຕາມຄຳສັ່ງຂອງທ່ານ»។
Verse 48
जिगीषमाणस्तु गृहे तदा मृत्यु: सुदर्शनम् । पृष्ठतोडन्वगमद्ू राजनू् रन्ध्रान्वेषी तदा सदा
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ໃນເວລານັ້ນ ເມື່ອສຸດັຣສະນະ ຕັ້ງຢູ່ໃນທາງທຳຂອງຄົນຄອບຄົວ ຄວາມຕາຍ—ປາດຖະໜາຈະເອົາຊະນະເຂົາ—ໄດ້ຕາມຕິດຢູ່ຂ້າງຫຼັງຢ່າງໃກ້ຊິດ, ໂອ ພຣະຣາຊາ, ຄົ້ນຫາຊ່ອງໂຫວ່ຢູ່ເທື່ອງໆ ບໍ່ເຄີຍຂາດ।
Verse 49
इध्मार्थ तु गते तस्मिन्नग्निपुत्रे सुदर्शने । अतिर्थित्राह्मण: श्रीमांस्तामाहौघवती तदा
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອສຸດັຣສະນະ ບຸດແຫ່ງອັກນິ ອອກໄປເກັບໄມ້ຟືນເພື່ອກໍ່ໄຟ, ໃນຂະນະນັ້ນເອງ ພຣາຫມະນະຜູ້ເປັນແຂກ ຜູ້ມີສະຫງ່າລາສີ ໄດ້ມາຮອດເຮືອນ ແລະໄດ້ເວົ້າກັບໂອຄະວະຕີໃນຂະນະນັ້ນ।
Verse 50
आतिदथ्यं कृतमिच्छामि त्वयाद्य वरवर्णिनि । प्रमाणं यदि धर्मस्ते गृहस्थाभ्रमसम्मत:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ນາງຜູ້ມີຜິວພັນງາມ ແລະຄວາມງາມອັນປະເສີດ, ມື້ນີ້ຂ້າພະເຈົ້າປາດຖະໜາຈະຮັບການຕ້ອນຮັບແຂກທີ່ເຈົ້າຈັດໃຫ້. ຖ້າສຳລັບເຈົ້າ ມາດຕະຖານແຫ່ງຄວາມຖືກຕ້ອງແມ່ນທຳທີ່ບັນດາຄົນຄອບຄົວຍອມຮັບແລະເຫັນວ່າສົມຄວນ, ກໍໃຫ້ການຕ້ອນຮັບນີ້ເປັນການກະທຳທີ່ຖືກຕ້ອງແລະຄວນແກ່ການ»។
Verse 51
इत्युक्ता तेन विप्रेण राजपुत्री यशस्विनी । विधिना प्रतिजग्राह वेदोक्तेन विशाम्पते,प्रजानाथ! उस ब्राह्मणके ऐसा कहनेपर यशस्विनी राजकुमारी ओघवतीने वेदोक्त विधिसे उसका पूजन किया
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອຖືກກ່າວໂດຍພຣາຫມະນະນັ້ນ ໂອຄະວະຕີ ທິດາພຣະຣາຊາຜູ້ມີກຽດສັກສີ ໄດ້ຮັບເຂົາໄວ້ຕາມພິທີອັນຖືກຕ້ອງ; ໂອ ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງປະຊາ, ນາງໄດ້ບູຊາແລະເຄົາລົບເຂົາຕາມວິທີທີ່ວິເທດາກຳນົດໄວ້।
Verse 52
आसन चैव पाद्यं च तस्मै दत्त्वा द्विजातये | प्रोवाचौघवती विप्रं केनार्थ: कि ददामि ते
ນາງໂອຄະວະຕີ ໄດ້ຖວາຍອາສນະໃຫ້ນັ່ງ ແລະນ້ຳສຳລັບລ້າງຕີນ ແກ່ພຣາຫມັນຜູ້ເປັນທະວິຊະ ແລ້ວກ່າວກັບຜູ້ຮູ້ທັນວ່າ: «ທ່ານພຣາຫມັນຜູ້ຄວນເຄົາລົບ, ທ່ານຕ້ອງການສິ່ງໃດ? ຂ້າພະເຈົ້າຄວນຖວາຍຂອງກຳນັນໃດເພື່ອຮັບໃຊ້ທ່ານ?»
Verse 53
तामब्रवीत् ततो विप्रो राजपुत्रीं सुदर्शनाम् । त्वया ममार्थ: कल्याणि निर्विशड्कैतदाचर
ແລ້ວພຣາຫມັນນັ້ນ ໄດ້ກ່າວກັບພຣະທິດາຜູ້ງາມນ່າເບິ່ງວ່າ: «ໂອ ນາງຜູ້ເປັນມງຄົນ, ຈຸດປະສົງຂອງຂ້າພະເຈົ້າພຶ່ງພາເຈົ້າແຕ່ຜູ້ດຽວ. ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງກະທຳຕາມຄຳຂໍນີ້ໂດຍບໍ່ຢ້ານ ແລະບໍ່ລັງເລ»
Verse 54
यदि प्रमाणं धर्मस्ते गृहस्थाअ्रमसम्मत: । प्रदानेनात्मनो राज्ञि कर्तुमरहसि मे प्रियम्,“रानी! यदि तुम्हें गृहस्थसम्मत धर्म मान्य है तो मुझे अपना शरीर देकर मेरा प्रिय कार्य करना चाहिये”
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະມະເຫສີ, ຖ້າພຣະນາງຍອມຮັບທຳມະທີ່ຖືກຮັບຮອງໃນອາສຣົມຄະຫັດເປັນຫຼັກ, ພຣະນາງຄວນເຮັດໃຫ້ສຳເລັດສິ່ງທີ່ຂ້າພະເຈົ້າປາຖະໜາ ໂດຍຖວາຍຕົນເອງເປັນທານ»
Verse 55
स तया छन््द्यमानो<न्यैरीप्सितैर्नूपकन्यया । नान्यमात्मप्रदानात् स तस्या वत्रे वरं द्विज:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ແມ່ນແຕ່ນາງພຣະທິດາໄດ້ວອນຂໍໃຫ້ແຂກນັ້ນເລືອກຂໍພອນອື່ນຕາມປາຖະໜາຢູ່ເລື້ອຍໆ, ແຕ່ພຣາຫມັນກໍບໍ່ຂໍສິ່ງໃດອື່ນ ນອກຈາກການຖວາຍຕົນຂອງນາງເປັນທານເທົ່ານັ້ນ.
Verse 56
सा तु राजसुता स्मृत्वा भर्तुर्वचनमादित: । तथेति लज्जमाना सा तमुवाच द्विजर्षभम्,तब राजकुमारीने पहले कहे हुए पतिके वचनको याद करके लजाते-लजाते उस द्विजश्रेष्ठठे कहा--“अच्छा, आपकी आज्ञा स्वीकार है”
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ພຣະທິດານັ້ນໄດ້ລະລຶກເຖິງຄຳຂອງສາມີທີ່ເຄີຍກ່າວໄວ້ແຕ່ເດີມ; ແລ້ວນາງກ່າວກັບທະວິຊະຜູ້ປະເສີດດ້ວຍຄວາມອາຍວ່າ: «ເຊັ່ນນັ້ນແລ້ວ—ຂ້າພະເຈົ້າຮັບຄຳສັ່ງຂອງທ່ານ»
Verse 57
ततो विहस्य विप्रर्षि: सा चैवाथ विवेश ह । संस्मृत्य भर्तुर्वचनं गृहस्थाश्रमकाड्क्षिण:
ແລ້ວພຣະຣິສີພຣາຫມັນນັ້ນຫົວເຮາະຢ່າງອ່ອນໂຍນ ແລະນາງກໍໄດ້ຕອບຮັບ. ເມື່ອນາງລະລຶກເຖິງຄໍາຂອງສາມີຜູ້ປາຖະໜາໃຫ້ຮັກສາທໍາແຫ່ງຄອບຄົວ ນາງຈຶ່ງກ່າວ “ແມ່ນ” ຕໍ່ໜ້າພຣາຫມັນ; ພຣະຣິສີນັ້ນຍິ້ມ ແລະເຂົ້າໄປໃນເຮືອນພ້ອມກັບນາງໂອຄະວະຕີ.
Verse 58
अथेध्यानमुपादाय स पावकिरुपागमत् । मृत्युना रौद्रभावेन नित्यं बन्धुरिवान्वित:
ແລ້ວເຂົາໄດ້ຖືຟືນສໍາລັບກໍ່ໄຟ ແລະບຸດແຫ່ງພຣະອັກນີກໍກັບຄືນມາ. ຄວາມຕາຍໃນອາການດຸຮ້າຍນ່າຢ້ານ ຕິດຕາມເຂົາຢູ່ເສມືອນຍາດສະນິດຜູ້ຮັກໃຄ່ ຍ່າງຕາມຜູ້ທີ່ຕົນຮັກຢ່າງບໍ່ຫ່າງ.
Verse 59
ततस्त्वाश्रममागम्य स पावकसुतस्तदा । तां व्याजहारौघवतीं क्वासि यातेति चासकृत्,आश्रमपर पहुँचकर फिर अग्निपुत्र सुदर्शन अपनी पत्नी ओघवतीको बारंबार पुकारने लगे--'देवि! तुम कहाँ चली गयी?”
ເມື່ອກັບຮອດອາສຣົມ ບຸດແຫ່ງພຣະອັກນີ ຊື່ສຸດັຣຊະນະ ກໍເອີ້ນຫານາງໂອຄະວະຕີ ຜູ້ເປັນພັນລະຍາ ຊໍ້າໆວ່າ: “ເທວີ! ເຈົ້າໄປໃສ?”
Verse 60
तस्मै प्रतिवच: सा तु भरत्रें न प्रददौ तदा । कराभ्यां तेन विप्रेण स्पृष्टा भर्तुव्॒ता सती
ແຕ່ໃນເວລານັ້ນ ນາງບໍ່ໄດ້ຕອບສາມີແຕ່ຢ່າງໃດ. ເພາະນາງ—ຜູ້ມີຄວາມບໍລິສຸດ ແລະຈົ່ງຮັກພັກດີຕໍ່ສາມີ—ຖືກພຣາຫມັນຜູ້ມາເປັນແຂກ ຈັບຕ້ອງດ້ວຍມືທັງສອງ. ນາງຈຶ່ງເຫັນວ່າຕົນຖືກເປື້ອນ ແລະອາຍແມ່ນກະທັ້ງຕໍ່ໜ້າຜົວ; ດັ່ງນັ້ນນາງຈຶ່ງນິ່ງງຽບ ບໍ່ອາດເວົ້າໄດ້.
Verse 61
उच्छिष्टास्मीति मन््वाना लज्जिता भर्तुरिव च । तूष्णी भूताभवत् साध्वी न चोवाचाथ किंचन
ນາງຄິດວ່າ “ຂ້ອຍກາຍເປັນຜູ້ບໍ່ບໍລິສຸດແລ້ວ” ແລະອາຍຕໍ່ໜ້າສາມີ ປານກັບວ່າໄດ້ກະທໍາຜິດ. ດັ່ງນັ້ນນາງຜູ້ມີຄຸນທໍາຈຶ່ງນິ່ງງຽບ ແລະບໍ່ເວົ້າຫຍັງເລີຍ.
Verse 62
अथ तां पुनरेवेदं प्रोवाच स सुदर्शन: । क्व सा साध्वी क््व सा याता गरीय: किमतो मम
ແລ້ວ ສຸດັຣສະນະ ກໍໄດ້ເວົ້າຄໍາເຫຼົ່ານີ້ອີກ ໂດຍຮ້ອງເອີ້ນຊໍ້າໆວ່າ: «ນາງຜູ້ມີຄຸນທໍານັ້ນຢູ່ໃສ? ພັນລະຍາຜູ້ຮັກສາພຣະສາມີຂອງຂ້ອຍໄປໃສ? ມີວຽກໃດຫນັກກວ່າການຮັບໃຊ້ຂ້ອຍ ທີ່ຈູ່ໆກໍຕົກມາເຖິງນາງ?»
Verse 63
पतिव्रता सत्यशीला नित्यं चैवार्जवे रता । कथ्थ॑ न प्रत्युदेत्यद्य स्मपमाना यथा पुरा
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ພັນລະຍາຂອງຂ້ອຍ—ຜູ້ຮັກສາພຣະສາມີຢ່າງສັດຊື່, ຍຶດຖືຄວາມຈິງ, ແລະຊື່ສັດຕົງໄປຕົງມາເປັນນິດ—ເປັນຫຍັງມື້ນີ້ນາງບໍ່ອອກມາຕ້ອນຮັບຂ້ອຍ ດ້ວຍຮອຍຍິ້ມເຫມືອນແຕ່ກ່ອນ? ວຽກໃດຫນັກກວ່າການຮັບໃຊ້ຂ້ອຍ ທີ່ຈູ່ໆກໍຕົກມາເຖິງນາງ?»
Verse 64
उटजस्थस्तु तं॑ विप्र: प्रत्युवाच सुदर्शनम् । अतिथ्थिं विद्धि सम्प्राप्तं ब्राह्मणं पावके च माम्
ເມື່ອໄດ້ຍິນແລ້ວ ພຣາຫມັນຜູ້ນັ່ງຢູ່ໃນກຸດິອາສຣົມ ກໍຕອບສຸດັຣສະນະວ່າ: «ຈົ່ງຮູ້ໄວ້ວ່າ ຂ້ອຍເປັນພຣາຫມັນ ແລະໄດ້ມາຮອດເຮືອນຂອງເຈົ້າໃນຖານະອາຄັນຕຸກະ (ແຂກ). ແລະຈົ່ງຮູ້ວ່າ ຂ້ອຍແມ່ນ ‘ປາວະກະ’—ໄຟອັນບໍລິສຸດ»។
Verse 65
अनया हनन््द्यमानो*हं भार्यया तव सत्तम | तैस्तैरतिथिसत्कारैर््रेद्य॒न्नेषा वृता मया
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນບັນດາມະນຸດ, ແມ່ນແທ້ວ່າ ພັນລະຍາຂອງເຈົ້າໄດ້ເຮັດໃຫ້ຂ້ອຍຖືກກົດດັນແລະຊັກຊວນ, ແຕ່ນາງໄດ້ປະຕິຍານວ່າຈະສົມປະສົງຂອງຂ້ອຍ ໂດຍການຕ້ອນຮັບແຂກຕາມທໍານຽມ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ຜູ້ດີສຸດ, ຂ້ອຍຈຶ່ງເລືອກນາງ ເນື່ອງຈາກການບໍລິການແຂກເຫຼົ່ານັ້ນ»។
Verse 66
अनेन विधिना सेयं मामर्च्छति शुभानना । अनुरूप यदत्रान्यत् तद् भवान् कर्तुमहति
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຕາມພິທີທີ່ກໍານົດໄວ້ນີ້, ນາງຜູ້ໜ້າງາມນີ້ໄດ້ມາຢືນຮັບໃຊ້ຂ້ອຍໃນບັດນີ້. ສິ່ງອື່ນໃດທີ່ເຈົ້າເຫັນວ່າຄວນເຮັດຕາມຄວາມເໝາະສົມໃນທໍານຽມ, ເຈົ້າກໍສາມາດເຮັດໄດ້»។
Verse 67
कूटमुद्गरहस्तस्तु मृत्युस्तं वै समन्वगात् । हीनप्रतिज्ञमत्रैनं वधिष्यामीति चिन्तयन्
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: ຄວາມຕາຍ ຖືກະບອງເຫຼັກຫນັກໃນມື ໄດ້ຕາມຫຼັງເຂົາຢ່າງໃກ້ຊິດ. ນາງຄິດວ່າ «ບັດນີ້ເຂົາຂາດຕໍ່ຄໍາສັດຂອງຕົນແລ້ວ; ດັ່ງນັ້ນຂ້ອຍຈະຟາດເຂົາລົງຢູ່ທີ່ນີ້» ແລະຄວາມຕາຍກໍຢືນພ້ອມ—ຈ້ອງຄອຍຂະນະທີ່ການຜິດສັດຈະເຮັດໃຫ້ເຂົາເປີດຮັບຜົນກຳຂອງຄວາມຜິດນັ້ນ.
Verse 68
सुदर्शनस्तु मनसा कर्मणा चक्षुषा गिरा । त्यक्तेर्ष्यस्त्यक्तमन्युश्व॒ स्मयमानो<5ब्रवीदिदम्,परंतु सुदर्शन मन, वाणी, नेत्र और क्रियासे भी ईर्ष्या तथा क्रोधका त्याग कर चुके थे। वे हँसते-हँसते यों बोले--
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: ສຸດັດສະນະ ໄດ້ລະທິ້ງຄວາມອິດສາ ແລະຄວາມໂກດ—ບໍ່ແຕ່ໃນໃຈ ແຕ່ຍັງໃນການກະທຳ, ໃນສາຍຕາ, ແລະໃນວາຈາອີກດ້ວຍ. ເຂົາຍິ້ມ ແລ້ວກ່າວຄໍາເຫຼົ່ານີ້.
Verse 69
सुरतं ते<स्तु विप्राग्रय प्रीतिर्हि परमा मम । गृहस्थस्य हि धर्मो5ग्रय: सम्प्राप्तातिथिपूजनम्
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣາມະນຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດ, ຂໍໃຫ້ຄວາມປາຖະໜາຂອງທ່ານສຳເລັດ; ນັ້ນເຮັດໃຫ້ຂ້ອຍຍິນດີຢ່າງສູງສຸດ. ເພາະວ່າ ທຳອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງຜູ້ຄອງເຮືອນ ແມ່ນການນົບນ້ອມຕ້ອນຮັບແລະບູຊາອາຄັນຕຸກະ (ແຂກ) ຜູ້ມາຮອດເຮືອນ».
Verse 70
अतिथि: पूजितो यस्य गृहस्थस्य तु गच्छति । नान्यस्तस्मात् परो धर्म इति प्राहुर्मनीषिण:
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ຄອງເຮືອນຄົນໃດ ທີ່ແຂກ (ອາຄັນຕຸກະ) ມາຮອດເຮືອນແລ້ວ ໄດ້ຮັບການບູຊາຕ້ອນຮັບຢ່າງສົມຄວນ ແລ້ວຈາກໄປ—ສຳລັບຜູ້ນັ້ນ ບໍ່ມີທຳໃດສູງກວ່ານີ້—ດັ່ງທີ່ນັກປັນຍາກ່າວໄວ້.
Verse 71
प्राणा हि मम दाराश्न यच्चान्यद् विद्यते वसु । अतिथिभ्यो मया देयमिति मे व्रतमाहितम्
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ລົມຫາຍໃຈຊີວິດຂອງຂ້ອຍ, ເມຍຂອງຂ້ອຍ, ແລະຊັບສິນອື່ນໆທີ່ຂ້ອຍມີ—ທັງໝົດນີ້ ຈາກຝ່າຍຂ້ອຍ ຕ້ອງມອບໃຫ້ແກ່ແຂກ. ນີ້ແມ່ນວຣະຕະ (ຄໍາປະຕິຍານ) ທີ່ຂ້ອຍຍຶດໄວ້ຢ່າງໝັ້ນຄົງ».
Verse 72
निःसंदिग्धं॑ यथा वाक्यमेतन्मे समुदाह्ृतम् । तेनाहं विप्र सत्येन स्वयमात्मानमालभे
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຖ້ອຍຄໍານີ້ທີ່ຂ້າໄດ້ກ່າວ ປາສະຈາກຄວາມສົງໄສທັງປວງ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ພຣາຫມະນ, ເພື່ອສະຖາປະນາຄວາມຈິງນັ້ນ ຂ້າຈຶ່ງສາບານໂດຍຕົນເອງ ໃຫ້ຮ່າງກາຍຂອງຂ້າເປັນພະຍານ».
Verse 73
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्न पठचमम् । बुद्धिरात्मा मन: कालो दिशश्वैव गुणा दश
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ດິນ, ລົມ, ອາກາດ, ນ້ໍາ, ແລະແສງເປັນອັນທີຫ້າ; ຕໍ່ມາ ປັນຍາ, ອາດຕະ, ຈິດ, ເວລາ, ແລະທິດທັງຫມົດ—ນີ້ແມ່ນ ‘ຫຼັກການເປັນພະຍານ’ ສິບປະການ. ມັນສະຖິດຢູ່ໃນກາຍຂອງສັດມີຊີວິດເສມອ ແລະເຝົ້າເບິ່ງກຳດີກຳຊົ່ວຂອງຄົນ».
Verse 74
नित्यमेव हि पश्यन्ति देहिनां देहसंश्रिता: । सुकृतं दुष्कृतं चापि कर्म धर्मभूतां वर
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ແທ້ດັ່ງນັ້ນ ພະຍານບາງປະການທີ່ສະຖິດຢູ່ໃນກາຍຂອງສັດມີຊີວິດ ຍ່ອມເຝົ້າເບິ່ງກຳຂອງເຂົາເຈົ້າເສມອ—ທັງກຳດີແລະກຳຊົ່ວ. ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນທາງທຳ, ປັດໃຈເຫຼົ່ານີ້ທີ່ມີຢູ່ຕະຫຼອດໃນກາຍ ເປັນພະຍານຖາວອນແກ່ຄວາມປະພຶດຂອງຄົນ».
Verse 75
यथैषा नानृता वाणी मयाद्य समुदीरिता । तेन सत्येन मां देवा: पालयन्तु दहन्तु वा
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຖ້າຖ້ອຍຄໍາທີ່ຂ້າໄດ້ກ່າວໃນມື້ນີ້ບໍ່ແມ່ນຄໍາຕົວະ ຂໍໃຫ້ເທວະທັງຫມົດປົກປ້ອງຂ້າໂດຍອານຸພາບແຫ່ງຄວາມຈິງນັ້ນ; ແຕ່ຖ້າເປັນຄໍາມິດທະຍາ ຂໍໃຫ້ພວກເຂົາເຜົາຂ້າໃຫ້ເປັນຂີ້ເທົ່າ».
Verse 76
ततो नाद: समभवद् दिक्षु सर्वासु भारत । असकृत् सत्यमित्येवं नैतन्मिथ्येति सर्वतः
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ແລ້ວນັ້ນ ໂອ ລູກຫຼານແຫ່ງພາຣະຕະ, ມີສຽງໜຶ່ງເກີດຂຶ້ນໃນທິດທັງປວງ. ຈາກທຸກດ້ານ ມີການປະກາດຊ້ໍາໆວ່າ: ‘ນີ້ແມ່ນຄວາມຈິງແທ້; ບໍ່ມີຄວາມມິດທະຍາແມ່ນແຕ່ນ້ອຍ, ໂອ ຄວາມປິຕິຂອງວົງພາຣະຕະ!’».
Verse 77
उटजात् तु ततस्तस्मान्निश्लक्राम स वै द्विज: । वपुषा द्यां च भूमिं च व्याप्य वायुरिवोद्यत:
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ຈາກນັ້ນ ພຣາຫມັນນັ້ນໄດ້ອອກຈາກກຸດິອາສຣົມ. ເມື່ອຂະຫຍາຍຮູບກາຍຂອງຕົນ ທ່ານດູເຫມືອນຈະແຜ່ຄຸ້ມຄອງທັງແຜ່ນດິນແລະຟ້າ ດັ່ງລົມທີ່ກໍາລັງເຄື່ອນໄຫວ—ເປັນນິມິດແຫ່ງພະລັງຕະປະສະຍາ ແລະການຄອບຄຸມຕົນໃນທຳມະ.
Verse 78
स्वरेण विप्र: शैक्षेण त्रील्लॉकाननुनादयन् । उवाच चैन धर्मज्ञ पूर्वमामन्त्रय नामत:
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ດ້ວຍສຽງທີ່ຝຶກຝົນຕາມວິຊາສິກສາ ແລະສຽງສະຫຼັບສູງຕ່ໍາຢ່າງຖືກຕ້ອງ ພຣາຫມັນນັ້ນເຮັດໃຫ້ສາມໂລກກ້ອງກັງວານ. ກ່ອນອື່ນ ທ່ານເອີ້ນຜູ້ຮູ້ທຳມະນັ້ນຕາມນາມ ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວກັບທ່ານດັ່ງນີ້—ເປັນການວາງນໍ້າໜັກໃຫ້ຄໍາເວົ້າທີ່ມີວິໄນ ແລະການເຂົ້າຫາດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ກ່ອນຈະສົ່ງຂໍ້ຄວາມ.
Verse 79
धर्मोडहमस्मि भद्ठर ते जिज्ञासार्थ तवानघ । प्राप्त: सत्यं च ते ज्ञात्वा प्रीतिर्मे परमा त्वयि
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ສຸດັດສະນະ ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ! ຂໍໃຫ້ຄວາມສຸກສະຫວັດດີຈົ່ງມີແກ່ເຈົ້າ. ຂ້າແມ່ນ “ທຳມະ” ແລະມານີ້ເພື່ອທົດສອບເຈົ້າ. ເມື່ອຮູ້ແຈ້ງວ່າຄວາມສັດຈິງຢູ່ໃນເຈົ້າ ຂ້າກໍປິຕິຍິນດີຕໍ່ເຈົ້າຢ່າງສູງສຸດ»។
Verse 80
विजिततश्न त्वया मृत्युर्यो5यं त्वामनुगच्छति । रन्ध्रान्वेषी तव सदा त्वया धृत्या वशी कृत:
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ເຈົ້າໄດ້ຊະນະຄວາມຕາຍນັ້ນ ທີ່ຕາມຫຼັງເຈົ້າຢູ່ເທື່ອງໆ—ຄອຍຊອກຫາຮອຍຮົ່ວ ແລະຊ່ອງວ່າງຢູ່ສະເໝີ. ດ້ວຍຄວາມອົດທົນແລະການຄອບຄຸມຕົນອັນໝັ້ນຄົງ ເຈົ້າໄດ້ນໍາໃຫ້ຄວາມຕາຍເຂົ້າຢູ່ໃນອໍານາດຂອງເຈົ້າເອງ»។
Verse 81
न चास्ति शक्तिस्त्रैलोक्ये कस्यचित् पुरुषोत्तम । पतिव्रतामिमां साध्वीं तवोद्वीक्षितुमप्युत
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ປຸຣຸໂສຕຕະມະ! ໃນສາມໂລກ ບໍ່ມີໃຜມີພະລັງພໍ ແມ່ນແຕ່ຈະຍົກສາຍຕາຂຶ້ນມອງພັນລະຍາຂອງເຈົ້າ—ນາງຜູ້ເປັນສະຕີ ຜູ້ດີງາມ ແລະຈົ່ງຮັກພັກດີຕໍ່ຜົວ—ດ້ວຍໃຈມົນທິນໄດ້. ການຄຸ້ມຄອງອັນບໍ່ອາດລະເມີດນີ້ ເກີດຈາກຄວາມສັດຊື່ຂອງນາງ ແລະຄວາມຊອບທຳຂອງເຈົ້າ»។
Verse 82
रक्षिता त्वदगुणैरेषा पतिव्रतगुणैस्तथा । अधृष्या यदियं ब्रूयात् तथा तन्नान्यथा भवेत्
ນາງນີ້ຖືກປົກປ້ອງດ້ວຍຄຸນຄ່າຂອງເຈົ້າ ແລະດ້ວຍຄຸນຂອງຄວາມສັດຊື່ຕໍ່ຜົວ (ປະຕິວຣະຕາ) ຂອງນາງດ້ວຍ. ບໍ່ມີໃຜຈະປະລາບນາງໄດ້. ຄໍາໃດທີ່ນາງເວົ້າອອກຈາກປາກ ຈະເປັນສັດຈະທຳແທ້ ບໍ່ອາດເປັນຄໍາມຸສາໄດ້.
Verse 83
एषा हि तपसा स्वेन संयुक्ता ब्रह्म॒वादिनी । पावनार्थ च लोकस्य सरिच्छेष्ठा भविष्यति
ພີສະມະກ່າວວ່າ: “ນາງນີ້ມີພະລັງແຫ່ງຕະປະສະຍາຂອງຕົນ ແລະເປັນຜູ້ຮູ້ແລະຜູ້ກ່າວເຖິງພຣະພຣະຫມັນ (Brahman). ເພື່ອຊໍາລະໂລກໃຫ້ບໍລິສຸດ ນາງຈະກາຍເປັນແມ່ນ້ໍາທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນບັນດາແມ່ນ້ໍາທັງຫມົດ”។
Verse 84
अर्धेनौधवती नाम त्वामर्धेनानुयास्यति । शरीरेण महाभागा योगो हाुस्या वशे स्थित:
ດ້ວຍຄວາມເປັນຢູ່ເພີ່ງຄື່ງໜຶ່ງ ນາງຈະກາຍເປັນແມ່ນ້ໍາອັນດີເລີດນາມວ່າ ໂອຄະວະຕີ (Oghavatī) ເພື່ອຊໍາລະໂລກ; ອີກເພີ່ງຄື່ງໜຶ່ງ ນາງຜູ້ມີສິຣິມົງຄຸນສູງສຸດ ແລະຮັກສາພຣະຈັນທະພັນ ຈະຢູ່ໃນການຮັບໃຊ້ເຈົ້າ. ໂຍຄະ—ວິໄນທາງຈິດວິນຍານແລະການຄອບຄຸມ—ຈະຢູ່ໃຕ້ອໍານາດຂອງນາງເສມອ.
Verse 85
अनया सह लोकांश्व गन्तासि तपसार्जितान् । यत्र नावृत्तिमभ्येति शाश्वतांस्तानू सनातनान्,“तुम भी इसके साथ अपनी तपस्यासे प्राप्त हुए उन सनातन लोकोंमें जाओगे जहाँसे फिर इस संसारमें लौटना नहीं पड़ता
ພີສະມະກ່າວວ່າ: “ພ້ອມກັບນາງ ເຈົ້າຈະໄປສູ່ໂລກອັນເປັນນິລັນດອນທີ່ເຈົ້າໄດ້ມາດ້ວຍຕະປະສະຍາ—ດິນແດນເກົ່າແກ່ ແລະອະມະຕະ ຈາກທີ່ນັ້ນບໍ່ມີການກັບຄືນສູ່ຄວາມເປັນມະນຸດອັນຕ້ອງຕາຍນີ້ອີກ.”
Verse 86
अनेन चैव देहेन लोकांस्त्वमभिपत्स्यसे । निर्जितश्च त्वया मृत्युरैश्वर्य च तवोत्तमम्,“तुम इसी शरीरसे उन दिव्य लोकोंमें जाओगे; क्योंकि तुमने मृत्युको जीत लिया है और तुम्हें उत्तम ऐश्वर्य प्राप्त है
ພີສະມະກ່າວວ່າ: “ດ້ວຍຮ່າງກາຍນີ້ເອງ ເຈົ້າຈະບັນລຸເຖິງໂລກສະຫວັນ. ເພາະວ່າເຈົ້າໄດ້ຊະນະຄວາມຕາຍແລ້ວ ແລະອໍານາດອັນສູງສຸດກັບຄວາມຮຸ່ງເຮືອງກໍເປັນຂອງເຈົ້າ.”
Verse 87
पज्चभूतान्यतिक्रान्त: स्ववीर्याच्च मनोजव: । गृहस्थधर्मेणानेन कामक्रोधौ च ते जिती
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ດ້ວຍວິລະກຳຂອງເຈົ້າເອງ ເຈົ້າໄດ້ດັ່ງກັບກ້າວຂ້າມທາດໃຫຍ່ທັງຫ້າ ແລະກາຍເປັນໄວດັ່ງໃຈ. ດ້ວຍການປະພຶດທຳຂອງຄົນຄອບຄົວນີ້ ເຈົ້າໄດ້ຊະນະກາມ ແລະ ຄວາມໂກດ».
Verse 88
स््नेहो रागश्न तन्द्री च मोहो द्रोहश्च॒ केवल: । तव शुश्रूषया राजन् राजपुत्र्या विनिर्जिता:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ຄວາມຜູກພັນອ່ອນໂຍນ, ຕັນຫາ, ຄວາມເກີດຄວາມຂີ້ຄ້ານ, ຄວາມຫຼົງ, ແລະກະທັ້ງຄວາມປອງຮ້າຍລ້ວນໆ—ຂໍ້ບົກພ່ອງເຫຼົ່ານີ້ ເຈົ້າຍິງໄດ້ພິຊິດດ້ວຍການຮັບໃຊ້ຢ່າງອຸທິດຕົນຕໍ່ເຈົ້າ».
Verse 89
भीष्म उवाच शुक्लानां तु सहस्रेण वाजिनां रथमुत्तमम् । युक्त प्रगृह्दा भगवान् वासवो5प्याजगाम तम्
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢຸທິສຖິຣ, ຫຼັງຈາກນັ້ນ ພະວາສະວະ (ອິນທຣາ) ຜູ້ມີພຣະບຸນ ກໍໄດ້ມາພົບເຂົາ ພ້ອມນຳລົດສົງ່າງາມອັນຍິ່ງ ທີ່ຜູກດ້ວຍມ້າຂາວພັນຕົວ».
Verse 90
मृत्युरात्मा च लोकाश्न जिता भूतानि पञ्च च । बुद्धि: कालो मनो व्योम कामक्रोधी तथैव च
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ດ້ວຍບຸນທີ່ເກີດຈາກການຕ້ອນຮັບແຂກຢ່າງເຄົາລົບ, ສຸດັຣສະນະ ໄດ້ມີໄຊຊະນະເຖິງຂັ້ນເຫນືອຄວາມຕາຍ, ອັດຕາ, ໂລກທັງຫຼາຍ, ທາດໃຫຍ່ທັງຫ້າ, ປັນຍາ, ເວລາ, ໃຈ, ອາກາດ, ແລະດັ່ງດຽວກັນ ກາມ ແລະ ຄວາມໂກດ».
Verse 91
तस्माद् गृहाश्रमस्थस्य नान्यद् दैवतमस्ति वै । ऋते5तिर्थिं नरव्यात्र मनसैतद् विचारय
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນ ສຳລັບຜູ້ຢູ່ໃນອາສຣົມຄົນຄອບຄົວ ບໍ່ມີເທວະອື່ນໃດແທ້ໆ ນອກຈາກ “ແຂກ” ເທົ່ານັ້ນ. ຈົ່ງພິຈາລະນາໃຫ້ໝັ້ນໃນໃຈ ໂອ ວິລະບຸລຸດດັ່ງເສືອໃນມະນຸດ».
Verse 92
अतिथि: पूजितो यद्धि ध्यायते मनसा शुभम् | न तत् क्रतुशतेनापि तुल्यमाहुर्मनीषिण:
ນັກປັນຍາທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ: ຖ້າອະຕິຖິ (ແຂກ) ທີ່ໄດ້ຮັບການນັບຖືບູຊາແລ້ວ ຄິດໃນໃຈເຖິງຄວາມມົງຄຸນຂອງເຈົ້າເຮືອນ ຜົນບຸນນັ້ນບໍ່ອາດເທົ່າກັບຍັດຍາ (ພິທີບູຊາ) ໜຶ່ງຮ້ອຍໄດ້—ຍິ່ງກວ່າໜຶ່ງຮ້ອຍເສຍອີກ.
Verse 93
पात्र त्वतिथिमासाद्य शीलादढूयं यो न पूजयेत् । स दत्त्वा दुष्कृतं तस्मै पुण्यमादाय गच्छति
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອແຂກຜູ້ຄວນໄດ້ຮັບການນັບຖື ແລະມີຄຸນທຳດີ ມາຮອດ ຖ້າເຈົ້າເຮືອນບໍ່ຕ້ອນຮັບແລະບູຊາຕາມຄວນ ແຂກນັ້ນຈະຈາກໄປ ພາເອົາບຸນຂອງເຈົ້າເຮືອນໄປ ແລະປະໄວ້ແຕ່ບາບຂອງເຂົາ.
Verse 94
एतत् ते कथित पुत्र मया55ख्यानमनुत्तमम् । यथा हि विजितो मृत्युर्गृहस्थेन पुराभवत्
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ລູກເອີຍ! ຕາມທີ່ເຈົ້າຖາມ ຂ້ອຍໄດ້ເລົ່າໃຫ້ເຈົ້າຟັງແລ້ວ ນິທານອັນສູງສຸດນີ້—ວ່າໃນການກ່ອນ ເຈົ້າເຮືອນຜູ້ໜຶ່ງໄດ້ຊະນະຄວາມຕາຍແນວໃດ.
Verse 95
धन्यं यशस्यमायुष्यमिदमाख्यानमुत्तमम् | बुभूषताभिमन्तव्यं सर्वदुश्चरितापहम्
ນິທານອັນສູງສຸດນີ້ເປັນມົງຄຸນ ໃຫ້ໄດ້ທັງຊັບສິນ ຊື່ສຽງ ແລະອາຍຸຍືນ. ມັນກຳຈັດການກະທຳຊົ່ວທຸກປະເພດ; ດັ່ງນັ້ນຜູ້ປາດຖະໜາຄວາມເຈີຣິນຄວນມີໃຈນັບຖືຕໍ່ມັນຢູ່ເສມອ.
Verse 96
इदं यः कथयेद् विद्वानहन्यहनि भारत । सुदर्शनस्य चरितं पुण्याँलल्लोकानवाप्रुयात्,भरतनन्दन! जो विद्दान् सुदर्शनके इस चरित्रका प्रतिदिन वर्णन करता है वह पुण्यलोकोंको प्राप्त होता है-
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ໂອ ລູກຫຼານແຫ່ງພະຣະຕະ! ຜູ້ຮູ້ຜູ້ສະຫຼາດຜູ້ໃດ ທີ່ເລົ່າປະຫວັດອັນບຸນຂອງສຸດັດສະນະນີ້ທຸກໆມື້ ຜູ້ນັ້ນຈະໄດ້ບັນລຸໂລກແຫ່ງບຸນ.
Verse 103
धर्मात्मा कोषवांश्षापि देवराज इवापर: । द्युतिमानका पुत्र परम धर्मात्मा राजा सुवीर हुआ जो सम्पूर्ण लोकोंमें विख्यात था। वह धर्मात्मा
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: ມີກະສັດພຣະນາມ ສຸວີຣະ ເປັນພຣະຣາຊບຸດອັນຮຸ່ງເຮືອງຂອງ ດະຍຸຕິມານະກະ ມີກຽດຊື່ລືອຊາໃນທຸກໂລກ. ພຣະອົງມີໃຈຕັ້ງຢູ່ໃນທຳ, ມີຄັງຫຼວງອຸດົມ, ແລະມີວິລະກຳດັ່ງອິນທຣາອີກອົງ—ເປັນແບບຢ່າງແຫ່ງການປົກຄອງທີ່ຕັ້ງຢູ່ເທິງທຳ, ຄວາມຮັ່ງມີ, ແລະພະລັງປົກປ້ອງ.
Verse 113
स दुर्जय इति ख्यातः सर्वशस्त्रभृतां वर: । सुवीरका पुत्र दुर्जय नामसे विख्यात हुआ। वह सभी संग्रामोंमें शत्रुओंके लिये दुर्जय तथा सम्पूर्ण शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ था
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: ພຣະອົງໄດ້ມີຊື່ສຽງດ້ວຍນາມ “ດຸຣຊະຍະ” ແປວ່າ “ຜູ້ບໍ່ອາດພິຊິດໄດ້”. ໃນສົງຄາມ ພຣະອົງເປັນຜູ້ທີ່ສັດຕູພິຊິດໄດ້ຍາກ ແລະໃນບັນດາຜູ້ຖືອາວຸດທັງປວງ ພຣະອົງຖືກນັບວ່າເປັນຜູ້ຍອດ—ຊື່ສຽງຕັ້ງຢູ່ເທິງຄວາມຊໍານານຍຸດທະສິນ ແລະຄວາມກ້າຫານອັນສົມກັບກະສັດຊັ້ນກະສັດຮົບ (kṣatriya).
Verse 123
दुर्योधनो नाम महान् राजा राजर्षिसत्तम: | इन्द्रके समान शरीरवाले राजा दुर्जयके एक पुत्र हुआ जो अभश्विनीकुमारोंके समान कान्तिमान् था। उसका नाम था दुर्योधन। वह राजर्षियोंमें श्रेष्ठ महान् राजा था
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: ມີກະສັດຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ນາມ ດຸຣຍົດະນະ ເປັນຜູ້ຍອດໃນບັນດາຣາຊະຣິຊີ. ແກ່ກະສັດ ດຸຣຊະຍະ ຜູ້ມີກາຍດັ່ງອິນທຣາ ໄດ້ປະສູດພຣະຣາຊບຸດພຽງອົງດຽວ ສະຫວ່າງໄສດັ່ງຄູ່ແຝດອັສວິນີ. ພຣະຣາຊບຸດນັ້ນມີນາມວ່າ ດຸຣຍົດະນະ. ພຣະອົງເປັນກະສັດຜູ້ມີອໍານາດ ແລະຖືກນັບວ່າເປັນຜູ້ດີທີ່ສຸດໃນບັນດາຣາຊະດູດ—ເລື່ອງນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄວາມສະຫວ່າງພາຍນອກແລະຊາດຕະກູນສູງສົ່ງ ອາດຢູ່ຄຽງກັນກັບບົດທົດສອບທາງທຳ ທີ່ພາຍຫຼັງຈະກໍານົດຄຸນຄ່າແທ້ຂອງຜູ້ປົກຄອງ.
Verse 136
विषये वासवस्तस्य सम्यगेव प्रवर्षति । इन्द्रके समान पराक्रमी और युद्धसे कभी पीछे न हटनेवाले राजा दुर्योधनके राज्यमें इन्द्र सदा ठीक समयपर और उचित मात्रामें ही वर्षा करते थे
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: ໃນອານາຈັກຂອງກະສັດນັ້ນ ວາສະວະ (ອິນທຣາ) ສົ່ງຝົນຢ່າງຖືກຕ້ອງພອດດີ—ຕົງເວລາ ແລະພອດປະມານ. ຄໍານີ້ສະແດງວ່າ ອານາຈັກຂອງ ດຸຣຍົດະນະ ດູຮັ່ງມີ ແລະເປັນລະບຽບດີພາຍນອກ; ແຕ່ຄໍາຖາມລຶກໆເກືອບກັບຄວາມຊອບທຳ ແລະການປະພຶດຕາມທຳ ຈະຕ້ອງໃຫ້ທຳເປັນຜູ້ຕັດສິນ ບໍ່ແມ່ນວັດດ້ວຍຄວາມຮັ່ງມີຢ່າງດຽວ.
Verse 1536
व्याधितो वा कृशो वापि तस्मिन् नाभून्नर: क्वचित् । उनके राज्यमें कहीं कोई भी कृपण, दुर्गतिग्रस्त, रोगी अथवा दुर्बल मनुष्य नहीं दृष्टिगोचर होता था
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: ໃນອານາຈັກນັ້ນ ບໍ່ພົບຜູ້ໃດເຈັບໄຂ້ ຫຼືຊູບຜອມດ້ວຍຄວາມອ່ອນແອເລີຍ; ບໍ່ມີຜູ້ຕະໜີ່, ຜູ້ຂັດສົນ, ຫຼືຜູ້ທຸກທ້ອນໃຫ້ເຫັນ. ຄໍານີ້ສະແດງອຸດົມຄະຕິແຫ່ງການປົກຄອງ: ວັດຄ່າການປົກຄອງດ້ວຍການບໍ່ປາກົດຂອງຄວາມທຸກຍາກ, ການຖືກລະເລີຍ, ແລະຄວາມທຸກທ້ອນທີ່ປ້ອງກັນໄດ້ໃນປະຊາຊົນ.
Verse 3536
अभवत् प्रीतिमानग्निर्गर्भे चास्या मनो दधे | सुदर्शनाके रूप, शील, कुल, शरीरकी आकृति और कान्तिको देखकर अग्निदेव बहुत प्रसन्न हुए और उन्होंने उसमें गर्भाधान करनेका विचार किया
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ພຣະອັກນິ ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມປິຕິ ໄດ້ຕັ້ງໃຈຈະໃຫ້ມີບຸດຢູ່ໃນຄັນຂອງນາງ. ເມື່ອເຫັນຄວາມງາມ ຄຸນຄ່າຈິດໃຈ ຊາດຕະກູນ ຮູບຮ່າງອັນສົມສ່ວນ ແລະລັດສະໝີຂອງ ສຸດັຣຊະນາ ພຣະເທວະແຫ່ງໄຟກໍຍິນດີຢ່າງຍິ່ງ ແລະຕັດສິນໃຈເຖິງການປະສົມພັນ—ເຫດການນີ້ວາງຄວາມປາຖະໜາແລະການສືບສາຍເລືອດໄວ້ໃນກອບຂອງຈັນຍາ ຄຸນທຳ ແລະເຈດຕະນາອັນຊອບທຳ.
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether householders will prioritize personal security and social comfort over atithi-dharma when a guest’s request becomes maximally demanding; the narrative frames the decision as a direct measure of vow-integrity and truthfulness.
The chapter teaches that Dharma is operationalized through disciplined household conduct—especially hospitality and truth—where steadfast ethical practice can symbolically “conquer” death by eliminating the moral breach (randhra) that Mṛtyu seeks.
Yes. Bhīṣma states that the account is auspicious, fame- and longevity-supporting, removes misconduct, and that a learned person who regularly narrates Sudarśana’s conduct attains meritorious realms—positioning the episode as both instruction and merit-bearing recitation.