Shloka 18
Chapter 2: Sudarśana Upākhyāna — Atithi-Dharma and the Conquest of Mṛtyu
Gṛhastha-Vrata
त॑ नर्मदा देवनदी पुण्या शीतजला शिवा । चकमे पुरुषव्याप्रं स्वेन भावेन भारत,भारत! एक समय शीतल जलवाली पवित्र एवं कल्याणमयी देवनदी नर्मदा उस पुरुषसिंहको सम्पूर्ण हृदयसे चाहने लगी और उसकी पत्नी बन गयी
tāṁ narmadā devanadī puṇyā śītajalā śivā | cakame puruṣavyāghraṁ svena bhāvena bhārata ||
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ນະຣະມະດາ—ແມ່ນ້ຳເທວະອັນບໍລິສຸດ, ນ້ຳເຢັນ ແລະ ເປັນມງຄົດ—ຜູ້ຖືກນັບຖືດັ່ງແມ່ນ້ຳທິບ. ໂອ ພາຣະຕະ, ດ້ວຍສະພາບຂອງນາງເອງ ແລະ ດ້ວຍຄວາມຮັກຈາກໃຈທັງມວນ, ນາງໄດ້ເກີດຄວາມປາຖະໜາຕໍ່ວິລະບຸລຸດນັ້ນ—ເສືອໃນຫມູ່ມະນຸດ—ແລະ ຕໍ່ມາກໍຮັບເຂົາເປັນສາມີ. ຕອນນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ແມ່ນ້ຳບໍ່ແມ່ນພຽງສະຖານທີ່ ແຕ່ເປັນອຳນາດສັກສິດຜູ້ເກື້ອກູນ; ການຮ່ວມພັນກັບຜູ້ຄວນຄ່າຖືກພັນລະນາວ່າເປັນສາຍສຳພັນທີ່ຖືກທຳນອງ ແລະ ສອດຄ່ອງກັບທຳມະ».
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents sacred nature (a holy river) as an active moral-spiritual presence: purity, auspiciousness, and divine grace are depicted as seeking union with human excellence. It implies that worthiness and dharmic stature attract beneficent forces, and that sacred places are not merely physical but ethically charged realities.
Bhīṣma narrates that the divine river Narmadā, described as holy and cool-watered, becomes enamored of a great man (puruṣavyāghra) and, following her own nature and affection, takes him as her husband.