त्याग-धर्म का सोपान: राजधर्म, कुलधर्म और निजी प्रेम (स्नेह) के टकराव में ‘राम-आज्ञा’ को परम मानकर अहं-क्षय, शरणागति और निष्काम सेवा की सिद्धि। अयोध्या काण्ड साधक को ‘घर’ (सामाजिक भूमिका) के भीतर ही वैराग्य और समर्पण का अभ्यास कराता है—यही इस सोपान का द्वार है।
ಈ ಖಂಡ-ಖಂಡಿತ ಪಾಠದಲ್ಲಿ (ದೋಹಾ 260–269) ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡದ ಕೇಂದ್ರ ರಸವು ಕರುಣ-ಶೃಂಗಾರ (ಸ್ನೇಹ)ದಿಂದ ಏರಿ ಶಾಂತ-ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಭರತನ ಆತ್ಮ-ವಿಲಾಪ (ಮಾತೃ-ದೋಷ, ವಿಧಿ-ವೈಷಮ್ಯ) ಮತ್ತು ಗುರು-ವಚನದ प्रति ಸಮರ್ಪಣ, ‘ಸೇವಕ–ಸಾಹಿಬ’ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಧರ್ಮ-ಮೀಮಾಂಸೆಯ ರೂಪ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸಭೆಯು ಹಿಮ-ತುಷಾರವಂತೆ ಸ್ತಬ್ಧವಾಗುವುದು, ಕಣ್ಣುಗಳು ‘ನೇಹ-ಜಲ’ವಾಗುವುದು—ಇವು ಭಾವ-ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಅಲಂಕಾರಗಳು: ಶೋಕದಿಂದ ಶುದ್ಧಿ, ಆರೋಪದಿಂದ ಆತ್ಮ-ದೋಷ-ದರ್ಶನ, ಮತ್ತು ಅಂತतः ‘ರಾಮ-ರಜಾಯಸ’ವನ್ನೇ ಪರಮವೆಂದು ಮಾನುವ ಸಂಕಲ್ಪ. ದೇವಸಭೆಯ ಪ್ರಸಂಗ ಈ ಮಾನವೀಯ ನಾಟಕವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೀಯ ಧರ್ಮ-ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ: ರಾಮ ‘ಭಕ್ತ-ವಶ’ರು, ಮತ್ತು ಭರತ-ಭಕ್ತಿ ಜಗತ್-ಕಲ್ಯಾಣದ ಬೇರು. ಹೀಗೆ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡ ಸೋಪಾನ-ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ‘ತ್ಯಾಗದ ನೈತಿಕ ಶಿಖರ’—ಗೃಹಸ್ಥ-ಧರ್ಮದ ಒಳಗೇ ವೈರಾಗ್ಯದ ಸತ್ಯಾಪನೆ ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳ.
ಚೌಪಾಯಿ 260.1-4
सुनि मुनि बचन राम रुख पाई।गुरु साहिब अनुकूल अघाई।।
लखि अपने सिर सबु छरु भारू।कहि न सकहिं कछु करहिं बिचारू।।
पुलकि सरीर सभाँ भए ठाढें।नीरज नयन नेह जल बाढ़ें।।
कहब मोर मुनिनाथ निबाहा।एहि तें अधिक कहौं मैं काहा।।
मैं जानउँ निज नाथ सुभाऊ।अपराधिहु पर कोह न काऊ।।
मो पर कृपा सनेह बिसेषी।खेलत खुनिस न कबहूँ देखी।।
सिसुपन तेम परिहरेउँ न संगू।कबहुँ न कीन्ह मोर मन भंगू।।
मैं प्रभु कृपा रीति जियँ जोही।हारेहुँ खेल जितावहिं मोही।।
suni muni bacana rāma rukha pāī |guru sāhiba anukūla aghāī ||
lakhi apane sira sabu charu bhārū |kahi na sakahiṁ kachu karahiṁ bicārū ||
pulaki sarīra sabhā̃ bhae ṭhāḍheṁ |nīraja nayana neha jala bāṛheṁ ||
kahaba mora muninātha nibāhā |ehi teṁ adhika kahauṁ maiṁ kāhā ||
maiṁ jānaũ nija nātha subhāū |aparādhihu para koha na kāū ||
mo para kṛpā saneha biseṣī |khelata khunisa na kabahū̃ dekhī ||
sisupana tema parihareũ na saṁgū |kabahũ na kīnha mora mana bhaṁgū ||
maiṁ prabhu kṛpā rīti jiyã johī |hārehũ khela jitāvahiṁ mohī ||
ಮುನಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಮನ ಮುಖಭಾವವನ್ನು ನೋಡಿ, ಭರತನು ತನ್ನ ಗುರು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಒಡೆಯ ಇಬ್ಬರೂ ತನಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅನುಕೂಲವಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ತಿಳಿದನು. ಇಡೀ ಹೊರೆ ತನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲಿದೆಯೆಂದು ನೋಡಿ, ಏನನ್ನೂ ಹೇಳಲಾಗದೆ ಆಳವಾಗಿ ಯೋಚಿಸುತ್ತ ನಿಂತನು. ದೇಹವು ನವಿರೇಸಿತು, ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ನಿಂತನು, ಕಮಲ ನಯನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯ ಕಣ್ಣೀರು ಹೆಚ್ಚಿತು. "ಮುನಿಗಳ ಒಡೆಯ ನಾನು ಹೇಳಬೇಕಿದ್ದದ್ದನ್ನೇ ಹೇಳಿದರು, ನನ್ನ ವಿಷಯವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದರು. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನಾನು ಏನು ಹೇಳಲಿ? ನನ್ನ ಒಡೆಯನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ನಾನು ಬಲ್ಲೆ: ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದವನ ಮೇಲೂ ಸಹ ಆತನು ಎಂದಿಗೂ ಕೋಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷ ಕೃಪೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿ ತೋರಿಸಿದನು; ಆಟದಲ್ಲೂ ಸಹ ಆತನು ಕೋಪ ತೋರಿಸುವುದನ್ನು ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಆತನ ಸಂಗವನ್ನು ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ಬಿಡಲಿಲ್ಲ, ಆತನು ಎಂದಿಗೂ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಒಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಒಡೆಯನ ಕೃಪಾಮಯ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿದ್ದೇನೆ: ಆಟದಲ್ಲಿ ಸೋತರೂ ಆತನು ನನ್ನನ್ನು ಗೆಲ್ಲಿಸಿದನು."
ದೋಹಾ 260
महूँ सनेह सकोच बस सनमुख कही न बैन।दरसन तृपित न आजु लगि पेम पिआसे नैन।।260।।
mahū̃ saneha sakoca basa sanamukha kahī na baina |darasana tṛpita na āju lagi pema piāse naina ||260||
ನಾನೂ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಸಂಕೋಚದಿಂದ ವಶವಾಗಿ, ಎದುರಾಗಿ ಒಂದು ಮಾತೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ; ಇಂದಿನವರೆಗೆ ನನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಪ್ರೀತಿಯ ಬಾಯಾರೆಯಿಂದ, ಆತನ ದರ್ಶನದಿಂದ ತೃಪ್ತಿಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.
ಚೌಪಾಯಿ 261.1-4
बिधि न सकेउ सहि मोर दुलारा।नीच बीचु जननी मिस पारा।।
यहउ कहत मोहि आजु न सोभा।अपनीं समुझि साधु सुचि को भा।।
मातु मंदि मैं साधु सुचाली।उर अस आनत कोटि कुचाली।।
फरइ कि कोदव बालि सुसाली।मुकुता प्रसव कि संबुक काली।।
सपनेहुँ दोसक लेसु न काहू।मोर अभाग उदधि अवगाहू।।
बिनु समुझें निज अघ परिपाकू।जारिउँ जायँ जननि कहि काकू।।
हृदयँ हेरि हारेउँ सब ओरा।एकहि भाँति भलेहिं भल मोरा।।
गुर गोसाइँ साहिब सिय रामू।लागत मोहि नीक परिनामू।।
bidhi na sakeu sahi mora dulārā |nīca bīcu jananī misa pārā ||
yahau kahata mohi āju na sobhā |apanīṁ samujhi sādhu suci ko bhā ||
mātu maṁdi maiṁ sādhu sucālī |ura asa ānata koṭi kucālī ||
pharai ki kodava bāli susālī |mukutā prasava ki saṁbuka kālī ||
sapanehũ dosaka lesu na kāhū |mora abhāga udadhi avagāhū ||
binu samujheṁ nija agha paripākū |jāriũ jāyã janani kahi kākū ||
hṛdayã heri hāreũ saba orā |ekahi bhā̃ti bhalehiṁ bhala morā ||
gura gosāĩ sāhiba siya rāmū |lāgata mohi nīka parināmū ||
ವಿಧಿ ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ತಡೆಯಲಾಗಲಿಲ್ಲ; ತಾಯಿಯ ನೆಪದಿಂದ ನೀಚಳಾದವಳು ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ಭೇದವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದಳು. ಇದನ್ನು ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಇಂದು ನನಗೆ ಗೌರವವಿಲ್ಲ; ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಒಳ್ಳೆಯವನು, ಪವಿತ್ರನು ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡವನು ಯಾರಿದ್ದಾನೆ? ನನ್ನ ತಾಯಿ ಕೆಟ್ಟವಳು, ನಾನು ಒಳ್ಳೆಯವನು, ಒಳ್ಳೆಯ ನಡತೆಯುಳ್ಳವನು ಎಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಎದೆಯಲ್ಲಿ ತರುವುದೇ ಕೋಟಿ ಕೆಡುಕುಗಳಿಗೆ ಸಮಾನ. ಕೊದ್ದು ಧಾನ್ಯದಿಂದ ಒಳ್ಳೆ ಅಕ್ಕಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆಯೇ, ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ನದಿ ಚಿಪ್ಪು ಮುತ್ತುಗಳನ್ನು ಹಡೆಯುತ್ತದೆಯೇ? ಕನಸಿನಲ್ಲೂ ಯಾರಲ್ಲೂ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ದೋಷವಿಲ್ಲ; ನನ್ನ ಅದೃಷ್ಟ ಅಗಾಧವಾದ ಸಾಗರ. ಇದು ನನ್ನ ಪಾಪಗಳು ಹಣಿದಿದೆ ಎಂದು ಅರಿಯದೆ, ನಾನು ನನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕಹಿ ಮಾತುಗಳಿಂದ ತಪ್ಪಾಗಿ ಸುಟ್ಟೆನು. ಎದೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಸೋತೆನು; ಒಂದೇ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದಾಗುವುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಇದರಿಂದ ಒಳ್ಳೆಯದೇ ಫಲಿಸುವುದು. ಸೀತಾ ರಾಮರಂತಹ ಗುರು, ಒಡೆಯ, ಎಜಮಾನರಿದ್ದಾಗ, ಫಲಿತವು ಒಳ್ಳೆಯದಾಗುವುದೆಂದು ನನಗೆ ತೋರುತ್ತದೆ.
ದೋಹಾ 261
साधु सभा गुर प्रभु निकट कहउँ सुथल सति भाउ।प्रेम प्रपंचु कि झूठ फुर जानहिं मुनि रघुराउ।।261।।
sādhu sabhā gura prabhu nikaṭa kahaũ suthala sati bhāu |prema prapaṁcu ki jhūṭha phura jānahiṁ muni raghurāu ||261||
ಸಾಧುಗಳ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ನನ್ನ ಗುರು ಮತ್ತು ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ, ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ ಸತ್ಯವಾದ ಭಾವದಿಂದ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿ ನಟಿಸಿದ್ದೋ ಅಥವಾ ನನ್ನ ಮಾತುಗಳು ಸುಳ್ಳೋ ಸತ್ಯವೋ ಎಂಬುದನ್ನು ಮುನಿಗಳು ಮತ್ತು ರಘು ರಾಜನು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ.
ಚೌಪಾಯಿ 262.1-4
भूपति मरन पेम पनु राखी।जननी कुमति जगतु सबु साखी।।
देखि न जाहि बिकल महतारी।जरहिं दुसह जर पुर नर नारी।।
महीं सकल अनरथ कर मूला।सो सुनि समुझि सहिउँ सब सूला।।
सुनि बन गवनु कीन्ह रघुनाथा।करि मुनि बेष लखन सिय साथा।।
बिनु पानहिन्ह पयादेहि पाएँ।संकरु साखि रहेउँ एहि घाएँ।।
बहुरि निहार निषाद सनेहू।कुलिस कठिन उर भयउ न बेहू।।
अब सबु आँखिन्ह देखेउँ आई।जिअत जीव जड़ सबइ सहाई।।
जिन्हहि निरखि मग साँपिनि बीछी।तजहिं बिषम बिषु तामस तीछी।।
bhūpati marana pema panu rākhī |jananī kumati jagatu sabu sākhī ||
dekhi na jāhi bikala mahatārī |jarahiṁ dusaha jara pura nara nārī ||
mahīṁ sakala anaratha kara mūlā |so suni samujhi sahiũ saba sūlā ||
suni bana gavanu kīnha raghunāthā |kari muni beṣa lakhana siya sāthā ||
binu pānahinha payādehi pāẽ |saṁkaru sākhi raheũ ehi ghāẽ ||
bahuri nihāra niṣāda sanehū |kulisa kaṭhina ura bhayau na behū ||
aba sabu ā̃khinha dekheũ āī |jiata jīva jaṛa sabai sahāī ||
jinhahi nirakhi maga sā̃pini bīchī |tajahiṁ biṣama biṣu tāmasa tīchī ||
ರಾಜನು ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ ಮಾತನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮರಣಿಸಿದನು, ನನ್ನ ತಾಯಿ ಕೆಟ್ಟ ಬುದ್ಧಿಯವಳಾದಳು, ಇದಕ್ಕೆ ಜಗತ್ತೇ ಸಾಕ್ಷಿ. ತಾಯಂದಿರು ದುಃಖದಿಂದ ಹುಚ್ಚರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಅವರನ್ನು ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ, ಪಟ್ಟಣದ ಪುರುಷ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಭರಿಸಲಾಗದ ಜ್ವರದಿಂದ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಆಪತ್ತುಗಳಿಗೆ ನಾನೇ ಮೂಲ ಕಾರಣ; ಆದರೂ ಕೇಳಿ ಅರಿತು ಎಲ್ಲಾ ನೋವುಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಂಡೆನು. ರಾಮನು ಮುನಿ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಸೀತೆಯರೊಂದಿಗೆ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋದನೆಂದು ಕೇಳಿದೆನು. ಪಾದುಕೆಗಳಿಲ್ಲದೆ, ನಡೆದೇ ಹೋದರು; ಶಂಕರನನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿಟ್ಟು, ಈ ಆಘಾತವನ್ನೂ ಸಹಿಸಿ ಬದುಕುಳಿದೆನು. ಮತ್ತೆ, ನಿಷಾದನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ವಜ್ರಕ್ಕಿಂತ ಗಡುಸಾದ ನನ್ನ ಹೃದಯ ಒಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಈಗ ನಾನು ಬಂದು ನನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡಿದ್ದೇನೆ; ಬದುಕಿರುವ ಈ ಮೊದಲ ಜೀವ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೊತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಅವರನ್ನು ನೋಡಿದೊಡನೆ, ದಾರಿಯಲ್ಲಿನ ಹಾವು ತೇಳುಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣಘಾತಕ ವಿಷವನ್ನು, ಉಗ್ರ ಕೋಪವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತವೆ.
ದೋಹಾ 262
तेइ रघुनंदनु लखनु सिय अनहित लागे जाहि।तासु तनय तजि दुसह दुख दैउ सहावइ काहि।।262।।
tei raghunaṁdanu lakhanu siya anahita lāge jāhi |tāsu tanaya taji dusaha dukha daiu sahāvai kāhi ||262||
ಆ ರಘುನಂದನ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಸೀತೆ ಅವಳಿಗೆ ಶತ್ರುಗಳಂತೆ ಕಾಣಿಸಿದರು. ಅಂಥ ಸ್ತ್ರೀಯ ಮಗನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಸಹಿಸಲಾಗದ ದುಃಖವನ್ನು ವಿಧಿ ಬೇರೆ ಯಾರನ್ನು ಸಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು?
ಚೌಪಾಯಿ 263.1-4
सुनि अति बिकल भरत बर बानी।आरति प्रीति बिनय नय सानी।।
सोक मगन सब सभाँ खभारू।मनहुँ कमल बन परेउ तुसारू।।
कहि अनेक बिधि कथा पुरानी।भरत प्रबोधु कीन्ह मुनि ग्यानी।।
बोले उचित बचन रघुनंदू।दिनकर कुल कैरव बन चंदू।।
तात जाँय जियँ करहु गलानी।ईस अधीन जीव गति जानी।।
तीनि काल तिभुअन मत मोरें।पुन्यसिलोक तात तर तोरे।।
उर आनत तुम्ह पर कुटिलाई।जाइ लोकु परलोकु नसाई।।
दोसु देहिं जननिहि जड़ तेई।जिन्ह गुर साधु सभा नहिं सेई।।
suni ati bikala bharata bara bānī |ārati prīti binaya naya sānī ||
soka magana saba sabhā̃ khabhārū |manahũ kamala bana pareu tusārū ||
kahi aneka bidhi kathā purānī |bharata prabodhu kīnha muni gyānī ||
bole ucita bacana raghunaṁdū |dinakara kula kairava bana caṁdū ||
tāta jā̃ya jiyã karahu galānī |īsa adhīna jīva gati jānī ||
tīni kāla tibhuana mata moreṁ |punyasiloka tāta tara tore ||
ura ānata tumha para kuṭilāī |jāi loku paraloku nasāī ||
dosu dehiṁ jananihi jaṛa teī |jinha gura sādhu sabhā nahiṁ seī ||
ಅತ್ಯಂತ ವೇದನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಭರತನ ಉತ್ತಮ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅವು ವೇದನೆ, ಪ್ರೀತಿ, ವಿನಯ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದವು, ಇಡೀ ಸಭೆಯು ದುಃಖ ಮತ್ತು ಕಳವಳದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿತು, ಕಮಲದ ತೋಟದ ಮೇಲೆ ಹಿಮ ಬಿದ್ದಂತೆ. ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಮುನಿಯು ಅನೇಕ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ಭರತನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸಿದನು. ನಂತರ ರಘುಕುಲದ ಆನಂದ, ಸೂರ್ಯ ವಂಶದ ಕಮಲಗಳಿಗೆ ಚಂದ್ರನಾದ ರಾಮನು ಸಮುಚಿತ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದನು. "ಪ್ರಿಯ ಸಹೋದರನೇ, ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ದುಃಖಪಡಬೇಡ. ಜೀವಿಯ ಗತಿ ಈಶ್ವರನ ಇಚ್ಛೆಗೆ ಅಧೀನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೋ. ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ, ಸಹೋದರನೇ, ಮೂರು ಕಾಲಗಳಲ್ಲೂ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲೂ, ಪುಣ್ಯಕೀರ್ತಿ ಇರುವವರೂ ನಿನಗಿಂತ ಕೆಳಗಿದ್ದಾರೆ. ನಿನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಕುಟಿಲತೆಯನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇಡುವವನು ಈ ಲೋಕವನ್ನೂ ಪರಲೋಕವನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಗುರುವನ್ನೋ ಸಾಧು ಸಮಾಜವನ್ನೋ ಎಂದಿಗೂ ಸೇವಿಸದ ಮೂಢರು ಮಾತ್ರ ನಿನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ದೋಷಾರೋಪಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ."
ದೋಹಾ 263
मिटिहहिं पाप प्रपंच सब अखिल अमंगल भार।लोक सुजसु परलोक सुखु सुमिरत नामु तुम्हार।।263।।
miṭihahiṁ pāpa prapaṁca saba akhila amaṁgala bhāra |loka sujasu paraloka sukhu sumirata nāmu tumhāra ||263||
ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳು, ಮಾಯೆಗಳು, ಪ್ರತಿ ಕೆಟ್ಟ ಶಕುನದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೊರೆಯು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ; ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದರಿಂದ, ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೀರ್ತಿ, ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸುಖ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
ಚೌಪಾಯಿ 264.1-4
कहउँ सुभाउ सत्य सिव साखी।भरत भूमि रह राउरि राखी।।
तात कुतरक करहु जनि जाएँ।बैर पेम नहि दुरइ दुराएँ।।
मुनि गन निकट बिहग मृग जाहीं।बाधक बधिक बिलोकि पराहीं।।
हित अनहित पसु पच्छिउ जाना।मानुष तनु गुन ग्यान निधाना।।
तात तुम्हहि मैं जानउँ नीकें।करौं काह असमंजस जीकें।।
राखेउ रायँ सत्य मोहि त्यागी।तनु परिहरेउ पेम पन लागी।।
तासु बचन मेटत मन सोचू।तेहि तें अधिक तुम्हार सँकोचू।।
ता पर गुर मोहि आयसु दीन्हा।अवसि जो कहहु चहउँ सोइ कीन्हा।।
kahaũ subhāu satya siva sākhī |bharata bhūmi raha rāuri rākhī ||
tāta kutaraka karahu jani jāẽ |baira pema nahi durai durāẽ ||
muni gana nikaṭa bihaga mṛga jāhīṁ |bādhaka badhika biloki parāhīṁ ||
hita anahita pasu pacchiu jānā |mānuṣa tanu guna gyāna nidhānā ||
tāta tumhahi maiṁ jānaũ nīkeṁ |karauṁ kāha asamaṁjasa jīkeṁ ||
rākheu rāyã satya mohi tyāgī |tanu parihareu pema pana lāgī ||
tāsu bacana meṭata mana socū |tehi teṁ adhika tumhāra sãkocū ||
tā para gura mohi āyasu dīnhā |avasi jo kahahu cahaũ soi kīnhā ||
ನಾನು ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಶಿವನನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿಟ್ಟು: ಭರತ, ನಿನ್ನ ಆಳಿಕೆ ಕಾಪಾಡುತ್ತಿರುವುದರಿಂದಲೇ ಈ ಭೂಮಿ ನಿಂತಿದೆ. ತಮ್ಮಾ, ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಸುಳ್ಳು ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಾಳಬೇಡ; ಪ್ರೀತಿಯೂ ದ್ವೇಷವೂ ಎಷ್ಟು ಮರೆಸಿದರೂ ಮರೆಯಾವು. ಪಕ್ಷಿಗಳೂ ಜಿಂಕೆಗಳೂ ಮುನಿಗಳ ಸಂಗಡ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ತಮ್ಮನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಬೇಟೆಗಾರನನ್ನು ನೋಡಿ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತವೆ. ಮೃಗಗಳೂ ಪಕ್ಷಿಗಳೂ ಸಹ ಸ್ನೇಹಿತನನ್ನೂ ಶತ್ರುವನ್ನೂ ಗುರುತಿಸುತ್ತವೆ; ಗುಣ ಜ್ಞಾನಗಳ ನಿಧಾನವಾದ ದೇಹವುಳ್ಳ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಇದು ಎಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು. ತಮ್ಮಾ, ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಸಂದಿಗ್ಧದಲ್ಲಿ ನಾನೇನು ಮಾಡಲಿ? ರಾಜ ನನ್ನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ತನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡ, ಪ್ರೀತಿಯ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಾಗಿ ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ. ಆತನ ಮಾತನ್ನು ಮುರಿಯಲು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಕ್ಲೇಶಪಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ನಿನ್ನನ್ನು ನಿರಾಶೆಗೊಳಿಸಬಾರದು ಎಂಬ ನನ್ನ ಸಂಕೋಚ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ನನ್ನ ಗುರುವು ನನಗೆ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ನೀನು ಏನು ಕೇಳುತ್ತೀಯೋ, ಅದನ್ನು ನಾನು ಖಂಡಿತ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.
ದೋಹಾ 264
मनु प्रसन्न करि सकुच तजि कहहु करौं सोइ आजु।सत्यसंध रघुबर बचन सुनि भा सुखी समाजु।।264।।
manu prasanna kari sakuca taji kahahu karauṁ soi āju |satyasaṁdha raghubara bacana suni bhā sukhī samāju ||264||
"ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಂತೋಷಿಸಿಕೊಂಡು ಸಂಕೋಚವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ನೀವು ಬಯಸುವುದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳಿ; ಇಂದೇ ಅದನ್ನು ನಾನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ವಾಗ್ದಾನದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠೆಯುಳ್ಳ ರಘುವಂಶದ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಮನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಇಡೀ ಸಭೆಯು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟಿತು.
ಚೌಪಾಯಿ 265.1-4
सुर गन सहित सभय सुरराजू।सोचहिं चाहत होन अकाजू।।
बनत उपाउ करत कछु नाहीं।राम सरन सब गे मन माहीं।।
बहुरि बिचारि परस्पर कहहीं।रघुपति भगत भगति बस अहहीं।।
सुधि करि अंबरीष दुरबासा।भे सुर सुरपति निपट निरासा।।
सहे सुरन्ह बहु काल बिषादा।नरहरि किए प्रगट प्रहलादा।।
लगि लगि कान कहहिं धुनि माथा।अब सुर काज भरत के हाथा।।
आन उपाउ न देखिअ देवा।मानत रामु सुसेवक सेवा।।
हियँ सपेम सुमिरहु सब भरतहि।निज गुन सील राम बस करतहि।।
sura gana sahita sabhaya surarājū |socahiṁ cāhata hona akājū ||
banata upāu karata kachu nāhīṁ |rāma sarana saba ge mana māhīṁ ||
bahuri bicāri paraspara kahahīṁ |raghupati bhagata bhagati basa ahahīṁ ||
sudhi kari aṁbarīṣa durabāsā |bhe sura surapati nipaṭa nirāsā ||
sahe suranha bahu kāla biṣādā |narahari kie pragaṭa prahalādā ||
lagi lagi kāna kahahiṁ dhuni māthā |aba sura kāja bharata ke hāthā ||
āna upāu na dekhia devā |mānata rāmu susevaka sevā ||
hiyã sapema sumirahu saba bharatahi |nija guna sīla rāma basa karatahi ||
ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ದೇವರ ರಾಜ, ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯ ಹಾಳಾಗುವುದೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಭಯ ಮತ್ತು ಚಿಂತೆಯಿಂದ ತುಂಬಿಹೋದನು. ಅವರು ಮಾಡಬಲ್ಲ ಯಾವ ಉಪಾಯವೂ ಫಲಿಸಲಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಶರಣು ಹೊಂದಿದರು. ಮತ್ತೆ ಆಲೋಚಿಸಿ ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಹೇಳಿಕೊಂಡರು: ರಘುಪತಿ ತನ್ನ ಭಕ್ತರ ಭಕ್ತಿಗೆ ವಶನಾದವನು. ಅಂಬರೀಷ ಮತ್ತು ದುರ್ವಾಸರ ಕಥೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರಾಶೆಗೊಂಡರು. ದೇವತೆಗಳು ಬಹಳ ಕಾಲ ದುಃಖ ಅನುಭವಿಸಿದರು, ಪ್ರಹ್ಲಾದ ನರಸಿಂಹನನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಗೊಳಿಸುವವರೆಗೆ. ಒಬ್ಬರ ಕಿವಿಯ ಬಳಿ ಒಬ್ಬರು ಹತ್ತಿರವಾಗಿ ಗುಸಗುಸ ಮಾಡಿ ತಲೆ ಹೊಡೆದುಕೊಂಡರು: ಈಗ ದೇವತೆಗಳ ಕಾರ್ಯ ಭರತನ ಕೈಯಲ್ಲಿದೆ. ದೇವತೆಗಳೇ, ಬೇರೆ ಯಾವ ಉಪಾಯವೂ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ. ರಾಮ ಒಳ್ಳೆಯ ಸೇವಕನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಭರತನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ; ತನ್ನ ಗುಣ ಮತ್ತು ಶೀಲದಿಂದ ಅವನು ರಾಮನನ್ನು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ತರುತ್ತಾನೆ.
ದೋಹಾ 265
सुनि सुर मत सुरगुर कहेउ भल तुम्हार बड़ भागु।सकल सुमंगल मूल जग भरत चरन अनुरागु।।265।।
suni sura mata suragura kaheu bhala tumhāra baṛa bhāgu |sakala sumaṁgala mūla jaga bharata carana anurāgu ||265||
ದೇವತೆಗಳ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ದೇವತೆಗಳ ಗುರುವಾದ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯು ಹೇಳಿದರು: ಒಳ್ಳೆಯದು; ನಿಮಗೆ ಮಹತ್ತಾದ ಭಾಗ್ಯವಿದೆ. ಭರತನ ಪಾದಕಮಲಗಳಲ್ಲಿ ಅನುರಾಗವೇ ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ಶುಭಗಳಿಗೆ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.
ಚೌಪಾಯಿ 266.1-4
सीतापति सेवक सेवकाई।कामधेनु सय सरिस सुहाई।।
भरत भगति तुम्हरें मन आई।तजहु सोचु बिधि बात बनाई।।
देखु देवपति भरत प्रभाऊ।सहज सुभायँ बिबस रघुराऊ।।
मन थिर करहु देव डरु नाहीं।भरतहि जानि राम परिछाहीं।।
सुनो सुरगुर सुर संमत सोचू।अंतरजामी प्रभुहि सकोचू।।
निज सिर भारु भरत जियँ जाना।करत कोटि बिधि उर अनुमाना।।
करि बिचारु मन दीन्ही ठीका।राम रजायस आपन नीका।।
निज पन तजि राखेउ पनु मोरा।छोहु सनेहु कीन्ह नहिं थोरा।।
sītāpati sevaka sevakāī |kāmadhenu saya sarisa suhāī ||
bharata bhagati tumhareṁ mana āī |tajahu socu bidhi bāta banāī ||
dekhu devapati bharata prabhāū |sahaja subhāyã bibasa raghurāū ||
mana thira karahu deva ḍaru nāhīṁ |bharatahi jāni rāma parichāhīṁ ||
suno suragura sura saṁmata socū |aṁtarajāmī prabhuhi sakocū ||
nija sira bhāru bharata jiyã jānā |karata koṭi bidhi ura anumānā ||
kari bicāru mana dīnhī ṭhīkā |rāma rajāyasa āpana nīkā ||
nija pana taji rākheu panu morā |chohu sanehu kīnha nahiṁ thorā ||
ಸೀತಾಪತಿಯ ಸೇವಕನಿಗೆ ಸೇವಕನಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು, ನೂರು ಕಾಮಧೇನುಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ. ಭರತನ ಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿ ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದಿದೆ; ವಿಧಿಯು ವಿಷಯವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಚಿಂತೆಯನ್ನು ಬಿಡಿ. ದೇವತೆಗಳ ಒಡೆಯ, ಭರತನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನೋಡು: ಸಹಜ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ರಘು ರಾಜನು ಅವನ ಮುಂದೆ ವಶನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ದೇವತೆಗಳೇ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ; ಭಯಪಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಭರತನನ್ನು ರಾಮನ ನೆರಳೆಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ. ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾದ ಪ್ರಭುವು, ಸುರಗುರು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ಸಲಹೆಯಲ್ಲಿನ ಚಿಂತೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಸಂಕೋಚಗೊಂಡನು. ಭರತನು ತನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಹೊರೆ ತನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದನು, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕೋಟಿ ಕೋಟಿ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿದನು. ಆಲೋಚಿಸಿದ ನಂತರ, ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಒಂದು ನಿರ್ಧಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದನು: ರಾಮನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದೇ ತನಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದು ಎಂದು. ತನ್ನ ವ್ರತವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ನನ್ನ ವ್ರತವನ್ನು ಕಾಯ್ದನು, ನನಗೆ ಸ್ವಲ್ಪವಲ್ಲದ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು.
ದೋಹಾ 266
कीन्ह अनुग्रह अमित अति सब बिधि सीतानाथ।करि प्रनामु बोले भरतु जोरि जलज जुग हाथ।।266।।
kīnha anugraha amita ati saba bidhi sītānātha |kari pranāmu bole bharatu jori jalaja juga hātha ||266||
ಸೀತಾನಾಥರು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಪಾರವಾದ ಅತ್ಯಧಿಕ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಎರಡು ಕಮಲ ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ ಭರತನು ಮಾತನಾಡಿದನು.
ಚೌಪಾಯಿ 267.1-4
कहौं कहावौं का अब स्वामी।कृपा अंबुनिधि अंतरजामी।।
गुर प्रसन्न साहिब अनुकूला।मिटी मलिन मन कलपित सूला।।
अपडर डरेउँ न सोच समूलें।रबिहि न दोसु देव दिसि भूलें।।
मोर अभागु मातु कुटिलाई।बिधि गति बिषम काल कठिनाई।।
पाउ रोपि सब मिलि मोहि घाला।प्रनतपाल पन आपन पाला।।
यह नइ रीति न राउरि होई।लोकहुँ बेद बिदित नहिं गोई।।
जगु अनभल भल एकु गोसाईं।कहिअ होइ भल कासु भलाईं।।
देउ देवतरु सरिस सुभाऊ।सनमुख बिमुख न काहुहि काऊ।।
kahauṁ kahāvauṁ kā aba svāmī |kṛpā aṁbunidhi aṁtarajāmī ||
gura prasanna sāhiba anukūlā |miṭī malina mana kalapita sūlā ||
apaḍara ḍareũ na soca samūleṁ |rabihi na dosu deva disi bhūleṁ ||
mora abhāgu mātu kuṭilāī |bidhi gati biṣama kāla kaṭhināī ||
pāu ropi saba mili mohi ghālā |pranatapāla pana āpana pālā ||
yaha nai rīti na rāuri hoī |lokahũ beda bidita nahiṁ goī ||
jagu anabhala bhala eku gosāīṁ |kahia hoi bhala kāsu bhalāīṁ ||
deu devataru sarisa subhāū |sanamukha bimukha na kāhuhi kāū ||
ಇನ್ನೇನು ಹೇಳಲಿ, ನನ್ನ ಪರವಾಗಿ ಯಾರ ಮೂಲಕ ಹೇಳಿಸಲಿ, ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿ? ನೀನು ಕೃಪೆಯ ಸಾಗರ, ಎಲ್ಲ ಹೃದಯಗಳನ್ನು ಅರಿತವ. ನನ್ನ ಗುರು ಸಂತುಷ್ಟನಾದನು, ನನ್ನ ಒಡೆಯ ಅನುಕೂಲನಾದನು; ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕತ್ತಲೆಗೊಳಿಸಿದ ಕಲ್ಪಿತ ಪೀಡೆಗಳು ಮಾಸಿದವು. ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ನಾನು ಭಯಪಟ್ಟೆನು, ನನ್ನ ಆತಂಕಕ್ಕೆ ಮೂಲವಿಲ್ಲ. ಆಕಾಶದ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಒಬ್ಬನು ತಪ್ಪಾಗಿ ತಿಳಿದರೆ, ಅದು ಸೂರ್ಯನ ದೋಷವಲ್ಲ, ಸ್ವಾಮಿ. ನನ್ನ ಅದೃಷ್ಟಹೀನತೆ, ನನ್ನ ತಾಯಿಯ ಕುಟಿಲತನ, ವಿಧಿಯ ಗತಿ ವಿಪರೀತ, ಕಾಲದ ಕಠಿಣತೆ, ಎಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ, ತಮ್ಮ ಪಾದಗಳನ್ನು ಊರಿ, ನನ್ನನ್ನು ಕೆಡವಿದವು; ಆದರೆ ಶರಣಾಗತರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವವನು ತನ್ನ ವಚನವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡನು. ಇದು ನಿನಗೆ ಹೊಸ ಮಾರ್ಗವಲ್ಲ; ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ವೇದಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ತಿಳಿದದ್ದೇ, ಮರೆಯಾದದ್ದಲ್ಲ. ಲೋಕವು ಅಶುಭದಿಂದ ತುಂಬಿದೆ, ನೀನೊಬ್ಬನೇ ಶುಭಕರ, ಸ್ವಾಮಿ. ಹೇಳು, ನಿನ್ನ ಒಳ್ಳೆಯತನದಿಂದ ಅಲ್ಲದೆ ಬೇರೊಬ್ಬರ ಒಳ್ಳೆಯತನದಿಂದ ಯಾರು ಒಳ್ಳೆಯವನಾಗಲಿಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯ? ನಿನ್ನ ಸ್ವಭಾವ, ಸ್ವಾಮಿ, ದೇವತರು ವೃಕ್ಷದಂತೆ; ಅದು ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ಪ್ರತಿಕೂಲವಾಗಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಅವರು ಯಾರಾದರೂ.
ದೋಹಾ 267
जाइ निकट पहिचानि तरु छाहँ समनि सब सोच।मागत अभिमत पाव जग राउ रंकु भल पोच।।267।।
jāi nikaṭa pahicāni taru chāhã samani saba soca |māgata abhimata pāva jaga rāu raṁku bhala poca ||267||
ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಆ ಮರವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಅದರ ನೆರಳು ಎಲ್ಲ ಚಿಂತೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ರಾಜನಾಗಲಿ ಬಿಕ್ಕುವನಾಗಲಿ, ಒಳ್ಳೆಯವನಾಗಲಿ ಕೆಟ್ಟವನಾಗಲಿ, ತಾವು ಬಯಸಿದ್ದನ್ನು ಬೇಡಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಚೌಪಾಯಿ 268.1-4
लखि सब बिधि गुर स्वामि सनेहू।मिटेउ छोभु नहिं मन संदेहू।।
अब करुनाकर कीजिअ सोई।जन हित प्रभु चित छोभु न होई।।
जो सेवकु साहिबहि सँकोची।निज हित चहइ तासु मति पोची।।
सेवक हित साहिब सेवकाई।करै सकल सुख लोभ बिहाई।।
स्वारथु नाथ फिरें सबही का।किएँ रजाइ कोटि बिधि नीका।।
यह स्वारथ परमारथ सारु।सकल सुकृत फल सुगति सिंगारु।।
देव एक बिनती सुनि मोरी।उचित होइ तस करब बहोरी।।
तिलक समाजु साजि सबु आना।करिअ सुफल प्रभु जौं मनु माना।।
lakhi saba bidhi gura svāmi sanehū |miṭeu chobhu nahiṁ mana saṁdehū ||
aba karunākara kījia soī |jana hita prabhu cita chobhu na hoī ||
jo sevaku sāhibahi sãkocī |nija hita cahai tāsu mati pocī ||
sevaka hita sāhiba sevakāī |karai sakala sukha lobha bihāī ||
svārathu nātha phireṁ sabahī kā |kiẽ rajāi koṭi bidhi nīkā ||
yaha svāratha paramāratha sāru |sakala sukṛta phala sugati siṁgāru ||
deva eka binatī suni morī |ucita hoi tasa karaba bahorī ||
tilaka samāju sāji sabu ānā |karia suphala prabhu jauṁ manu mānā ||
ನನ್ನ ಗುರುವಿನ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ದುಃಖ ನಾಶವಾಯಿತು, ಯಾವ ಸಂಶಯವೂ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಈಗ, ಕರುಣಾಕರನೇ, ದಾಸನ ಹಿತ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುವಂತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಭುವಿನ ಮನಸ್ಸು ದುಃಖಪಡದಂತೆ ಅದನ್ನು ಮಾಡು. ತನ್ನ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸಿ ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಸಿಗ್ಗುಪಡಿಸುವ ದಾಸ, ಕೆಟ್ಟ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನು. ದಾಸನ ನಿಜವಾದ ಲಾಭ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದರಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲ ಸುಖ ಮತ್ತು ಲೋಭವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅದನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ. ಎಲ್ಲರ ಲಾಭ ನೀನು ಹಿಂದಿರುಗುವುದರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮೀ; ಆದರೆ ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದರಿಂದ ಲಾಭ ಕೋಟಿ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು. ಈ ಲಾಭ ಲೌಕಿಕ ಮತ್ತು ಪರಮಾರ್ಥ ಲಾಭಗಳ ಸಾರ; ಎಲ್ಲ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೃತ್ಯಗಳ ಫಲ ಮತ್ತು ಶುಭ ಅಂತ್ಯದ ಅಲಂಕಾರ. ದೇವಾ, ನನ್ನ ಒಂದು ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಕೇಳು; ನಂತರ ನಿನಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮಾಡು. ತಿಲಕ ಸಾಮಗ್ರಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ತರಲಾಗಿದೆ; ಪ್ರಭೂ, ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಮೆಚ್ಚಿದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಫಲಪ್ರದವಾಗಿಸು.
ದೋಹಾ 268
सानुज पठइअ मोहि बन कीजिअ सबहि सनाथ।नतरु फेरिअहिं बंधु दोउ नाथ चलौं मैं साथ।।268।।
sānuja paṭhaia mohi bana kījia sabahi sanātha |nataru pheriahiṁ baṁdhu dou nātha calauṁ maiṁ sātha ||268||
ನನ್ನನ್ನು ನನ್ನ ತಮ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಕಾಡಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ರಕ್ಷಕನನ್ನು ಪಡೆದವರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿ, ನಾನು ನಿಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಬರುತ್ತೇನೆ, ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿ.
ಚೌಪಾಯಿ 269.1-4
नतरु जाहिं बन तीनिउ भाई।बहुरिअ सीय सहित रघुराई।।
जेहि बिधि प्रभु प्रसन्न मन होई।करुना सागर कीजिअ सोई।।
देवँ दीन्ह सबु मोहि अभारु।मोरें नीति न धरम बिचारु।।
कहउँ बचन सब स्वारथ हेतू।रहत न आरत कें चित चेतू।।
उतरु देइ सुनि स्वामि रजाई।सो सेवकु लखि लाज लजाई।।
अस मैं अवगुन उदधि अगाधू।स्वामि सनेहँ सराहत साधू।।
अब कृपाल मोहि सो मत भावा।सकुच स्वामि मन जाइँ न पावा।।
प्रभु पद सपथ कहउँ सति भाऊ।जग मंगल हित एक उपाऊ।।
nataru jāhiṁ bana tīniu bhāī |bahuria sīya sahita raghurāī ||
jehi bidhi prabhu prasanna mana hoī |karunā sāgara kījia soī ||
devã dīnha sabu mohi abhāru |moreṁ nīti na dharama bicāru ||
kahaũ bacana saba svāratha hetū |rahata na ārata keṁ cita cetū ||
utaru dei suni svāmi rajāī |so sevaku lakhi lāja lajāī ||
asa maiṁ avaguna udadhi agādhū |svāmi sanehã sarāhata sādhū ||
aba kṛpāla mohi so mata bhāvā |sakuca svāmi mana jāĩ na pāvā ||
prabhu pada sapatha kahaũ sati bhāū |jaga maṁgala hita eka upāū ||
ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಮೂವರು ಸಹೋದರರು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಲಿ, ರಘುವಿನ ಒಡೆಯ ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಲಿ. ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭುವಿನ ಮನಸ್ಸು ಸಂತೋಷಗೊಳ್ಳುತ್ತದೋ, ಕರುಣೆಯ ಸಾಗರನೇ, ಅದನ್ನು ಮಾಡಿ. ನನ್ನ ಒಡೆಯ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ, ಆದರೆ ನೀತಿ ಅಥವಾ ಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ಆಡುವ ಎಲ್ಲ ಮಾತುಗಳು ನನ್ನ ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ; ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವವನ ಮನಸ್ಸು ಸ್ಪಷ್ಟ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಇಡುವುದಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಒಡೆಯನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಉತ್ತರಿಸುವ ಸೇವಕ, ಅವನನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ನಾಚಿಕೆಯೇ ನಾಚಿಕೆಪಡುತ್ತದೆ. ಅಂಥವನೇ ನಾನು, ದೋಷಗಳ ಅಗಾಧ ಸಮುದ್ರ, ಆದರೂ ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನನ್ನ ಒಡೆಯ ನನ್ನನ್ನು ಒಳ್ಳೆಯವನೆಂದು ಹೊಗಳುತ್ತಾನೆ. ಈಗ, ಕೃಪಾಳುವೇ, ನನ್ನ ಒಡೆಯನ ಮನಸ್ಸು ಯಾವ ನಾಚಿಕೆಯನ್ನೂ ಪಡದ ಆ ಯೋಜನೆಯೇ ನನಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ನನ್ನ ಒಡೆಯನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಸತ್ಯವಾಗಿಟ್ಟು ನಿಜವಾದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ: ಜಗತ್ತಿನ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಒಂದು ಉಪಾಯವಿದೆ.
ದೋಹಾ 269
प्रभु प्रसन्न मन सकुच तजि जो जेहि आयसु देब।सो सिर धरि धरि करिहि सबु मिटिहि अनट अवरेब।।269।।
prabhu prasanna mana sakuca taji jo jehi āyasu deba |so sira dhari dhari karihi sabu miṭihi anaṭa avareba ||269||
ದೇವರು ಸಂತೋಷದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂಕೋಚ ಬಿಟ್ಟು ಯಾರಿಗೆ ಯಾವ ಆಜ್ಞೆ ನೀಡುತ್ತಾನೋ, ಅದನ್ನು ನಾವೆಲ್ಲರೂ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತೇವೆ, ಎಲ್ಲಾ ಕಷ್ಟಗಳೂ ಗೊಂದಲಗಳೂ ಮುಗಿಯುತ್ತವೆ.
परंपरागत मान्यता में भरत-विनय (दोहा 260–269) का पाठ ‘सेवक-धर्म’ और ‘गुरु-वचन-पालन’ की बुद्धि देता है, मातृ/कुल-कलह से उत्पन्न दोषारोप-भाव को शान्त करता है, तथा ‘राम-आज्ञा’ के प्रति श्रद्धा बढ़ाकर गृहस्थ-जीवन में भी वैराग्य और शरणागति की सिद्धि कराता है।
सामान्य सत्संग-परंपरा में ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ नाम-संपुट या ‘सियाराममय सब जग जानी’ भाव-संपुट जोड़ा जाता है; विशेषतः भरत-प्रसंग में ‘भरत चरन अनुरागु’ की भावना के साथ राम-नाम जप (राम/सीता-नाम) को संपुट रूप में रखा जाता है।
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.