Adhyaya 5

Verse 1

पराशर उवाच । ततो ध्यानेन विश्वेशमालोक्य स मुनीश्वरः । सूत प्रोवाच तां पुण्यां लोपामुद्रामिदं वचः

パラーシャラは言った。「その後、聖仙の主は瞑想によってヴィシュヴェーシャ（宇宙の主）を拝し、徳高きローパームドラーに、スータよ、次の言葉を告げた。」

Verse 2

अयि पश्य वरारोहे किमेतत्समुपस्थितम् । क्व तत्कार्यं क्व च वयं मुनिमार्गानुसारिणः

「ああ、麗しき腰の君よ、見よ——これはいったい何が起こったのか。あの事はどこへ行き、聖仙の道に従う我らはどこにいるのか。」

Verse 3

येन गोत्रभिदा गोत्रा विपक्षा हेलया कृताः । भवेत्कुंठितसामर्थ्यः स कथं गिरिमात्रके

「ゴーヴァルダナを持ち上げし者として、戯れのうちに敵対する諸氏族を無に帰したその御方の力が、石ほどの量にすぎぬ山ゆえに鈍るなど、どうしてあり得ようか。」

Verse 4

कल्पवृक्षोंऽगणे यस्य कुलिशं यस्य चायुधम् । सिद्ध्यष्टकं हि यद्द्वारि स सिद्ध्यै प्रार्थयेद्द्विजम्

「庭には願いを成就するカルパヴリクシャがあり、武器はヴァジュラ（雷霆）で、門口には八つのシッディが立ち並ぶ——そのような御方が、成就のためにブラーフマナへ乞い願うであろうか。」

Verse 5

क्रियंते व्याकुलाः शैला अहो दावाग्निना प्रिये । तद्वृद्धिस्तंभने शक्तिः क्व गतासाऽशुशुक्षणेः

愛しき人よ、山々は—ああ—山火事によって騒ぎ乱れている。その広がりを抑え、たちまち乾き尽くさせる力は、いずこへ去ったのか。

Verse 6

नियन्ता सर्वभूतानां योसौ दण्डधरः प्रभुः । स किं दंडयितुं नालमेकं तं ग्रावमात्रकम्

万有を統べ、杖を執る主なる御方は、ただの小石にすぎぬその一人をさえ、罰することができぬはずがあろうか。

Verse 7

आदित्या वसवो रुद्रास्तुषिताः स मरुद्गणाः । विश्वेदेवास्तथा दस्रौ ये चान्येपि दिवौकसः

アーディティヤたち、ヴァスたち、ルドラたち、トゥシタたち、マルトの群れ、ヴィシュヴェデーヴァたち、二柱のアシュヴィン、そして他の天界の住人たち…

Verse 8

येषां दृक्पातमात्रेण पतंति भुवनान्यपि । ते किं समर्था नो कांते नगवृद्धिनिषेधने

その一瞥だけで世界さえ落ちるという者たちが、愛しき人よ、山の膨れ上がる増大を止められぬはずがあろうか。

Verse 9

आज्ञातं कारणं तच्च स्मृतं वाक्यं सुभाषितम् । काशीमुद्दिश्य यद्गीतं मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः

その原因はすでに知られ、よく語られたその言葉が想起される。真理を観ずる牟尼たちが、カーシーを念頭に歌い上げたものだ。

Verse 10

अविमुक्तं न मोक्तव्यं सर्वथैव मुमुक्षुभिः । किंतु विघ्ना भविष्यंति काश्यां निवसतां सताम्

解脱（モークシャ）を求める者は、アヴィムクタを決して捨ててはならない。されど、カーシーに住まう善き人々には障碍が起こるであろう。

Verse 11

उपस्थितोयं कल्याणि सोंऽतरायो महानिह । न शक्यतेऽन्यथाकर्तुं विश्वेशो विमुखो यतः

吉祥なる御方よ、ここに大いなる障碍が起こりました。ほかの方法では退けられません。なぜなら、ヴィシュヴェーシャ（宇宙の主）がこの件において御加護をお引きになったからです。

Verse 12

काशीद्विजाशीर्भिरहो यदाप्ता कस्तां मुमुक्षुर्यदिवामुमुक्षुः । ग्रासं करस्थं स विसृज्य हृद्यं स्वकूर्परं लेढि विमूढचेताः

ああ！カーシーの婆羅門たちの祝福によってカーシーを得たなら、解脱を求める者であれ求めぬ者であれ、誰がそれを捨てようか。迷える心だけが、手中の甘き一口を捨てて自らの肘を舐めるのだ。

Verse 13

अहो जना बालिशवत्किमेतां काशीं त्यजेयुः सुकृतैकराशिम् । शालूककंदः प्रतिमज्जनं किं लभेत तद्वत्सुलभा किमेषा

ああ、なぜ人々は子どものように、このカーシー――積み重ねられた功徳の一大宝蔵――を捨てるのか。潜ってこそ蓮根は得られるのではないか。同じく、この（カーシー）はそんなに容易に得られるものか。

Verse 14

भवांतरा वर्जित पुण्यराशिं कृच्छैर्महद्भिर्ह्यवगम् यकाशीम् । प्राप्यापि किं मूढधियोन्यतो वै यियासवो दुर्गतिमुद्यियासवः

カーシーは、多くの生を越えても捨てられぬ功徳の宝蔵であり、大いなる艱難によってのみ到達される。すでにそれを得ながら、なぜ鈍き心の者は他所へ行こうとするのか――まるで不幸へと走り寄るかのように。

Verse 15

क्व काशिका विश्वपदप्रकाशिका क्व कार्यमन्यत्परितोतिदुःखम् । तत्पंडितोन्यत्र कुतः प्रयाति किं याति कूष्मांडफलं ह्यजास्ये

いずこに、万有の至上の境地を照らすカーシカーがあり、いずこに、ただ苦しみをもたらす他の営みがあろうか。真の賢者がどうして他へ赴けよう。瓜の実が山羊の口に入ることがあろうか。

Verse 16

काशीं प्रकाशीं कृतपुण्यराशिं हा शीघ्रनाशी विसृजेन्नरः किम् । नूनं स्वनूनं सुकृतं तदीयं मदीयमेवं विवृणोति चेतः

なぜ死すべき者—ああ、あまりにも早く滅びゆく者—が、成就した功徳の宝蔵たる光明のカーシーを捨てるのか。きっと自らの心がこう言い張るのだ。「その功徳は彼らのもの、私のものではない」と。

Verse 17

नरो न रोगी यदिहाविहाय सहायभूतां सकलस्य जंतोः । काशीमनाशी सुकृतैकराशिमन्यत्र यातुं यततां न चान्यः

人はまことに病める者である、ここにおいて、あらゆる生きものの助けとなり、不滅で、功徳のただ一つの宝蔵たるカーシーを捨て、なお他へ、他へと、他ならぬ他所へ行こうと努めるなら。

Verse 18

वित्रस्तपापां त्रिदशैर्दुरापां गंगां सदापां भवपाशशापाम् । शिवाविमुक्ताममृतैकशुक्तिं भुक्ताविमुक्तानपरित्यजन्ति

その恩寵を味わった者は、ガンガーを捨てない——罪は彼女の前に震え、神々すら到達し難く、常に命を与え、世の束縛の縄を呪う。彼女は「シヴァに捨てられぬ者」シヴァーヴィムクター、甘露のただ一つの貝殻である——また彼女に帰依する者たちをも捨てない。

Verse 19

हंहो किमंहो निचिताः प्रलब्धा बंहीयसायास भरेण काशीम् । प्रभूतपुण्यद्रविणैकपण्यां प्राप्यापि हित्वा क्व च गंतुमुद्यताः

ああ、なんという重い罪であろう！功徳を積み、甚大な労苦の末にカーシーを得たというのに——そこは豊かな功徳こそ真の財となる唯一の市である——得てなお、なぜ彼らは彼女を捨てて他へ行こうとするのか。

Verse 20

अहो जनानां जडता विहाय काशीं यदन्यत्र न यंति चेतः । परिस्फुरद्गांगजलाभिरामां कामारिशूलाग्रधृतां लयेपि

ああ、人々はいかに鈍いことか。カーシーを捨てて、心を他所へ向けてしまう——そのカーシーは、ガンガーのきらめく水により麗しく、世界の溶滅の時でさえ、カーマの敵シヴァの三叉戟の先に支えられているというのに。

Verse 21

रेरे भवे शोकजलैकपूर्णे पापेस्मलोकाः पतिताब्धिमध्ये । विद्राणनिद्राणविरोधिपापां काशीं परित्यज्यतरिं किमर्थम्

ああ、この世の流転は悲しみの水ばかりに満ち、人々は罪の大海のただ中に沈む。罪を砕き、無明の眠りを打ち破る舟なるカーシーがあるのに、なぜそれを捨てて他の手段で渡ろうとするのか。

Verse 22

न सत्पथेनापि न योगयुक्त्या दानैर्नवा नैव तपोभिरुग्रैः । काशी द्विजाशीर्भिरहो सुलभ्या किंवा प्रसादेन च विश्वभर्तुः

正しき道によっても、ヨーガの修練によっても、布施によっても、苛烈な苦行によっても、カーシーはそれほど容易には得られない。むしろ、二度生まれの者たちの祝福、あるいは宇宙を支える主の慈悲の恩寵によって、たやすく近づけられる。

Verse 23

धर्मस्तु संपत्तिभरैः किलोह्यतेप्यर्थो हि कामैर्बहुदानभोगकैः । अन्यत्रसर्वं स च मोक्ष एकः काश्यां न चान्यत्र तथायथात्र

他の地では、ダルマさえ財の重荷に押しつぶされ、アルタも多くの享楽と費えを追う欲望に絡め取られる。だがモークシャはただ一つ——それはカーシーにこそあり、他にはない。まさにここにあるがごとく。

Verse 24

क्षेत्रं पवित्रं हि यथाऽविमुक्तं नान्यत्तथायच्छ्रुतिभिः प्रयुक्तम् । न धर्मशास्त्रैर्न च तैःपुराणैस्तस्माच्छरण्यं हि सदाऽविमुक्तम्

アヴィムクタほど清浄なる聖域（クシェートラ）はない。ヴェーダもまた、他のいかなる地をこれほどまでに讃えはしない。ダルマシャーストラもプラーナも、これに比肩するものを説かない。ゆえにアヴィムクタこそ、常に真の帰依処である。

Verse 25

सहोवाचेति जाबालिरारुणेसिरिडामता । वरणापिंगला नाडी तदंतस्त्वविमुक्तकम्

「かくしてジャーバーリはアルニに語った」—と伝承はいう。ヴァラナーとピンガラーは脈道であり、その境内にアヴィムクタがある。

Verse 26

सा सुषुम्णा परानाडी त्रयं वाराणसीत्वसौ । तदत्रोत्क्रमणे सर्वजंतूनां हि श्रुतौ हरः

至上の脈道はスシュムナーであり、この三つがヴァーラーナシーを成す。ここでの旅立ちの刹那、すべての衆生の耳にハラ（シヴァ）の救済の教えが聞こえる。

Verse 27

तारकं ब्रह्मव्याचष्टे तेन ब्रह्म भवंति हि । एवं श्लोको भवत्येष आहुर्वै वेदवादिनः

彼はターラカをブラフマンとして説き明かす。それによって衆生はまことにブラフマンとなる。これがこの偈であると、ヴェーダを宣べる者たちは語る。

Verse 28

भगवानंतकालेऽत्र तारकस्योपदेशतः । अविमुक्तेस्थिताञ्जन्तून्मोचयेन्नात्र संशयः

ここにおいて、最期の時、福徳なる主はターラカの教えによって、アヴィムクタに住する衆生を解脱させる。これに疑いはない。

Verse 29

नाविमुक्तसमंक्षेत्रं नाविमुक्तसमा गतिः । नाविमुक्तसमं लिंगं सत्यं सत्यं पुनःपुनः

アヴィムクタに等しい聖地はなく、アヴィムクタに等しい帰趣はなく、アヴィムクタに等しいリンガはない——真実、真実、幾度も幾度も。

Verse 30

अविमुक्तं परित्यज्य योन्यत्र कुरुते रतिम् । मुक्तिं करतलान्मुक्त्वा सोन्यां सिद्धिं गवेषयेत्

アヴィムクタを捨てて他処に歓びを求める者は、掌にある解脱を手放し、別の成就を探し求める者に等しい。

Verse 31

इत्थं सुनिश्चित्य मुनिर्महात्मा क्षेत्रप्रभावं श्रुतितः पुराणात् । श्रीविश्वनाथेन समं न लिंगं पुरी न काशी सदृशी त्रिकोट्याम्

かくして、プラーナと聖なる伝承の証言により確信を得た大聖仙は、カーシーという聖域（クシェートラ）の威光を悟った。三クロールのティールタの中に、シュリー・ヴィシュヴァナータに等しいリンガはなく、カーシーに比すべき都もない。

Verse 32

श्रीकालराजं च ततः प्रणम्य विज्ञापयामास मुनीशवर्यः । आपृच्छनायाहमिहागतोस्मि श्रीकाशिपुर्यास्तु यतः प्रभुस्त्वम्

それから、尊きカーララージャに礼拝し、諸仙の中の最勝者は申し上げた。「私はここに暇乞いのため参りました。あなたこそ聖都カーシーの主にして守護者であられます。」

Verse 33

हा कालराजप्रति भूतमत्र प्रत्यष्टमिप्रत्यवनीसुतार्कम् । नाराधये मूलफलप्रसूनैः किं मय्यनागस्यपराधदृक्स्याः

ああ、カーララージャよ。罪なきこの私に、いかなる咎を見ておられるのですか。ここにおいて、毎月のアシュタミーと新月ごとに、根・果・花をもってあなたを礼拝しなかったのはなぜでしょう。

Verse 34

हा कालभैरव भवानभितो भयार्तान्माभैष्ट चे तिभणनैः स्वकरं प्रसार्य । मूर्तिं विधाय विकटां कटुपापभोक्त्रीं वाराणसीस्थितजनान्परिपाति किं न

おお、カーラバイラヴァよ。あなたは四方において、恐れに苦しむヴァーラーナシーの人々を守護しておられるではありませんか。みずからの手を差し伸べて「恐れるな」と告げ、罪の苦き果報を喰らい尽くす猛々しい御姿を現して。

Verse 35

हे यक्षराज रजनीकर चारुमूर्ते श्रीपूर्णभद्रसुतनायक दंडपाणे । त्वं वै तपोजनितदुःखमवैपि सर्वं किं मां बहिर्नयसि काशिनिवासिरक्षिन्

おお夜叉王よ、月のごとく麗しき御姿の方よ。聖なるプールナバドラの子らの主、杖を執る御方よ。苦行より生ずるあらゆる苦しみを汝は悉く知る。それなのに、なぜ我を外へ追いやるのか、カーシーの住民を護る守護者よ。

Verse 36

त्वमन्नदस्त्वं किल जीवदाता त्वं ज्ञानदस्त्वं किल मोक्षदोपि । त्वमंत्यभूषां कुरुषे जनानां जटाकलापैरुरगेंद्रहारैः

汝は食を施す者、まことに命を授ける者。汝は智を授ける者、まことに解脱をも授ける者。さらに汝は、人々の究竟の荘厳ともなる—結い絡めた髻と、蛇王の花鬘を身にまとうことによって。

Verse 37

गणौ त्वदीयौ किल संभ्रमोद्भ्रमावत्रस्थवृत्तांत विचारकोविदौ । संभ्रांतिमुत्पाद्यपरामसाधून्क्षेत्रात्क्षणं दूरयतस्त्वमुष्मात्

汝の二人の従者は、ここに起こる一切を究めて見分けることに巧みであり、大いなる混乱を起こして、刹那にこの聖なる地より不相応の者どもを追い払う—それは汝の命による。

Verse 38

शृणु प्रभो ढुंढिविनायक त्वं वाचं मदीयां तुरटाम्यनाथवत् । त्वत्स्थाः समस्ताः किल विघ्नपूगाः किमत्र दुर्वृत्तवदास्थितोहम्

聞き給え、主Ḍhuṃḍhi‑Vināyakaよ。われは拠り所なき者のごとく叫び、言葉を捧げる。あらゆる障碍の群れが汝の権下にあるというのに、なぜ我はここに、悪人のように据え置かれているのか。

Verse 39

शृण्वंत्वमी पंच विनायकाश्च चिंतामणिश्चापि कपर्दिनामा । आशागजाख्यौ च विनायकौ तौ शृणोत्वसौ सिद्धिविनायकश्च

この五柱のヴィナーヤカよ、我が願いを聞き給え—チンターマニと、カパルディと名づけられる御方。さらに、アーシャーとガジャと呼ばれる二柱のヴィナーヤカよ。加えて、シッディ・ヴィナーヤカもまた、我を聞き給え。

Verse 40

परापवादो न मया किलोक्तः परापकारोपि मया कृतो न । परस्वबुद्धिः परदारबुद्धिः कृता मया नात्र क एष पाकः

我は他者を誹謗せず、また誰にも害をなさなかった。人の財を欲せず、人の妻をも欲しなかった。さればここに我に及んだこの報いはいかなるものか。

Verse 41

गंगा त्रिकालं परिसेविता मया श्रीविश्वनाथोपि सदा विलोकितः । यात्राः कृतास्ताः प्रतिपर्वसर्वतः कोयंविपाको मम विघ्नहेतुः

我は一日に三度ガンガーに仕え、常にシュリー・ヴィシュヴァナータを拝してきた。あらゆる聖なる祭日に巡礼も行ったのに――いかなる業の果が、我に障りの因となったのか。

Verse 42

मातर्विशालाक्षि भवानिमंगले ज्येष्ठेशिसौभाग्यविधानसुंदरि । विश्वेविधे विश्वभुजे नमोस्तु ते श्रीचित्रघंटे विकटे च दुर्गिके

母よ、広き眼の御方—バヴァーニー、吉祥なる御方。女神の主、福徳を授ける麗しき御方。宇宙を定め、世界を支える御方よ。シュリー・チトラガンター、ヴィカター、そしてドゥルガーよ、汝に敬礼す。

Verse 43

साक्षिण्य एता किलकाशिदेवताः शृण्वंतु न स्वार्थमहं व्रजाम्यतः । अभ्यर्थितो देवगणैः करो मि किं परोपकाराय न किं विधीयते

これらカ―シーの神々よ、聞きて証人となれ。私は己が利のために去るのではない。神々の群れに請われたなら、我は何をなすべきか。他を利するために、なすべからざることがあろうか。

Verse 44

दधीचिरस्थीनि न किं पुरा ददौ जगत्त्रयं किं न ददेऽर्थिने बलिः । दत्तः स्म किं नो मधुकैटभौ शिरो बभूव तार्क्ष्योपि च विष्णुवाहनम्

かつてダディーチは己が骨さえも施したではないか。バリは乞う者に三界を与えたではないか。マドゥとカイタバの首は捧げられたではないか。タールクシャ（ガルダ）はヴィシュヌの乗り物そのものとなったではないか。

Verse 45

आपृच्छ्य सर्वान्समुनीन्मुनीश्वरः सबालवृद्धानपि तत्रवासिनः । तृणानि वृक्षांश्चलताः समस्ताः पुरीं परिक्रम्य च निर्ययौ च

すべての聖仙と、そこに住む者たち—幼き者も老いた者も—に別れを告げ、尊き牟尼は都を聖なる周回（プラダクシナ）して出立した。まるで草も木々も共に動き従うかのようであった。

Verse 46

प्रोषितस्य परितोपि लक्षणैर्नीचवर्त्मपरिवर्तिनोपि वा । चंद्रमौलिमवलोक्य यास्यतः कस्य सिद्धिरिह नो परिस्फुरेत्

久しく離れていた者であれ、卑しき道に迷い入った者であれ、月を頂く御主（シヴァ）を拝してから歩み出すなら、この世で誰の成就（シッディ）が輝かずにいようか。

Verse 47

वरं हि काश्यां तृणवृक्षगुल्मकाश्चरंति पापं न चरंति नान्यतः । वयं चराणां प्रथमा धिगस्तु नो वाराणसींहाद्य विहाय गच्छतः

「まことにカ―シーの草木や灌木のほうが勝っている。彼らはそこに住み、“歩み”ながらも他所へは行かぬ。だが我らは旅人の先頭にありながら—ああ恥ずべきこと—今日ヴァーラーナシーを捨てて去ってゆく。」

Verse 48

असिं ह्युपस्पृश्य पुनःपुनर्मुनिः प्रासादमालाः परितो विलोकयन् । उवाच नेत्रे सरले प्रपश्यतं काशीं युवां क्वक्व पुरी त्वियं बत

牟尼は聖都の境を幾度も手に触れ、宮殿の連なりを四方に眺めつつ言った。「おお、素直なる我が両眼よ、カ―シーをよく見よ。どこに、どこにまことこの都に等しい都があろうか。」

Verse 49

स्वैरं हसंत्वद्य विधाय तालिकां मिथःकरेणापि करं प्रगृह्य । सीमाचरा भूतगणा व्रजाम्यहं विहाय काशीं सुकृतैकराशिम्

「都の境をさまよう霊の群れよ、今日は思うままに笑うがよい。手を打ち、互いの掌を取り合って—我は去るのだ、カ―シーという、功徳ただ一つの積み重なりを後にして。」

Verse 50

इत्थं विलप्य बहुशः स मुनिस्त्वगस्त्यस्तत्क्रौंचयुग्मवदहो अबलासहायः । मूर्च्छामवाप महतीं विरही वजल्पन्हाकाशिकाशि पुनरेहि च देहि दृष्टिम्

かくして幾度も嘆き悲しみ、聖仙アガスティヤは—ああ、つがいのクラウンチャ鳥の片割れのように、伴侶を失い—離別の苦に圧されて大いなる失神に陥り、叫んだ。「ハー、カーシーよ、カーシーよ—再び帰り来たりて、我に汝の御姿を見せ給え！」

Verse 51

स्थित्वा क्षणं शिवशिवेति शिवेति चोक्त्वा यावःप्रियेति कठिनाहि दिवौकसस्ते । किं न स्मरेस्त्रिजगती सुखदानदक्षं त्र्यक्षं प्रहित्यमदनं यदकारितैस्तु

しばし立ち止まり、汝は繰り返し「シヴァ、シヴァ！」と叫び、さらに「ヤーヴァの愛しき御方よ！」と言った。—ああ諸天よ、なんと心が堅いことか。三界に安楽を授けるに最も巧みなる三眼の主を、なぜ思い起こさぬのか。かの御方はただ御意志のみでマダナ（カーマ）を滅したもうたのに。

Verse 52

यावद्व्रजेत्त्रिचतुराणि पदानि खेदात्स्वेदोदबिंदुकणिकांचितभालदेशः । प्रत्युद्गमाऽकरणतः किल मे विनाशस्तावद्धराभयवरादिव संचुकोच

三歩か四歩ほど進んだだけで、疲れの汗の雫が額に点々と浮かんだ。「まことに、迎えに出ねば我は滅びる！」—そう思うや、山はたちまち身をすくめて退き、まるで守護の恩寵（その縛る力）を恐れるかのようであった。

Verse 53

तपोयानमिवारुह्य निमेषार्धेन वै मुनिः । अग्रे ददर्श तं विंध्यं रुद्धांबरमथोन्नतम्

まるで苦行の戦車に乗るかのごとく、聖仙は瞬き半ばのうちに、前方にヴィンディヤを見た—高くそびえ、あたかも天を塞ぐかのように。

Verse 54

चकंपे चाचलस्तूर्णं दृष्ट्वैवाग्रस्थितम मुनिम् । तमगस्त्यं सपत्नीकं वातापील्वल वैरिणम्

そして山は、目前に立つ聖仙を見た途端に震え始めた。—妻を伴うアガスティヤ、ヴァーターピとイルヴァラの名高き仇敵である。

Verse 55

तपःक्रोधसमुत्थाभ्यां काशीविरहजन्मना । प्रलयानलवत्तीव्रं ज्वलंतं त्रिभिरग्निभिः

劫末の滅尽の火のごとく激しく燃えさかり——苦行と憤怒により燃え起こされ、カーシーとの別離より生じて——三つの火によって灼き尽くしていた。

Verse 56

गिरिः खर्वतरो भूत्वा विविक्षुरवनीमिव । आज्ञाप्रसादः क्रियतां किंकरोस्मीति चाब्रवीत

山は小さく縮み、まるで大地へ潜り入ろうとするかのようであった。そこで言った。「慈しみのご命令のままに。私はいかなる奉仕をいたしましょうか。」

Verse 57

अगस्त्य उवाच । विंध्य साधुरसि प्राज्ञ मां च जानासि तत्त्वतः । पुनरागमनं चेन्मे तावत्खर्वतरो भव

アガスティヤは言った。「ヴィンディヤよ、汝は善にして賢く、我を真実に知っている。ゆえに、我が再び帰るまで、そのまま低くとどまれ。」

Verse 58

इत्युक्त्वा दक्षिणामाशां सनाथामकरोन्मुनिः । निजैश्चरणविन्यासैस्तया साध्व्या तपोनिधिः

かく語り終えると、聖仙は南方を「守護ある地」となした。苦行の宝蔵たるその人は、自らの歩みで進み、あの貞淑なる婦人を伴っていた。

Verse 59

गते तस्मिन्मुनिवरे वेपमानस्तदा गिरिः । पश्यत्युत्कंठमिव च गतश्चेत्साध्वभूत्ततः

その最勝の聖仙が去ると、山は震え、恋慕するかのように見送った。だが彼が去りきるや、その後はよく慎み、従順にとどまった。

Verse 60

अद्याजातः पुनरहं न शप्तो यदगस्तिना । न मया सदृशो धन्य इति मेने स वै गिरिः

「今日、わたしはまるで新たに生まれ直したかのようだ。アガスティヤに呪われなかったのだから。わたしほど幸いな者はない！」—その山はまことにそう思った。

Verse 61

अरुणोपि च तत्काले कालज्ञो ऽश्वानकालयत् । जगत्स्वास्थ्यमवापोच्चैः पूर्ववद्भानुसंचरैः

そのときアルナもまた—時を知る者—太陽の馬を繋いだ。バーヌが以前のように巡行すると、世界は再び安寧と秩序を得た。

Verse 62

अद्य श्वो वा परश्वो वाप्यागमिप्यति वै मुनिः । इति चिंतामहाभारैर्गिरिराक्रांतवत्स्थितः

「今日か、明日か、明後日か——きっとその牟尼は来る。」そう思いめぐらし、重い不安の荷に押し潰される山のように立ち尽くした。

Verse 63

नाद्यापि मुनिरायाति नाद्यापिगिरिरेधते । यथा खलजनानां हि मनोरथमहीरुहः

今日になっても牟尼は来ず、今日になっても山は育たぬ——まことに、悪しき者の願いの樹が栄えないのと同じである。

Verse 64

विवर्धिषति यो नीचः परासूयां समुद्वहन् । दूरे तद्वृद्धिवार्ताऽस्तां प्राग्वृद्धेरपि संशयः

卑しき者が他者への嫉みを抱えたまま栄えようとするなら、「繁栄」を語るには及ばぬ——そもそもその成長すら初めから疑わしい。

Verse 65

मनोरथा न सिद्ध्येयुः सिद्धा नश्यंत्यपि ध्रुवम् । खलानां तेन कुशलि विश्वं विश्वेशरक्षितम्

悪しき者の企ては成就しない。たとえ成就しても、必ず滅び去る。ゆえに世界は安らかである――宇宙の主ヴィシュヴェーシャに守護されている。

Verse 66

विधवानां स्तना यद्वद्धृद्येव विलयंति च । उन्नम्योन्नम्य तत्रोच्चैस्तद्वत्खलमनोरथाः

寡婦の乳房が何度も持ち上がっては胸に沈むように、悪人の野望もまた、幾度となく高く舞い上がっては、ついに崩れ落ちる。

Verse 67

भवेत्कूलंकपा यद्वदल्पवर्षेणकन्नदी । खलर्धिरल्पवर्षेण तद्वत्स्यात्स्वकुलंकपा

わずかな雨で小川が増水し、岸を破る洪水となるように、悪人の繁栄もまた、些細な因から得られて増長し、ついには自らの家系の名誉を砕く恥となる。

Verse 68

अविज्ञायान्य सामर्थ्यं स्वसामर्थ्यं प्रदर्शयेत । उपहासमवाप्नोति तथैवायमिहाचलः

他者の力を知らずに己の力を誇示する者は、ただ嘲りを受けるのみ。ここにあるこの山もまた同じである。

Verse 69

व्यास उवाच । गोदावरीतटं रम्यं विचरन्नपि वै मुनिः । न तत्याज च तं तापं काशीविरहजं परम्

ヴィヤーサは言った。聖仙は麗しきゴーダーヴァリーの岸辺を巡っていても、カーシーとの別離から生じた激しい灼熱を捨て去ることはなかった。

Verse 70

उदीची दिक्स्पृशमपि स मुनिर्मातरिश्वनम् । प्रसार्य बाहू संश्लिष्य काश्याः पृच्छेदनामयम्

北の方角に触れるほかはかなわぬ身でありながら、牟尼は両腕を広げて風を抱きしめ、聖都カーシーの安寧を問いかけた。

Verse 71

लोपामुद्रे न सा मुद्रा कापीह जगतीतले । वाराणस्याः प्रदृश्येत तत्कर्ता न यतो विधिः

ローパームドラーよ、この地上にこれほどの印相（ムドラー）は他に見られぬ。これはヴァーラーナシーそのものの徴であり、凡なる規則や作り手には成し得ぬものだ。

Verse 72

क्वचित्तिष्ठन्क्वचिज्जल्पन्क्वचिद्धावन्क्वचित्स्खलन् । क्वच्चिचोपविशंश्चेति बभ्रामेतस्ततो मुनिः

ある時は立ち、ある時は語り、今は走り、今はつまずき、また時に座す——見たものに心を揺さぶられ、牟尼はそのように彷徨い続けた。

Verse 73

ततो व्रजन्ददर्शाग्रे पुण्यराशिस्तपोधनः । चंचच्चंद्रगताभासां भाग्यवानिव सुश्रियम्

やがて進むうち、苦行を宝とするタポーダナは、前方に聖なる輝きを見た。動く月光のようにきらめき、まるで福運そのものが姿を得たかのようであった。

Verse 74

विजित्यभानु नाभानुं दिवापि समुदित्वराम् । निर्वापयंतीमिव तां स्वचेतस्तापसंततिम्

その光は、まるで太陽に打ち勝つかのように、昼なお燦然と昇り、彼の心に続く熱の苦しみを冷まし、鎮めて消し去るかに見えた。

Verse 75

तत्रागस्त्यो महालक्ष्मीं ददृशे सुचिरं स्थिताम्

そこでアガスティヤは、久しくその地に住まうマハーラクシュミーを拝した。

Verse 76

रात्रावब्जेषु संकोचो दर्शेष्वब्जः क्वचिद्व्रजेत् । क्षीरोदे मंदरत्रासात्तदत्राध्युषितामिव

蓮が夜に閉じ、暁にまた開くように、彼女もまたここに住していたかのごとく見えた――マンдараの恐れの後、乳海に在したラクシュミーのように。

Verse 77

यदारभ्य दधारैनां माधवो मानतः किल । तदारभ्य स्थितां नूनं सपत्नीर्ष्यावशादिव

マーダヴァが彼女を受け入れ敬ったその時より、彼女は確かにここに留まっている――まるで共妻の嫉みが引き留めるかのように。

Verse 78

त्रैलोक्यं कोलरूपेण त्रासयंतं महासुरम् । विनिहत्य स्थितां तत्र रम्ये कोलापुरे पुरे

猪の姿で三界を震え上がらせた大アスラを討ち滅ぼしたのち、彼女は麗しき都コーラープラにそこに留まった。

Verse 79

संप्राप्याथ महालक्ष्मीं मुनिवर्यः प्रणम्य च । तुष्टाव वाग्भिरिष्टाभिरिष्टदां हृष्टमानसः

聖仙はマハーラクシュミーに近づき、伏して礼拝した。歓喜の心もて、望みを授ける女神を愛しき言葉で讃嘆した。

Verse 80

अगस्तिरुवाच । मातर्नमामि कमले कमलायताक्षि श्रीविष्णुहृत्कमलवासिनि विश्वमातः । क्षीरोदजे कमलकोमलगर्भ गौरि लक्ष्मि प्रसीद सततं नमतां शरण्ये

アガスティヤは言った。「母よ、私は汝に礼拝する。蓮より生まれ、蓮の眼をもつ御方よ。シュリー・ヴィシュヌの御心の蓮に住まう、宇宙の母よ。乳海より現れしラクシュミー、白く輝くガウリー、蓮のごとく柔らかな胎をもつ御方よ—常に慈悲を垂れ、礼拝する者の帰依処となり給え。」

Verse 81

त्वं श्रीरुपेंद्रसदने मदनैकमातर्ज्योत्स्नासि चंद्रमसि चंद्रमनोहरास्ये । सूर्ये प्रभासि च जगत्त्रितये प्रभासि लक्ष्मि प्रसीद सततं नमतां शरण्ये

汝はウペーンドラ（ヴィシュヌ）の御座におけるシュリー、カーマの母。汝は月の中の月光、月のごとく麗しき御顔の御方。汝は太陽において輝き、三界を照らす。ラクシュミーよ、常に慈悲を垂れ—礼拝する者の帰依処となり給え。

Verse 82

त्वं जातवेदसि सदा दह्नात्मशक्तिर्वेधास्त्वया जगदिदं विविधं विदध्यात् । विश्वंभरोपि बिभृयादखिलं भवत्या लक्ष्मि प्रसीद सततं नमतां शरण्ये

汝はジャータヴェーダスそのもの、遍く知る火であり、常に火の魂たる力である。汝によって創造主ブラフマーはこの多様なる宇宙を織り成し、汝によって維持者ヴィシュヴァンバラもまた一切を支える。ラクシュミーよ、常に慈悲を垂れ—礼拝する者の帰依処となり給え。

Verse 83

त्वत्त्यक्तमेतदमले हरते हरोपि त्वं पासि हंसि विदधासि परावरासि । ईड्यो बभूव हरिरप्यमले त्वदाप्त्या लक्ष्मि प्रसीद सततं नमतां शरण्ये

無垢なる御方よ、汝が捨て置くものは、ハラ（シヴァ）さえも取り去る。汝は護り、収め、授ける。汝は高きも低きも、存在のあらゆる相である。清らかなラクシュミーよ、ハリ（ヴィシュヌ）でさえ汝を得て礼拝に値するものとなる。ラクシュミーよ、常に慈悲を垂れ—礼拝する者の帰依処となり給え。

Verse 84

शूरः स एव स गुणी बुधः धन्यो मान्यः स एव कुलशील कलाकलापैः । एकः शुचिः स हि पुमान्सकलेपि लोके यत्रापतेत्तव शुभे करुणाकटाक्षः

真に勇者とはただその人のみ。徳と智と福と誉れを備え、高き家柄と善き行い、あらゆる技芸に満ちるのもただその人のみ。まことに、この世のすべてにおいて唯一の清浄なる人とは、吉祥なる女神よ、汝の慈悲の眼差しが注がれる者である。

Verse 85

यस्मिन्वसेः क्षणमहोपुरुषे गजेऽश्वे स्त्रैणे तृणे सरसि देवकुले गृहेऽन्ने । रत्ने पतत्त्रिणि पशौ शयने धरायां सश्रीकमेव सकले तदिहास्तिनान्यत्

汝が宿り給うところは—たとえ刹那であっても—人に、象に、馬に、女に、草に、湖に、神々の家系に、家に、食に、宝に、鳥に、家畜に、床に、また大地の上に至るまで、そこにある一切はŚrī（吉祥・繁栄）に満たされる。この世において、汝を離れて瑞相を成すものは他にない。

Verse 86

त्वत्स्पृष्टमेव सकलं शुचितां लभेत त्वत्त्यक्तमेव सकलं त्वशुचीह लक्ष्मि । त्वन्नाम यत्र च सुमंगलमेव तत्र श्रीविष्णुपत्नि कमले कमलालयेऽपि

汝が触れ給うものはことごとく清浄となり、汝が捨て給うものはこの世で不浄となる、ああラクシュミー。汝の御名のあるところ、そこにこそ真の吉祥がある。蓮華の女神カマラーよ、Śrīヴィシュヌの妃よ、蓮に住まう御方よ。

Verse 87

लक्ष्मीं श्रियं च कमलां कमलालयां च पद्मां रमां नलिनयुग्मकरां च मां च । क्षीरोदजाममृतकुंभकरामिरां च विष्णुप्रियामिति सदाजपतां क्व दुःखम्

常にその御名を唱える者—「ラクシュミー、Śrī、カマラー、カマラ―ラヤ、パドマー、ラマー、両手に二輪の蓮を持つ御方、マー、乳海より生まれしクシーローダジャー、甘露（アムリタ）の壺を執る御方、イラー、そしてヴィシュヌの愛妃ヴィシュヌプリヤー」—その人にいかで悲しみが留まろうか。

Verse 88

इति स्तुत्वा भगवतीं महालक्ष्मीं हरिप्रियाम् । प्रणनाम सपत्नीकः साष्टांगं दंडवन्मुनिः

かくして至福の女神マハーラクシュミー、ハリに愛される御方を讃え終えると、牟尼は妻とともに、ダンダヴァットの全身投地にて、杖のごとくひれ伏した。

Verse 89

श्रीरुवाच । उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते मित्रावरुणसंभव । पतिव्रते त्वमुत्तिष्ठ लोपामुद्रे शुभव्रते

Śrīは言われた。「起きよ、起きよ。汝に吉祥あれ、ミトラとヴァルナより生まれし者よ。貞節の妻よ、起きよ。ローパームドラーよ、善き誓願を具える者よ、起きよ。」

Verse 90

स्तुत्यानया प्रसन्नोहं व्रियतां यद्धृदीप्सितम् । राजपुत्रि महाभागे त्वमिहोपविशामले

この讃歌によって、わたしは満ち足りた。汝の心の望むものを選べ。おお王女よ、幸い多き者よ——ここに坐せ、汚れなき淑女よ。

Verse 91

त्वदंगलक्षणैरेभिः सुपवित्रैश्च ते व्रतैः । निर्वापयितुमिच्छामि दैत्यास्त्रैस्तापितां तनुम्

汝の身に具わる吉祥の相と、きわめて清浄なる誓戒によって、ダイティヤの武器に灼かれたこの我が身を、冷まし鎮めたい。

Verse 92

इत्युक्त्वा मुनिपत्नीं तां समालिंग्य हरिप्रिया । अलंचकार च प्रीत्या बहुसौभाग्यमंडनैः

かく語りて、ハリプリヤーはその仙人の妻を抱きしめ、愛をもって、福徳をもたらす多くの装身具で飾り立てた。

Verse 93

पुनराह मुने जाने तव हृत्तापकारणम् । सचेतनं दुनोत्येव काशीविश्लेषजोऽनलः

彼女はまた言った。「おお牟尼よ、汝の胸の灼ける因を我は知る。カーシーとの別離より生じた火は、まことに、意識明らかで堅固なる者さえ悩ます。」

Verse 94

यदा स देवो विश्वेशो मंदरं गतवान्पुरा । तदा काशीवियोगेन जाता तस्येदृशी दशा

「昔、その主ヴィシュヴェーシャがマンダラへ赴かれた時、カーシーとの離別ゆえに、そのような御状態が起こったのだ。」

Verse 95

तत्प्रवृत्तिं पुनर्ज्ञातुं ब्रह्माणं केशवं गणान् । गणेश्वरं च देवांश्च प्रेषयामास शूलधृक्

その事の成り行きを改めて余すところなく知るために、三叉戟を執る御方は、ブラフマー、ケーシャヴァ、ガナたち、ガネーシュヴァラ、そして他の神々を遣わした。

Verse 96

ते च काशीगुणान्सर्वे विचार्य च पुनःपुनः । व्रजंत्यद्यापि न क्वापि तादृगस्ति क्व वा पुरी

彼らはカーシーのあらゆる徳を幾度も幾度も思い量り、今なおさまよい続けている――どこにも彼女に等しい都はないからである。

Verse 97

इति श्रुत्वाथ स मुनिः प्रत्युवाच श्रियं ततः । प्रणिपत्य महाभागो भक्तिगर्भमिदं वचः

これを聞くと、その幸いなる聖仙はシュリーに答えた。ひれ伏して礼拝し、信愛を宿したこの言葉を述べた。

Verse 98

यदि देयो वरो मह्यं वरयोग्योस्म्यहं यदि । तदा वाराणसी प्राप्तिः पुनरस्त्वेष मे वरः

「もし私に願いが授けられるのなら――もし私がその願いにふさわしいのなら――この願いをお授けください。再びヴァーラーナシーに到達できますように。」

Verse 99

ये पठिष्यंति च स्तोत्रं त्वद्भक्त्या मत्कृतं सदा । तेषां कदाचित्संतापो मास्तु मास्तु दरिद्रता

「また、あなたへの信愛によって私が作ったこの讃歌を常に誦する者たちには、いかなる時も苦悩がありませんように。貧しさが決して彼らのものとなりませんように。」

Verse 100

मास्तु चेष्टवियोगश्च मास्तु संपत्ति संक्षयः । सर्वत्र विजयश्चास्तु विच्छेदो मास्तु संततेः

彼らが正しき務めから離れぬように、繁栄が損なわれぬように。あらゆる所に勝利あれ、そしてその家系が断たれぬように。

Verse 109

इति लब्ध्वा वरं सोथ महालक्ष्मीं प्रणम्य च । ययावगस्तिर्यत्रास्ति कुमारशिखिवाहनः

かくして恩寵を得るや、彼はマハーラクシュミーに礼拝し、アガスティヤの住まう地へと旅立った――そこには孔雀に乗るクマーラ（スカンダ）が在す。