Sukta 48
Sukta 5.48
Unclear in isolation; verse imagery suggests a cosmic formative power spreading waters in the cloud (often linked in RV diction to Parjanya/Indra’s rain-action or to a goddess-like māyā-power).
આ સંક્ષિપ્ત સૂક્ત મેઘમાં જળોને એકત્ર કરી અને વિશાળ જગતધામને વિસ્તારી દેતી “માયિની/માયિન” રચનાત્મક શક્તિનું ચિંતન કરે છે; તેમજ વજ્રધારી બળને સ્મરીને દિવસ‑રાતના ક્રમને ગોઠવનારી શક્તિનું પણ સંકેત આપે છે. અંતે, સુંદર વસ્ત્રધારી, ચતુર્મુખ વરુણને—જેનુ વૈભવ માપી શકાય તેમ નથી એવી શક્તિરૂપે—નામે ઉલ્લેખે છે; અને તેની પાસેથી જ ભાગ અને સવિતૃ જેવા વહેંચનાર તથા પ્રેરક દેવો ઇચ્છનીય ધન પ્રદાન કરે છે.
Mantras
Mantra 1
कदु प्रियाय धाम्ने मनामहे स्वक्षत्राय स्वयशसे महे वयम् । आमेन्यस्य रजसो यदभ्र आँ अपो वृणाना वितनोति मायिनी ॥
ક્યારે અમે મહાનના પ્રિય ધામ તરફ મનને વાળીએ—જે સ્વક્ષત્ર (સ્વાધિકાર) અને સ્વયશ (સ્વપ્રભા) ધરાવે છે? જ્યારે માયિની મહાવણકરણી વાદળમાં રહેલા જળોને ગ્રહણ કરીને પોતાની રચનાશક્તિથી વિશાળ રજસ્ (અંતરિક્ષ-વિસ્તાર)ને વિસ્તારે છે.
Mantra 2
ता अत्नत वयुनं वीरवक्षणं समान्या वृतया विश्वमा रजः । अपो अपाचीरपरा अपेजते प्र पूर्वाभिस्तिरते देवयुर्जनः ॥
તેઓ વીરબળને પોષે તેવી કાર્યજ્ઞાન-વિધિ (વયુન)ને વિસ્તારે છે; એક જ સામાન્ય ઋત (નિયમ)થી સમગ્ર રજસ્ (મધ્યલોક)ને વિશાળ કરે છે. જળો—કેટલાંક આગળ વહેતા, કેટલાંક પાછા—હલનચલન કરે, ઉછળે; અને દેવયુ (દેવ-અન્વેષી) જન પૂર્વ સીમાઓને વટાવી આગળ ધપે છે.
Mantra 3
आ ग्रावभिरहन्येभिरक्तुभिर्वरिष्ठं वज्रमा जिघर्ति मायिनि । शतं वा यस्य प्रचरन्त्स्वे दमे संवर्तयन्तो वि च वर्तयन्नहा ॥
દિવસો અને રાત્રિઓમાં, ગ્રાવા (સોમ-પેષણના પથ્થરો) સાથે, માયાવી શિલ્પી સર્વોત્કૃષ્ટ—અતિ પ્રબળ—વજ્રને ઊંચે ધરે છે. જેના પોતાના ધામમાં શક્તિઓ પોતાના માર્ગે ગતિ કરે છે—દિવસોને એકત્ર પણ ફેરવે છે અને ફરી તેમને અલગ પણ ફેરવે છે.
Mantra 4
तामस्य रीतिं परशोरिव प्रत्यनीकमख्यं भुजे अस्य वर्पसः । सचा यदि पितुमन्तमिव क्षयं रत्नं दधाति भरहूतये विशे ॥
તેની ગતિને હું કૂહાડીના ઘા સમી નિહાળું છું—સામે-સામે સ્થિત, તેની તેજસ્વી કાયાનો અગ્રભાગ. અને જ્યારે તે પોષણસભર નિવાસમાં રત્ન-ધન સ્થાપે છે, ત્યારે સહાય માટે પોકારતી વિશ માટે તે વરદાન સ્થિર કરે છે.
Mantra 5
स जिह्वया चतुरनीक ऋञ्जते चारु वसानो वरुणो यतन्नरिम् । न तस्य विद्म पुरुषत्वता वयं यतो भगः सविता दाति वार्यम् ॥
ચાર મુખવાળો તે, જિહ્વાથી, પોતાને ગતિમાં મૂકે છે—સુંદર વસ્ત્રધારી વરુણ, વિભાજક શત્રુ સામે પ્રયત્નશીલ. તેની પુરુષત્વ-વિસ્તૃતિને અમે માપી શકતા નથી; કારણ કે તેની પાસેથી જ ભગ, સવિતા, ઇચ્છનીય ધન આપે છે.
Frequently Asked Questions
The hymn’s final verse explicitly names Varuṇa, so Varuṇa is the clearest devatā. Earlier verses use ‘māyinī/māyin’ and rain-thunder imagery that can overlap with Indra/Parjanya language, but the culmination points to Varuṇa’s sovereignty and order.
In this context māyinī is a ‘shaper’ or ‘formative power’—the capacity that skillfully arranges and manifests, pictured as gathering the waters in the cloud and spreading out the wide realm.
Bhaga represents the apportioning of shares and good fortune, and Savitṛ represents the impelling power that sets things in motion. The verse presents their gift-giving as operating from, or grounded in, Varuṇa’s larger sovereignty and order.
Ask anything about Sukta 48 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
