Rig Veda 5.48.5 — Mandala 5, Sukta 48, Mantra 5
Sukta 5.48
Devata: Varuṇa (with mention of Bhaga and Savitṛ as distributive/impelling powers operating from the same source)
Samhita Patha (Devanagari)
स जिह्वया चतुरनीक ऋञ्जते चारु वसानो वरुणो यतन्नरिम् । न तस्य विद्म पुरुषत्वता वयं यतो भगः सविता दाति वार्यम् ॥
Transliteration
sá jihváyā cátur-anīka ṛ́ñjate cā́ru vásāno váruṇo yátann arím | ná tásya vidma puruṣatvátā vayáṃ yáto bhágaḥ savitā́ dā́ti vā́ryam ||
Translation
ચાર મુખવાળો તે, જિહ્વાથી, પોતાને ગતિમાં મૂકે છે—સુંદર વસ્ત્રધારી વરુણ, વિભાજક શત્રુ સામે પ્રયત્નશીલ. તેની પુરુષત્વ-વિસ્તૃતિને અમે માપી શકતા નથી; કારણ કે તેની પાસેથી જ ભગ, સવિતા, ઇચ્છનીય ધન આપે છે.
Word by Word
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जिह्वयाwith (his) tongue
जिह्वया:
करण
TypeNoun
Rootजिह्वा (प्रातिपदिक)
चतुरनीकःfour-faced / having four fronts
चतुरनीकः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective (epithet)
Rootचतुर्+अनीक (समास-प्रातिपदिक; बहुव्रीहिः/कर्मधारय-प्रायः)
ऋञ्जतेadorns/colours himself
ऋञ्जते:
क्रिया
TypeVerb
Rootऋञ्ज् (धातु; ‘to colour, redden, adorn’)
चारुbeautifully; a fair (form)
चारु:
कर्म/क्रियाविशेषण
TypeAdjective
Rootचारु (प्रातिपदिक)
वसानःwearing, clothed
वसानः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeParticiple
Rootवस् (धातु) → वसान (वर्तमान-कृदन्त, शतृ/शानच्)
वरुणःVaruṇa
वरुणः:
कर्तृ (सम्बन्धे/अपि कर्तृ)
TypeNoun (proper)
Rootवरुण (देवनाम-प्रातिपदिक)
यतन्strives, exerts himself
यतन्:
क्रिया
TypeVerb
Rootयत् (धातु; ‘to strive, exert’)
अरिम्enemy, rival
अरिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअरि (प्रातिपदिक)
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विद्मwe know
विद्म:
क्रिया
TypeVerb
Rootविद् (धातु; ‘to know’)
पुरुषत्वताby/through manhood; in (his) human nature
पुरुषत्वता:
करण/हेतु (भावेन)
TypeNoun (abstract)
Rootपुरुषत्व (भाव-प्रातिपदिक) + ता (तद्धित)
वयम्we
वयम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यतःfrom where; because
यतः:
अपादान/हेतु
TypeIndeclinable
Rootयतस् (अव्यय; यद्-प्रातिपदिकात्)
भगःBhaga (the distributor of fortune)
भगः:
कर्तृ
TypeNoun (proper/common)
Rootभग (देवनाम/प्रातिपदिक)
सविताSavitṛ
सविता:
कर्तृ (समन्वयः)
TypeNoun (proper)
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
दातिgives
दाति:
क्रिया
TypeVerb
Rootदा (धातु; ‘to give’)
वार्यम्a desirable boon; wealth
वार्यम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootवार्य (प्रातिपदिक; ‘choice, desirable, boon/wealth’)
AI
Ask anything about this verse
Curious about the meaning, context, or a word? Ask, and continue the conversation in the Vedapath app.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.