Sukta 48
Sukta 5.48
Unclear in isolation; verse imagery suggests a cosmic formative power spreading waters in the cloud (often linked in RV diction to Parjanya/Indra’s rain-action or to a goddess-like māyā-power).
ഈ ചെറുസൂക്തം മേഘത്തിൽ ജലങ്ങളെ ശേഖരിക്കുകയും വിശാലമായ ലോകത്തെ വ്യാപിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന “മായിനീ/മായിൻ” എന്ന രൂപകർത്തൃശക്തിയെ ധ്യാനിക്കുന്നു; കൂടാതെ പകൽ-രാത്രികളെ ക്രമപ്പെടുത്തുന്ന വജ്രധാരിയായ ഗർജനശക്തിയെയും ഉണർത്തുന്നു. അവസാനം മനോഹരവസ്ത്രധാരിയായ, നാലുമുഖനായ, അളക്കാനാവാത്ത മഹത്ത്വമുള്ള വരുണനെ നാമപ്പെടുത്തി, അവനിൽ നിന്നു വിഭജിക്കുകയും പ്രേരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ദേവന്മാരായ ഭഗനും സവിതാവും അഭിലഷിതമായ ധനം നൽകുന്നു എന്ന് പറയുന്നു.
Mantras
Mantra 1
कदु प्रियाय धाम्ने मनामहे स्वक्षत्राय स्वयशसे महे वयम् । आमेन्यस्य रजसो यदभ्र आँ अपो वृणाना वितनोति मायिनी ॥
സ്വക്ഷത്ര (സ്വാധീനാധികാരം)യും സ്വയശസ് (സ്വപ്രഭ)യും ഉള്ള മഹാന്റെ പ്രിയ ധാമത്തിലേക്ക് ഞങ്ങൾ എപ്പോൾ മനസ്സിനെ തിരിക്കും? മായിനീയായ മഹാ-നെയ്ത്തുകാരി മേഘത്തിലെ ജലങ്ങളെ എടുത്തുകൊണ്ട് തന്റെ രൂപകശക്തിയാൽ വിശാലമായ രജസ് (അന്തരിക്ഷവ്യാപ്തി) വിരിച്ചിടുമ്പോൾ.
Mantra 2
ता अत्नत वयुनं वीरवक्षणं समान्या वृतया विश्वमा रजः । अपो अपाचीरपरा अपेजते प्र पूर्वाभिस्तिरते देवयुर्जनः ॥
അവർ വീരബലത്തെ പോഷിപ്പിക്കുന്ന പ്രവർത്തനജ്ഞാന-വിധി (വയുന) വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു; ഒരേ പൊതുവായ ഋത (നിയമം)കൊണ്ട് മുഴുവൻ രജസ് (മധ്യലോകം) വിശാലമാക്കുന്നു. ജലങ്ങൾ—ചിലത് മുന്നോട്ട് ഒഴുകി, ചിലത് പിന്നോട്ട്—ചലിച്ചു കുതിക്കുന്നു; ദേവയു (ദേവാന്വേഷി) ജനങ്ങൾ മുൻപരിധികളെ കടന്ന് മുന്നേറുന്നു.
Mantra 3
आ ग्रावभिरहन्येभिरक्तुभिर्वरिष्ठं वज्रमा जिघर्ति मायिनि । शतं वा यस्य प्रचरन्त्स्वे दमे संवर्तयन्तो वि च वर्तयन्नहा ॥
പകലുകളിലും രാത്രികളിലും, ഗ്രാവാ (സോമപേഷണക്കല്ലുകൾ) സഹിതം, മായാവിയായ ശില്പി അത്യുത്തമമായ—അത്യന്തം പ്രബലമായ—വജ്രത്തെ ഉയർത്തുന്നു. ആരുടെ സ്വന്തം ധാമത്തിൽ ശക്തികൾ തങ്ങളുടെ പഥങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നുവോ—ദിവസങ്ങളെ ഒന്നാക്കി കൂട്ടിയും, പിന്നെയും അവയെ വേർതിരിച്ചും തിരിക്കുന്നു.
Mantra 4
तामस्य रीतिं परशोरिव प्रत्यनीकमख्यं भुजे अस्य वर्पसः । सचा यदि पितुमन्तमिव क्षयं रत्नं दधाति भरहूतये विशे ॥
അവന്റെ ആ ഗതിയെ ഞാൻ കോടാലിയുടെ പ്രഹരംപോലെ കാണുന്നു—മുഖാമുഖമായി നിലകൊള്ളുന്ന, അവന്റെ ദീപ്തരൂപത്തിന്റെ മുൻഭാഗം. അവൻ പോഷണമുള്ള വാസസ്ഥാനത്തിൽ രത്നധനം സ്ഥാപിക്കുമ്പോൾ, സഹായം വിളിച്ചപേക്ഷിക്കുന്ന വിശ് (കുലം/ജനസമൂഹം)ക്കായി അവൻ വരം ഉറപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 5
स जिह्वया चतुरनीक ऋञ्जते चारु वसानो वरुणो यतन्नरिम् । न तस्य विद्म पुरुषत्वता वयं यतो भगः सविता दाति वार्यम् ॥
നാലുമുഖനായ അവൻ ജിഹ്വയാൽ തന്നെ ചലനത്തിലാകുന്നു—സുന്ദരവസ്ത്രധാരിയായ വരുണൻ, വിഭജിക്കുന്ന ശത്രുവിനെതിരെ പരിശ്രമിക്കുന്നവൻ. അവന്റെ പുരുഷത്വത്തിന്റെ പൂർണ്ണവ്യാപ്തി ഞങ്ങൾ അളക്കുകയില്ല; കാരണം അവനിൽ നിന്നുതന്നെ ഭഗൻ, സവിതൃ, അഭിലഷണീയമായ സമ്പത്ത് നൽകുന്നു.
Inside Sukta 48
How it unfolds
- Where it opens
A questioning wonder: when will the mind turn fully toward the dear seat of the Great, endowed with innate sovereignty and glory?
- Development
The hymn unfolds the image of a formative power gathering waters in the cloud and spreading the realm, then intensifies with vajra and pressing-stones imagery and the regulation of day/night cycles.
- Climax
Recognition of the supreme, beautifully robed Varuṇa—four-faced and active in speech—striving against the hostile divider, whose magnitude cannot be measured.
- Where it settles
A concluding theological linkage: from that source, Bhaga and Savitṛ distribute and impel desirable riches, reaffirming order and beneficence.
The deity: Varuṇa
- In the VedaVaruṇa is portrayed as a majestic upholder of ṛta, beautifully robed, opposing the hostile divider, and too vast in “manhood” to be fully measured. Alongside him appear the motifs of cloud-waters, spreading of space, and the vajra-bearing shaper—imagery commonly shared across rain-sovereignty diction in the Rig Veda.
- Cosmic functionTo sustain cosmic order, bind and regulate the world’s courses (including the alternation and joining/separating of days), and ensure the right distribution of gifts through allied functions represented by Bhaga (apportioner) and Savitṛ (impeller).
- Inner significanceThe hymn can be read as a movement from wonder at the mind’s inability to grasp the ‘seat’ of the Great, toward recognition of an ordering intelligence that shapes inner ‘waters’ (energies, inspirations) and disciplines time, speech, and ethical coherence.
Famous verses
कदु प्रियाय धाम्ने मनामहे स्वक्षत्राय स्वयशसे महे वयम् । आमेन्यस्य रजसो यदभ्र आँ अपो वृणाना वितनोति मायिनी ॥आ ग्रावभिरहन्येभिरक्तुभिर्वरिष्ठं वज्रमा जिघर्ति मायिनि । शतं वा यस्य प्रचरन्त्स्वे दमे संवर्तयन्तो वि च वर्तयन्नहा ॥स जिह्वया चतुरनीक ऋञ्जते चारु वसानो वरुणो यतन्नरिम् । न तस्य विद्म पुरुषत्वता वयं यतो भगः सविता दाति वार्यम् ॥Attributes of the deity
- Upholder of ṛta (cosmic-moral order)
- Sovereign power (svakṣatra) and inherent splendor (svayaśas)
- Cloud-and-waters symbolism (rain-formative potency)
- Time-ordering (day/night courses)
- Vast, immeasurable greatness
- Source-context for Bhaga and Savitṛ’s bestowal of wealth
Also by this seer
- If Atris: numerous hymns in Rig Veda Mandala 5 (general Atri corpus), though this specific sukta’s seer-name is not established from the supplied excerpt
The rite, step by step
- Āvāhana: Invite the sovereign upholder of order and the formative rain-power to attend the rite.
- Stuti: Praise the deity’s self-sustaining sovereignty and splendor; recall the spreading of waters in the cloud.
- Soma/pressing association: Link the hymn’s ‘pressing-stones’ imagery to the ritual act of pressing and energizing the offering.
- Prārthanā: Ask for the right ordering of time, protection from divisive hostility, and bestowal of vārya (desirable wealth).
- Śānti/niyama: Conclude with acknowledgment of the deity’s immeasurable greatness and submit to ṛta.
Offerings
- Soma (where applicable to the rite)
- Ghee (ājya) into the fire
- Water libation (ācamana/āpo-related offering) as a symbolic complement to the cloud-waters theme
Frequently Asked Questions
The hymn’s final verse explicitly names Varuṇa, so Varuṇa is the clearest devatā. Earlier verses use ‘māyinī/māyin’ and rain-thunder imagery that can overlap with Indra/Parjanya language, but the culmination points to Varuṇa’s sovereignty and order.
In this context māyinī is a ‘shaper’ or ‘formative power’—the capacity that skillfully arranges and manifests, pictured as gathering the waters in the cloud and spreading out the wide realm.
Bhaga represents the apportioning of shares and good fortune, and Savitṛ represents the impelling power that sets things in motion. The verse presents their gift-giving as operating from, or grounded in, Varuṇa’s larger sovereignty and order.
Ask anything about Sukta 48 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
