
Sukta 3.17
Viśvāmitra Gāthina
Agni
Tr̥ṣṭubh (likely; common for RV 3.17—verify in metrical index)
વિશ્વામિત્ર રચિત આ સંક્ષિપ્ત અગ્નિ-સ્તુતિમાં અગ્નિને ઋત (યજ્ઞ-બ્રહ્માંડિય વ્યવસ્થા) અનુસાર સૌપ્રથમ પ્રજ્વલિત થનાર, પાવન કરનાર અને જ્વાલા દ્વારા યજ્ઞને આગળ ધપાવી દેવતાઓને આહ્વાન કરનાર તરીકે સ્તુતિ કરવામાં આવે છે. તેમાં રાત-દિવસના ચક્રમાં અગ્નિના અભિષેકનો, ઉષાઓ સાથેના તેના સગપણનો ઉલ્લેખ છે; અને તેને—જ્ઞાની તથા ધર્મનિષ્ઠ—દિવ્ય સહાય, કલ્યાણ અને અધ્વર (યજ્ઞવિધિ)નો નિર્વિઘ્ન, સુગમ પ્રવાહ સુનિશ્ચિત કરવા પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે.
Mantra 1
समिध्यमानः प्रथमानु धर्मा समक्तुभिरज्यते विश्ववारः । शोचिष्केशो घृतनिर्णिक्पावकः सुयज्ञो अग्निर्यजथाय देवान् ॥
સમિધ્યમાન (પ્રજ્વલિત) અગ્નિ ઋતના પ્રાચીન ધર્મ અનુસાર પ્રથમ આગળ વધે છે; રાત્રિ-દિવસોના પ્રવાહમાં તે અભિષિક્ત થાય છે—વિશ્વવાર (સર્વ ઇચ્છિત વરદાનનો વાહક). શોચિષ્કેશ (જ્વાલાકેશ), ઘૃતનિર્ણિક (ઘૃતસમાન તેજવાળો), પાવક—યજ્ઞને સુયજ્ઞ બનાવનાર અગ્નિ દેવોને યજન માટે પ્રેરિત કરે છે.
Mantra 2
यथायजो होत्रमग्ने पृथिव्या यथा दिवो जातवेदश्चिकित्वान् । एवानेन हविषा यक्षि देवान्मनुष्वद्यज्ञं प्र तिरेममद्य ॥
હે અગ્નિ, જેમ તું પૃથ્વી પર પૂર્વે હોત્રકર્મ કર્યું, અને જેમ દ્યૌમાંથી, હે જાતવેદસ, ચિકિત્વાન (જાગૃત જ્ઞાનવાળો) બની તે કર્યું—એ જ રીતે હવે આ હવિષા વડે દેવોને યજ; મનુષ્યવિધિ પ્રમાણે યજ્ઞને આજ આગળ ધપાવ, તેની વર્તમાન સીમા પાર કરાવ.
Mantra 3
त्रीण्यायूंषि तव जातवेदस्तिस्र आजानीरुषसस्ते अग्ने । ताभिर्देवानामवो यक्षि विद्वानथा भव यजमानाय शं योः ॥
હે જાતવેદસ્, તારા ત્રણ આયુષ્ય-બળ છે; હે અગ્નિ, તારી ત્રણ ઉષાઓ—જન્મથી નજીકની સગીઓ—છે. તેમની સાથે, જાણકાર બની, દેવોના અવ (સહાય) માટે યજન કર; ત્યાર પછી યજમાન માટે શં અને યોઃ—શાંતિ તથા કલ્યાણમય વિશાળતા—બન.
Mantra 4
अग्निं सुदीतिं सुदृशं गृणन्तो नमस्यामस्त्वेड्यं जातवेदः । त्वां दूतमरतिं हव्यवाहं देवा अकृण्वन्नमृतस्य नाभिम् ॥
અગ્નિને—સુદીપ્ત, સુદૃશ્ય—ગાતાં અમે, હે જાતવેદસ, તને નમસ્કાર કરીએ છીએ, તું ઇડ્ય (સ્તુત્ય/આહ્વાનયોગ્ય) છે. દેવોએ તને દૂત, અવિરત ગતિશીલ, હવ્યવાહ (હવિ વહન કરનાર)—અમૃતના નાભિ (કેન્દ્ર) રૂપે રચ્યો.
Mantra 5
यस्त्वद्धोता पूर्वो अग्ने यजीयान्द्विता च सत्ता स्वधया च शम्भुः । तस्यानु धर्म प्र यजा चिकित्वोऽथ नो धा अध्वरं देववीतौ ॥
જે તારો પ્રથમ હોતા હતો, હે અગ્નિ—અન્યોથી વધુ યજનીય—અને જે દ્વિતીય સત્તા પણ છે, સ્વધાથી સ્વયં-સ્થિત, પોતાના ધર્મમાં શંભુ (કલ્યાણકર્તા): તેના અનુ ધર્મ અનુસાર, ચિકિત્વ (જાગૃત જ્ઞાન) સાથે યજનને આગળ વધાર; પછી દેવવીતિ (દેવોના સ્વાગત/આગમન)માં અમારે માટે અધ્વરનો માર્ગ સ્થાપિત કર.
It presents Agni as the first and essential power of sacrifice—purifying, correctly ordered by r̥ta, and able to bring the gods to the offering—while asking him to grant help, peace, and a successful rite.
It uses a symbolic triad to show Agni’s deep vitality and his close alliance with dawn (renewal and right beginning), then prays that this power will secure divine support and well-being for the sacrificer.
It is well suited for the opening of a fire rite: kindling Agni, offering ghee, and invoking him as hotar to invite the deities, while requesting a smooth, protected course of the sacrifice.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.