Rig Veda Sukta 16
Mandala 3Sukta 166 Mantras

Sukta 16

Sukta 3.16

Rishi

Viśvāmitra Gāthina (Mandala 3 family attribution)

Devata

Agni

Chandas

Trishtubh (probable; confirm in edition)

અગ્નિને અર્પિત આ છ ઋચાઓનું સૂક્ત તેમને શૌર્યશક્તિ (સુવીર્ય), સૌભાગ્ય (સૌભાગ) અને ધન (રાય)ના અધિપતિ તરીકે, તેમજ અવરોધક શક્તિઓ પર વિજય અપાવનાર અસરકારક બળ (વૃત્રહન) તરીકે રજૂ કરે છે. તેમાં અગ્નિને એવા સિદ્ધિકર્તા તરીકે સ્તુતિ કરવામાં આવે છે જેમણે લોકોમાં અને દેવોમાં વ્યાપીને ‘કાર્ય કર્યું’ છે; અને આ દૃષ્ટિને યજ્ઞ દ્વારા દેવો તરફ પ્રયત્ન કરવા માટેની સીધી પ્રેરણામાં ફેરવે છે. અંતે સૂક્ત સંક્ષિપ્ત પ્રાર્થનાથી સમાપ્ત થાય છે—વાજ (જીવનબળ અને વિજયશક્તિ), સમૃદ્ધ વૃદ્ધિ, આનંદદાયક ઊર્જા (મયોભૂ), વિશાળ તેજ (તુવિદ્યુમ્ન) અને ચિરંજીવી યશ (યશસ) માટે.

Mantras

Mantra 1

अयमग्निः सुवीर्यस्येशे महः सौभगस्य । राय ईशे स्वपत्यस्य गोमत ईशे वृत्रहथानाम् ॥

આ અગ્નિ સુવીર્યનો સ્વામી છે, મહાન સૌભાગ્યનો અધિપતિ છે; તે રાયનો, સત્ય સ્વપત્યનો સ્વામી છે, ગોમત્ (કિરણસમૃદ્ધ) છે. તે વૃત્રહત્યાઓનો—આવરણકર્તાના વધનો—અધિપતિ છે.

Mantra 2

इमं नरो मरुतः सश्चता वृधं यस्मिन्रायः शेवृधासः । अभि ये सन्ति पृतनासु दूढ्यो विश्वाहा शत्रुमादभुः ॥

હે નરો, હે મરુતો, આ વધતી શક્તિ સાથે જોડાઓ—જેનામાં રાયો સમૃદ્ધિ પામે છે. જે યુદ્ધોમાં દૃઢ ઊભા રહે છે, તેઓ સર્વ દિવસો શત્રુને પરાજિત કરે છે.

Mantra 3

स त्वं नो रायः शिशीहि मीढ्वो अग्ने सुवीर्यस्य । तुविद्युम्न वर्षिष्ठस्य प्रजावतोऽनमीवस्य शुष्मिणः ॥

હે અગ્નિ, હે ઉદાર દાતા, તું અમારે માટે રાય (સમૃદ્ધિ)ને તીક્ષ્ણ કર—સુવીર્ય (સાચા વીર્ય)ની સંપત્તિ; બહુ તેજસ્વી, વૃદ્ધિ વરસાવનારી સર્વોત્કૃષ્ટ; પ્રજાવાળી, અનામીવ (રોગ-હાનિ રહિત), શૂષ્મિન (બળથી પરિપૂર્ણ) એવી.

Mantra 4

चक्रिर्यो विश्वा भुवनाभि सासहिश्चक्रिर्देवेष्वा दुवः । आ देवेषु यतत आ सुवीर्य आ शंस उत नृणाम् ॥

જે સર્વ ભૂવનને રચી અને અભિ-સાસહિ (સર્વત્ર વિજયી) થયો છે—તે દેવોમાં દૂવઃ (સેવા/અર્પણ) રચનાર છે. દેવો તરફ પ્રયત્ન કરો; સુવીર્ય તરફ, શંસ (પ્રેરિત સ્તુતિ-વાણી) તરફ, અને મનુષ્યોના યશ/પ્રશંસા તરફ પણ.

Mantra 5

मा नो अग्नेऽमतये मावीरतायै रीरधः । मागोतायै सहसस्पुत्र मा निदेऽप द्वेषांस्या कृधि ॥

હે અગ્નિ, અમને અમૃતત્વ-હરતી જડતા તરફ ન દોરી જા; ન વીરતા-ક્ષય તરફ. ગોતા (ગાય/જ્ઞાન-કિરણોની પ્રાપ્તિ)નો નાશ પણ ન થવા દે. હે સહસસ્પુત્ર (બળના પુત્ર), અમને નિંદા પાસે સોંપી ન દે; અમારાથી દ્વેષો દૂર કરી દે.

Mantra 6

शग्धि वाजस्य सुभग प्रजावतोऽग्ने बृहतो अध्वरे । सं राया भूयसा सृज मयोभुना तुविद्युम्न यशस्वता ॥

હે અગ્નિ, સુભાગ્યના તેજસ્વી દાતા! વિશાળ અધ્વરમાં, પ્રજાવંત વાજ (બળ/વિજયશક્તિ) અમને અર્પ; અને વધુ પ્રચુર રાય (સમૃદ્ધિ) સાથે અમને જોડ. તું મયોભૂ (આનંદદાયક શક્તિ) વડે, બહુ-દ્યુમ્ન (વિસ્તૃત યશ-પ્રભા) અને યશસ્વી સમૃદ્ધિ સર્જ.

Frequently Asked Questions

It praises Agni as the ruling power behind strength, prosperity, and wealth, and asks him to remove obstacles and grant victorious growth through the sacrifice.

Because Agni is seen as the effective divine force in the rite—able to govern outcomes like hero-power, good fortune, riches, and the overcoming of obstruction.

The hymn asks for vāja (winning strength), richer abundance (rāy), delight-bearing support (mayobhū), wide splendor (tuvi-dyumna), and lasting fame (yaśas).

Ask anything about Sukta 16 of the Rig Veda

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App