Prakarana 3

Verse 42 (दोहा/सोरठा)

एकु छत्रु एकु मुकुटमनि सब बरननि पर जोउ। तुलसी रघुबर नाम के बरन बिराजत दोउ।।20।।

eku chatru eku mukuṭa-maṇi saba baranani para jou | tulasī raghubara nāma ke barana birājata dou ||20||

Uno es el parasol real; otro, la joya cimera, puesta por encima de todas las letras sin excepción; así dice Tulsī: las dos sílabas del Nombre de Raghubara se sientan entronizadas en esplendor. ||20||

Verse 43 (चौपाई)

समुझत सरिस नाम अरु नामी। प्रीति परसपर प्रभु अनुगामी।। नाम रूप दुइ ईस उपाधी। अकथ अनादि सुसामुझि साधी।। को बड़ छोट कहत अपराधू। सुनि गुन भेद समुझिहहिं साधू।। देखिअहिं रूप नाम आधीना। रूप ग्यान नहिं नाम बिहीना।। रूप बिसेष नाम बिनु जानें। करतल गत न परहिं पहिचानें।। सुमिरिअ नाम रूप बिनु देखें। आवत हृदयँ सनेह बिसेषें।। नाम रूप गति अकथ कहानी। समुझत सुखद न परति बखानी।। अगुन सगुन बिच नाम सुसाखी। उभय प्रबोधक चतुर दुभाषी।।

samujhata sarisa nāma aru nāmī | prīti paraspara prabhu anugāmī || nāma rūpa dui īsa upādhī | akatha anādi su-sāmujhi sādhī || ko baṛa choṭa kahata aparādhū | suni guna bheda samujhihahiṃ sādhū || dekhiahia rūpa nāma ādhīnā | rūpa gyāna nahiṃ nāma bihīnā || rūpa biseṣa nāma binu jāneṃ | karatala-gata na parahiṃ pahicāneṃ || sumiri-a nāma rūpa binu dekheṃ | āvata hṛdayaṁ saneha biseṣeṃ || nāma rūpa gati akatha kahānī | samujhata sukhada na parati bakhānī || aguna saguna bica nāma su-sākhī | ubhaya prabodhaka catura dubhāṣī ||

Cuando se comprende correctamente, el Nombre y el Nombrado se ven como iguales; el amor se mueve entre ellos, siguiendo siempre al Señor. Nombre y Forma son los dos modos del Señor para nuestra aprehensión; aunque Él es sin principio y más allá del habla, esta verdad es captada por los sabios. Llamar a uno mayor y al otro menor es una ofensa; al escuchar la distinción de las cualidades, los santos comprenden el asunto. La Forma se percibe como dependiente del Nombre; ni es posible el verdadero conocimiento de la Forma sin el Nombre. Sin el Nombre no se puede reconocer la distintividad de la Forma, como algo que yace en la palma pero aún no se conoce. Que el Nombre sea recordado aun sin ver la Forma: entonces surge una ternura especial en el corazón. El curso del Nombre y la Forma es un relato indecible; comprenderlo es dicha, pero no puede ser plenamente narrado. Entre lo sin forma y lo manifiesto, el Nombre se alza como testigo seguro, un intérprete diestro que despierta la comprensión de ambos.

Verse 44 (दोहा/सोरठा)

राम नाम मनिदीप धरु जीह देहरी द्वार। तुलसी भीतर बाहेरहुँ जौं चाहसि उजिआर।।21।।

rāma nāma manidīpa dharu jīha deharī dvāra | tulasī bhitara bāherahũ jaũ cāhasi ujiāra ||21||

Coloca la lámpara-joya del Nombre de Rāma en el umbral de la puerta de la lengua; dice Tulsī: si deseas iluminación, deja que resplandezca por dentro y también por fuera.

Verse 45 (चौपाई)

नाम जीहँ जपि जागहिं जोगी। बिरति बिरंचि प्रपंच बियोगी।। ब्रह्मसुखहि अनुभवहिं अनूपा। अकथ अनामय नाम न रूपा।। जाना चहहिं गूढ़ गति जेऊ। नाम जीहँ जपि जानहिं तेऊ।। साधक नाम जपहिं लय लाएँ। होहिं सिद्ध अनिमादिक पाएँ।। जपहिं नामु जन आरत भारी। मिटहिं कुसंकट होहिं सुखारी।। राम भगत जग चारि प्रकारा। सुकृती चारिउ अनघ उदारा।। चहू चतुर कहुँ नाम अधारा। ग्यानी प्रभुहि बिसेषि पिआरा।। चहुँ जुग चहुँ श्रुति ना प्रभाऊ। कलि बिसेषि नहिं आन उपाऊ।।

nāma jīhaṁ japi jāgahiṁ jogī | birati birañci prapañca biyogī || brahma-sukhahi anubhavahiṁ anūpā | akatha anāmay nāma na rūpā || jānā cahahiṁ gūṛha gati jeū | nāma jīhaṁ japi jānahiṁ teū || sādhaka nāma japahiṁ laya lāeṁ | hohiṁ siddha animādika pāeṁ || japahiṁ nāmu jana ārata bhārī | miṭahiṁ kusaṅkaṭa hohiṁ sukhārī || rāma bhagata jaga cāri prakārā | sukṛtī cāriu anagha udārā || cahū catura kahuṁ nāmu adhārā | gyānī prabhūhi biseṣi piārā || cahuṁ juga cahuṁ śruti nā prabhāū | kali biseṣi nahiṁ āna upāū ||

Los yoguis permanecen despiertos repitiendo el Nombre en la lengua, desapegados como el mismo Brahmā, liberados de los enredos del mundo. Saborean la dicha incomparable de Brahman: inefable, inmaculado, donde no hay nombre ni forma. Quienes desean conocer ese curso oculto y profundo, repitiendo el Nombre en la lengua también llegan a conocerlo. Los aspirantes repiten el Nombre, fijando la mente en absorción; se perfeccionan, alcanzando incluso los poderes comenzando por la minuciosidad. Los gravemente afligidos repiten el Nombre; las crisis malignas se disipan y ellos se vuelven felices. En el mundo los devotos de Rāma son de cuatro clases, cada uno de los cuatro es meritorio, sin falta y noble. Para los cuatro tipos discernidores el Nombre es el apoyo; y el conocedor es, de manera especial, querido por el Señor. En las cuatro edades y en los cuatro Vedas se proclama la gloria del Nombre; pero en Kali es preeminente, no hay otro medio.

Verse 46 (दोहा/सोरठा)

सकल कामना हीन जे राम भगति रस लीन। नाम सुप्रेम पियूष हद तिन्हहुँ किए मन मीन।।22।।

sakala kāmanā hīna je rāma bhagati rasa līna | nāma su-prema piyūṣa hada tinhahuṁ kiye mana mīna ||22||

Quienes están despojados de todo anhelo y absortos en el néctaroso sabor de la devoción a Rāma—por el amor supremo al amrita del Nombre han hecho sus corazones como peces, viviendo siempre dentro de esa corriente.

Verse 47 (चौपाई)

अगुन सगुन दुइ ब्रह्म सरूपा। अकथ अगाध अनादि अनूपा।। मोरें मत बड़ नामु दुहू तें। किए जेहिं जुग निज बस निज बूतें।। प्रोढ़ि सुजन जनि जानहिं जन की। कहउँ प्रतीति प्रीति रुचि मन की।। एकु दारुगत देखिअ एकू। पावक सम जुग ब्रह्म बिबेकू।। उभय अगम जुग सुगम नाम तें। कहेउँ नामु बड़ ब्रह्म राम तें।। ब्यापकु एकु ब्रह्म अबिनासी। सत चेतन धन आनँद रासी।। अस प्रभु हृदयँ अछत अबिकारी। सकल जीव जग दीन दुखारी।। नाम निरूपन नाम जतन तें। सोउ प्रगटत जिमि मोल रतन तें।।

aguna saguna dui brahma sarūpā | akatha agādha anādi anūpā || moreṁ mata baṛa nāmu duhū teṁ | kie jehiṁ juga nija basa nija būteṁ || proṛhi sujana jani jānahĩ jana kī | kahuṁ pratīti prīti ruci mana kī || eku dārugata dekhi-a ekū | pāvaka sama juga brahma bibekū || ubhay agama juga sugama nāma teṁ | kaheuँ nāmu baṛa brahma rāma teṁ || byāpaku eku brahma abināsī | sata cetana dhana ānaṁda rāsī || asa prabhu hṛdayaṁ achata abikārī | sakala jīva jaga dīna dukhārī || nāma nirūpana nāma jatana teṁ | sou pragaṭata jimi mola ratana teṁ ||

El sin atributos y el portador de atributos, estos son dos modos del único Brahman: inefable, insondable, sin principio, incomparable. Sin embargo, en mi juicio el Nombre es mayor que ambos; pues por su propio poder ha sometido ambos aspectos bajo su dominio. Que los maduros y virtuosos no supongan que esto es mera charla común: hablo lo que la fe, el amor y el deleite de mi corazón han verificado. Como uno ve el fuego latente en la madera, así con discernimiento perspicaz se reconoce el único Brahman en el par de nirguṇa y saguṇa. Ambos son inaccesibles, pero mediante el Nombre ambos se vuelven fáciles de alcanzar; por eso he declarado el Nombre, Rāma, como superior incluso a Brahman. Ese único Brahman omnipenetrante e imperecedero es el Ser mismo, la Conciencia misma, un tesoro, un cúmulo de dicha. Tal Señor mora en el corazón, inmutable; sin embargo, todas las criaturas y el mundo entero son pobres y afligidos. Exponiendo el Nombre y mediante la práctica disciplinada del Nombre, Él se manifiesta, así como una gema revela su brillo cuando se frota sobre la piedra de toque.

Verse 48 (दोहा/सोरठा)

निरगुन तें एहि भाँति बड़ नाम प्रभाउ अपार। कहउँ नामु बड़ राम तें निज बिचार अनुसार।।23।।

niragun teṃ ehi bhā̃ti baṛa nāma prabhāu apāra | kahaũ nāmu baṛa rāma teṃ nija bicāra anusāra ||23||

Así, frente al Absoluto Nirguṇa, se declara inconmensurable el poder del Nombre. Por mi propio juicio ponderado lo afirmo: el Nombre es aún mayor que Rāma (en su Forma manifiesta).

Verse 49 (चौपाई)

राम भगत हित नर तनु धारी। सहि संकट किए साधु सुखारी।। नामु सप्रेम जपत अनयासा। भगत होहिं मुद मंगल बासा।। राम एक तापस तिय तारी। नाम कोटि खल कुमति सुधारी।। रिषि हित राम सुकेतुसुता की। सहित सेन सुत कीन्ह बिबाकी।। सहित दोष दुख दास दुरासा। दलइ नामु जिमि रबि निसि नासा।। भंजेउ राम आपु भव चापू। भव भय भंजन नाम प्रतापू।। दंडक बनु प्रभु कीन्ह सुहावन। जन मन अमित नाम किए पावन।। निसिचर निकर दले रघुनंदन। नामु सकल कलि कलुष निकंदन।।

rāma bhagata hita nara tanu dhārī | sahi saṅkaṭa kiye sādhu sukhārī || nāmu sa-prema japata anāyāsā | bhagata hohiṃ muda maṅgala bāsā || rāma eka tāpasa tiya tārī | nāma koṭi khala kumati sudhārī || ṛṣi hita rāma suketu-sutā kī | sahita sena-suta kīnha bibākī || sahita doṣa dukha dāsa durāsā | dalai nāmu jimi rabi nisi nāsā || bhaṃjeu rāma āpu bhava cāpū | bhava-bhaya-bhañjana nāma pratāpū || daṇḍaka banu prabhu kīnha suhāvana | jana mana amita nāma kiye pāvana || nisi-cara nikara dale raghunaṃdana | nāmu sakala kali-kaluṣa nikaṃdana ||

Para el bienestar de Sus devotos, Rāma asumió forma humana; soportando penurias, alegró a los santos. Quienquiera que repita el Nombre con amor, sin esfuerzo, los devotos llegan a morar en gozo y auspiciosidad. Rāma redimió incluso a una mujer asceta; el Nombre ha reformado innumerables hombres perversos de mente torcida. Por amor a los sabios, Rāma hizo que la hija de Suketu y el hijo de Sena discernieran, estableciendo la verdadera discriminación. Junto con la falta, el dolor y las malas esperanzas del servidor, el Nombre los aplasta, como el sol destruye la noche. El mismo Rāma rompió el arco del devenir mundano; la majestad del Nombre destroza el miedo al saṃsāra. El Señor hizo hermoso el bosque de Daṇḍaka; el Nombre ilimitado santificó los corazones de la gente. Raghunandana derrotó las hordas de merodeadores nocturnos; el Nombre arranca de raíz la impureza de la era de Kali.

Verse 50 (दोहा/सोरठा)

सबरी गीध सुसेवकनि सुगति दीन्हि रघुनाथ। नाम उधारे अमित खल बेद बिदित गुन गाथ।।24।।

sabarī gīdha su-sevakanī su-gati dīnhi raghunātha | nāma udhāre amita khala beda bidita guna gātha ||24||

Raghunātha concedió el bienaventurado estado final a Śabarī y a Jatāyu—verdaderos servidores. Y por su Nombre ha liberado a incontables almas malvadas; los mismos Vedas proclaman la historia de sus virtudes.

Verse 51 (चौपाई)

राम सुकंठ बिभीषन दोऊ। राखे सरन जान सबु कोऊ।। नाम गरीब अनेक नेवाजे। लोक बेद बर बिरिद बिराजे।। राम भालु कपि कटकु बटोरा। सेतु हेतु श्रमु कीन्ह न थोरा।। नामु लेत भवसिंधु सुखाहीं। करहु बिचारु सुजन मन माहीं।। राम सकुल रन रावनु मारा। सीय सहित निज पुर पगु धारा।। राजा रामु अवध रजधानी। गावत गुन सुर मुनि बर बानी।। सेवक सुमिरत नामु सप्रीती। बिनु श्रम प्रबल मोह दलु जीती।। फिरत सनेहँ मगन सुख अपनें। नाम प्रसाद सोच नहिं सपनें।।

rāma sukaṇṭha bibhīṣana doū | rākhē saraṇa jāni sabu koū || nāma garība anēka nēvājē | loka bēda bara birida birājē || rāma bhālu kapi kaṭaku baṭōrā | sētu hētu śramu kīnha na thōrā || nāmu lēta bhava-siṃdhu sukha āhīṃ | karahu bicāru sujana mana māhīṃ || rāma sakula rana rāvaṇu mārā | sīya sahita nija pura pagu dhārā || rājā rāmu avadha raja-dhānī | gāvata guna sura muni bara bānī || sēvaka sumirata nāmu sa-prītī | binu śrama prabala mōha dalu jītī || phirata sanēhaṁ magana sukha apanēṃ | nāma prasāda sōca nahiṃ sapanēṃ ||

Rāma, y tanto Nilakantha como Vibhīṣaṇa además, Él los protegió, sabiendo que cada uno estaba bajo Su refugio. El Nombre ha elevado innumerables almas pobres y humildes; en la memoria popular y en los Vedas resplandece su gloriosa promesa. Rāma reunió osos y monos en un ejército, y por amor al puente no escatimó ni siquiera el esfuerzo. Sin embargo, con solo tomar el Nombre, el océano del devenir se vuelve fácil de cruzar, ponderad esto, oh hombres buenos, en vuestros corazones. Rāma, en la terrible guerra, mató a Rāvaṇa, y con Sītā regresó, poniendo su pie en Su propia ciudad. El rey Rāma en Ayodhyā, la sede real, Sus virtudes son cantadas por dioses y sabios en lenguaje exaltado. El servidor que recuerda amorosamente el Nombre, sin esfuerzo, conquista la poderosa hueste de la ilusión. Se mueve, inmerso en amor y en su propia dicha interior; por la gracia del Nombre, ninguna preocupación surge ni siquiera en sueños.

Verse 52 (दोहा/सोरठा)

ब्रह्म राम तें नामु बड़ बर दायक बर दानि। रामचरित सत कोटि महँ लिय महेस जियँ जानि।।25।।

brahma rāma teṁ nāmu baṛa bara dāyaka bara dāni | rāmacarita sata koṭi mahaṁ liya mahesa jiyaṁ jāni ||25||

El Nombre es más grande que Brahman y aún más grande que Rāma en su forma, pues concede dones y derrama generosamente sus gracias. Sabiéndolo en su corazón, Maheśa emprendió el relato de las hazañas de Rāma entre incontables temas.

Verse 53 (चौपाई)

नाम प्रसाद संभु अबिनासी। साजु अमंगल मंगल रासी।। सुक सनकादि सिद्ध मुनि जोगी। नाम प्रसाद ब्रह्मसुख भोगी।। नारद जानेउ नाम प्रतापू। जग प्रिय हरि हरि हर प्रिय आपू।। नामु जपत प्रभु कीन्ह प्रसादू। भगत सिरोमनि भे प्रहलादू।। ध्रुवँ सगलानि जपेउ हरि नाऊँ। पायउ अचल अनूपम ठाऊँ।। सुमिरि पवनसुत पावन नामू। अपने बस करि राखे रामू।। अपतु अजामिलु गजु गनिकाऊ। भए मुकुत हरि नाम प्रभाऊ।। कहौं कहाँ लगि नाम बड़ाई। रामु न सकहिं नाम गुन गाई।।

nāma prasāda sambhu abināsī | sāju amangala mangala rāsī || suka sanakādi siddha muni jogī | nāma prasāda brahma-sukha bhogī || nārada jāneu nāma pratāpū | jaga priya hari-hari hari priya āpū || nāmu japata prabhu kīnha prasādū | bhagata siromani bhe prahalādū || dhruvaṁ sagalāni japeu hari nāū̃ | pāyu acala anūpama ṭhāū̃ || sumiri pavanasuta pāvana nāmū | apane basa kari rākhe rāmū || apatu ajāmilu gaju ganikāū | bhe mukuta hari nāma prabhāū || kahauṁ kahām̐ lagi nāma baṛāī | rāmu na sakahiṁ nāma guna gāī ||

Por la gracia del Nombre, Śambhu es imperecedero; el Nombre es un almacén dispuesto que convierte el mal agüero en auspiciosidad acumulada. Por la gracia del Nombre, Śuka, Sanaka y los demás, los Siddhas, sabios y yoguis participan de la dicha de Brahman. Nārada ha conocido la majestad del Nombre: el mundo es querido por Hari, Hari, y Hari mismo es querido por el mundo a través de ese Nombre. Cantando el Nombre, el Señor otorgó Su favor; así Prahlāda se convirtió en la joya suprema de los devotos. Dhruva, repitiendo el Nombre de Hari, alcanzó una morada inamovible e incomparable. Recordando el Nombre purificador, el hijo del Viento mantuvo a Rāma bajo su propio dominio. Incluso los caídos, Ajāmila, el elefante y la cortesana, fueron liberados, tal es el poder del Nombre de Hari. ¿Hasta dónde puedo contar la grandeza del Nombre? Incluso Rāma no es capaz de cantar la medida completa de las virtudes del Nombre.

Verse 54 (दोहा/सोरठा)

नामु राम को कलपतरु कलि कल्यान निवासु। जो सुमिरत भयो भाँग तें तुलसी तुलसीदासु।।26।।

nāmu rāma ko kalpataru kali kalyāna nivāsu | jo sumirata bhayo bhāṅga teṁ tulasī tulasīdāsu ||26||

El Nombre de Rāma es el árbol que cumple los deseos, el mismo recinto de bienaventuranza en esta edad de hierro. Al recordarlo, aun yo —Tulsidas— que no era sino una humilde planta de cáñamo, me he vuelto Tulasī, la albahaca sagrada.

Verse 55 (चौपाई)

चहुँ जुग तीनि काल तिहुँ लोका। भए नाम जपि जीव बिसोका।। बेद पुरान संत मत एहू। सकल सुकृत फल राम सनेहू।। ध्यानु प्रथम जुग मखबिधि दूजें। द्वापर परितोषत प्रभु पूजें।। कलि केवल मल मूल मलीना। पाप पयोनिधि जन मन मीना।। नाम कामतरु काल कराला। सुमिरत समन सकल जग जाला।। राम नाम कलि अभिमत दाता। हित परलोक लोक पितु माता।। नहिं कलि करम न भगति बिबेकू। राम नाम अवलंबन एकू।। कालनेमि कलि कपट निधानू। नाम सुमति समरथ हनुमानू।।

cahũ juga tīni kāla tihũ lokā | bhae nāma japi jīva bisokā || beda purāna santa mata ehū | sakala sukṛta phala rāma sanehū || dhyānu prathama juga makha-bidhi dūjẽ | dvāpara paritoṣata prabhu pūjẽ || kali kevala mala mūla malīnā | pāpa payonidhi jana mana mīnā || nāma kāmataru kāla karālā | sumirata samana sakala jaga jālā || rāma nāma kali abhimata dātā | hita paraloka loka pitu mātā || nahiṁ kali karama na bhagati bibekū | rāma nāma avalambana ekū || kālanemi kali kapaṭa nidhānū | nāma sumati samaratha hanumānū ||

A través de las cuatro edades, en las tres divisiones del tiempo y en los tres mundos, los seres se liberan del dolor repitiendo el Nombre. Los Vedas, los Purāṇas y la doctrina de los santos concuerdan en esto: el fruto de toda obra justa es el amor por Rāma. En la primera edad la meditación es el camino; en la segunda, el sacrificio según la regla; en Dvāpara el Señor se complace con la adoración. Pero Kali está totalmente mancillada, la raíz misma de la impureza, un mar de pecado donde las mentes de los hombres se mueven como peces. El Nombre es un árbol que cumple deseos; somete al terrible Tiempo: recordándolo, toda la red del mundo se corta y aquieta. El Nombre de Rāma en Kali concede el deseo del corazón, benéfico en este mundo y en el siguiente, como padre y madre para el alma. En Kali no hay fuerza para las obras ni devoción discernidora; el único apoyo es el Nombre de Rāma. Kali es un tesoro de engaño, un Kālanemi; pero el Nombre es el consejo correcto, y Hanumān es el poderoso que lo hace efectivo.

Verse 56 (दोहा/सोरठा)

राम नाम नरकेसरी कनककसिपु कलिकाल। जापक जन प्रहलाद जिमि पालिहि दलि सुरसाल।।27।।

rāma nāma narakesarī kanakakasipu kalikāla | jāpaka jana prahalāda jimi pālihi dali surasāla ||27||

El Nombre de Rāma es un hombre-león para el infierno de esta era, como Narasiṁha para Hiraṇyakaśipu en el tiempo de Kali. Así como Narasiṁha preservó a Prahlāda, así el Nombre protegerá a sus devotos, aplastando a los enemigos de los dioses (las fuerzas del pecado y la tiranía).

Verse 57 (चौपाई)

भायँ कुभायँ अनख आलसहूँ। नाम जपत मंगल दिसि दसहूँ।। सुमिरि सो नाम राम गुन गाथा। करउँ नाइ रघुनाथहि माथा।। मोरि सुधारिहि सो सब भाँती। जासु कृपा नहिं कृपाँ अघाती।। राम सुस्वामि कुसेवकु मोसो। निज दिसि दैखि दयानिधि पोसो।। लोकहुँ बेद सुसाहिब रीतीं। बिनय सुनत पहिचानत प्रीती।। गनी गरीब ग्रामनर नागर। पंडित मूढ़ मलीन उजागर।। सुकबि कुकबि निज मति अनुहारी। नृपहि सराहत सब नर नारी।। साधु सुजान सुसील नृपाला। ईस अंस भव परम कृपाला।। सुनि सनमानहिं सबहि सुबानी। भनिति भगति नति गति पहिचानी।। यह प्राकृत महिपाल सुभाऊ। जान सिरोमनि कोसलराऊ।। रीझत राम सनेह निसोतें। को जग मंद मलिनमति मोतें।।

bhāyã kubhāyã anakh ālasahū̃ | nāma japat maṅgala disi dasahū̃ || sumiri so nāma rāma guna gāthā | karaũ nāi raghunāthahi māthā || mori sudhārihi so saba bhā̃tī | jāsu kṛpā nahĩ kṛpā̃ aghātī || rāma susvāmi kusevaku moso | nija disi daikhi dayānidhi poso || lokahū̃ beda susāhiba rītī̃ | binaya sunata pahicānata prītī || ganī garība grāmanara nāgara | paṇḍita mūṛha malīna ujāgara || sukabi kukabi nija mati anuhārī | nṛpahi sarāhata saba nara nārī || sādhu sujāna susīla nṛpālā | īsa aṁsa bhava parama kṛpālā || suni sanamānahĩ sabahi subānī | bhaniti bhagati nati gati pahicānī || yaha prākṛta mahipāla subhāū | jāna siromani kosalarāū || rījhata rāma saneha nisotẽ | ko jaga manda malinmati motẽ ||

En miedo o mal humor, en ira o incluso en pereza, quienquiera que repita el Nombre encuentra auspiciosidad extendida en las diez direcciones. Recordando ese Nombre, cantando las virtudes de Rāma, inclino mi cabeza ante Raghunāth. Él me enderezará de toda manera, Su gracia es tal que nunca falla ni jamás se disminuye. Rāma es el amo perfecto, y yo un servidor indigno; sin embargo, mirando hacia Su lado, el Tesoro de compasión me nutrirá y sostendrá. En los caminos del mundo y en la regla de los Vedas, un buen señor reconoce el amor cuando escucha la súplica humilde. Rico y pobre, aldeano y ciudadano, erudito y torpe, manchado y brillante, buen poeta o malo, según el propio ingenio, hombres y mujeres por igual alaban a su rey. Un gobernante santo, sabio y bien educado, una encarnación de la porción del Señor, se vuelve supremamente misericordioso. Al escuchar, honra a todos con lenguaje gracioso; así mi devoción, mi reverencia y mi curso interior son comprendidos. Tal es la disposición natural de un simple protector de la tierra, conoced a la joya suprema, el Rey de Kosala. Rāma se complace seguramente solo por el amor; ¿quién en el mundo es más torpe y manchado de mente que yo?

Verse 58 (दोहा/सोरठा)

सठ सेवक की प्रीति रुचि रखिहहिं राम कृपालु। उपल किए जलजान जेहिं सचिव सुमति कपि भालु।।28(क)।। हौहु कहावत सबु कहत राम सहत उपहास। साहिब सीतानाथ सो सेवक तुलसीदास।।28(ख)।।

saṭha sevaka kī prīti ruci rakhihahiṁ rāma kṛpālu | upala kiye jalajāna jehiṁ saciva sumati kapi bhālu ||28(ka)|| hauhu kahāvata sabu kahata rāma sahata upahāsa | sāhiba sītānātha so sevaka tulasīdāsa ||28(kha)||

El compasivo Rāma sostiene el amor y el tierno apego aun de un siervo necio. Aquel que pudo tornar una simple piedra en loto; Aquel cuyo ministro es el buen consejo mismo, y cuyos aliados son el mono y el oso. Aunque el mundo entero hable y yo quede por proverbio, Rāma soporta la burla; mi Señor es sólo el Esposo de Sītā: este siervo es Tulsidas.

Verse 59 (चौपाई)

अति बड़ि मोरि ढिठाई खोरी। सुनि अघ नरकहुँ नाक सकोरी।। समुझि सहम मोहि अपडर अपनें। सो सुधि राम कीन्हि नहिं सपनें।। सुनि अवलोकि सुचित चख चाही। भगति मोरि मति स्वामि सराही।। कहत नसाइ होइ हियँ नीकी। रीझत राम जानि जन जी की।। रहति न प्रभु चित चूक किए की। करत सुरति सय बार हिए की।। जेहिं अघ बधेउ ब्याध जिमि बाली। फिरि सुकंठ सोइ कीन्ह कुचाली।। सोइ करतूति बिभीषन केरी। सपनेहुँ सो न राम हियँ हेरी।। ते भरतहि भेंटत सनमाने। राजसभाँ रघुबीर बखाने।।

ati baṛi mori ḍhiṭhāī khorī | suni agh narakahum̐ nāka sakorī || samujhi saham mohi apaḍara apanem̐ | so sudhi rāma kīnhi nahiṃ sapanem̐ || suni avaloki sucita cakha cāhī | bhagati mori mati svāmi sarāhī || kahata nasāi hoi hiyam̐ nīkī | rījhata rāma jāni jana jī kī || rahati na prabhu cita cūka kiē kī | karata surati saya bāra hiē kī || jehim̐ agh badheu byādha jimi bālī | phiri sukanṭha soi kīnha kucālī || soi karatūti bibhīṣana kerī | sapanem̐hu so na rāma hiyam̐ herī || te bharatahi bheṃṭata sanamāne | rājasabhām̐ raghubīra bakhāne ||

Grande es en verdad mi obstinada falta; al oír de tal pecado, incluso el infierno arrugaría la nariz con asco. Sin embargo, sabiendo que soy familiarmente audaz como uno de los Suyos, Rāma nunca ni en sueños mantuvo esa ofensa en mente. Escuchándome y mirándome con ojos puros, mi Señor alabó la devoción y la intención dentro de mí. Mientras hablaba, mi corazón se volvió sano; Rāma se complace cuando conoce la mente de Su servidor. El Señor no guarda en Su pensamiento el registro de una falta cometida; más bien recuerda, una y otra vez, el amor dentro del corazón. Ese mismo pecado por el cual, como un cazador, derribó a Bali, de nuevo el Señor de garganta azul lo convirtió en una acusación tortuosa. Pero esa misma acción concerniente a Vibhīṣaṇa, Rāma nunca ni en sueños consideró dentro de Su corazón como culpa. Así, cuando se encontró con Bharata con honor, Raghuvīra proclamó esto en la asamblea real.

Verse 60 (दोहा/सोरठा)

प्रभु तरु तर कपि डार पर ते किए आपु समान। तुलसी कहूँ न राम से साहिब सीलनिधान।।29(क)।। राम निकाईं रावरी है सबही को नीक। जों यह साँची है सदा तौ नीको तुलसीक।।29(ख)।। एहि बिधि निज गुन दोष कहि सबहि बहुरि सिरु नाइ। बरनउँ रघुबर बिसद जसु सुनि कलि कलुष नसाइ।।29(ग)।।

prabhu taru-tara kapi ḍāra para te kiye āpu samāna | tulasī kahū̃ na rāma se sāhiba sīla-nidhāna ||29(ka)|| rāma nikāī̃ rāvarī hai sabahī ko nīka | joṁ yaha sā̃cī hai sadā tau nīko tulasīka ||29(kha)|| ehi bidhi nija guna doṣa kahi sabahi bahuri siru nāi | baranaũ raghubara bisada jasu suni kali kaluṣa nasāi ||29(ga)||

El Señor, de árbol en árbol y sobre las ramas de los monos, los hizo iguales a Sí mismo. Dice Tulsidas: no alcanzo a decir bastante de Rāma, ese Maestro, tesoro mismo de la virtud apacible. (29a) Rāma, tu bondad es bien para todos. Si esto es siempre verdad, entonces buena es, en verdad, la suerte de Tulsidas. (29b) Así, confesando mis méritos y mis faltas, inclino de nuevo la cabeza ante todos; y doy comienzo a la fama inmaculada del Señor de los Raghu: al oírla, se destruye la inmundicia de Kali. (29c)

Verse 61 (चौपाई)

जागबलिक जो कथा सुहाई। भरद्वाज मुनिबरहि सुनाई।। कहिहउँ सोइ संबाद बखानी। सुनहुँ सकल सज्जन सुखु मानी।। संभु कीन्ह यह चरित सुहावा। बहुरि कृपा करि उमहि सुनावा।। सोइ सिव कागभुसुंडिहि दीन्हा। राम भगत अधिकारी चीन्हा।। तेहि सन जागबलिक पुनि पावा। तिन्ह पुनि भरद्वाज प्रति गावा।। ते श्रोता बकता समसीला। सवँदरसी जानहिं हरिलीला।। जानहिं तीनि काल निज ग्याना। करतल गत आमलक समाना।। औरउ जे हरिभगत सुजाना। कहहिं सुनहिं समुझहिं बिधि नाना।।

jāgabalika jo kathā suhāī | bharadvāja munibarahi sunāī || kahihauṁ soi saṁbāda bakhānī | sunahuṁ sakala sajjana sukhu mānī || saṁbhu kīnha yaha carita suhāvā | bahuri kṛpā kari umahi sunāvā || soi siva kāga-bhusuṁḍihi dīnhā | rāma-bhagata adhikārī cīnhā || tenhi sana jāgabalika puni pāvā | tinh puni bharadvāja prati gāvā || te śrotā bakatā sama-sīlā | savaṁda-rasī jānahim hari-līlā || jānahim tīni kāla nija gyānā | karatala-gata āmalaka samānā || aurau je hari-bhagata sujānā | kahahim sunahim samujhahim bidhi nānā ||

Esa historia placentera que Yājñavalkya relató al sabio Bharadvāja, relataré ese mismo diálogo en debido orden. Escuchadlo, todas las almas nobles, y tomadlo como una alegría. Śambhu primero compuso este hermoso relato, y luego, por compasión, lo contó de nuevo a Umā. Ese mismo Śiva lo otorgó a Kākabhūśuṇḍi, discerniendo que era un devoto digno de Rāma. De él Yājñavalkya lo recibió de nuevo, y él a su vez lo cantó a Bharadvāja. Tal oyente y tal narrador eran semejantes en temperamento, amantes del néctar del discurso, conocedores del juego divino de Hari. Conocen los tres tiempos por su propia perspicacia, tan claramente como una fruta āmalaka puesta sobre la palma. Y otros sabios devotos de Hari también hablan, escuchan y comprenden de maneras múltiples.