Prakarana 2

Verse 21 (चौपाई)

एहि महँ रघुपति नाम उदारा। अति पावन पुरान श्रुति सारा।। मंगल भवन अमंगल हारी। उमा सहित जेहि जपत पुरारी।। भनिति बिचित्र सुकबि कृत जोऊ। राम नाम बिनु सोह न सोऊ।। बिधुबदनी सब भाँति सँवारी। सोन न बसन बिना बर नारी।। सब गुन रहित कुकबि कृत बानी। राम नाम जस अंकित जानी।। सादर कहहिं सुनहिं बुध ताही। मधुकर सरिस संत गुनग्राही।। जदपि कबित रस एकउ नाही। राम प्रताप प्रकट एहि माहीं।। सोइ भरोस मोरें मन आवा। केहिं न सुसंग बडप्पनु पावा।। धूमउ तजइ सहज करुआई। अगरु प्रसंग सुगंध बसाई।। भनिति भदेस बस्तु भलि बरनी। राम कथा जग मंगल करनी।।

ehi mahã̃ raghupati nāma udārā | ati pāvana purāna śruti sārā || maṅgala bhavana amaṅgala hārī | umā sahita jehi japata purārī || bhaniti bicitra sukabi kṛta joū | rāma nāma binu soha na soū || bidhu-badanī saba bhā̃ti saṁvārī | sona na basana binā bara nārī || saba guna rahita kukabi kṛta bānī | rāma nāma jasa aṅkita jānī || sādara kahahiṁ sunahiṁ budha tāhī | madhukara sarisa santa guna-grāhī || jadapi kabita rasa ekau nāhī | rāma pratāpa prakaṭa ehi māhī || soi bharosa moreṁ mana āvā | kehiṁ na susaṅga baḍappanu pāvā || dhūmau tajai sahaja karuāī | agaru prasaṅga sugandha basāī || bhaniti bhadesa bastu bhali baranī | rāma kathā jaga maṅgala karanī ||

En esta obra reside el noble Nombre del Señor de Raghu, el más purificador, la esencia misma de los Puranas y de los Shruti. Es la morada de la auspiciosidad, el que disipa lo inauspicioso; incluso Shiva, con Uma a su lado, lo repite sin cesar. Dice Bicitra: aunque un buen poeta componga, sin el Nombre de Rama nada brilla verdaderamente. Así como una belleza de rostro lunar, adornada en todo, sin oro ni vestiduras no es considerada una dama espléndida, del mismo modo, el discurso compuesto por un poeta pobre, aunque carente de méritos, es conocido como agraciado cuando la fama del Nombre de Rama está inscrita en él. Los sabios lo recitan y escuchan con reverencia; los santos, como abejas, son tomadores de néctar, recolectores de virtud. Aunque no haya ni una gota de deleite poético, la majestad de Rama se manifiesta aquí. Esta confianza ha entrado en mi corazón: ¿quién no ha alcanzado la grandeza mediante la noble compañía? El humo abandona su amargura natural; en compañía de la madera de áloe adquiere fragancia. Así habla el rústico: el asunto ha sido bien expuesto, el relato de Rama es el que trae auspiciosidad al mundo.

Verse 22 (छंद)

मंगल करनि कलि मल हरनि तुलसी कथा रघुनाथ की।। गति कूर कबिता सरित की ज्यों सरित पावन पाथ की।। प्रभु सुजस संगति भनिति भलि होइहि सुजन मन भावनी।। भव अंग भूति मसान की सुमिरत सुहावनि पावनी।।

maṅgala karani kali mala harani tulasī kathā raghunātha kī || gati kūra kabitā sarita kī jyoṃ sarita pāvana pātha kī || prabhu sujasa saṅgati bhaniti bhali hoihi sujana mana bhāvanī || bhava aṅga bhūti masāna kī sumirata suhāvani pāvanī ||

Bendito es este relato del Señor de Raghu, cantado por Tulsidas, hacedor de bien auspicioso, purificador de las impurezas de la era de Kali. Aunque la corriente del río del poeta pueda ser torcida y difícil, es como un arroyo sagrado cuyas aguas son purificadoras. En compañía de la noble fama del Señor, incluso mi humilde palabra se volverá digna, agradando los corazones de los buenos. Y qué decir de la ceniza del cementerio, emblema de la decadencia del mundo: recordada, también ella puede parecer hermosa, pues tiene poder para purificar.

Verse 23 (दोहा/सोरठा)

प्रिय लागिहि अति सबहि मम भनिति राम जस संग। दारु बिचारु कि करइ कोउ बंदिअ मलय प्रसंग।।10(क)।।

priya lāgihi ati sabahi mama bhaṇiti rāma jasa saṅga | dāru bicāru ki karai kou bandia malaya prasaṅga ||10(ka)||

Mi palabra será en extremo grata a todos, pues va unida a la gloria de Rāma. ¿Qué mérito puede atribuirse la simple “madera” cuando ha entrado en la compañía del sándalo de Malaya?

Verse 24 (चौपाई)

मनि मानिक मुकुता छबि जैसी। अहि गिरि गज सिर सोह न तैसी।। नृप किरीट तरुनी तनु पाई। लहहिं सकल सोभा अधिकाई।। तैसेहिं सुकबि कबित बुध कहहीं। उपजहिं अनत अनत छबि लहहीं।। भगति हेतु बिधि भवन बिहाई। सुमिरत सारद आवति धाई।। राम चरित सर बिनु अन्हवाएँ। सो श्रम जाइ न कोटि उपाएँ।। कबि कोबिद अस हृदयँ बिचारी। गावहिं हरि जस कलि मल हारी।। कीन्हें प्राकृत जन गुन गाना। सिर धुनि गिरा लगत पछिताना।। हृदय सिंधु मति सीप समाना। स्वाति सारदा कहहिं सुजाना।। जौं बरषइ बर बारि बिचारू। होहिं कबित मुकुतामनि चारू।।

mani mānika mukutā chabi jaisī | ahi giri gaja sira soha na taisī || nṛpa kirīṭa tarunī tanu pāī | lahahiṃ sakala sobhā adhikāī || taisehiṃ su-kabi kabita budha kahaḥīṃ | upajahiṃ anata-anata chabi lahahīṃ || bhagati hetu bidhi bhavana bihāī | sumirata sāradā āvati dhāī || rāma carita sara binu anhavāeṃ | so śrama jāi na koṭi upāeṃ || kabi kobida asa hṛdayã bicārī | gāvahiṃ hari jasa kali mala hārī || kīnhēṃ prākṛta jana guna gānā | sira dhuni girā lagata pachitānā || hṛdaya sindhu mati sīpa samānā | svāti sāradā kahahiṃ sujānā || jauṃ baraṣai bara bāri bicārū | hohiṃ kabita mukutāmani cārū ||

Las gemas, rubíes y perlas, poseen un resplandor propio; sin embargo, tal esplendor no conviene a la cabeza de la serpiente encapuchada ni a la del elefante. Pero colocadas sobre la corona de un rey o sobre el cuerpo de una joven doncella, adquieren toda su belleza. Así también, declaran los sabios, en el verso de un verdadero poeta nace y se percibe una hermosura siempre nueva, siempre más bella. Por amor a la devoción, abandonando incluso la morada de Brahma, Sarasvati acude velozmente cuando es recordada. Sin bañar la mente en el lago de las hazañas de Rama, el esfuerzo se desperdicia, por muchos millones de recursos que se intenten. Por eso, los poetas discernientes, reflexionando así en sus corazones, cantan la gloria de Hari, el purificador de las manchas de Kali. Cuando la gente común comienza a cantar las virtudes del Señor, incluso los meramente elocuentes menean la cabeza, arrepintiéndose de su discurso. El corazón es un océano, el intelecto una concha; los eruditos dicen que Sarasvati es la lluvia de Svati: si esa agua noble cae con reflexión, entonces la poesía se convierte en una hermosa perla preciosa.

Verse 25 (दोहा/सोरठा)

जुगुति बेधि पुनि पोहिअहिं रामचरित बर ताग। पहिरहिं सज्जन बिमल उर सोभा अति अनुराग।।11।।

juguti bedhi puni pohiahiṁ rāmacarita bara tāga | pahirahiṁ sajjana bimala ura sobhā ati anurāga ||11||

Con destreza las perforan y luego las ensartan en el noble hilo de las hazañas de Rāma; y los virtuosos las llevan sobre un corazón sin mancha: adorno de belleza y amor sin igual.

Verse 26 (चौपाई)

जे जनमे कलिकाल कराला। करतब बायस बेष मराला।। चलत कुपंथ बेद मग छाँड़े। कपट कलेवर कलि मल भाँड़ें।। बंचक भगत कहाइ राम के। किंकर कंचन कोह काम के।। तिन्ह महँ प्रथम रेख जग मोरी। धींग धरमध्वज धंधक धोरी।। जौं अपने अवगुन सब कहऊँ। बाढ़इ कथा पार नहिं लहऊँ।। ताते मैं अति अलप बखाने। थोरे महुँ जानिहहिं सयाने।। समुझि बिबिधि बिधि बिनती मोरी। कोउ न कथा सुनि देइहि खोरी।। एतेहु पर करिहहिं जे असंका। मोहि ते अधिक ते जड़ मति रंका।। कबि न होउँ नहिं चतुर कहावउँ। मति अनुरूप राम गुन गावउँ।। कहँ रघुपति के चरित अपारा। कहँ मति मोरि निरत संसारा।। जेहिं मारुत गिरि मेरु उड़ाहीं। कहहु तूल केहि लेखे माहीं।। समुझत अमित राम प्रभुताई। करत कथा मन अति कदराई।।

je janame kalikāla karālā | karataba bāyasa beṣa marālā || calata kupantha beda maga chāṃṛe | kapaṭa kalevara kali mala bhāṃṛe || baṃcaka bhagata kahāi rāma ke | kiṃkara kaṃcana koha kāma ke || tinha maham̐ prathama rekha jaga morī | dhīṃga dharamadhvaja dhaṃdhaka dhorī || jauṃ apane avaguna saba kahauṃ | bāṛhai kathā pāra nahiṃ lahauṃ || tāte maiṃ ati alapa bakhāne | thore mahuṃ jānihahiṃ sayāne || samujhi bibidhi bidhi binatī morī | kou na kathā suni deihi khorī || etehu para karihahiṃ je asaṃkā | mohi te adhika te jaṛa mati raṃkā || kabi na houṃ nahiṃ catura kahāvaũ | mati anurūpa rāma guna gāvaũ || kaham̐ raghupati ke carita apārā | kaham̐ mati mori nirata saṃsārā || jehiṃ māruta giri meru uṛāhīṃ | kahahu tūla kehi lekhe māhīṃ || samujhata amita rāma prabhutāī | karata kathā mana ati kadarāī ||

Los nacidos en esta terrible era de Kali realizan sus actos bajo el disfraz de un cuervo: torcidos y duros. Caminan por el camino equivocado, abandonando la senda de los Vedas; sus propios cuerpos son hipocresía, recipientes llenos de la inmundicia de Kali. Engañadores se llaman a sí mismos devotos de Rama, pero son servidores del oro, de la ira y del deseo. Entre ellos, la marca principal que el mundo me muestra es el portador insolente del estandarte de la religión, como la tela de un lavandero ennegrecida por el humo. Si yo relatara todos sus defectos, la historia solo crecería y nunca alcanzaría su orilla lejana. Por eso hablo de ellos solo un poco; aun en poco, los sabios comprenderán. Sabiendo esto, suplico de muchas maneras: que nadie, al escuchar la narración, se dedique a buscar faltas. Aun así, quienes persisten en la sospecha son más torpes y mezquinos que yo. No soy poeta, ni pretendo ser astuto; solo según mi entendimiento canto las virtudes de Rama. ¿Dónde están las obras ilimitadas del Señor de Raghu, y dónde está mi mente, enredada en el mundo? El viento que puede levantar el monte Meru, dime, qué peso tiene el algodón junto a él. Cuando comprendo la soberanía inconmensurable de Rama, mi corazón se encoge en reverencia mientras intento esta narración.

Verse 27 (दोहा/सोरठा)

सारद सेस महेस बिधि आगम निगम पुरान। नेति नेति कहि जासु गुन करहिं निरंतर गान।।12।।

sārada sesa mahesa bidhi āgama nigama purāna | neti neti kahi jāsu guna karahiṁ nirantara gāna ||12||

Sarasvatī, Śeṣa, Maheśa y Brahmā —junto con los Āgamas, los Nigamas (Vedas) y los Purāṇas— cantan sin cesar Sus excelencias; y, aun así, diciendo “neti, neti” (“no esto, no esto”), confiesan que Él está siempre más allá de toda expresión plena.

Verse 28 (चौपाई)

सब जानत प्रभु प्रभुता सोई। तदपि कहें बिनु रहा न कोई।। तहाँ बेद अस कारन राखा। भजन प्रभाउ भाँति बहु भाषा।। एक अनीह अरूप अनामा। अज सच्चिदानंद पर धामा।। ब्यापक बिस्वरूप भगवाना। तेहिं धरि देह चरित कृत नाना।। सो केवल भगतन हित लागी। परम कृपाल प्रनत अनुरागी।। जेहि जन पर ममता अति छोहू। जेहिं करुना करि कीन्ह न कोहू।। गई बहोर गरीब नेवाजू। सरल सबल साहिब रघुराजू।। बुध बरनहिं हरि जस अस जानी। करहि पुनीत सुफल निज बानी।। तेहिं बल मैं रघुपति गुन गाथा। कहिहउँ नाइ राम पद माथा।। मुनिन्ह प्रथम हरि कीरति गाई। तेहिं मग चलत सुगम मोहि भाई।।

sab jānat prabhu prabhutā soī | tadapi kahẽ binu rahā na koī || tahā̃ beda asa kārana rākhā | bhajana prabhāu bhā̃ti bahu bhāṣā || eka anīha arūpa anāmā | aja saccidānanda para dhāmā || byāpaka bisvarūpa bhagavānā | tehã dhari deha carita kṛta nānā || so kevala bhagatan hita lāgī | parama kṛpāla pranata anurāgī || jehi jana para mamatā ati choū | jehiṁ karunā kari kīnha na kohū || gaī bahora garība nevājū | sarala sabala sāhiba raghurājū || budha baranahiṁ hari jasa asa jānī | karahiṁ punīta suphala nija bānī || tehiṁ bala maiṁ raghupati guna gāthā | kahihauṁ nāi rāma pada māthā || muninha prathama hari kīrati gāī | tehiṁ maga calata sugama mohi bhāī ||

Todos conocen la soberanía del Señor; sin embargo, nadie puede permanecer sin hablar de Él. Por eso los Vedas fueron establecidos por esta misma causa: para que el poder de la devoción sea cantado de muchas formas y lenguas. Él es Uno, sin deseo, sin forma, más allá del nombre; no nacido, la suprema morada de Existencia-Consciencia-Bienaventuranza. Omnipresente, con el universo como Su forma, sin embargo asumió un cuerpo y realizó múltiples obras. Eso fue únicamente para el bienestar de Sus devotos: sumamente compasivo, amante de quienes se postran en rendición. Sobre quien Él pone Su tierno afecto, nadie ha mostrado tal misericordia como Él. Una y otra vez Él es el patrono de los pobres: simple pero poderoso, el Señor soberano, rey de Raghu. Los sabios, conociendo esto, describen la gloria de Hari, y así hacen santa y fructífera su palabra. Con esa fuerza yo también cantaré las virtudes de Raghupati, inclinando mi cabeza a los pies de Rama. Los sabios primero cantaron la fama de Hari; caminar por esa senda es fácil y querido para mí.

Verse 29 (दोहा/सोरठा)

अति अपार जे सरित बर जौं नृप सेतु कराहिं। चढि पिपीलिकउ परम लघु बिनु श्रम पारहि जाहिं।।13।।

ati apāra je sarita bara jaũ nr̥pa setu karāhĩ | caṛhi pipīlikaũ parama laghu binu śrama pārahi jāhĩ ||13||

Los ríos, aunque inmensos y excelentes, cuando un rey manda tender un puente, hasta la hormiga más pequeña, subiendo a él, los cruza sin fatiga. (13)

Verse 30 (चौपाई)

एहि प्रकार बल मनहि देखाई। करिहउँ रघुपति कथा सुहाई।। ब्यास आदि कबि पुंगव नाना। जिन्ह सादर हरि सुजस बखाना।। चरन कमल बंदउँ तिन्ह केरे। पुरवहुँ सकल मनोरथ मेरे।। कलि के कबिन्ह करउँ परनामा। जिन्ह बरने रघुपति गुन ग्रामा।। जे प्राकृत कबि परम सयाने। भाषाँ जिन्ह हरि चरित बखाने।। भए जे अहहिं जे होइहहिं आगें। प्रनवउँ सबहिं कपट सब त्यागें।। होहु प्रसन्न देहु बरदानू। साधु समाज भनिति सनमानू।। जो प्रबंध बुध नहिं आदरहीं। सो श्रम बादि बाल कबि करहीं।। कीरति भनिति भूति भलि सोई। सुरसरि सम सब कहँ हित होई।। राम सुकीरति भनिति भदेसा। असमंजस अस मोहि अँदेसा।। तुम्हरी कृपा सुलभ सोउ मोरे। सिअनि सुहावनि टाट पटोरे।।

ehi prakāra bala manahi dekhāī | karihaũ raghupati kathā suhāī || byāsa ādi kabi puṅgava nānā | jinha sādhara hari sujasa bakhānā || carana-kamala bandaũ tinh kere | puravahũ sakala manoratha mere || kali ke kabinha karaũ paranāmā | jinha barane raghupati guna-grāmā || je prākṛta kabi parama sayāne | bhāṣā̃ jinha hari carita bakhāne || bhae je ahahĩ je hoihahĩ āgẽ | pranavaũ sabahĩ kapaṭa saba tyāgẽ || hohu prasanna dehu baradānū | sādhu samāja bhaṇiti sanamānū || jo prabandha budha nahĩ ādarahī̃ | so śrama bādi bāla kabi karahī̃ || kīrati bhaṇiti bhūti bhali soī | surasari sama saba kahã hita hoī || rāma su-kīrati bhaṇiti bhadesā | asamañjasa asa mohi aṁdesā || tumharī kṛpā sulabha soũ more | sīa-ni suhāvani ṭāṭa paṭore ||

Así fortaleciendo mi corazón, narraré la hermosa historia de Raghupati. Me inclino ante Vyasa y ante los muchos jefes de los poetas que, con reverencia, han cantado la noble fama de Hari. Adoro sus pies de loto: que ellos cumplan todos mis anhelos queridos. Saludo a los poetas de esta era de Kali que han descrito las virtudes reunidas de Raghupati. Y aquellos poetas vernáculos sumamente sabios que han narrado las obras del Señor en la lengua común, los que han sido, los que son y los que serán en adelante, a todos me inclino, arrojando todo rastro de engaño. Sean bondadosos; concédanme su bendición; y honren este decir en la compañía de los santos. Si los eruditos no estiman esta composición, entonces es solo el esfuerzo de un poeta niño, desperdiciado. Sin embargo, la buena fama y el discurso santo, esto solo es verdadera ganancia; como el Ganges, beneficia a todos por igual. Aun así, hablar de la pura gloria de Rama en lenguaje rústico, tal es mi recelo y duda. Pero por su gracia se vuelve fácil para mí: incluso la tela áspera remendada puede parecer hermosa cuando se humedece y suaviza.

Verse 31 (चौपाई)

पुनि बंदउँ सारद सुरसरिता। जुगल पुनीत मनोहर चरिता।। मज्जन पान पाप हर एका। कहत सुनत एक हर अबिबेका।। गुर पितु मातु महेस भवानी। प्रनवउँ दीनबंधु दिन दानी।। सेवक स्वामि सखा सिय पी के। हित निरुपधि सब बिधि तुलसीके।। कलि बिलोकि जग हित हर गिरिजा। साबर मंत्र जाल जिन्ह सिरिजा।। अनमिल आखर अरथ न जापू। प्रगट प्रभाउ महेस प्रतापू।। सो उमेस मोहि पर अनुकूला। करिहिं कथा मुद मंगल मूला।। सुमिरि सिवा सिव पाइ पसाऊ। बरनउँ रामचरित चित चाऊ।। भनिति मोरि सिव कृपाँ बिभाती। ससि समाज मिलि मनहुँ सुराती।। जे एहि कथहि सनेह समेता। कहिहहिं सुनिहहिं समुझि सचेता।। होइहहिं राम चरन अनुरागी। कलि मल रहित सुमंगल भागी।।

puni bandaũ sārada sura-saritā | jugala punīta manohara caritā || majjana pāna pāpa-hara ekā | kahata sunata eka-hara abibekā || gur pitu mātu mahesa bhavānī | pranavaũ dīna-bandhu dina-dānī || sevaka svāmi sakhā siya-pī ke | hita nirupadhi saba bidhi tulasīke || kali biloki jaga-hita-hara girijā | sābara mantra-jāla jinha sirijā || anamil ākhar aratha na jāpū | pragaṭa prabhāu mahesa pratāpū || so umesa mohi para anukūlā | karihiṃ kathā muda maṅgala-mūlā || sumiri sivā siva pāi pasāū | barnaũ rāmacarita cita-cāū || bhaniti mori siva-kripā̃ bibhātī | sasi samāja mili manahũ surātī || je ehi kathahi saneha sametā | kahihahiṃ sunihahiṃ samujhi sacetā || hoihahiṃ rāma carana anurāgī | kali-mala rahita sumaṅgala-bhāgī ||

De nuevo me inclino ante Sharada y ante el divino río, el Ganges, dos corrientes santas y encantadoras de historia sagrada. Bañarse en ella y beber sus aguas borra el pecado; y aun solo hablar o escuchar de ella disipa la oscuridad de la ignorancia. Me inclino ante mi guru, ante padre y madre, y ante Mahesha con Bhavani, ayudadores de los desamparados, dadores a los pobres. En todo sentido, para Tulsí ellos son servidor, señor y amigo; y sobre todo, el amado de Sita es su bienhechor incondicional. Al ver la era de Kali, Shiva y Girija, que tejieron la red de los mantras Sabar para el bien del mundo, manifestaron su poder: aunque las sílabas estén desparejadas y el sentido no se comprenda, el efecto aparece por el poder de Mahesha. Que el Señor de Uma sea bondadoso conmigo y haga esta narración raíz de gozo y auspiciosidad. Recordando a Shiva y recibiendo la gracia de Shiva, canto las obras de Rama con un corazón que desborda. Por la compasión de Shiva amanece mi día, como una noche hecha hermosa por la luna en medio de su hueste de estrellas. Quienquiera que con amor cuente y escuche esta historia, comprendiéndola con mente despierta, se volverá amante de los pies de Rama, libre de la mancha de Kali y heredero de la buena fortuna bendita.

Verse 32 (दोहा/सोरठा)

सपनेहुँ साचेहुँ मोहि पर जौं हर गौरि पसाउ। तौ फुर होउ जो कहेउँ सब भाषा भनिति प्रभाउ।।15।।

sapanehũ sacehũ mohi para jaũ hara gauri pasāu | tau phura hou jo kaheũ saba bhāṣā bhaṇiti prabhāu ||15||

Si, en sueño o en la verdad de la vigilia, oh Hara y Gaurī, vuestra gracia se posa sobre mí, entonces al instante se cumplirá cuanto he dicho: toda mi palabra y mi humilde decir se mostrarán eficaces. ||15||

Verse 33 (चौपाई)

बंदउँ अवध पुरी अति पावनि। सरजू सरि कलि कलुष नसावनि।। प्रनवउँ पुर नर नारि बहोरी। ममता जिन्ह पर प्रभुहि न थोरी।। सिय निंदक अघ ओघ नसाए। लोक बिसोक बनाइ बसाए।। बंदउँ कौसल्या दिसि प्राची। कीरति जासु सकल जग माची।। प्रगटेउ जहँ रघुपति ससि चारू। बिस्व सुखद खल कमल तुसारू।। दसरथ राउ सहित सब रानी। सुकृत सुमंगल मूरति मानी।। करउँ प्रनाम करम मन बानी। करहु कृपा सुत सेवक जानी।। जिन्हहि बिरचि बड़ भयउ बिधाता। महिमा अवधि राम पितु माता।।

bandaũ avadha purī ati pāvani | sarajū sari kali kaluṣa nasāvani || pranavaũ pura nara nāri bahorī | mamatā jinha para prabhuhi na thorī || siya nindaka agha ogha nasāe | loka bisoka banāi basāe || bandaũ kausalayā disi prācī | kīrati jāsu sakala jaga mācī || pragaṭeu jahã raghupati sasi cārū | bisva sukhada khala kamala tusārū || dasaratha rāu sahita saba rānī | sukṛta sumaṅgala mūrati mānī || karaũ pranāma karama mana bānī | karahu kṛpā suta sevaka jānī || jinhahi biraci baṛa bhayau bidhātā | mahimā avadhi rāma pitu mātā ||

Me inclino ante la ciudad sumamente santa de Ayodhya y ante el río Sarayu, que lava la inmundicia de la era de Kali. De nuevo hago reverencia a los hombres y mujeres de esa ciudad, en quienes no se encuentra el menor rastro de apego posesivo del Señor. Han destruido el pecado acumulado de quienes difaman a Sita, y han fundado y establecido un mundo libre de dolor. Me inclino ante la reina Kaushalya, el oriente mismo, de quien la gloria se ha extendido por todo el mundo. Allí, donde apareció el Señor de Raghu, hermoso como la luna, dador de gozo al universo y escarcha para el lecho de loto de los malvados. Con el rey Dasharatha y todas sus reinas, venerados como encarnaciones de mérito y auspiciosidad, ofrezco salutaciones con obra, mente y palabra; muestren compasión, conociéndome como servidor querido como un hijo. Aquellos a quienes incluso el Creador se hizo grande al formarlos, tal es la majestad de Ayodhya y de los padres de Rama.

Verse 34 (दोहा/सोरठा)

बंदउँ अवध भुआल सत्य प्रेम जेहि राम पद। बिछुरत दीनदयाल प्रिय तनु तृन इव परिहरेउ।।16।।

bandauṁ avadha bhuāla satya prema jehi rāma pada | bichurata dīnadayāla priya tanu tṛna iva parihareu ||16||

Me postro ante el Rey de Avadh—Rāma—cuyos pies son el mismo asiento de la verdad y del amor. Separado de su Amada, aquel Compasivo pareció abandonar el cuerpo como quien desecha una brizna de hierba.

Verse 35 (चौपाई)

प्रनवउँ परिजन सहित बिदेहू। जाहि राम पद गूढ़ सनेहू।। जोग भोग महँ राखेउ गोई। राम बिलोकत प्रगटेउ सोई।। प्रनवउँ प्रथम भरत के चरना। जासु नेम ब्रत जाइ न बरना।। राम चरन पंकज मन जासू। लुबुध मधुप इव तजइ न पासू।। बंदउँ लछिमन पद जलजाता। सीतल सुभग भगत सुख दाता।। रघुपति कीरति बिमल पताका। दंड समान भयउ जस जाका।। सेष सहस्त्रसीस जग कारन। जो अवतरेउ भूमि भय टारन।। सदा सो सानुकूल रह मो पर। कृपासिंधु सौमित्रि गुनाकर।। रिपुसूदन पद कमल नमामी। सूर सुसील भरत अनुगामी।। महावीर बिनवउँ हनुमाना। राम जासु जस आप बखाना।।

pranavaũ parijana sahita bidehū | jāhi rāma pada gūṛha sanehū || yoga bhoga maṁ rākhēu goī | rāma bilokata pragaṭēu soī || pranavaũ prathama bharata kē caranā | jāsu nema vrata jāi na baranā || rāma carana paṅkaja mana jāsū | lubudha madhupa iva tajai na pāsū || bandauṁ lachimana pada jalajātā | sītala subhaga bhagata sukha dātā || raghupati kīrati bimala patākā | daṇḍa samāna bhayau jasa jākā || sēṣa sahastra-sīsa jaga kārana | jō avatarēu bhūmi bhaya ṭārana || sadā sō sānukūla raha mō para | kṛpāsiṁdhu saumitri guṇākara || ripu-sūdana pada kamala namāmī | sūra susīla bharata anugāmī || mahāvīra binavaũ hanumānā | rāma jāsu jasa āpa bakhānā ||

Me inclino ante Videha, el rey Janaka, con toda su casa, en cuyo corazón hay un amor profundo y oculto por los pies de Rama. En medio del yoga y del gozo real lo mantuvo velado; pero al ver a Rama brilló revelado. Primero saludo los pies de Bharata, cuya regla firme y disciplina prometida no pueden ser plenamente narradas; cuya mente se aferra a los pies de loto de Rama como una abeja codiciosa que no abandona el lado del loto. Adoro los pies de loto de Lakshmana, frescos, auspiciosos, otorgadores del gozo del devoto, cuya fama se alza como el estandarte inmaculado de Raghu, recto como un bastón. Él es Shesha de mil cabezas, por causa del mundo, que descendió para eliminar el terror de la tierra. Que ese océano de misericordia, Saumitri, la mina de virtudes, permanezca siempre benévolamente dispuesto hacia mí. Me inclino ante los pies de loto del destructor de enemigos, valiente y gentil, seguidor fiel de Bharata. Y hago mi súplica a Hanuman, el héroe poderoso, cuya gloria el mismo Rama ha proclamado.

Verse 36 (दोहा/सोरठा)

प्रनवउँ पवनकुमार खल बन पावक ग्यानधन। जासु हृदय आगार बसहिं राम सर चाप धर।।17।।

pranavauṁ pavanakumāra khala bana pāvaka gyānadhana | jāsu hṛdaya āgāra basahiṁ rāma sara cāpa dhara ||17||

Me postro ante Hanumān, hijo del Viento: fuego para el bosque de los malvados y tesoro de la verdadera sabiduría; en el palacio de cuyo corazón mora Rāma, el Portador del arco y la flecha.

Verse 37 (चौपाई)

कपिपति रीछ निसाचर राजा। अंगदादि जे कीस समाजा।। बंदउँ सब के चरन सुहाए। अधम सरीर राम जिन्ह पाए।। रघुपति चरन उपासक जेते। खग मृग सुर नर असुर समेते।। बंदउँ पद सरोज सब केरे। जे बिनु काम राम के चेरे।। सुक सनकादि भगत मुनि नारद। जे मुनिबर बिग्यान बिसारद।। प्रनवउँ सबहिं धरनि धरि सीसा। करहु कृपा जन जानि मुनीसा।। जनकसुता जग जननि जानकी। अतिसय प्रिय करुना निधान की।। ताके जुग पद कमल मनावउँ। जासु कृपाँ निरमल मति पावउँ।। पुनि मन बचन कर्म रघुनायक। चरन कमल बंदउँ सब लायक।। राजिवनयन धरें धनु सायक। भगत बिपति भंजन सुख दायक।।

kapipati rīcha nisācara rājā | aṅgadādi je kīsa samājā || bandauṁ saba ke carana suhāe | adhama sarīra rāma jinha pāe || raghupati carana upāsaka jete | khaga mṛga sura nara asura samete || bandauṁ pada saroja saba kere | je binu kāma rāma ke cere || suka sanakādi bhagata muni nārada | je munibara bigyāna bisārada || pranavauṁ sabahiṁ dharani dhari sīsā | karahu kṛpā jana jāni munīsā || janakasutā jaga janani jānakī | atisaya priya karunā nidhāna kī || tāke juga pada kamala manāvauṁ | jāsu kṛpā̃ niramala mati pāvauṁ || puni mana bacana karma raghunāyaka | carana kamala bandauṁ saba lāyaka || rājivanayana dhareṁ dhanu sāyaka | bhagata bipati bhañjana sukha dāyaka ||

Me inclino ante los señores de los monos, los osos y los reyes entre los errantes nocturnos; ante Angada y todas las huestes reunidas de los Vanaras. Adoro los hermosos pies de todos, aquellos en cuyos cuerpos humildes el Señor Rama ha hecho Su morada. Todos los que adoran los pies del Señor de Raghu, aves y bestias, dioses y hombres, y aun las huestes de demonios, los saludo a todos. Me inclino ante los pies de loto de cada uno de aquellos que, libres de deseo egoísta, son solo servidores de Rama. Shuka, Sanaka y los demás, los devotos, y el sabio Narada, aquellos eminentes videntes, diestros en el verdadero conocimiento, a todos hago reverencia, poniendo mi cabeza sobre la tierra: tengan misericordia, oh sabios, conociéndome como uno de los suyos. Y Janaki, hija de Janaka, Madre del mundo, sumamente querida por Aquel que es un tesoro de compasión, su par de pies de loto yo propicio; por cuya gracia se alcanza un entendimiento inmaculado. Entonces con mente, palabra y obra me inclino ante los pies de loto del Señor de Raghu, digno de toda reverencia, el de ojos de loto, que porta el arco y las flechas, el que rompe la aflicción de Sus devotos, el dador de dicha.

Verse 38 (दोहा/सोरठा)

गिरा अरथ जल बीचि सम कहिअत भिन्न न भिन्न। बदउँ सीता राम पद जिन्हहि परम प्रिय खिन्न।।18।।

girā aratha jala bīci sama kahiyata bhinna na bhinna | badauṁ sītā rāma pada jinhahi parama priya khinna ||18||

Se dice que la palabra y su sentido son como el agua y su ola: parecen distintos, y sin embargo no están realmente separados. Me postro a los pies de Sītā y Rāma, supremamente queridos por quienes están afligidos y cansados (por el dolor del mundo).

Verse 39 (चौपाई)

बंदउँ नाम राम रघुवर को। हेतु कृसानु भानु हिमकर को।। बिधि हरि हरमय बेद प्रान सो। अगुन अनूपम गुन निधान सो।। महामंत्र जोइ जपत महेसू। कासीं मुकुति हेतु उपदेसू।। महिमा जासु जान गनराउ। प्रथम पूजिअत नाम प्रभाऊ।। जान आदिकबि नाम प्रतापू। भयउ सुद्ध करि उलटा जापू।। सहस नाम सम सुनि सिव बानी। जपि जेई पिय संग भवानी।। हरषे हेतु हेरि हर ही को। किय भूषन तिय भूषन ती को।। नाम प्रभाउ जान सिव नीको। कालकूट फलु दीन्ह अमी को।।

bandaū̃ nāma rāma raghuvara ko | hetu kṛsānu bhānu himakara ko || bidhi hari haramaya beda prāna so | aguna anūpama guna nidhāna so || mahāmantra joi japata mahesū | kāsī̃ mukuti hetu upadesū || mahimā jāsu jāna gaṇarāu | prathama pūjiata nāma prabhāū || jāna ādikabi nāma pratāpū | bhayau suddha kari ulaṭā jāpū || sahasa nāma sama suni siva bānī | japi jeī piya saṅga bhavānī || haraṣe hetu heri hara hī ko | kiya bhūṣana tiya bhūṣana tī ko || nāma prabhāu jāna siva nīko | kālakūṭa phalu dīnha amī ko ||

Me inclino ante el Nombre de Rama, el mejor de la estirpe de Raghu, esa causa que es fuego, sol y luna por igual. Es el aliento mismo de los Vedas, penetrado por Brahma, Vishnu y Shiva; sin forma más allá de las cualidades, pero un tesoro incomparable de virtudes. Es el gran mantra que Mahesha repite, y que él enseña en Kashi como medio para la liberación. Conociendo su majestad, Ganaraja es adorado primero, pues el poder del Nombre lo hace el principal. Conociendo el poder del Nombre, el poeta primordial Valmiki fue purificado por el japa invertido, de mara a rama. Al escuchar de los propios labios de Shiva que el Nombre equivale a mil nombres, Bhavani también lo repite con su amado. En deleite, contemplando la causa misma de Shiva, se convirtió en su ornamento, y en el ornamento de su consorte también. Shiva conoce bien la potencia del Nombre: convirtió el fruto del mortal kalakuta en néctar.

Verse 40 (दोहा/सोरठा)

बरषा रितु रघुपति भगति तुलसी सालि सुदास॥ राम नाम बर बरन जुग सावन भादव मास॥19॥

baraṣā ritu raghupati bhagati tulasī sāli sudāsa. rāma nāma bara barana juga sāvana bhādava māsa..19..

La estación de las lluvias es la devoción al Señor de los Raghu; dice Tulsīdās que es la cosecha de arroz para el buen servidor. La excelsa proclamación del Nombre de Rāma es, en toda era, los meses de Sāwan y Bhādon, que derraman la lluvia plena de la gracia.

Verse 41 (चौपाई)

आखर मधुर मनोहर दोऊ। बरन बिलोचन जन जिय जोऊ।। सुमिरत सुलभ सुखद सब काहू। लोक लाहु परलोक निबाहू।। कहत सुनत सुमिरत सुठि नीके। राम लखन सम प्रिय तुलसी के।। बरनत बरन प्रीति बिलगाती। ब्रह्म जीव सम सहज सँघाती।। नर नारायन सरिस सुभ्राता। जग पालक बिसेषि जन त्राता।। भगति सुतिय कल करन बिभूषन। जग हित हेतु बिमल बिधु पूषन । स्वाद तोष सम सुगति सुधा के। कमठ सेष सम धर बसुधा के।। जन मन मंजु कंज मधुकर से। जीह जसोमति हरि हलधर से।।

ākhar madhura manohara doū | barana bilocana jana jiya joū || sumirata sulabha sukhada saba kāhū | loka lāhu paraloka nibāhū || kahata sunata sumirata suṭhi nīke | rāma lakhana sama priya tulasī ke || baranata barana prīti bilagātī | brahma jīva sama sahaja saṁghātī || nara nārāyana sarisa subhrātā | jaga pālaka biseṣi jana trātā || bhagati sutiya kala karana bibhūṣana | jaga hita hetu bimala bidhu pūṣana || svāda toṣa sama sugati sudhā ke | kamaṭha seṣa sama dhara basudhā ke || jana mana mañju kañja madhukara se | jīha jasomati hari haladhara se ||

Dulces y encantadoras son esas dos sílabas; son como ojos para las letras, queridas por el corazón del devoto. Recordadas, se obtienen fácilmente y traen felicidad a todos; benefician este mundo y sostienen a uno en el siguiente. Decirlas, escucharlas, mantenerlas en la mente, esto es sumamente bueno; para Tulsidas son tan queridas como Rama y Lakshman. Cuando uno las describe, parecen dos, pero en amor no están separadas, como Brahman y el alma viviente, naturalmente unidos. Como Nar y Narayan, los nobles hermanos: guardianes del mundo, y de manera especial salvadores de los suyos. La bhakti es su hija, las obras auspiciosas su adorno; para el bienestar del mundo son la luna inmaculada que nutre. Son sabor y contentamiento, como el néctar de la bienaventurada liberación; sostienen la tierra como Kurma y Shesha. Para la mente del devoto son como la abeja para un hermoso loto; para la lengua, como Yashoda, siempre amante de Hari, y como Haladhar, siempre llevándolo en la palabra.