Prakarana 4

Verse 62 (दोहा/सोरठा)

मै पुनि निज गुर सन सुनी कथा सो सूकरखेत। समुझी नहि तसि बालपन तब अति रहेउँ अचेत।।30(क)।। श्रोता बकता ग्याननिधि कथा राम कै गूढ़। किमि समुझौं मै जीव जड़ कलि मल ग्रसित बिमूढ़।।30(ख)।।

maiṁ puni nija gur sana sunī kathā so sūkara-kheta | samujhī nahi tasi bālapana taba ati raheũṁ acet ||30(k)|| śrotā bakatā gyāna-nidhi kathā rāma kai gūṛha | kimi samujhauṁ maiṁ jīva jaṛa kali mala grasita bimūṛha ||30(kh)||

De nuevo, de mi propio Gurú escuché aquel mismo relato—allí, en Sūkar-khet. Mas en mis días de niñez no pude comprenderlo; y así permanecí sumamente dormido en la ignorancia. Oyente y narrador—ambos eran tesoros de sabiduría; y el asunto, la historia de Rāma, es profundo. ¿Cómo habría de entenderla yo, alma de entendimiento torpe, confundida y apresada por la mugre del Kali-yuga?

Verse 63 (चौपाई)

तदपि कही गुर बारहिं बारा। समुझि परी कछु मति अनुसारा।। भाषाबद्ध करबि मैं सोई। मोरें मन प्रबोध जेहिं होई।। जस कछु बुधि बिबेक बल मेरें। तस कहिहउँ हियँ हरि के प्रेरें।। निज संदेह मोह भ्रम हरनी। करउँ कथा भव सरिता तरनी।। बुध बिश्राम सकल जन रंजनि। रामकथा कलि कलुष बिभंजनि।। रामकथा कलि पंनग भरनी। पुनि बिबेक पावक कहुँ अरनी।। रामकथा कलि कामद गाई। सुजन सजीवनि मूरि सुहाई।। सोइ बसुधातल सुधा तरंगिनि। भय भंजनि भ्रम भेक भुअंगिनि।। असुर सेन सम नरक निकंदिनि। साधु बिबुध कुल हित गिरिनंदिनि।। संत समाज पयोधि रमा सी। बिस्व भार भर अचल छमा सी।। जम गन मुहँ मसि जग जमुना सी। जीवन मुकुति हेतु जनु कासी।। रामहि प्रिय पावनि तुलसी सी। तुलसिदास हित हियँ हुलसी सी।। सिवप्रय मेकल सैल सुता सी। सकल सिद्धि सुख संपति रासी।। सदगुन सुरगन अंब अदिति सी। रघुबर भगति प्रेम परमिति सी।।

tadapi kahī gur bārahiṃ bāra | samujhi parī kachu mati anusārā || bhāṣā-baddha karabi maiṃ soī | moreṃ mana prabodha jehiṃ hoī || jasa kachu budhi bibeka bala mereṃ | tasa kahihauṃ hiyaṃ hari ke prerēṃ || nija saṃdeha moha bhrama haranī | karauṃ kathā bhava saritā taranī || budha bisrāma sakala jana raṃjanī | rāmakathā kali kaluṣa bibhaṃjanī || rāmakathā kali paṃnaga bharanī | puni bibeka pāvaka kahuṃ aranī || rāmakathā kali kāmada gāī | sujana sajīvanī mūri suhāī || soi basudhātala sudhā taraṃginī | bhaya bhaṃjanī bhrama bheka bhuaṃginī || asura sena sama naraka nikaṃdinī | sādhu bibudha kula hita girinaṃdinī || saṃta samāja payodhi ramā sī | bisva bhāra bhara acala chamā sī || jama gana muhaṃ masi jaga jamunā sī | jīvana mukuti hetu janu kāsī || rāmahi priya pāvani tulasī sī | tulasīdāsa hita hiyaṃ hulasī sī || sivapraya mekala saila sutā sī | sakala siddhi sukha saṃpati rāsī || sadaguna suragana aṃba aditi sī | raghubara bhagati prema paramiti sī ||

Aun así, lo he dicho una y otra vez por mandato de mi Guru, y lo he comprendido según la medida de mi propio intelecto. Esa misma historia la vincularé ahora en la lengua vernácula, por la cual mi corazón pueda despertarse. Tanto como mi razón, discernimiento y fuerza permitan, así lo relataré, movido desde dentro por el impulso de Hari. Que yo componga esta kathā que destruye mi propia duda, ilusión y error, este ferry a través del río de la existencia mundana. Es descanso para los sabios y deleite para todos; la Historia de Rāma destroza la impureza de la era de Kali. Es la destructora de serpientes para el veneno de Kali, y el palo que enciende la llama del discernimiento. Es la vaca que cumple deseos en Kali, la hierba vivificante para los buenos, y una joya de belleza. Fluye sobre la tierra en olas de néctar; rompe el miedo y dispersa las ranas y serpientes del error. Arranca el infierno como un ejército enemigo; es benéfica para los santos y la raza de los dioses, como la hija de la Montaña. Es como la compañía oceánica de los santos, como Lakshmī; como la firme paciencia que soporta el peso del mundo. Es como la Yamunā que cierra las bocas de las huestes de Yama; como Kāśī, es causa de vida y liberación. Es purificadora y querida por Rāma como el tulsi; alegra el corazón de Tulsidas para su propio bien. Como Narmadā, querida por Śiva, hija de Mekal, es un cúmulo de todas las realizaciones, gozos y prosperidad. Como Aditi, madre de los dioses y las virtudes, es la medida suprema de devoción y amor por Raghuvar.

Verse 64 (दोहा/सोरठा)

राम कथा मंदाकिनी चित्रकूट चित चारु। तुलसी सुभग सनेह बन सिय रघुबीर बिहारु।।31।।

rāma kathā mandākinī citrakūṭa cita cāru | tulasī subhaga saneha bana siya raghubīra bihāru ||31||

La historia de Rāma es el Mandākinī: vuelve el corazón tan puro como el mismo Citrakūṭ. Dice Tulsī: bienaventurado es ese bosque de tierno amor donde Sītā y el poderoso Raghubīra se recrean.

Verse 65 (दोहा/सोरठा)

कुपथ कुतरक कुचालि कलि कपट दंभ पाषंड। दहन राम गुन ग्राम जिमि इंधन अनल प्रचंड।।32(क)।। रामचरित राकेस कर सरिस सुखद सब काहु। सज्जन कुमुद चकोर चित हित बिसेषि बड़ लाहु।।32(ख)।।

kupatha kutaraka kucāli kali kapaṭa daṁbha pāṣaṇḍa | dahana rāma guna grāma jimi indhana anala pracaṇḍa ||32(ka)|| rāmacarita rākesa kara sarisa sukhada saba kāhu | sajjana kumuda cakora cita hita bisēṣi baṛa lāhu ||32(kha)||

La senda del mal, la disputa torcida, la conducta perversa—prole misma del Kali: engaño, ostentación y vana apariencia herética— son reducidas a cenizas por las virtudes reunidas de Śrī Rāma, como el fuego feroz consume su leña. La sagrada historia de Rāma es, como la luna, dadora de gozo para todos; pero a los corazones de los buenos—como al loto nocturno y al cakora—les concede un fruto especial, que sobrepasa todo.

Verse 66 (चौपाई)

कीन्हि प्रस्न जेहि भाँति भवानी। जेहि बिधि संकर कहा बखानी।। सो सब हेतु कहब मैं गाई। कथाप्रबंध बिचित्र बनाई।। जेहि यह कथा सुनी नहिं होई। जनि आचरजु करैं सुनि सोई।। कथा अलौकिक सुनहिं जे ग्यानी। नहिं आचरजु करहिं अस जानी।। रामकथा कै मिति जग नाहीं। असि प्रतीति तिन्ह के मन माहीं।। नाना भाँति राम अवतारा। रामायन सत कोटि अपारा।। कलपभेद हरिचरित सुहाए। भाँति अनेक मुनीसन्ह गाए।। करिअ न संसय अस उर आनी। सुनिअ कथा सारद रति मानी।।

kīnhi prasna jehi bhā̃ti bhavānī | jehi bidhi saṅkara kahā bakhānī || so saba hetu kahaba maĩ gāī | kathāprabandha bicitra banāī || jehi yaha kathā sunī nahĩ hoī | jani ācaraju karaĩ suni soī || kathā alaukika sunahĩ je gyānī | nahĩ ācaraju karahĩ asa jānī || rāmakathā kai miti jaga nāhī̃ | asi pratīti tinh ke mana māhī̃ || nānā bhā̃ti rāma avatārā | rāmāyana sata koṭi apārā || kalpabheda haricarita suhāe | bhā̃ti aneka munīsanha gāe || kari'a na saṃsaya asa ura ānī | suni'a kathā sārad rati mānī ||

Del mismo modo en que Bhavānī preguntó, y de la manera que Śaṅkara respondió y expuso, todos esos motivos y fundamentos relataré ahora en canto, dando forma a la narración como una composición maravillosa. Que nadie que antes no haya escuchado este relato se asombre al oírlo. Los sabios que escuchan este relato del otro mundo no se maravillan, sabiendo que así es. La medida de la historia de Rāma no tiene límite en el mundo; tal es la convicción firme en sus corazones. De múltiples maneras son los descensos de Rāma; los Rāmāyaṇas son innumerables, cientos de crores, sin fin. A través de diferentes eones, las obras de Hari aparecen en formas variadas; de muchas maneras los sabios las han cantado. Por tanto, llevando esto al corazón, no alberguen duda alguna: escuchen la kathā, considerándola tan querida como Śāradā misma.

Verse 67 (दोहा/सोरठा)

राम अनंत अनंत गुन अमित कथा बिस्तार। सुनि आचरजु न मानिहहिं जिन्ह कें बिमल बिचार।।33।।

rāma ananta ananta guna amita kathā bistāra | suni ācaraju na mānihahiṃ jinh keṃ bimala bicāra ||33||

Rāma es infinito, infinitas Sus virtudes, e inconmensurable la vastedad de Su sagrada historia. Al oírla, quienes tienen el discernimiento sin mancha no caen en asombro, pues su pensamiento reposa en la claridad.

Verse 68 (चौपाई)

एहि बिधि सब संसय करि दूरी। सिर धरि गुर पद पंकज धूरी।। पुनि सबही बिनवउँ कर जोरी। करत कथा जेहिं लाग न खोरी।। सादर सिवहि नाइ अब माथा। बरनउँ बिसद राम गुन गाथा।। संबत सोरह सै एकतीसा। करउँ कथा हरि पद धरि सीसा।। नौमी भौम बार मधु मासा। अवधपुरीं यह चरित प्रकासा।। जेहि दिन राम जनम श्रुति गावहिं। तीरथ सकल तहाँ चलि आवहिं।। असुर नाग खग नर मुनि देवा। आइ करहिं रघुनायक सेवा।। जन्म महोत्सव रचहिं सुजाना। करहिं राम कल कीरति गाना।।

ehi bidhi saba saṁsaya kari dūrī | sira dhari guru pada paṅkaja dhūrī || puni sabahī binavaüṁ kara jorī | karata kathā jehiṁ lāga na khorī || sādara sivahi nāi aba māthā | barnaüṁ bisada rāma guna gāthā || saṁbata soraha sai ekatīsā | karaüṁ kathā hari pada dhari sīsā || naumī bhauma bāra madhu māsā | avadhapurīṁ yaha carita prakāsā || jehi dina rāma janama śruti gāvahiṁ | tīratha sakala tahāṁ cali āvahiṁ || asura nāga khaga nara muni devā | āi karahiṁ raghunāyaka sevā || janma mahotsava racahiṁ sujānā | karahiṁ rāma kala kīrati gānā ||

Así he alejado toda duda, y colocando sobre mi cabeza el polvo de los pies de loto de mi Guru, nuevamente suplico a todos con manos juntas: que ningún defecto o pérdida toque a quienes se dedican a este relato sagrado. Ahora, reverentemente inclinando mi frente ante Śiva, expondré la historia clara e inmaculada de las virtudes de Rāma. En el año mil seiscientos treinta y uno del calendario Samvat, poniendo los pies de Hari sobre mi cabeza, emprendo esta narración. El noveno día, un martes, en el mes de Madhu, en Ayodhyā se manifestó esta historia sagrada. En el día en que los Vedas cantan el nacimiento de Rāma, todos los lugares santos acuden allí en peregrinación; demonios, serpientes, aves, hombres, sabios y dioses llegan para servir al Señor de Raghu; los sabios organizan el gran festival del Nacimiento y cantan la fama inmaculada de Rāma.

Verse 69 (दोहा/सोरठा)

मज्जहि सज्जन बृंद बहु पावन सरजू नीर। जपहिं राम धरि ध्यान उर सुंदर स्याम सरीर।।34।।

majjahi sajjana bṛnda bahu pāvana sarajū nīra | japahiṃ rāma dhari dhyāna ura sundara syāma sarīra ||34||

Muchas asambleas de virtuosos se sumergen y se bañan en las aguas santificadoras del Sarayū; y, fijando el corazón en la contemplación, repiten el Nombre de Rāma, meditando en Su hermosa forma de tez oscura.

Verse 70 (चौपाई)

दरस परस मज्जन अरु पाना। हरइ पाप कह बेद पुराना।। नदी पुनीत अमित महिमा अति। कहि न सकइ सारद बिमलमति।। राम धामदा पुरी सुहावनि। लोक समस्त बिदित अति पावनि।। चारि खानि जग जीव अपारा। अवध तजे तनु नहि संसारा।। सब बिधि पुरी मनोहर जानी। सकल सिद्धिप्रद मंगल खानी।। बिमल कथा कर कीन्ह अरंभा। सुनत नसाहिं काम मद दंभा।। रामचरितमानस एहि नामा। सुनत श्रवन पाइअ बिश्रामा।। मन करि विषय अनल बन जरई। होइ सुखी जौ एहिं सर परई।। रामचरितमानस मुनि भावन। बिरचेउ संभु सुहावन पावन।। त्रिबिध दोष दुख दारिद दावन। कलि कुचालि कुलि कलुष नसावन।। रचि महेस निज मानस राखा। पाइ सुसमउ सिवा सन भाषा।। तातें रामचरितमानस बर। धरेउ नाम हियँ हेरि हरषि हर।। कहउँ कथा सोइ सुखद सुहाई। सादर सुनहु सुजन मन लाई।।

darasa parasa majjana aru pānā | harai pāpa kaha beda purānā || nadī punīta amita mahimā ati | kahi na sakai sārad bimalamati || rāma dhāmadā purī suhāvani | loka samasta bidita ati pāvani || cāri khāni jaga jīva apārā | avadha taje tanu nahiṁ saṁsārā || saba bidhi purī manohara jānī | sakala siddhiprada maṅgala khānī || bimala kathā kara kīnha araṁbhā | sunata nasāhiṁ kāma mada daṁbhā || rāmacaritamānasa ehi nāmā | sunata śravaṇa pāia biśrāmā || mana kari viṣaya anala bana jarī | hoi sukhī jau ehiṁ sara parī || rāmacaritamānasa muni bhāvana | biraceu saṁbhu suhāvana pāvana || tribidha doṣa dukha dārida dāvana | kali kucāli kuli kaluṣa nasāvana || raci mahesa nija mānasa rākhā | pāi susamau sivā sana bhāṣā || tāteṁ rāmacaritamānasa bara | dhareu nāma hiyaṁ heri haraṣi hara || kahauṁ kathā soi sukhada suhāī | sādara sunahu sujana mana lāī ||

Contemplarlo, tocarlo, bañarse en él y beber de él, así declaran los Vedas y los Purāṇas, elimina el pecado. Un río muy santo, de gloria ilimitada: incluso Sarasvatī, aunque de intelecto inmaculado, no puede describir completamente su grandeza. Hermosa es aquella ciudad que otorga la morada de Rāma; famosa en todos los mundos, sumamente purificadora. Innumerables criaturas de los cuatro tipos de nacimiento, ninguno que abandona Ayodhyā, dejando el cuerpo, regresa al ciclo de transmigración. En todo aspecto sepan que esa ciudad es encantadora, una mina de auspiciosidad, otorgadora de todas las realizaciones. He comenzado este relato inmaculado; al escucharlo, la lujuria, la intoxicación y la hipocresía son destruidas. 'Rāmacaritamānasa' es su nombre; al escucharlo con el oído, uno encuentra reposo. Si la mente, quemada como un bosque por el fuego de los objetos sensoriales, cae en este lago, se vuelve feliz. Este 'Rāmacaritamānasa', querido a los sabios, fue compuesto por Śambhu, hermoso y purificador. Apaga el incendio forestal de las faltas triples, penas y pobreza; destruye la inmundicia engendrada por los caminos torcidos de Kali. Maheśa, habiéndolo compuesto, lo guardó en su propio Manas; encontrando un momento propicio, lo habló en una lengua adecuada para Śivā. Por eso lo nombró 'Rāmacaritamānasa', y Hari se regocijó en su corazón al contemplarlo. Narro esa misma historia, deleitosa y benéfica: escuchen con reverencia, oh buenas personas, con la mente atenta.

Verse 71 (दोहा/सोरठा)

जस मानस जेहि बिधि भयउ जग प्रचार जेहि हेतु। अब सोइ कहउँ प्रसंग सब सुमिरि उमा बृषकेतु।।35।।

jasa mānasa jehi bidhi bhayu jaga pracāra jehi hetu | aba soi kahauṁ prasaṅga saba sumiri umā bṛṣaketu ||35||

Cómo nació este Manas y por qué causa se difundió por el mundo: ahora relataré esa misma historia, recordando a Uma y a Vrishaketu (Śiva).

Verse 72 (चौपाई)

संभु प्रसाद सुमति हियँ हुलसी। रामचरितमानस कबि तुलसी।। करइ मनोहर मति अनुहारी। सुजन सुचित सुनि लेहु सुधारी।। सुमति भूमि थल हृदय अगाधू। बेद पुरान उदधि घन साधू।। बरषहिं राम सुजस बर बारी। मधुर मनोहर मंगलकारी।। लीला सगुन जो कहहिं बखानी। सोइ स्वच्छता करइ मल हानी।। प्रेम भगति जो बरनि न जाई। सोइ मधुरता सुसीतलताई।। सो जल सुकृत सालि हित होई। राम भगत जन जीवन सोई।। मेधा महि गत सो जल पावन। सकिलि श्रवन मग चलेउ सुहावन।। भरेउ सुमानस सुथल थिराना। सुखद सीत रुचि चारु चिराना।।

Śambhu prasāda sumati hiyaṁ hulasī. Rāmacaritamānasa kabi Tulasī.. Karai manohara mati anuhārī. Sujana sucita suni lehu sudhārī.. Sumati bhūmi thala hṛdaya agādhū. Beda purāna udadhi ghana sādhū.. Baraṣahiṁ Rāma sujasa bara bārī. Madhura manohara maṅgalakārī.. Līlā saguṇa jo kahahiṁ bakhānī. Soi svacchatā karai mala-hānī.. Prema bhagati jo barani na jāī. Soi madhuratā su-sītalatāī.. So jala sukṛta sāli hita hoī. Rāma bhagata jana jīvana soī.. Medhā mahi-gata so jala pāvana. Sakili śravaṇa maga caleu suhāvana.. Bhareu su-mānasa su-thala thirānā. Sukhada sīta ruci cāru cirānā..

Por la gracia de Śambhu, el buen sentido de mi corazón ha florecido; así Tulsidas, el poeta, forma el Lago de las obras de Rāma. Que los de mente pura y nobles lo escuchen y se enmienden correctamente. El buen consejo es su terreno profundo e insondable; los Vedas y los Purāṇas son su océano, y los hombres santos sus nubes de lluvia. Derraman las excelentes aguas de la buena fama de Rāma, dulces, encantadoras y auspiciosas. Las narraciones de Su manifiesto juego traen claridad y lavan la impureza. Esa devoción llena de amor, más allá de toda descripción completa, otorga dulzura y una paz refrescante. Esa agua se convierte en la cosecha de arroz del mérito; es la vida misma de los devotos servidores de Rāma. Hundida en el suelo de la comprensión, esa agua santa hace cada camino de audición un camino hermoso; y el buen 'Manas' se llena y se afirma, un encanto placentero, fresco y siempre deleitoso.

Verse 73 (दोहा/सोरठा)

सुठि सुंदर संबाद बर बिरचे बुद्धि बिचारि। तेइ एहि पावन सुभग सर घाट मनोहर चारि।।36।।

suṭhi sundara saṃbāda bara birace buddhi bicāri | tei ehi pāvana subhaga sara ghāṭa manohara cāri ||36||

Con intelecto discerniente he compuesto diálogos hermosos y excelentes; por eso, en este lago santo y auspicioso he dispuesto cuatro encantadores ghāṭs (escalinatas de acceso).

Verse 74 (दोहा/सोरठा)

पुलक बाटिका बाग बन सुख सुबिहंग बिहारु। माली सुमन सनेह जल सींचत लोचन चारु।।37।।

pulaka bāṭikā bāga bana sukha su-bihaṅga bihāru | mālī sumana saneha jala sīñcata locana cāru ||37||

Arrobados de gozo, el jardín, la arboleda y el bosque se volvieron un reino de deleite, donde aves hermosas vagaban en juguetona libertad. Como si fuese jardinero, el Amor regó las flores con la bella humedad de los ojos.

Verse 75 (चौपाई)

जे गावहिं यह चरित सँभारे। तेइ एहि ताल चतुर रखवारे।। सदा सुनहिं सादर नर नारी। तेइ सुरबर मानस अधिकारी।। अति खल जे बिषई बग कागा। एहिं सर निकट न जाहिं अभागा।। संबुक भेक सेवार समाना। इहाँ न बिषय कथा रस नाना।। तेहि कारन आवत हियँ हारे। कामी काक बलाक बिचारे।। आवत एहिं सर अति कठिनाई। राम कृपा बिनु आइ न जाई।। कठिन कुसंग कुपंथ कराला। तिन्ह के बचन बाघ हरि ब्याला।। गृह कारज नाना जंजाला। ते अति दुर्गम सैल बिसाला।। बन बहु बिषम मोह मद माना। नदीं कुतर्क भयंकर नाना।।

je gāvahiṃ yaha carita saṁbhāre | tei ehi tāla catura rakhavāre || sadā sunahiṃ sādara nara nārī | tei surabara mānasa adhikārī || ati khala je biṣaī baga kāgā | ehiṃ sara nikaṭa na jāhiṃ abhāgā || saṃbuka bheka sevāra samānā | ihāṁ na biṣaya kathā rasa nānā || tehi kārana āvata hiyaṁ hāre | kāmī kāka balāka bicāre || āvata ehiṃ sara ati kaṭhināī | rāma kṛpā binu āi na jāī || kaṭhina kusaṅga kupantha karālā | tinh ke bacana bāgha hari byālā || gṛha kāraja nānā jañjālā | te ati durgama saila bisālā || bana bahu biṣama moha mada mānā | nadīṃ kutarka bhayaṅkara nānā ||

Quienes cantan este relato sagrado con debido cuidado, esos son los cuatro sabios guardianes de este lago. Hombres y mujeres que siempre escuchan con atención reverente, esos solos son dignos de reclamar el lago de Manas. Pero los completamente viles, esclavos de los placeres sensoriales, hipócritas como garzas y carroñeros como cuervos, desdichados sin suerte, no se acercan a este estanque. Caracoles, ranas y gusanos de agua insignificantes no encuentran aquí el variado deleite de las charlas mundanas y las historias sensuales. Por eso las criaturas impulsadas por la lujuria, cuervos y grullas por naturaleza, vienen con el corazón cansado y se alejan. Llegar a este lago es extremadamente difícil; sin la gracia de Rama nadie puede venir, nadie puede entrar. Terrible es la mala compañía, espantoso el camino torcido; sus palabras son tigres, leones y serpientes venenosas. Las tareas domésticas son muchas, una malla de enredos, como vastas montañas inaccesibles. Los bosques de la ilusión son peligrosos de muchas maneras, el orgullo y la intoxicación dentro; y ríos de sofistería temible en innumerables formas.

Verse 76 (दोहा/सोरठा)

जे श्रद्धा संबल रहित नहि संतन्ह कर साथ। तिन्ह कहुँ मानस अगम अति जिन्हहि न प्रिय रघुनाथ।।38।।

je śraddhā sambala rahita nahiṁ santanha kara sātha | tinha kahuṁ mānasa agama ati jinhahi na priya raghunātha ||38||

Quienes están privados del sostén de la fe y no guardan la compañía de los santos: para ellos el Manas es sumamente difícil de alcanzar, más aún si Raghunāth no les es querido.

Verse 77 (चौपाई)

जौं करि कष्ट जाइ पुनि कोई। जातहिं नींद जुड़ाई होई।। जड़ता जाड़ बिषम उर लागा। गएहुँ न मज्जन पाव अभागा।। करि न जाइ सर मज्जन पाना। फिरि आवइ समेत अभिमाना।। जौं बहोरि कोउ पूछन आवा। सर निंदा करि ताहि बुझावा।। सकल बिघ्न ब्यापहि नहिं तेही। राम सुकृपाँ बिलोकहिं जेही।। सोइ सादर सर मज्जनु करई। महा घोर त्रयताप न जरई।। ते नर यह सर तजहिं न काऊ। जिन्ह के राम चरन भल भाऊ।। जो नहाइ चह एहिं सर भाई। सो सतसंग करउ मन लाई।। अस मानस मानस चख चाही। भइ कबि बुद्धि बिमल अवगाही।। भयउ हृदयँ आनंद उछाहू। उमगेउ प्रेम प्रमोद प्रबाहू।। चली सुभग कबिता सरिता सो। राम बिमल जस जल भरिता सो।। सरजू नाम सुमंगल मूला। लोक बेद मत मंजुल कूला।। नदी पुनीत सुमानस नंदिनि। कलिमल तृन तरु मूल निकंदिनि।।

jauṁ kari kasṭa jāi puni koī | jātahiṁ nīṁda juṛāī hoī || jaṛatā jāṛa biṣama ura lāgā | gaehuṁ na majjana pāva abhāgā || kari na jāi sara majjanu pānā | phiri āvai sameta abhimānā || jauṁ bahori kou pūchana āvā | sara niṁdā kari tāhi bujhāvā || sakala bighna byāpahi nahiṁ tehī | rāma su-kṛpā̃ bilokahiṁ jehī || soi sādara sara majjanu karaī | mahā ghora traya-tāpa na jaraī || tē nara yaha sara tajahiṁ na kāū | jinha ke rāma carana bhala bhāū || jo nahāi caha ehiṁ sara bhāī | so sat-saṅga karau mana lāī || asa mānasa mānasa cakha cāhī | bhai kavi buddhi bimala avagāhī || bhayau hṛdayaṁ ānaṁda ucchāhū | umageu prema pramoda prabāhū || calī subhaga kabitā saritā so | rāma bimala jasa jala bharitā so || sarajū nāma sumaṅgala mūlā | loka beda mata maṁjula kūlā || nadī punīta su-mānasa naṁdinī | kali-mala tṛna taru mūla nikaṁdinī ||

Si alguien va allí con dificultad, en el momento de llegar, el sueño y el alivio fresco vienen sobre él. Sin embargo, si la insensibilidad y el frío amargo oprimen el corazón, el desafortunado no obtiene beneficio incluso después de ir, no puede tomar el baño. Incapaz de obtener la inmersión del lago, regresa, con el orgullo todavía consigo. Y si viene de nuevo a preguntar, es instruido culpando al lago mismo. Pero los obstáculos no tocan a aquel sobre quien Rama, en Su misericordia graciosa, dirige Su mirada. Él se baña reverentemente en ese lago; incluso la más feroz aflicción triple no puede quemarlo. Ningún hombre que lleva verdadero amor por los pies de Rama abandona jamás este lago. Quien desee bañarse en él, hermano, que dedique su mente a la santa compañía. Tal es el Manas que la mente anhela saborear; el intelecto del poeta encontró una inmersión clara y profunda en él. En el corazón surgieron la alegría y el ardor; corrientes de amor y deleite fluyeron. Entonces fluyó el afortunado río de la poesía, lleno de las aguas puras de la fama inmaculada de Rama. Su nombre es Sarju, la raíz de la auspiciosidad, cuyas hermosas orillas son los caminos del mundo, el Veda y la recta doctrina. Un río santo, hija del hermoso Manas, que arranca de raíz las malas hierbas y árboles de la impureza de Kali.

Verse 78 (दोहा/सोरठा)

श्रोता त्रिबिध समाज पुर ग्राम नगर दुहुँ कूल। संतसभा अनुपम अवध सकल सुमंगल मूल।।39।।

śrotā tribidha samāja pura grāma nagara duhum̐ kūla | sant-sabhā anupama avadha sakala su-maṅgala mūla ||39||

Los oyentes formaban una asamblea triple: gentes de ciudad y aldea, de villa y campo, de ambos linajes por igual. Y la congregación de santos en la incomparable Avadh era la fuente misma de toda bienaventuranza.

Verse 79 (चौपाई)

रामभगति सुरसरितहि जाई। मिली सुकीरति सरजु सुहाई।। सानुज राम समर जसु पावन। मिलेउ महानदु सोन सुहावन।। जुग बिच भगति देवधुनि धारा। सोहति सहित सुबिरति बिचारा।। त्रिबिध ताप त्रासक तिमुहानी। राम सरुप सिंधु समुहानी।। मानस मूल मिली सुरसरिही। सुनत सुजन मन पावन करिही।। बिच बिच कथा बिचित्र बिभागा। जनु सरि तीर तीर बन बागा।। उमा महेस बिबाह बराती। ते जलचर अगनित बहुभाँती।। रघुबर जनम अनंद बधाई। भवँर तरंग मनोहरताई।।

rāma-bhagati sura-saritahi jāī | milī su-kīrati sarajū suhāī || s-anuja rāma samara jasu pāvana | mileu mahā-nadu sona suhāvana || juga bica bhagati deva-dhunī dhārā | sohati sahita su-birati bicārā || tri-bidha tāpa trāsaka timu-hānī | rāma-sarūpa sindhu sumuhānī || mānasa mūla milī sura-sarihī | sunata su-jana mana pāvana karihī || bica bica kathā bicitra bibhāgā | janu sari tīra tīra bana bāgā || umā mahesa bibāha barātī | te jalacara aganita bahu-bhā̃tī || raghubara janama anaṃda badhāī | bhavãra taraṅga manoharatāī ||

La devoción a Rāma fluye hacia el río celestial; allí se encuentra con el brillante Sarayū de fama inmaculada. Con Rāma y Su hermano menor viene la santa gloria de la batalla justa, uniéndose al hermoso Son, un poderoso torrente. Entre las edades corre la corriente divina de la bhakti, adornada con el verdadero desapego y el discernimiento reflexivo. En el vado triple que destierra los terrores triples, todas estas aguas se reúnen en el océano del ser mismo de Rāma. En el manantial del Manas se unen con el río celestial; escucharlo es purificar las mentes de los buenos. Aquí y allá yacen divisiones maravillosas del relato, como arboledas y jardines a ambas orillas de una corriente. La procesión nupcial de Umā y Maheśa, innumerables criaturas de las aguas en muchas formas, se mueve dentro de ella; y el nacimiento del Señor de Raghu trae alegría festiva, con remolinos y olas de belleza encantadora.

Verse 80 (दोहा/सोरठा)

बालचरित चहु बंधु के बनज बिपुल बहुरंग। नृप रानी परिजन सुकृत मधुकर बारिबिहंग।।40।।

bālacarita cahu bandhu ke banaja bipula bahuraṅga | nṛpa rānī parijana sukṛta madhukara bāribihiṅga ||40||

Los juegos infantiles de los cuatro hermanos son un vasto loto de muchos colores. El rey, las reinas y toda la casa—por el mérito de sus buenas obras pasadas—son como abejas y aves de agua, bebiendo y retozando en ese lago de néctar y dicha.

Verse 81 (चौपाई)

सीय स्वयंबर कथा सुहाई। सरित सुहावनि सो छबि छाई।। नदी नाव पटु प्रस्न अनेका। केवट कुसल उतर सबिबेका।। सुनि अनुकथन परस्पर होई। पथिक समाज सोह सरि सोई।। घोर धार भृगुनाथ रिसानी। घाट सुबद्ध राम बर बानी।। सानुज राम बिबाह उछाहू। सो सुभ उमग सुखद सब काहू।। कहत सुनत हरषहिं पुलकाहीं। ते सुकृती मन मुदित नहाहीं।। राम तिलक हित मंगल साजा। परब जोग जनु जुरे समाजा।। काई कुमति केकई केरी। परी जासु फल बिपति घनेरी।।

sīya svayaṃbara kathā suhāī | sarita suhāvani so chabi chāī || nadī nāva paṭu prasna anekā | kevaṭa kusala utara saba bibekā || suni anukathana paraspara hoī | pathika samāja soha sari soī || ghora dhāra bhṛgunātha risānī | ghāṭa subaddha rāma bara bānī || sānuj rāma bibāha uchāhū | so subha umaga sukhada saba kāhū || kahata sunata haraṣahiṃ pulakāhīṃ | te sukṛtī mana mudita nahāhīṃ || rāma tilaka hita maṅgala sājā | paraba joga janu jure samājā || kāī kumati kekai केरī | parī jāsu phala bipati ghanerī ||

Hermoso fue el relato del svayaṃvara de Sita; como un río hermoso, esa belleza se extendió por doquier. Junto al río el hábil barquero enfrentó muchas preguntas, y con buen sentido discerniente respondió a todas ellas. Al escuchar y relatar la historia entre ellos, la compañía de viajeros lucía hermosa allí sobre esa misma corriente. Aunque la feroz corriente de la ira de Paraśurāma se había elevado, el noble discurso de Rama aseguró bien el desembarco. Rama, con su hermano menor, continuó en gozo nupcial, un oleaje auspicioso de alegría, trayendo deleite a todos. Mientras hablaban y escuchaban se regocijaban y se emocionaban; esas almas meritorias bañaron sus mentes en dicha. Para el tilak de Rama, los ritos auspiciosos estaban siendo preparados; parecía como si toda una asamblea se hubiera reunido apropiada para un festival. Ay, qué consejo torcido fue el de Kaikeyī, cuyo fruto resultó ser una densa y grave calamidad.