Prakarana 4

Verse 62 (दोहा/सोरठा)

मै पुनि निज गुर सन सुनी कथा सो सूकरखेत। समुझी नहि तसि बालपन तब अति रहेउँ अचेत।।30(क)।। श्रोता बकता ग्याननिधि कथा राम कै गूढ़। किमि समुझौं मै जीव जड़ कलि मल ग्रसित बिमूढ़।।30(ख)।।

maiṁ puni nija gur sana sunī kathā so sūkara-kheta | samujhī nahi tasi bālapana taba ati raheũṁ acet ||30(k)|| śrotā bakatā gyāna-nidhi kathā rāma kai gūṛha | kimi samujhauṁ maiṁ jīva jaṛa kali mala grasita bimūṛha ||30(kh)||

Wiederum vernahm ich aus dem Mund meines eigenen Gurus eben jene Erzählung—dort, im Feld von Sūkar-khet. Doch in meinen kindlichen Tagen vermochte ich sie nicht zu fassen; so blieb ich überaus un-erwacht. Hörer und Sprecher—beide waren Schatzkammern der Weisheit; und das Thema, die Geschichte Rāmas, ist tief. Wie sollte ich, ein stumpfgebundenes Wesen, verwirrt und vom Schmutz des Kali ergriffen, sie begreifen?

Verse 63 (चौपाई)

तदपि कही गुर बारहिं बारा। समुझि परी कछु मति अनुसारा।। भाषाबद्ध करबि मैं सोई। मोरें मन प्रबोध जेहिं होई।। जस कछु बुधि बिबेक बल मेरें। तस कहिहउँ हियँ हरि के प्रेरें।। निज संदेह मोह भ्रम हरनी। करउँ कथा भव सरिता तरनी।। बुध बिश्राम सकल जन रंजनि। रामकथा कलि कलुष बिभंजनि।। रामकथा कलि पंनग भरनी। पुनि बिबेक पावक कहुँ अरनी।। रामकथा कलि कामद गाई। सुजन सजीवनि मूरि सुहाई।। सोइ बसुधातल सुधा तरंगिनि। भय भंजनि भ्रम भेक भुअंगिनि।। असुर सेन सम नरक निकंदिनि। साधु बिबुध कुल हित गिरिनंदिनि।। संत समाज पयोधि रमा सी। बिस्व भार भर अचल छमा सी।। जम गन मुहँ मसि जग जमुना सी। जीवन मुकुति हेतु जनु कासी।। रामहि प्रिय पावनि तुलसी सी। तुलसिदास हित हियँ हुलसी सी।। सिवप्रय मेकल सैल सुता सी। सकल सिद्धि सुख संपति रासी।। सदगुन सुरगन अंब अदिति सी। रघुबर भगति प्रेम परमिति सी।।

tadapi kahī gur bārahiṃ bāra | samujhi parī kachu mati anusārā || bhāṣā-baddha karabi maiṃ soī | moreṃ mana prabodha jehiṃ hoī || jasa kachu budhi bibeka bala mereṃ | tasa kahihauṃ hiyaṃ hari ke prerēṃ || nija saṃdeha moha bhrama haranī | karauṃ kathā bhava saritā taranī || budha bisrāma sakala jana raṃjanī | rāmakathā kali kaluṣa bibhaṃjanī || rāmakathā kali paṃnaga bharanī | puni bibeka pāvaka kahuṃ aranī || rāmakathā kali kāmada gāī | sujana sajīvanī mūri suhāī || soi basudhātala sudhā taraṃginī | bhaya bhaṃjanī bhrama bheka bhuaṃginī || asura sena sama naraka nikaṃdinī | sādhu bibudha kula hita girinaṃdinī || saṃta samāja payodhi ramā sī | bisva bhāra bhara acala chamā sī || jama gana muhaṃ masi jaga jamunā sī | jīvana mukuti hetu janu kāsī || rāmahi priya pāvani tulasī sī | tulasīdāsa hita hiyaṃ hulasī sī || sivapraya mekala saila sutā sī | sakala siddhi sukha saṃpati rāsī || sadaguna suragana aṃba aditi sī | raghubara bhagati prema paramiti sī ||

Dennoch habe ich es auf meines Gurus Geheiß wieder und wieder gesprochen und es verstanden nach dem Maß meines eigenen Verstandes. Jene selbe Erzählung werde ich nun in die Volkssprache binden, durch die mein Herz erweckt werden möge. So viel meine Vernunft, Unterscheidung und Kraft erlauben, so werde ich es erzählen - von innen her durch Haris Eingebung bewegt. Möge ich diese Katha verfassen, die meinen eigenen Zweifel, Wahn und Irrtum zerstört - diese Fähre über den Fluss des weltlichen Daseins. Sie ist Ruhe für die Weisen und Freude für alle; die Geschichte Ramas zerschmettert die Befleckung des Kali-Zeitalters. Sie ist der Schlangentöter für Kalis Gift und der Feuerreibstock, der die Flamme der Unterscheidung entzündet. Sie ist die wunscherfüllende Kuh im Kali-Zeitalter, das lebenspendende Kraut für die Guten und ein Juwel der Schönheit. Sie fließt auf der Erde in Wellen von Nektar; sie bricht die Furcht und vertreibt die Frösche und Schlangen des Irrtums. Sie reißt die Hölle aus wie eine feindliche Schar; sie ist wohltätig für Heilige und das Geschlecht der Götter, wie die Tochter des Berges. Sie ist wie die Ozean-Gesellschaft der Heiligen, wie Lakshmi; wie standhafte Nachsicht, die der Welt Last trägt. Sie ist wie die Yamuna, die Yamas Scharen den Mund schwärzt; wie Kashi ist sie eine Ursache für Leben und Befreiung. Sie ist reinigend und Rama lieb wie Tulsi; sie erfreut Tulsidas' Herz zu seinem eigenen Wohl. Wie die Narmada - Shiva lieb, Tochter Mekals - ist sie ein Haufen aller Vollbringungen, Freuden und des Wohlstands. Wie Aditi, Mutter der Götter und Tugenden, ist sie das höchste Maß der Hingabe und Liebe zu Raghuvar.

Verse 64 (दोहा/सोरठा)

राम कथा मंदाकिनी चित्रकूट चित चारु। तुलसी सुभग सनेह बन सिय रघुबीर बिहारु।।31।।

rāma kathā mandākinī citrakūṭa cita cāru | tulasī subhaga saneha bana siya raghubīra bihāru ||31||

Die Geschichte Rāmas ist die Mandākinī—sie macht das Herz so rein wie Citrakūṭ selbst. Tulsī spricht: gesegnet ist jener Wald zarter Liebe, in dem Sītā und der mächtige Raghubīra spielen.

Verse 65 (दोहा/सोरठा)

कुपथ कुतरक कुचालि कलि कपट दंभ पाषंड। दहन राम गुन ग्राम जिमि इंधन अनल प्रचंड।।32(क)।। रामचरित राकेस कर सरिस सुखद सब काहु। सज्जन कुमुद चकोर चित हित बिसेषि बड़ लाहु।।32(ख)।।

kupatha kutaraka kucāli kali kapaṭa daṁbha pāṣaṇḍa | dahana rāma guna grāma jimi indhana anala pracaṇḍa ||32(ka)|| rāmacarita rākesa kara sarisa sukhada saba kāhu | sajjana kumuda cakora cita hita bisēṣi baṛa lāhu ||32(kha)||

Der böse Pfad, verkehrte Streitlust, ruchloses Tun—Kalis eigene Brut aus Trug, Prunk und ketzerischem Schein— werden zu Asche verbrannt durch die gebündelten Vorzüge Śrī Rāmas, wie loderndes Feuer sein Brennmaterial verzehrt. Rāmas heilige Erzählung ist, wie der Mond, eine Spenderin der Freude für alle; doch den Herzen der Guten—wie dem Nachtlotus und dem Cakora—gewährt sie einen besonderen, überragenden Gewinn.

Verse 66 (चौपाई)

कीन्हि प्रस्न जेहि भाँति भवानी। जेहि बिधि संकर कहा बखानी।। सो सब हेतु कहब मैं गाई। कथाप्रबंध बिचित्र बनाई।। जेहि यह कथा सुनी नहिं होई। जनि आचरजु करैं सुनि सोई।। कथा अलौकिक सुनहिं जे ग्यानी। नहिं आचरजु करहिं अस जानी।। रामकथा कै मिति जग नाहीं। असि प्रतीति तिन्ह के मन माहीं।। नाना भाँति राम अवतारा। रामायन सत कोटि अपारा।। कलपभेद हरिचरित सुहाए। भाँति अनेक मुनीसन्ह गाए।। करिअ न संसय अस उर आनी। सुनिअ कथा सारद रति मानी।।

kīnhi prasna jehi bhā̃ti bhavānī | jehi bidhi saṅkara kahā bakhānī || so saba hetu kahaba maĩ gāī | kathāprabandha bicitra banāī || jehi yaha kathā sunī nahĩ hoī | jani ācaraju karaĩ suni soī || kathā alaukika sunahĩ je gyānī | nahĩ ācaraju karahĩ asa jānī || rāmakathā kai miti jaga nāhī̃ | asi pratīti tinh ke mana māhī̃ || nānā bhā̃ti rāma avatārā | rāmāyana sata koṭi apārā || kalpabheda haricarita suhāe | bhā̃ti aneka munīsanha gāe || kari'a na saṃsaya asa ura ānī | suni'a kathā sārad rati mānī ||

Auf die gleiche Weise, wie Bhavānī fragte, und wie Śaṅkara antwortete und es verkündete, all jene Gründe werde ich nun im Lied erzählen und die Erzählung zu einem wundersamen Werk gestalten. Wer diese Geschichte noch nie gehört hat, der wundere sich nicht beim Hören. Die Weisen, die diese überweltliche Erzählung hören, staunen nicht, denn sie wissen es so. Das Maß von Rāmas Geschichte hat keine Grenze in der Welt; solche feste Überzeugung ruht in ihren Herzen. In vielfältigen Weisen sind Rāmas Abstiege; die Rāmāyaṇas sind unzählig, Hunderte von Kotis ohne Ende. In verschiedenen Weltaltern erscheinen Haris Taten in mannigfachen Formen; auf vielerlei Weise haben die Weisen sie besungen. Darum hege keinen Zweifel im Herzen: höre die Kathā und halte sie so lieb wie Śāradā selbst.

Verse 67 (दोहा/सोरठा)

राम अनंत अनंत गुन अमित कथा बिस्तार। सुनि आचरजु न मानिहहिं जिन्ह कें बिमल बिचार।।33।।

rāma ananta ananta guna amita kathā bistāra | suni ācaraju na mānihahiṃ jinh keṃ bimala bicāra ||33||

Rāma ist unendlich, Seine Tugenden unendlich, und die Weite Seiner heiligen Geschichte ist ohne Maß. Wer sie hört, dessen Unterscheidungskraft makellos ist, fällt nicht in Verwunderung—denn sein Denken ruht in Klarheit.

Verse 68 (चौपाई)

एहि बिधि सब संसय करि दूरी। सिर धरि गुर पद पंकज धूरी।। पुनि सबही बिनवउँ कर जोरी। करत कथा जेहिं लाग न खोरी।। सादर सिवहि नाइ अब माथा। बरनउँ बिसद राम गुन गाथा।। संबत सोरह सै एकतीसा। करउँ कथा हरि पद धरि सीसा।। नौमी भौम बार मधु मासा। अवधपुरीं यह चरित प्रकासा।। जेहि दिन राम जनम श्रुति गावहिं। तीरथ सकल तहाँ चलि आवहिं।। असुर नाग खग नर मुनि देवा। आइ करहिं रघुनायक सेवा।। जन्म महोत्सव रचहिं सुजाना। करहिं राम कल कीरति गाना।।

ehi bidhi saba saṁsaya kari dūrī | sira dhari guru pada paṅkaja dhūrī || puni sabahī binavaüṁ kara jorī | karata kathā jehiṁ lāga na khorī || sādara sivahi nāi aba māthā | barnaüṁ bisada rāma guna gāthā || saṁbata soraha sai ekatīsā | karaüṁ kathā hari pada dhari sīsā || naumī bhauma bāra madhu māsā | avadhapurīṁ yaha carita prakāsā || jehi dina rāma janama śruti gāvahiṁ | tīratha sakala tahāṁ cali āvahiṁ || asura nāga khaga nara muni devā | āi karahiṁ raghunāyaka sevā || janma mahotsava racahiṁ sujānā | karahiṁ rāma kala kīrati gānā ||

So habe ich allen Zweifel weit entfernt und den Staub von den Lotusfüßen meines Gurus auf mein Haupt gesetzt. Wieder flehe ich alle mit gefalteten Händen an: Möge kein Makel jene berühren, die sich dieser heiligen Geschichte widmen. Nun, ehrfurchtsvoll meine Stirn vor Śiva neigend, werde ich die reine und makellose Geschichte von Rāmas Tugenden verkünden. Im Jahr sechzehnhunderteinunddreißig (Samvat), Haris Füße auf mein Haupt setzend, beginne ich diese Erzählung. Am neunten Tag, einem Dienstag, im Monat Madhu, in Ayodhyā wurde diese heilige Geschichte offenbar. An dem Tag, von dem die Veden Rāmas Geburt besingen, kommen alle heiligen Stätten dorthin auf Pilgerschaft; Dämonen, Schlangen, Vögel, Menschen, Weise und Götter kommen, um dem Herrn von Raghu zu dienen; die Weisen richten das große Fest der Geburt aus und singen den makellosen Ruhm Rāmas.

Verse 69 (दोहा/सोरठा)

मज्जहि सज्जन बृंद बहु पावन सरजू नीर। जपहिं राम धरि ध्यान उर सुंदर स्याम सरीर।।34।।

majjahi sajjana bṛnda bahu pāvana sarajū nīra | japahiṃ rāma dhari dhyāna ura sundara syāma sarīra ||34||

Manch Schar der Frommen taucht ein und badet in den heiligenden Wassern der Sarayū; und, das Herz in Betrachtung gesammelt, wiederholen sie den Namen Rāmas und meditieren Seine schöne, dunkel schimmernde Gestalt.

Verse 70 (चौपाई)

दरस परस मज्जन अरु पाना। हरइ पाप कह बेद पुराना।। नदी पुनीत अमित महिमा अति। कहि न सकइ सारद बिमलमति।। राम धामदा पुरी सुहावनि। लोक समस्त बिदित अति पावनि।। चारि खानि जग जीव अपारा। अवध तजे तनु नहि संसारा।। सब बिधि पुरी मनोहर जानी। सकल सिद्धिप्रद मंगल खानी।। बिमल कथा कर कीन्ह अरंभा। सुनत नसाहिं काम मद दंभा।। रामचरितमानस एहि नामा। सुनत श्रवन पाइअ बिश्रामा।। मन करि विषय अनल बन जरई। होइ सुखी जौ एहिं सर परई।। रामचरितमानस मुनि भावन। बिरचेउ संभु सुहावन पावन।। त्रिबिध दोष दुख दारिद दावन। कलि कुचालि कुलि कलुष नसावन।। रचि महेस निज मानस राखा। पाइ सुसमउ सिवा सन भाषा।। तातें रामचरितमानस बर। धरेउ नाम हियँ हेरि हरषि हर।। कहउँ कथा सोइ सुखद सुहाई। सादर सुनहु सुजन मन लाई।।

darasa parasa majjana aru pānā | harai pāpa kaha beda purānā || nadī punīta amita mahimā ati | kahi na sakai sārad bimalamati || rāma dhāmadā purī suhāvani | loka samasta bidita ati pāvani || cāri khāni jaga jīva apārā | avadha taje tanu nahiṁ saṁsārā || saba bidhi purī manohara jānī | sakala siddhiprada maṅgala khānī || bimala kathā kara kīnha araṁbhā | sunata nasāhiṁ kāma mada daṁbhā || rāmacaritamānasa ehi nāmā | sunata śravaṇa pāia biśrāmā || mana kari viṣaya anala bana jarī | hoi sukhī jau ehiṁ sara parī || rāmacaritamānasa muni bhāvana | biraceu saṁbhu suhāvana pāvana || tribidha doṣa dukha dārida dāvana | kali kucāli kuli kaluṣa nasāvana || raci mahesa nija mānasa rākhā | pāi susamau sivā sana bhāṣā || tāteṁ rāmacaritamānasa bara | dhareu nāma hiyaṁ heri haraṣi hara || kahauṁ kathā soi sukhada suhāī | sādara sunahu sujana mana lāī ||

Ihn zu schauen, ihn zu berühren, in ihm zu baden und von ihm zu trinken, so erklären die Veden und Purāṇas, tilgt Sünden. Ein heiliger Fluss von grenzenloser Herrlichkeit: Selbst Sarasvatī, obwohl von makellosem Verstand, kann seine Größe nicht vollends schildern. Schön ist jene Stadt, die die Wohnstatt Rāmas gewährt; durch alle Welten berühmt, überaus reinigend. Unzählige Wesen der vier Geburtsarten, die Ayodhyā verlassen und den Körper aufgeben, kehren nicht mehr in den Kreislauf der Wiedergeburt zurück. Auf jede Weise wisse jene Stadt als bezaubernd, eine Mine des Glückes, Spenderin aller Vollkommenheiten. Ich habe diese makellose Erzählung begonnen; beim Hören werden Wollust, Rausch und Heuchlei vernichtet. 'Rāmacaritamānasa' ist sein Name; wer ihn mit dem Ohr hört, findet Ruhe. Wenn der Geist, vom Feuer der Sinnesobjekte zu einem Wald verbrannt, in diesen See fällt, wird er glücklich. Dieses 'Rāmacaritamānasa', den Weisen teuer, wurde von Śambhu gedichtet, schön und reinigend. Es löscht den Waldbrand der dreifachen Fehler, Leiden und Armut; es tilgt die Befleckung, die Kalis krumme Wege zeugen. Maheśa hatte es gedichtet und in seinem eigenen Manas bewahrt; zur rechten Zeit sprach er es in einer Sprache, die Śivā gemäß war. Darum nannte er es 'Rāmacaritamānasa', und Hari freute sich im Herzen beim Anblick. Ich erzähle jene Geschichte, wonnevoll und heilsam: hört mit Ehrfurcht, ihr Guten, mit gesammeltem Geist.

Verse 71 (दोहा/सोरठा)

जस मानस जेहि बिधि भयउ जग प्रचार जेहि हेतु। अब सोइ कहउँ प्रसंग सब सुमिरि उमा बृषकेतु।।35।।

jasa mānasa jehi bidhi bhayu jaga pracāra jehi hetu | aba soi kahauṁ prasaṅga saba sumiri umā bṛṣaketu ||35||

Wie dieses Manas entstand und aus welchem Anlass es sich in der Welt verbreitete – eben diese Begebenheit will ich nun erzählen, indem ich Uma und Vṛṣaketu (Śiva) in Erinnerung rufe.

Verse 72 (चौपाई)

संभु प्रसाद सुमति हियँ हुलसी। रामचरितमानस कबि तुलसी।। करइ मनोहर मति अनुहारी। सुजन सुचित सुनि लेहु सुधारी।। सुमति भूमि थल हृदय अगाधू। बेद पुरान उदधि घन साधू।। बरषहिं राम सुजस बर बारी। मधुर मनोहर मंगलकारी।। लीला सगुन जो कहहिं बखानी। सोइ स्वच्छता करइ मल हानी।। प्रेम भगति जो बरनि न जाई। सोइ मधुरता सुसीतलताई।। सो जल सुकृत सालि हित होई। राम भगत जन जीवन सोई।। मेधा महि गत सो जल पावन। सकिलि श्रवन मग चलेउ सुहावन।। भरेउ सुमानस सुथल थिराना। सुखद सीत रुचि चारु चिराना।।

Śambhu prasāda sumati hiyaṁ hulasī. Rāmacaritamānasa kabi Tulasī.. Karai manohara mati anuhārī. Sujana sucita suni lehu sudhārī.. Sumati bhūmi thala hṛdaya agādhū. Beda purāna udadhi ghana sādhū.. Baraṣahiṁ Rāma sujasa bara bārī. Madhura manohara maṅgalakārī.. Līlā saguṇa jo kahahiṁ bakhānī. Soi svacchatā karai mala-hānī.. Prema bhagati jo barani na jāī. Soi madhuratā su-sītalatāī.. So jala sukṛta sāli hita hoī. Rāma bhagata jana jīvana soī.. Medhā mahi-gata so jala pāvana. Sakili śravaṇa maga caleu suhāvana.. Bhareu su-mānasa su-thala thirānā. Sukhada sīta ruci cāru cirānā..

Durch Śambhus Gnade blüht der gute Sinn meines Herzens; so dichtet Tulsidas, der Dichter, den See von Rāmas Taten. Mögen die Reinen und Edlen es hören und sich recht bessern. Guter Rat ist sein tiefer und bodenloser Grund; die Veden und Purāṇas sind sein Ozean, und heilige Menschen seine Regenwolken. Sie gießen die vortrefflichen Wasser von Rāmas schönem Ruhm herab, süß, bezaubernd und segensreich. Die Erzählungen seines offenbaren Spieles bringen Klarheit und waschen die Befleckung hinfort. Jene liebeerfüllte Hingabe, über alle Beschreibung erhaben, schenkt Süßigkeit und kühlenden Frieden. Jenes Wasser wird zur Reisernte des Verdienstes; es ist das eigentliche Leben von Rāmas ergebenen Dienern. In den Boden des Verstehens sinkend, macht jenes heilige Wasser jeden Pfad des Hörens zu einem lieblichen Weg; und der gute 'Manas' ist erfüllt und fest geworden, eine wonnige, kühle und immer erfreuliche Anmut.

Verse 73 (दोहा/सोरठा)

सुठि सुंदर संबाद बर बिरचे बुद्धि बिचारि। तेइ एहि पावन सुभग सर घाट मनोहर चारि।।36।।

suṭhi sundara saṃbāda bara birace buddhi bicāri | tei ehi pāvana subhaga sara ghāṭa manohara cāri ||36||

Mit unterscheidender Einsicht habe ich Gespräche gestaltet, gar schön und vortrefflich; darum habe ich an diesem heiligen, glückverheißenden See vier anmutige Ghāts (Landestellen) angelegt.

Verse 74 (दोहा/सोरठा)

पुलक बाटिका बाग बन सुख सुबिहंग बिहारु। माली सुमन सनेह जल सींचत लोचन चारु।।37।।

pulaka bāṭikā bāga bana sukha su-bihaṅga bihāru | mālī sumana saneha jala sīñcata locana cāru ||37||

Von Freude durchbebt wurden Garten, Hain und Wald zu einem Reich der Wonne, in dem schöne Vögel spielend umherzogen. Als wäre er ein Gärtner, benetzte Kāma, die Liebe, die Blüten mit der lieblichen Feuchte der Augen.

Verse 75 (चौपाई)

जे गावहिं यह चरित सँभारे। तेइ एहि ताल चतुर रखवारे।। सदा सुनहिं सादर नर नारी। तेइ सुरबर मानस अधिकारी।। अति खल जे बिषई बग कागा। एहिं सर निकट न जाहिं अभागा।। संबुक भेक सेवार समाना। इहाँ न बिषय कथा रस नाना।। तेहि कारन आवत हियँ हारे। कामी काक बलाक बिचारे।। आवत एहिं सर अति कठिनाई। राम कृपा बिनु आइ न जाई।। कठिन कुसंग कुपंथ कराला। तिन्ह के बचन बाघ हरि ब्याला।। गृह कारज नाना जंजाला। ते अति दुर्गम सैल बिसाला।। बन बहु बिषम मोह मद माना। नदीं कुतर्क भयंकर नाना।।

je gāvahiṃ yaha carita saṁbhāre | tei ehi tāla catura rakhavāre || sadā sunahiṃ sādara nara nārī | tei surabara mānasa adhikārī || ati khala je biṣaī baga kāgā | ehiṃ sara nikaṭa na jāhiṃ abhāgā || saṃbuka bheka sevāra samānā | ihāṁ na biṣaya kathā rasa nānā || tehi kārana āvata hiyaṁ hāre | kāmī kāka balāka bicāre || āvata ehiṃ sara ati kaṭhināī | rāma kṛpā binu āi na jāī || kaṭhina kusaṅga kupantha karālā | tinh ke bacana bāgha hari byālā || gṛha kāraja nānā jañjālā | te ati durgama saila bisālā || bana bahu biṣama moha mada mānā | nadīṃ kutarka bhayaṅkara nānā ||

Wer diese heilige Geschichte mit Sorgfalt singt, die sind die vier weisen Hüter dieses Sees. Männer und Frauen, die immer andächtig hören, die allein sind würdig, den See des Manas zu beanspruchen. Doch die ganz Gemeinen, den Sinnesfreuden verfallen, reihergleiche Heuchler und krähengleiche Aasfresser, unglückliche Elende, sie nahen sich diesem Teich nicht. Schnecken, Frösche und nichtige Wasserwürmer finden hier keinen mannigfachen Genuss an weltlichen Gesprächen und sinnenhaften Geschichten. Darum kommen lustgetriebene Wesen, Krähe und Kranich von Natur, herzermüdet und wenden sich ab. Diesen See zu erreichen ist überaus schwer; ohne Rāmas Gnade kann niemand kommen, niemand eintreten. Schlimm ist böse Gesellschaft, schrecklich der krumme Pfad; ihre Worte sind Tiger, Löwen und giftige Schlangen. Häusliche Aufgaben sind viele, ein Netz von Verstrickungen, wie gewaltige, unzugängliche Berge. Wälder der Verblendung sind auf vielerlei Weise gefährlich, Stolz und Rausch inwendig, und Flüsse furchtbarer Spitzfindigkeit in unzähligen Formen.

Verse 76 (दोहा/सोरठा)

जे श्रद्धा संबल रहित नहि संतन्ह कर साथ। तिन्ह कहुँ मानस अगम अति जिन्हहि न प्रिय रघुनाथ।।38।।

je śraddhā sambala rahita nahiṁ santanha kara sātha | tinha kahuṁ mānasa agama ati jinhahi na priya raghunātha ||38||

Diejenigen, denen die Stütze des Glaubens fehlt und die nicht in der Gemeinschaft der Heiligen verweilen – für sie ist das Manas überaus schwer zugänglich, selbst dann, wenn ihnen Raghunāth nicht lieb ist.

Verse 77 (चौपाई)

जौं करि कष्ट जाइ पुनि कोई। जातहिं नींद जुड़ाई होई।। जड़ता जाड़ बिषम उर लागा। गएहुँ न मज्जन पाव अभागा।। करि न जाइ सर मज्जन पाना। फिरि आवइ समेत अभिमाना।। जौं बहोरि कोउ पूछन आवा। सर निंदा करि ताहि बुझावा।। सकल बिघ्न ब्यापहि नहिं तेही। राम सुकृपाँ बिलोकहिं जेही।। सोइ सादर सर मज्जनु करई। महा घोर त्रयताप न जरई।। ते नर यह सर तजहिं न काऊ। जिन्ह के राम चरन भल भाऊ।। जो नहाइ चह एहिं सर भाई। सो सतसंग करउ मन लाई।। अस मानस मानस चख चाही। भइ कबि बुद्धि बिमल अवगाही।। भयउ हृदयँ आनंद उछाहू। उमगेउ प्रेम प्रमोद प्रबाहू।। चली सुभग कबिता सरिता सो। राम बिमल जस जल भरिता सो।। सरजू नाम सुमंगल मूला। लोक बेद मत मंजुल कूला।। नदी पुनीत सुमानस नंदिनि। कलिमल तृन तरु मूल निकंदिनि।।

jauṁ kari kasṭa jāi puni koī | jātahiṁ nīṁda juṛāī hoī || jaṛatā jāṛa biṣama ura lāgā | gaehuṁ na majjana pāva abhāgā || kari na jāi sara majjanu pānā | phiri āvai sameta abhimānā || jauṁ bahori kou pūchana āvā | sara niṁdā kari tāhi bujhāvā || sakala bighna byāpahi nahiṁ tehī | rāma su-kṛpā̃ bilokahiṁ jehī || soi sādara sara majjanu karaī | mahā ghora traya-tāpa na jaraī || tē nara yaha sara tajahiṁ na kāū | jinha ke rāma carana bhala bhāū || jo nahāi caha ehiṁ sara bhāī | so sat-saṅga karau mana lāī || asa mānasa mānasa cakha cāhī | bhai kavi buddhi bimala avagāhī || bhayau hṛdayaṁ ānaṁda ucchāhū | umageu prema pramoda prabāhū || calī subhaga kabitā saritā so | rāma bimala jasa jala bharitā so || sarajū nāma sumaṅgala mūlā | loka beda mata maṁjula kūlā || nadī punīta su-mānasa naṁdinī | kali-mala tṛna taru mūla nikaṁdinī ||

Wenn jemand mit Mühe dorthin geht, sobald er ankommt, überkommt ihn Schlaf und kühlende Erleichterung. Doch wenn Stumpfheit und bittere Kälte das Herz bedrücken, erlangt der Unglückliche selbst nach dem Gehen keinen Nutzen, er kann das Bad nicht nehmen. Unfähig, die Tauche im See zu erlangen, kehrt er zurück, der Stolz noch immer dabei. Und wenn er wieder kommt zu fragen, wird er belehrt, indem er den See selbst beschuldigt. Aber Hindernisse berühren den nicht, auf den Rāma in gnädiger Barmherzigkeit seinen Blick wirft. Er badet ehrfurchtsvoll in jenem See; selbst die heftigste dreifache Qual kann ihn nicht verbrennen. Kein Mensch, der wahre Liebe zu Rāmas Füßen trägt, verlässt jemals diesen See. Wer in ihm baden will, mein Bruder, der richte seinen Sinn auf heilige Gemeinschaft. Solches ist der Manas, den der Geist zu kosten begehrt; des Dichters Verstand fand darin ein klares, tiefes Eintauchen. Im Herzen entstanden Freude und Inbrunst; Ströme von Liebe und Wonne strömten hervor. Dann floss der glückbringende Fluss der Dichtung, erfüllt von den reinen Wassern von Rāmas makellosem Ruhm. Sein Name ist Sarju, die Wurzel des Segens, dessen liebliche Ufer die Wege der Welt, der Veda und der rechten Lehre sind. Ein heiliger Fluss, Tochter des schönen Manas, der an der Wurzel ausreißt das Unkraut und die Bäume von Kalis Befleckung.

Verse 78 (दोहा/सोरठा)

श्रोता त्रिबिध समाज पुर ग्राम नगर दुहुँ कूल। संतसभा अनुपम अवध सकल सुमंगल मूल।।39।।

śrotā tribidha samāja pura grāma nagara duhum̐ kūla | sant-sabhā anupama avadha sakala su-maṅgala mūla ||39||

Die Zuhörerschaft war eine dreifache Versammlung – Menschen aus Stadt und Dorf, aus Marktort und Land, aus beiden Geschlechtern gleichermaßen. Und die Gemeinde der Heiligen im unvergleichlichen Avadh war die eigentliche Quelle alles Heilsamen und Glückverheißenden.

Verse 79 (चौपाई)

रामभगति सुरसरितहि जाई। मिली सुकीरति सरजु सुहाई।। सानुज राम समर जसु पावन। मिलेउ महानदु सोन सुहावन।। जुग बिच भगति देवधुनि धारा। सोहति सहित सुबिरति बिचारा।। त्रिबिध ताप त्रासक तिमुहानी। राम सरुप सिंधु समुहानी।। मानस मूल मिली सुरसरिही। सुनत सुजन मन पावन करिही।। बिच बिच कथा बिचित्र बिभागा। जनु सरि तीर तीर बन बागा।। उमा महेस बिबाह बराती। ते जलचर अगनित बहुभाँती।। रघुबर जनम अनंद बधाई। भवँर तरंग मनोहरताई।।

rāma-bhagati sura-saritahi jāī | milī su-kīrati sarajū suhāī || s-anuja rāma samara jasu pāvana | mileu mahā-nadu sona suhāvana || juga bica bhagati deva-dhunī dhārā | sohati sahita su-birati bicārā || tri-bidha tāpa trāsaka timu-hānī | rāma-sarūpa sindhu sumuhānī || mānasa mūla milī sura-sarihī | sunata su-jana mana pāvana karihī || bica bica kathā bicitra bibhāgā | janu sari tīra tīra bana bāgā || umā mahesa bibāha barātī | te jalacara aganita bahu-bhā̃tī || raghubara janama anaṃda badhāī | bhavãra taraṅga manoharatāī ||

Rāmas Hingabe fließt weiter zum himmlischen Fluss; dort trifft sie auf die strahlende Sarayū von makellosem Ruhm. Mit Rāma und seinem jüngeren Bruder kommt der heilige Ruhm des gerechten Kampfes und vereint sich mit dem schönen Son, einem mächtigen Strom. Zwischen den Weltaltern fließt die göttliche Strömung der Bhakti, geschmückt mit wahrer Leidenschaftslosigkeit und bedachtsamer Unterscheidung. An der dreifachen Furt, die die dreifachen Schrecken bannt, sammeln sich all diese Wasser zum Ozean von Rāmas eigenem Wesen. An der Quelle des Manas vereinen sie sich mit dem himmlischen Fluss; es zu hören reinigt die Herzen der Guten. Hier und dort liegen wundersame Abteilungen der Erzählung, wie Haine und Gärten an beiden Ufern eines Stromes. Umās und Maheśas Hochzeitszug, unzählige Wasserwesen in vielen Gestalten, zieht darin einher; und die Geburt des Herrn von Raghu bringt festliche Freude, mit Strudeln und Wellen von bezaubernder Schönheit.

Verse 80 (दोहा/सोरठा)

बालचरित चहु बंधु के बनज बिपुल बहुरंग। नृप रानी परिजन सुकृत मधुकर बारिबिहंग।।40।।

bālacarita cahu bandhu ke banaja bipula bahuraṅga | nṛpa rānī parijana sukṛta madhukara bāribihiṅga ||40||

Die Kinderspiele der vier Brüder sind ein weites, vielfarbiges Lotusblütenmeer. Der König, die Königinnen und das ganze Haus – durch das Verdienst früherer guter Taten – gleichen Bienen und Wasservögeln, die aus jenem Nektarsee der Wonne trinken und darin spielen.

Verse 81 (चौपाई)

सीय स्वयंबर कथा सुहाई। सरित सुहावनि सो छबि छाई।। नदी नाव पटु प्रस्न अनेका। केवट कुसल उतर सबिबेका।। सुनि अनुकथन परस्पर होई। पथिक समाज सोह सरि सोई।। घोर धार भृगुनाथ रिसानी। घाट सुबद्ध राम बर बानी।। सानुज राम बिबाह उछाहू। सो सुभ उमग सुखद सब काहू।। कहत सुनत हरषहिं पुलकाहीं। ते सुकृती मन मुदित नहाहीं।। राम तिलक हित मंगल साजा। परब जोग जनु जुरे समाजा।। काई कुमति केकई केरी। परी जासु फल बिपति घनेरी।।

sīya svayaṃbara kathā suhāī | sarita suhāvani so chabi chāī || nadī nāva paṭu prasna anekā | kevaṭa kusala utara saba bibekā || suni anukathana paraspara hoī | pathika samāja soha sari soī || ghora dhāra bhṛgunātha risānī | ghāṭa subaddha rāma bara bānī || sānuj rāma bibāha uchāhū | so subha umaga sukhada saba kāhū || kahata sunata haraṣahiṃ pulakāhīṃ | te sukṛtī mana mudita nahāhīṃ || rāma tilaka hita maṅgala sājā | paraba joga janu jure samājā || kāī kumati kekai केरī | parī jāsu phala bipati ghanerī ||

Schön war die Erzählung von Sītās svayaṃvara; wie ein lieblicher Fluss breitete sich jene Schönheit allenthalben aus. Am Fluss stellte der geschickte Fährmann viele Fragen, und mit unterscheidendem gutem Sinne gab er auf alle Antwort. Die Erzählung hörend und einander erzählend, sah die Reisegesellschaft dort an jenem Strom stattlich aus. Obwohl der heftige Strom von Paraśurāmas Zorn gestiegen war, machte Rāmas edle Rede das Ufer wohlgesichert. Rāma zog mit seinem jüngeren Bruder in hochzeitlicher Freude weiter, eine segensreiche Woge der Wonne, die allen Freude brachte. Während sie sprachen und hörten, freuten sie sich und durchbebten; jene verdienstvollen Seelen badeten ihre Herzen in Freude. Für Rāmas Tilak wurden heilsame Riten bereitet; es war, als hätte sich eine ganze Versammlung versammelt, wie zu einem Fest. Ach, was für ein krummer Rat war Kaikeyīs, dessen Frucht sich als dichte und schwere Not erwies.