Adhyaya 21
এই অধ্যায়ত নাৰদে দেখে—দৈত্যসকল পুনৰ একত্ৰিত হোৱাৰ সময়ত ইন্দ্ৰ দ্বিধাগ্ৰস্ত। ইন্দ্ৰ বিষ্ণুৰ শৰণ লৈ সহায় বিচাৰে; বিষ্ণুৱে শত্রুনাশৰ সামৰ্থ্য নিশ্চিত কৰি, বৰদান আৰু শর্তৰ বাবে সৃষ্টি হোৱা নিয়ম-বন্ধন ব্যাখ্যা কৰে আৰু সঠিক লক্ষ্য—জম্ভ—আৰু উপযুক্ত উপায় দেখুৱায়। তাৰ পাছত দেৱসেনাৰ ব্যূহ ৰচনা কৰি একাদশ ৰুদ্ৰ-অংশক অগ্ৰসৰ কৰি আগবঢ়োৱা হয়; তেওঁলোকৰ হস্তক্ষেপত গজাসুৰ বধ আৰু চর্ম-পরিবর্তনৰ প্ৰসঙ্গ উঠে। পিছত দীঘলীয়া অস্ত্ৰযুদ্ধ আৰম্ভ হয়—মৌশল, শৈল, বজ্ৰ, আগ্নেয়, বাৰুণ, বায়ব্য, নাৰসিংহ, গাৰুড় আদি অস্ত্ৰ পৰস্পৰ প্ৰতিঅস্ত্ৰে শমিত হয়; পাশুপত/অঘোৰ-মন্ত্ৰৰ সংযোগে অস্ত্ৰ-শাসনৰ তাত্ত্বিক বিধান প্ৰকাশ পায়। শেষত বিষ্ণু-প্ৰভাৱিত বাণৰ ধাৰাত জম্ভ পতিত হয় আৰু দৈত্যসকল তাৰকৰ ওচৰলৈ পলাই যায়। তাৰকে দেৱসকলক দমন কৰিলে বিষ্ণুৱে কপি-ৰূপৰ ছল ধৰি তাৰকৰ সভাত প্ৰৱেশ কৰি কাল আৰু কৰ্ম বিষয়ে উপদেশ দিয়ে—সাৰ্বভৌমত্বৰ অনিত্যতা, কৰ্তৃত্ব-মোহ, আৰু ধৰ্মৰ অনিবার্যতা। তাৰকে সেই শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি দেৱসকলক অভয় দিয়ে আৰু নিৰ্দিষ্ট সময়লৈ প্ৰশাসনিক দায়িত্ব সঁপে; শেষত কালাধীন প্ৰতিনিধি ক্ষমতাৰ অধীনত বিশ্ব-পদসমূহৰ পুনৰ্বণ্টনে অধ্যায় সমাপ্ত হয়।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । तमालोक्य पलायंतं विध्वस्तध्वजकार्मुकम् । दैत्यांश्च मुदितानिंद्रः कर्तव्यं नाध्यगच्छत
নাৰদে ক’লে: ধ্বজ আৰু ধনু ভাঙি যোৱা অৱস্থাত তেওঁক পলায়ন কৰা দেখি, আৰু দানৱসকলক আনন্দিত দেখি, ইন্দ্ৰই কি কৰ্তব্য সেয়া নিৰ্ণয় কৰিব নোৱাৰিলে।
Verse 2
अथायान्निकटं विष्णोः सुरेशस्त्वरयान्वितः । उवाच चैनं मधुरमुत्साहपरिबृंहितम्
তেতিয়া দেৱলোকৰ অধিপতি ইন্দ্ৰ ত্বৰিত গতিৰে বিষ্ণুৰ ওচৰলৈ গৈ উৎসাহ আৰু দৃঢ় সংকল্পেৰে পৰিপূৰ্ণ মধুৰ বাক্য ক’লে।
Verse 3
किमेभिः क्रीडसे देव दानवैर्दुष्टमानसैः । दुर्जनैर्लब्धरंध्रस्य पुरुषस्य कुतः क्रियाः
হে দেৱ! এই দুষ্টচিত্ত দানৱসকলৰ সৈতে তুমি কিয় ক্ৰীড়া কৰিছা? এনে দুৰ্জনে ফাঁক পালে মানুহে আৰু কোন শুভ কৰ্ম সাধিব পাৰে?
Verse 4
शक्तेनोपेक्षितो नीचो मन्यते बलमात्मनः । तस्मान्न नीचं मतिमानुषेक्षेत कथंचन
শক্তিশালীয়ে উপেক্ষা কৰিলে নীচ লোকে নিজকে বলৱান বুলি ভাবে। সেয়ে বুদ্ধিমান লোকে নীচক কেতিয়াও কোনোভাবে অৱহেলা নকৰিব।
Verse 5
अथाग्रेसरसंपत्त्या रथिनो जयमाययुः । कस्ते सखाभवत्पूर्वं हिरण्याक्षवधे विभो
তাৰ পাছত অগ্ৰভাগত সুবিধা লাভ কৰি ৰথী যোদ্ধাসকল জয়ৰ ওচৰলৈ আহিল। হে বিভো! হিৰণ্যাক্ষ বধত আগতে তোমাৰ সমান মিত্ৰ ক’ণ আছিল?
Verse 6
हिरण्यकशिपुर्दैत्यो वीर्यशाली मदोद्धतः । प्राप्य त्वां तृमवन्नष्टस्तत्र कोऽग्रेसरस्तव
হিৰণ্যকশিপু সেই দৈত্য, বীৰ্যশালী আৰু অহংকাৰে মত্ত, তোমাক পাই তৃণৰ দৰে বিনষ্ট হ’ল। তেন্তে তোমাৰ ওপৰত অগ্ৰগণ্য ক’ণ হ’ব পাৰে?
Verse 7
पूर्वं प्रतिबला दैत्या मधुकैटभसन्निभाः । निविष्टास्त्वां तु संप्राप्य शलभा इव पावकम्
পূৰ্বে মহাবলী দৈত্যসকল—মধু আৰু কৈটভ সদৃশ—তোমাৰ ওপৰত ধাৱমান হৈছিল; কিন্তু তোমাক পোৱামাত্ৰেই অগ্নিত পতঙ্গৰ দৰে বিনাশ পালে।
Verse 8
युगेयुगे च दैत्यानां त्वत्तो नाशोऽभवद्धरे । तथैवाद्येह भीतानां त्वं हि विष्णो सुराश्रयः
হে ধৰাধৰ! যুগে যুগে দৈত্যসকল তোমাৰ দ্বাৰাই বিনাশপ্ৰাপ্ত হৈছে। তেনেদৰে আজিও ইয়াত ভীত দেৱসকলৰ আশ্ৰয় তুমিয়েই, হে বিষ্ণু।
Verse 9
एवं संनोदितो विष्णुर्व्यवर्धत महाभुजः । बलेन तेजसा ऋद्ध्या सर्वभूताश्रयोऽरिहा
এইদৰে প্ৰেৰিত হৈ মহাবাহু বিষ্ণু বল, তেজ আৰু দিৱ্য সমৃদ্ধিত বৃদ্ধি পালে—সৰ্বভূতৰ আশ্ৰয় আৰু শত্রুনাশক।
Verse 10
अथोवाच सहस्राक्षं केशवः प्रहसन्निव । एवमेतद्यथा प्राह भवानस्मद्गतं वचः
তেতিয়া কেশৱে যেন হাঁহি মাৰি সহস্ৰাক্ষ (ইন্দ্ৰ)ক ক’লে—“হয়, ঠিক তেনেকুৱাই; যেনেকৈ আপুনি কৈছে, আপোনাৰ পৰা মোৰ ওচৰলৈ অহা এই বাক্য।”
Verse 11
त्रैलोक्यदानवान्सर्वान्दग्धुं शक्तः क्षणादहम् । दुर्जस्तारकः किं तु मुक्त्वा सप्तदिनं शिशुम्
“মই ক্ষণমাত্ৰতে ত্ৰিলোকৰ সকলো দানৱক দগ্ধ কৰিবলৈ সক্ষম। কিন্তু সেই দুৰ্জয় তাৰক—সপ্তদিনীয়া শিশুটিক মুক্ত কৰি—(এটা বিশেষ বিষয় হৈ থাকে)।”
Verse 12
महिषश्चैव शुंभश्च उभौ वध्यौ च योषिता । जंभो दुर्वाससा शप्तः शक्रवध्यो भवानिति । तस्मात्त्वं दिव्यवीर्येण जहि जंभं मदोत्कटम्
মহিষ আৰু শুম্ভ—উভয়েই এজনী নাৰীৰ দ্বাৰা বধ হ’বলৈ নিৰ্ধাৰিত। কিন্তু জম্ভক দুর্বাসাই শাপ দিছিল: ‘তুমি শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ হাতত নিহত হ’বা।’ সেয়ে, তোমাৰ দিৱ্য বীৰ্য্যৰে মদ-অহংকাৰে উন্মত্ত জম্ভক বধ কৰা।
Verse 13
अवध्यः सर्वभूतानां त्वामृते स तु दानवः
সেই দানৱ সকলো ভূতৰ বাবে অবধ্য—কেৱল তোমাক বাদ দি।
Verse 14
मया गुप्तो रणे जंभो जगत्कंटकमुद्धर । तद्वैकुंठवचः श्रुत्वा सहस्राक्षोमरारिहा
ৰণত জম্ভ মোৰ দ্বাৰা ৰক্ষিত; জগতৰ এই কাঁইট উচ্ছেদ কৰা। বৈকুণ্ঠৰ এই বাক্য শুনি, সহস্ৰাক্ষ—দেৱশত্ৰুনাশক—(কৰ্মত প্ৰবৃত্ত হ’ল)।
Verse 15
समादिशत्सुराध्यक्षान्सैन्यस्य रचनां प्रति । ततश्चाभ्यर्थितो देवैर्विष्णुः सैन्यमकल्पयत्
তেওঁ সুৰাধ্যক্ষসকলক সেনাৰ বিন্যাস সম্পৰ্কে আদেশ দিলে। তাৰ পিছত দেৱতাসকলৰ অনুৰোধত বিষ্ণুৱে সেনাবাহিনী গঠন কৰিলে।
Verse 16
यत्सारं सर्वलोकस्य वीर्यस्य तपसोऽपि च । तदैकादश रुद्रांश्च चकाराग्रेसरान्हरिः
যি সকলো লোকৰ সাৰ—বীৰ্য্যৰো, তপস্যাৰো—সেই সাৰ গ্ৰহণ কৰি হৰিয়ে ৰুদ্ৰৰ একাদশ অংশক অগ্ৰসৰ নেতা কৰিলে।
Verse 17
व्यालीढांगा महादेवा बलिनो नीलकंधराः । चंद्रखंडत्रिपुंड्राश्च पिंगाक्षाः शूलपाणयः
সেই মহাদেৱসকল ব্যালীঢ় ভঙ্গীত দৃঢ়ভাৱে থিয় হ’ল—অতি বলৱান নীলকণ্ঠ; ললাটত চন্দ্ৰখণ্ড আৰু ত্ৰিপুণ্ড্ৰৰ চিহ্ন; পিঙ্গল-নয়ন, হাতে ত্ৰিশূলধাৰী।
Verse 18
पिंगोत्तुंगजटाजूटाः सिंहचर्मावसायिनः । भस्मोद्धूलितगात्राश्च भुजमंडलभैरवाः
তেওঁলোকৰ পিঙ্গল, উচ্চ জটাজূট আছিল; সিংহচৰ্ম পৰিধান কৰিছিল; দেহ ভস্মেৰে ধূলিময়; বাহুৰ মণ্ডলত ভৈৰৱ-ৰূপে ভয়ংকৰ দেখা দিছিল।
Verse 19
कपालीशादयो रुद्रा विद्रावितमहाऽसुराः । कपाली पिंगलो भीमो विरुपाक्षो विलोहितः
কপালীশ আদি ৰুদ্ৰসকল—যিসকলে মহা অসুৰক বিদ্ৰাৱিত কৰিছিল—সন্মুখত প্ৰকাশ পালে: কপালী, পিঙ্গল, ভীম, বিৰূপাক্ষ আৰু বিলোহিত।
Verse 20
अजकः शासनः शास्ता शंभुश्चंद्रो भवस्तथा । एत एकादशनंतबला रुद्राः प्रभाविनः
অজক, শাসন, শাস্তা, শম্ভু, চন্দ্ৰ আৰু ভব—এইসকল একাদশ ৰুদ্ৰৰ অন্তৰ্গত; অনন্ত বলসম্পন্ন আৰু প্ৰভাৱত দীপ্তিমান।
Verse 21
अपालयंत त्रिदशान्विगर्जंत इवांबुदाः । हिमाचलाभे महति कांचनांबुरुहस्रहि
তেওঁলোকে ত্ৰিদশসকল (দেৱতা)ক ৰক্ষা কৰিছিল, বৰষুণ-মেঘৰ দৰে গর্জন কৰি; সেই মহৎ হিমাচল-সদৃশ প্ৰদেশত, যি সহস্ৰ সহস্ৰ সুৱৰ্ণ কমলেৰে শোভিত আছিল।
Verse 22
प्रचंचलमहाहेमघंटासंहतिमंडिते । ऐरावते चतुर्दंते मत्तमातंग आस्थितः
চাৰিদন্ত, মদজলত উন্মত্ত গজৰাজ ঐৰাৱতৰ ওপৰত আৰূঢ় হৈ, দোল খাই ঝংকাৰ তোলা মহা-সুৱৰ্ণ ঘণ্টাৰ গুচ্ছৰে সুশোভিত আছিল।
Verse 23
महामदजलस्रावे कामरूपे शतक्रतुः । तस्थौ हिमगिरेः श्रृंगे भानुमानिव दीप्तिमान् । तस्यारक्षत्पदं सव्यं मारुतोऽमितविक्रमः
মহা মদজল ধাৰা বোৱাই থকা কামৰূপ গজৰ ওপৰত শতক্ৰতু (ইন্দ্ৰ) হিমগিৰিৰ শৃংগত সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিমান হৈ থিয় আছিল; আৰু তেওঁৰ বাওঁফালে অমিত বিক্ৰমী মাৰুত তেওঁৰ পদ ৰক্ষা কৰি থিয় আছিল।
Verse 24
जुगोपापरमग्निश्च ज्वालापूरितदिङ्मुखः । पृष्ठरक्षोऽभव द्विष्णुः समरेशः शतक्रतोः
যাৰ জ্বালাই দিশাসকলৰ মুখ ভৰি উঠিছিল, সেই পৰম অগ্নি পৃষ্ঠৰক্ষা কৰিবলৈ থিয় হ’ল; আৰু সমৰেশ দ্বিষ্ণু শতক্ৰতু (ইন্দ্ৰ)ৰ পিঠিৰ ৰক্ষক হ’ল।
Verse 25
आदित्या वसवो विश्वे मरुतश्चाश्विनावपि । गंधर्वा राक्षसा यक्षाः सकिंनरमहोरगाः
আদিত্য, বসু, বিশ্বেদেৱ, মৰুত আৰু দুয়ো অশ্বিনো; লগতে গন্ধৰ্ব, ৰাক্ষস, যক্ষ, কিন্নৰ আৰু মহা নাগসকল—সকলো সমবেত হ’ল।
Verse 26
कोटिशःकोटिशः गृत्वा वृंदं चिह्नोपलक्षितम् । विश्रावयंतः स्वां कीर्तिं बंदिवृन्दैः पुरः सरैः
কোটিৰ ওপৰত কোটি হৈ তেওঁলোকে চিহ্নেৰে পৰিচিত দলে দলে গঠন কৰিলে; আৰু আগত আগত চলা বন্দী-বৃন্দই তেওঁলোকৰ কীৰ্তি দিশে দিশে প্ৰচাৰ কৰি শুনাই থাকিল।
Verse 27
चेलुर्दैत्यवधे दृप्ता नानावर्णायुधध्वजाः
দৈত্যবধত উল্লসিত হৈ তেওঁলোকে আগবাঢ়িল—নানাবৰ্ণ অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ আৰু ধ্বজা বহন কৰি।
Verse 28
शतक्रतोरमरनिकायपालिता पताकिनी याननिनादनादिता । सितोन्नतध्वजपटकोटिमंडिता बभूव सा दितिसुतोकवर्धिनी
শতক্ৰতু (ইন্দ্ৰ)ৰ দেৱগণৰ দ্বাৰা ৰক্ষিত, পতাকাবাহী সেই বাহিনী ৰথৰ গর্জনত মুখৰিত হৈ দীপ্ত হ’ল—উচ্চ শুভ্ৰ ধ্বজা-পাতকাৰ কোটি কোটি অলংকাৰে বিভূষিত—দিতিৰ পুত্ৰসকলৰ (দৈত্য) ভয় আৰু দুঃখ বৃদ্ধি কৰা সেনা।
Verse 29
आयांतीं तां विलोक्याथ सुरसेनां गजासुरः । गजरूपी महांश्चैव संहारांभोधिविक्रमः
দেৱসেনা আগবাঢ়ি অহা দেখি গজাসুৰ—বিশাল, গজৰূপধাৰী, যাৰ পৰাক্ৰম সংহাৰৰ সাগৰৰ দৰে—সন্মুখলৈ আগুৱাই আহিল।
Verse 30
परश्वधायुधो दैत्यो दशनौष्ठकसंपुटः । ममर्द चरणे देवांश्चिक्षेपान्यान्करेण च
কুঠাৰ অস্ত্ৰধাৰী সেই দৈত্যে দাঁত-ওঁঠ ভয়ংকৰকৈ মেলি, কিছুমান দেৱতাক পদতলে মচি পেলালে আৰু আন কিছুমানক হাতেৰে নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 31
परान्परशुना जघ्ने दैत्येंद्रो रौद्रविक्रमः । तस्यैवं निघ्नतः क्रुद्धा देवगन्धर्वकिंनराः
ৰৌদ্ৰ পৰাক্ৰমসম্পন্ন দৈত্যেন্দ্ৰই পৰশুৰে বহুজনক নিধন কৰিলে; সি এইদৰে অবিৰত বধ কৰি থাকোঁতে দেৱ, গন্ধৰ্ব আৰু কিন্নৰসকল ক্ৰোধে জ্বলি উঠিল।
Verse 32
मुमुचुः संहताः सर्वे चित्रशस्त्रास्त्रसंहतिम् । परश्वधांश्च चक्राणि भिण्डिपालान्समुद्गरान्
সকলো একেলগে সমবেত হৈ বিচিত্ৰ শস্ত্ৰ-অস্ত্ৰৰ বৰ্ষা মুকলি কৰিলে—পৰশু, চক্ৰ, ভিণ্ডিপাল আৰু গধুৰ মুদ্গৰ।
Verse 33
कुन्तान्प्रासाञ्छरांस्तीक्ष्णान्मुद्गरांश्चापि दुःसहान् । तान्सर्वान्सोग्रसद्दैत्यो यूथपः कवलानिव
কুন্ত, প্ৰাস, তীক্ষ্ণ শৰ আৰু অসহ্য মুদ্গৰ—সেই সকলোকে ভয়ংকৰ দৈত্য ইউথপতি কৱলৰ দৰে গিলি পেলালে।
Verse 34
कोपस्फुरितदंष्ट्राग्रः करस्फोटेन नादयन् । सुरान्नघ्नंश्चराराजौ दुष्प्रेक्ष्यः सोऽथ दानवः
কোপে দংশট্ৰাগ্ৰ কঁপাই, হাতৰ চপেটৰ শব্দে গর্জি, দুষ্প্ৰেক্ষ্য সেই দানৱ ৰণভূমিত বিচৰণ কৰি সুৰসকলক নিধন কৰিলে।
Verse 35
यस्मिन्यस्मिन्निपतति सुर वृंदे गजासुरः । तस्मिस्तीस्मिन्महाशब्दो हाहाकारो व्यजायत
য’তেই গজাসুৰ সুৰবৃন্দৰ ওপৰত পৰি আহে, ত’তেই মহাশব্দ উঠিল—‘হায়! হায়!’ বুলি হাহাকাৰ গুঞ্জৰিত হ’ল।
Verse 36
अथ विद्रवमानं तब्लं प्रेक्ष्व समंततः । रुद्राः परस्परं प्रोचुरहंकारोत्थितार्चिषः
তাৰ পিছত চাৰিওফালে পলাই যোৱা সৈন্যদল দেখি, অহংকাৰ-উদ্ভূত অগ্নিশিখাৰে দীপ্ত ৰুদ্ৰসকলে পৰস্পৰে ক’লে।
Verse 37
भोभो गृह्णत दैत्येंद्रं भिंदतैनं महाबलाः । कर्षतैनं शितैः शूलैर्भञ्जतैनं हि मर्मसु
“হো! হো! দানৱৰাজক ধৰি লোৱা! হে মহাবলীসকল, তাক বিদ্ধ কৰা! তীক্ষ্ণ ত্ৰিশূলৰে তাক টানি আনাঁ—তাৰ মর্মস্থানত আঘাত কৰি চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ কৰা!”
Verse 38
कपाली वाक्यमाकर्ण्य शूलं सितशितंमुखे । संमार्ज्य वामहस्तेन संरंभाद्विवृतेक्षणः
সেই বাক্য শুনি কপালী, উগ্ৰ সংকল্পে দৃষ্টি বিস্তাৰ কৰি, বামহাতে নিজৰ উজ্জ্বল তীক্ষ্ণ-মুখ ত্ৰিশূলখন মচি ল’লে।
Verse 39
प्रोत्फुल्लारुणनीलाब्जसंहतिः सर्वतो दिशः । अथागाद्भुकुटीवक्रो दैत्येंद्राभिमुखो रणे
সকলো দিশতে সম্পূৰ্ণ ফুটি উঠা ৰঙা আৰু নীলা পদ্মৰ ঘন সমাহাৰ দেখা দিল; তাৰপিছত ভ্ৰূকুটি বেঁকা কৰি, ৰণত দানৱৰাজৰ সন্মুখে আগবাঢ়িল।
Verse 40
दृढेन मुष्टिबन्धेन शूलं विषृभ्य निर्मलः । जघान कुम्भदेशे तु कपाली गजदानवम्
দৃঢ় মুষ্টিবন্ধনে, নিৰ্মল কপালীয়ে ত্ৰিশূলখন জোৰেৰে নিক্ষেপ কৰি গজ-দানৱৰ কুম্ভদেশত আঘাত কৰিলে।
Verse 41
ततो दशापि ते रुद्रा निर्मलायोमयै रणे । जघ्नुः शूलैस्तु दैत्येंद्रं शैलवर्ष्माणमाहवे
তাৰপিছত সেই দহজন ৰুদ্ৰ, ৰণত উজ্জ্বল আৰু কলুষহীন, পৰ্বতসম দেহধাৰী দানৱৰাজক ত্ৰিশূলৰে আঘাত কৰিলে।
Verse 42
सुस्राव शोणितं पश्चात्सर्वस्रोतस्सु तस्य वै । शूलरक्तेन रुद्रस्य शुशुभे गजदानवः
তাৰ পাছত তাৰ সকলো স্ৰোত-পথেৰে ৰক্ত ধাৰাসাৰে বব লাগিল; ৰুদ্ৰৰ ত্ৰিশূলৰ ৰক্তে ৰঞ্জিত সেই গজ-দানৱ ভয়ংকৰ দীপ্তিত উজ্জ্বল দেখা দিল।
Verse 43
प्रोत्फुल्लामलनीलाब्जं शरदीवामलं सरः । भस्मशुभ्रतनुच्छायै रुद्र र्हंसैरिवावृतम्
সেইজন যেন শৰতৰ নিৰ্মল সৰোবৰ, য’ত পবিত্ৰ নীলা পদুম ফুলি উঠে—আৰু যেন ভস্ম-ধৱল দেহচ্ছায়া থকা ৰুদ্ৰ-হংসেৰে আৱৃত।
Verse 44
क्रुद्धं कपालिनं दैत्यः प्रचलत्कर्णपल्लवः । भवं च दन्तैर्बिभिदे नाभिदेशे जगासुरः
ক্ৰুদ্ধ দানৱে কাণৰ পল্লৱ দুলাই কপালীক আঘাত কৰিলে; আৰু সেই গজ-অসুৰে নিজৰ দন্তেৰে ভৱক নাভি-দেশত বিদ্ধ কৰিলে।
Verse 45
दृष्ट्वानुरक्तं रुद्राभ्यां नवरुद्रास्ततो द्रुतम् । विव्यधुर्विशिखैः शूलैः शरीरममरद्विषः
দুজন ৰুদ্ৰৰ সৈতে তাক ৰণত লিপ্ত দেখা পাই, নৱ ৰুদ্ৰসকলে তৎক্ষণাৎ দ্ৰুতগতিতে আহি, তীৰসম তীক্ষ্ণ ত্ৰিশূলেৰে দেৱ-দ্বেষীৰ দেহ বিদ্ধ কৰিলে।
Verse 46
ततः कपालिनं त्यक्त्वा भवं चासुरपुंगवः । वेगेन कुपितो दैत्यो नव रुद्रानुपाद्रवत् । ममर्द चरणाघातैर्दन्तैश्चापि करेण च
তাৰ পাছত অসুৰপুঙ্গৱে কপালী আৰু ভৱক ত্যাগ কৰি, ক্ৰোধ আৰু বেগেৰে নৱ ৰুদ্ৰসকলৰ ওপৰত ধাৱমান হ’ল; আৰু পদাঘাত, দন্ত, লগতে হাতেৰেো তেওঁলোকক মথি পেলালে।
Verse 47
ततोऽसौ शूलयुद्धेन श्रममासादितो यदा । तदा कपाली जग्राह करमस्यामरद्विषः
তাৰ পাছত ত্ৰিশূল-যুদ্ধত ক্লান্ত হৈ পৰোঁতেই কপালী দেৱদ্বেষী শত্রুৰ হাত ধৰিলে।
Verse 48
भ्रामयामास चातीव वेगेन च गजासुरम् । दृष्ट्वाश्रमातुरं दैत्यं किंचिच्च्यावितजीवितम्
আৰু মহা বেগে তেওঁ গজাসুৰক অতিশয় ঘূৰাই দিলে; ক্লান্তিত কাতৰ দানৱক দেখি, তাৰ প্ৰাণশক্তি কঁপিছিল আৰু সৰি যাবলৈ ধৰিছিল।
Verse 49
निरुत्साहं रणे तस्मिन्गतयुद्धोत्सवोऽभवत् । ततो भ्रमत एवास्य चर्म उत्कृत्त्य भैरवम्
সেই ৰণত সি নিৰুৎসাহ হৈ পৰিল, যুদ্ধৰ উল্লাস নাশ হ’ল। তেতিয়া সি ঘূৰি থাকোঁতেই ভৈৰৱে তাৰ চাম কাটি ল’লে।
Verse 50
स्रवत्सर्वांगर क्तौघं चकारांबरमात्मनः । तुष्टुवुस्तं तदा देवा बहुधा बहुभिः स्तवैः
সকলো অংগৰ পৰা ৰক্তধাৰা ব’লে; তেওঁ তাক নিজৰ বাবে যেন বস্ত্ৰৰূপে পৰিধান কৰিলে। তেতিয়া দেৱতাসকলে বহু স্তৱে বহু প্ৰকাৰেই তেওঁক স্তুতি কৰিলে।
Verse 51
ऊचुश्चैनं चयो हन्यात्स म्रियेत ततस्त्वसौ । दृष्ट्वा कपालिनो रूपं गजचर्मांबरावृतम्
তেওঁলোকে ক’লে—“যি ইয়াক আঘাত কৰিব, সি তৎক্ষণাৎ মৰিব।” কিয়নো কপালীৰ ৰূপ, গজচর্ম-অম্বৰে আৱৃত, দেখি সকলো ভয়াক্ৰান্ত হ’ল।
Verse 52
वित्रेसुर्दुद्रुवुर्जघ्नुर्निपेतुश्च सहस्रशः । एवं विलुलिते तस्मिन्दानवेन्द्रे महाबले
তেওঁলোক আতংকিত হ’ল—কিছুমানে পলাই গ’ল, কিছুমানে আঘাত কৰিলে, আৰু সহস্ৰে সহস্ৰে পতিত হ’ল। এইদৰে মহাবলী দানৱেন্দ্ৰ তাত সম্পূৰ্ণৰূপে ব্যাকুল হৈ পৰিল।
Verse 53
गजं मत्तमथारुह्य शतदुन्दुभिनादितम् । निमिरभ्यपतत्तूर्णं सुरसैन्यानि लोडयन्
তাৰপিছত নিমিয়ে মত্ত গজত আৰোহণ কৰি, শত দুন্দুভিৰ গর্জনত, তীব্ৰ বেগে আগবাঢ়িল; দেৱসেনাসকলক পদদলিত কৰি ছিন্নভিন্ন কৰিলে।
Verse 54
यांयां निमिगजो याति दिशं तांतां सवाहनाः । दुद्रुवुश्चुक्रुशुर्देवा भयेनाकंपिता मुहुः
নিমিৰ গজ যেদিশে যায়, সেইদিশেই দেৱসকল বাহনসহ দৌৰি পলায়ন কৰে আৰু চিঞৰি উঠে; ভয়ে বাৰে বাৰে কঁপি উঠে।
Verse 55
गन्धेन सुरमातंगा दुद्रुवुस्तस्य हस्तिनः । पलायितेषु सैन्येषु सुराणां पाकशासनः
কেৱল তাৰ গন্ধতেই দেৱসকলৰ মাতঙ্গসকল সেই হাতীৰ পৰা পলাই গ’ল। আৰু দেৱসেনা পলায়নে ছিন্নভিন্ন হোৱাত, পাকশাসন ইন্দ্ৰ (সংকটৰ মুখামুখি) উন্মুক্ত হৈ পৰিল।
Verse 56
तस्थौ दिक्पालकैः सार्धमष्टभिः केशवेन च । संप्राप्तस्तस्य मातंगो यावच्छक्रगजं प्रति
তেওঁ অষ্ট দিকপালসকল আৰু কেশৱৰ সৈতে একেলগে থিয় হৈ থাকিল। তেতিয়ালৈ সেই মাতঙ্গ আগবাঢ়ি শক্ৰৰ গজৰ সন্মুখলৈ আহি পালে।
Verse 57
तावच्छक्रगजो भीतो मुक्त्वा नादं सुभैरवम् । ध्रियमाणोऽपि यत्नेन चकोर इव तिष्ठति
তেতিয়া ইন্দ্ৰৰ গজ ভয়ত কঁপি অতি ভয়ংকৰ নাদ এৰি দিলে; আৰু যত্নে ধৰি ৰাখিলেও চকৰ পাখিৰ দৰে থমকি স্থিৰ হৈ ৰ’ল।
Verse 58
पलायति गजे तस्मिन्नारूढः पाकशासनः । विपरीतमुखं युद्धं दानवेन्द्रेण सोऽकरोत्
সেই গজ পলাই যেতেই, তাৰ ওপৰত আৰূঢ় পাকশাসন (ইন্দ্ৰ) দানৱেন্দ্ৰৰ সৈতে উলটা মুখে যুদ্ধ কৰিলে।
Verse 59
शतक्र तुस्तु शूलेन निमिं वक्षस्यताडयत् । गदया दंतिनं तस्य गल्लदेशेहनद्भृशम्
কিন্তু শতক্ৰতু (ইন্দ্ৰ) শূলেৰে নিমিক বুকত আঘাত কৰিলে; আৰু গদাৰে সেই দন্তীটোক গালদেশত অতি জোৰে প্ৰহাৰ কৰিলে।
Verse 60
तं प्रहारचिंत्यैव निमिर्निर्भयपौरुषः । ऐरावतं कटीदेशे मुद्गरेणाभ्यताडयत्
কেৱল প্ৰহাৰৰ কথাই ভাবি, নিৰ্ভয় পৰাক্ৰমী নিমিয়ে মুদ্গৰেৰে ঐৰাৱতক কটিদেশত জোৰে আঘাত কৰিলে।
Verse 61
स हतो मुद्गरेणाथ शक्रकुञ्जर आहवे । जगाम पश्चात्पद्भ्यां च पृथिवीं भूधराकृतिः
আহৱত মুদ্গৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ শক্ৰৰ কুঞ্জৰ ডোল খালে; পাহাৰ-দেহী সেই জন্তুৱে পিছুৱাই পিছুৱাই খোজ দি অৱশেষে পৃথিৱীত লুটি পৰিল।
Verse 62
लाघवात्क्षिप्रमुत्थाय ततोऽमरमहागजः । रणादपससर्पाथ भीषितो निमिहस्तिना
তেতিয়া লাঘৱেৰে ক্ষিপ্ৰে উঠি সেই মহা অমৰ-গজে ৰণভূমিৰ পৰা আঁতৰি গ’ল, নিমিৰ গজসম পৰাক্ৰমত ভীত হৈ।
Verse 63
ततो वायुर्ववौ रूक्षो बहुशर्करपांशुलः । सम्मुखो निमिमातंगोऽकंपनोऽचलकंपनः । स्रुतरक्तो बभौ शैलो घनधातुह्रदो यता
তেতিয়া ৰূক্ষ বতাহ ব’লে, বহু কংকৰ আৰু ধূলিৰে ভৰা। সন্মুখত নিমি—যোদ্ধাসকলৰ মাজত গজ—অকঁপন, তথাপি পৰ্বতকো কঁপোৱা; ৰক্তধাৰা ব’ই তেওঁ ঘন ধাতুৰেখা আৰু ৰঙা হ্ৰদেৰে দাগধৰা শিলাখণ্ড যেন দেখা গ’ল।
Verse 64
धनेशोऽपि गदां गुर्वी तस्य दानवहस्तिनः । मुमोच वेगान्न्यपतत्सा गदा तस्य मूर्धनि
ধনেশ (কুবেৰ)েও সেই দানৱ-গজৰ ওপৰত গুৰুভাৰ গদা নিক্ষেপ কৰিলে; বেগেৰে ছোঁৰা গদা তাৰ মূৰতে খচি পৰিল।
Verse 65
गजो गदानिपातेन स तेन परिमूर्छितः । दंतैर्भित्वा धरां वेगात्पपाताचलसन्निभः
সেই গদাৰ আঘাতত গজটো মূৰ্ছিত হ’ল; দাঁতেৰে মাটি ফালি বেগেৰে পৰি গ’ল, পৰ্বতসম।
Verse 66
पतिते च गजे तस्मिन्सिंहनादो महानभूत् । सर्वतः सुरसैन्यानां गजबृंहितबृंहितः
সেই গজ পতিত হোৱাত মহা সিংহনাদ উঠিল; দেৱসেনাসকলৰ চাৰিওফালে, গজৰ গর্জনৰ সৈতে মিশি।
Verse 67
हेषारवेण चाश्वानां राणास्फोटैश्च धन्विनाम् । गजं तं निहतं दृष्ट्वा निमिं चापि पराङ्मुखम्
ঘোঁৰাৰ হেষাৰৱ আৰু ধনুৰ্ধৰসকলৰ ধনুৰ ডোৰৰ টংকাৰৰ মাজত, সেই হাতী নিহত হোৱা আৰু নিমিও পিঠি ঘূৰাই থকা দেখি।
Verse 68
सुराणां सिंहनादं च सन्नादितदिगंतरम् । जंभो जज्वाल कोपेन संदीप्त इव पावकः
দেৱতাসকলৰ সিংহনাদ দিগন্তজুৰি গুঞ্জৰি উঠা শুনি, জম্ভ ক্ৰোধে জ্বলি উঠিল—জ্বলা পাৱকৰ দৰে।
Verse 69
ततः स कोपरक्ताक्षो ध्नुष्यारोप्य सायकम् । तिष्ठेति चाब्रवीत्तारं सारथिं चाप्यनंदयत्
তাৰ পাছত ক্ৰোধে ৰঙা চকু লৈ সি ধনুত সায়ক আৰোপ কৰি ক’লে, “থিয় হওঁ!”—আৰু সাৰথি তাৰাকো উদ্দীপিত কৰিলে।
Verse 70
तमायांतमभिप्रेक्ष्य धनुष्याहितसा यकम् । शतक्रतुरदीनात्मा दृढमादत्त कार्मुकम्
ধনুত আগতেই সায়ক স্থাপিত কৰি আগবাঢ়ি অহা তাক দেখি, শতিক্ৰতু ইন্দ্ৰ অদীনচিত্তে দৃঢ়ভাৱে নিজৰ কাৰ্মুক ধৰি ল’লে।
Verse 71
बाणं च तैलधौताग्रमर्धचंद्रमजिह्मगम्
আৰু এটা বাণ—তেলধৌত অগ্ৰভাগযুক্ত, অৰ্ধচন্দ্ৰাকৃতি, আৰু বেঁকা নোহোৱাকৈ সোজাকৈ উৰি যোৱা।
Verse 72
तेनास्यट सशरं चापं चिच्छेद बलवृत्रहा । अपास्य तद्धनुश्छिन्नं जंभो दानवनंदनः
সেই বাণে বলবান বৃত্ৰবধে তাৰ ধনু আৰু তাত স্থাপিত শৰ একেলগে কাটি পেলালে। ভাঙি যোৱা ধনুখন দূৰলৈ নিক্ষেপ কৰি, দানৱৰ আনন্দ জম্ভা পুনৰ যুদ্ধলৈ আগবাঢ়িল।
Verse 73
अन्यत्कार्मुकादाय वेगवद्भारसाधनम् । शरांश्चाशीविषाकारांस्तैलधौताजिह्मगान्
তাৰ পাছত সি আন এটা ধনু তুলিলে—দ্ৰুতগামী আৰু গম্ভীৰ টান সহিব পৰা। লগতে সি তেলধোৱা, সোজাকৈ উৰি যোৱা, বিষধৰ সাপৰ আকৃতিৰ শৰসমূহো গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 74
शक्रं विव्याध दशभिर्जत्रुदेशे च पत्रिबिः । हृदये च त्रिभिश्चैव द्वाभ्यां च स्कन्धयोर्द्वयोः
সি শক্ৰক দহটা পাখিযুক্ত শৰে জত্ৰু-দেশত বিদ্ধ কৰিলে; হৃদয়ত তিনটাৰে, আৰু দুয়োটা স্কন্ধত দুটাকৈ শৰ লগালে।
Verse 75
शक्रोपि दानवेन्द्राय बाणजालम भीरयन् । अप्राप्तान्दानवेन्द्रस्तु शराश्छक्रभुजेरितान्
শক্ৰো নিৰ্ভয়ে দানৱেন্দ্ৰৰ ওপৰত বাণজাল নিক্ষেপ কৰিলে। কিন্তু দানৱৰাজে শক্ৰৰ বাহুৰ পৰা নিক্ষিপ্ত সেই শৰসমূহ গন্তব্যত নপোৱাতেই কাটি পেলালে।
Verse 76
चिच्छेद शतधाऽकाशे शरैरग्निशिखोपमैः । ततश्च शरजालेन देवेन्द्रो दानवेश्वरम्
সি অগ্নিশিখাৰ দৰে শৰে আকাশতেই সিহঁতক শতধা কৰি কাটি পেলালে। তাৰ পাছত দেৱেন্দ্ৰ ইন্দ্ৰই ঘন শৰজালেৰে দানৱেশ্বৰক আচ্ছাদিত কৰি আক্রমণ কৰিলে।
Verse 77
आच्छादयत यत्नेन वर्षास्विव घनैर्नभः । दैत्योऽपि बाणजालेन विव्याध सायकैः शितैः
সি যত্নেৰে আকাশ ঢাকিলে, যেন বৰ্ষাকালৰ ঘন মেঘে। দৈত্যেও বাণজাল মেলি তীক্ষ্ণ সায়কেৰে প্ৰত্যাঘাত কৰি বিদ্ধ কৰিলে।
Verse 78
यथा वायुर्घनाटोपं यदवार्यं दिशां मुखे । शक्रोऽथ क्रोधसंरंभान्न विशेषयते यदा
যেনেকৈ বায়ুৱে ঘন মেঘৰ গোটক ঠেলি নিয়ে যায়, দিশাৰ মুখত যাক ৰোধিব নোৱাৰি; তেনেকৈ শক্ৰোও ক্ৰোধৰ উন্মাদতাত পৰিলে সংযম-অসংযমৰ ভেদ নকৰে।
Verse 79
दानवेन्द्रं तदा चक्रे गंधर्वास्त्रं महाद्भुतम् । ततोऽस्य तेजसा व्याप्तमभूद्गनगोचरम्
তেতিয়া তেওঁ দানৱেন্দ্ৰৰ ওপৰত মহা-অদ্ভুত গন্ধৰ্বাস্ত্ৰ প্ৰয়োগ কৰিলে। তাৰ পাছত তাৰ তেজে (ৰণাঙ্গন/আকাশ) ব্যাপ্ত হ’ল, গণসমূহৰ গতি-গোচৰত পৰি উঠিল।
Verse 80
गन्धर्वनगरैश्चापि नानाप्राकारतोरणैः । मुंचद्भिरद्भुताकारैरस्त्रवृष्टिं समंततः
সেই ‘গন্ধৰ্ব-নগৰ’সমূহো, নানাবিধ প্ৰাকাৰ আৰু তোৰণৰে সজ্জিত হৈ, আশ্চৰ্য আকৃতিৰ অস্ত্ৰবৃষ্টি চাৰিওফালে উঠিল—সৰ্বদিশে নিক্ষিপ্ত হ’বলৈ ধৰিলে।
Verse 81
तयास्त्रवृष्ट्या दैत्यानां हन्यमाना महाचमूः । जंभं शरणमागच्छत्त्राहित्राहीति भारत
সেই অস্ত্ৰবৃষ্টিত দৈত্যসকলৰ মহাচমূ হানি খাই, জম্ভৰ ওচৰলৈ শৰণ ল’বলৈ আহিল—‘ৰক্ষা কৰা, ৰক্ষা কৰা!’ বুলি চিঞৰি, হে ভাৰত।
Verse 82
ततो जंभो महावीर्यो विनद्य प्रहसन्मुहुः । स्मरन्साधुसमाचारं दैत्यानामभयं ददौ
তেতিয়া মহাবীৰ্য জম্ভে গর্জন কৰি বাৰে বাৰে হাঁহিলে; সাধুসকলৰ সদাচাৰ স্মৰণ কৰি দৈত্যসকলক অভয়—নিরাপত্তাৰ আশ্বাস দিলে।
Verse 83
ततोऽस्त्रं मौशलंनाम मुमोच सुमहाभयम् । अथोग्रमुसलैः सर्वमभवत्पूरितं जगत्
তেতিয়া তেওঁ ‘মৌশল’ নামৰ অতি ভয়ংকৰ অস্ত্ৰ মুকলি কৰিলে; তাৰ পাছত সমগ্ৰ জগত ভয়াল লৌহ-মুসলেৰে ভৰি উঠা যেন লাগিল।
Verse 84
तैश्च भग्नानि सर्वाणि गंधर्वनगराणि च । अथोग्रैक प्रहारेण रथमश्वं गजं सुरम्
সেই (মুসল)বোৰে গন্ধৰ্ব-নগৰসমূহো সম্পূৰ্ণ ভাঙি পেলালে। তাৰ পাছত একেটা ভয়ংকৰ আঘাততে ৰথ, ঘোঁৰা, হাতী আৰু যোদ্ধাসকল পতিত হ’ল।
Verse 85
चूर्णयामास तत्क्षिप्रं शतशोऽथ सहस्रशः । ततः सुराधिपः सक्रस्त्वाष्ट्रमस्त्रमुदैरयत्
তেওঁ তৎক্ষণাৎ শত শত আৰু সহস্ৰ সহস্ৰকৈ সিহঁতক চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ কৰিলে। তেতিয়া দেৱাধিপতি শক্র (ইন্দ্ৰ)য়ে ত্বষ্টৃ-নির্মিত ত্বাষ্ট্ৰ অস্ত্ৰ উত্তোলন কৰিলে।
Verse 86
संध्यमाने ततश्चास्त्रे निश्चेरुः पावकार्चिषः । ततो यंत्रमया विद्याः प्रादुरासन्सहस्रशः
সেই অস্ত্ৰ প্ৰয়োগ হোৱাত অগ্নিৰ স্ফুলিঙ্গ ওলাই আহিল। তাৰ পাছত সহস্ৰ সহস্ৰ যন্ত্ৰময় বিদ্যা (মন্ত্রশক্তি) প্ৰকাশ পালে।
Verse 87
तैर्यंत्रैरभवद्युद्धमंतरिक्षं वितारकम् । तैर्यंत्रैर्मौशलं भग्नं हन्यंते चासुरास्तदा
সেই যন্ত্ৰসমূহৰ দ্বাৰা যুদ্ধ আকাশমণ্ডলত বিস্তৃত হ’ল। সেই একে যন্ত্ৰে মৌশল অস্ত্ৰ ভাঙি পেলালে, আৰু তেতিয়াই অসুৰসকল নিধন হ’ল।
Verse 88
शैलास्त्रं मुमुचे जंभो यंत्रसंघातचूर्णनम् । व्यामप्रमाणैरुपलैस्ततो वर्षः प्रवर्तत
তাৰ পাছত জম্ভে শৈল অস্ত্ৰ মুকলি কৰিলে, যি যন্ত্ৰৰ গুচ্ছসমূহ চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ কৰে। তেতিয়াই ব্যাম-প্ৰমাণ শিলাৰ বৰষুণ আৰম্ভ হ’ল।
Verse 89
त्वाष्ट्रोण निर्मितान्याशु यानि यंत्राणि भारत । तेनोपल निपातेन गतानि तिलशस्ततः
হে ভাৰত! ত্বষ্টৃয়ে যি যন্ত্ৰসমূহ তৎক্ষণাৎ নিৰ্মাণ কৰিছিল, সেই শিলাৰ পতনত সিহঁত তেতিয়া তিলৰ দানাৰ দৰে ভাঙি চাৰিওফালে ছিটকি পৰিল।
Verse 90
ततः शिरस्सु देवानां शिलाः पेतुर्महाजवाः । दारयंत्यश्च वसुधां चतुरंगबलं च तत्
তাৰ পাছত মহা বেগে শিলাখণ্ডসমূহ দেৱতাসকলৰ মূৰত পৰিল। সিহঁতে পৃথিৱীকো ফালি পেলালে আৰু সেই চতুৰঙ্গ বালকো ছিন্নভিন্ন কৰিলে।
Verse 91
ततो वज्रास्त्रमकरोत्सस्राक्षः पुरंदरः । शिलामहार्षंव्यशीर्यत समंततः
তেতিয়া সহস্ৰাক্ষ পুৰন্দৰে (ইন্দ্ৰে) বজ্ৰ অস্ত্ৰ প্ৰয়োগ কৰিলে। আৰু সেই মহাশিলাবৃষ্টি চাৰিওফালে চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ হৈ গ’ল।
Verse 92
ततः प्रशांतैः शैलास्त्रैर्जंभो भूधरसन्निभः । ऐषीकमस्त्रमकरोच्चूर्णितान्यपराक्रमः
তেতিয়া পৰ্বত-সদৃশ দেহধাৰী জম্ভে, নিজৰ শৈলাস্ত্ৰসমূহ প্ৰশান্ত হোৱা দেখি, ঐষীক অস্ত্ৰ প্ৰয়োগ কৰিলে; তীব্ৰ পৰাক্ৰমে সি প্ৰতিপক্ষক চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ কৰিলে।
Verse 93
ऐषीकेणागमन्नाशं वज्रास्त्रं गिरिदारणम् । विजृंभत्यथ चैषीके परमास्त्रेऽतिदारुणे
ঐষীকৰ প্ৰভাৱত বজ্ৰাস্ত্ৰ—গিৰি-দাৰণ অস্ত্ৰ—নাশপ্ৰাপ্ত হ’ল। তাৰ পাছত সেই ঐষীক, পৰম আৰু অতিদাৰুণ অস্ত্ৰ, অধিক বলত বিস্তাৰিত হৈ উঠিল।
Verse 94
जज्वलुर्देवसैन्यानि सस्यंदनगजानि च । दह्यमानेष्व नीकेषु तेजसास्त्रस्य सर्वतः
তেজসাস্ত্ৰৰ দীপ্তিত সৰ্বত্ৰ যেতিয়া সৈন্যদলসমূহ দহি উঠিল, তেতিয়া দেৱসেনা—ৰথ আৰু গজসহ—জ্বলি উঠিল।
Verse 95
आग्नेयमस्त्रमकरोद्बलहा पाकशासनः । तेनास्त्रेण च तन्नाशमैषीकमगमत्तदा
তেতিয়া বলহা, পাকশাসন ইন্দ্ৰে আগ্নেয় অস্ত্ৰ প্ৰয়োগ কৰিলে; আৰু সেই অস্ত্ৰৰ দ্বাৰাই তেতিয়াই ঐষীক অস্ত্ৰ নাশপ্ৰাপ্ত হ’ল।
Verse 96
तस्मिन्प्रतिहते चास्त्रे पावकास्त्रं व्यजृंभत । जज्वाल सेना जंभस्य रथः सारथिरेव च
সেই অস্ত্ৰ প্ৰতিহত হোৱাত পাৱক অস্ত্ৰ জ্বলি উঠিল। জম্ভৰ সেনা দগ্ধ হৈ জ্বলি উঠিল, আৰু তাৰ ৰথ আৰু সাৰথিও তেনেদৰেই।
Verse 97
तः प्रतिहतास्त्रोऽसौ दैत्येंद्रः प्रतिभानवान् । वारुणास्त्रं मुमोचाथशमनं पावकार्चिषाम्
তেওঁৰ অস্ত্ৰ প্ৰতিহত হোৱাত, সেই প্ৰতিভাশালী দৈত্যেন্দ্ৰই তৎক্ষণাৎ বৰুণাস্ত্ৰ মুকলি কৰিলে—যি অগ্নেয়াস্ত্ৰৰ জ্বালা নিৰ্বাপিত কৰে।
Verse 98
ततो जलधरैर्व्योम स्फुरद्विद्युल्लताकुलैः । गंभीराक्षसमाधारैश्चाभ्यपूर्यत मोदिनी
তাৰ পাছত বিজুলীৰ ঝলমল লতাৰে ভৰা বৰষুণ-ডাঙৰ মেঘে আকাশ ভৰাই তুলিলে; আৰু গভীৰ গর্জনময় ধাৰাসমূহে মদিনী ধৰিত্ৰীক প্লাৱিত কৰিলে।
Verse 99
करींद्रकरतुल्याभिर्धाराभिः पूरितं जगत् । शांतमाग्नेयमस्त्रं च विलोक्येंद्रश्चकार ह
হাতীৰ শুঁড় সদৃশ ধাৰাৰে জগত ভৰি উঠিল। অগ্নেয়াস্ত্ৰ শান্ত হোৱা দেখি ইন্দ্ৰই তেতিয়া যথোচিত কাৰ্য কৰিলে।
Verse 100
वायव्यमस्त्रमतुलं तेन मेघा ययुः क्षयम् । वायव्यास्त्रबलेनाथ निर्धूते मेघमंडले
তেতিয়া তেওঁ অতুলনীয় বায়ব্যাস্ত্ৰ মুকলি কৰিলে; তাৰ বলত মেঘসমূহ বিনাশলৈ গ’ল। বায়ব্যাস্ত্ৰৰ শক্তিয়ে মেঘমণ্ডল উড়াই দিয়াত আকাশ নিৰ্মল হ’ল।
Verse 101
बभूवानाविलं व्योम नीलोत्पलदलप्रभम् । वायुना चातिरूपेण कंपिताश्चैव दानवाः
আকাশ নিৰ্মল হ’ল, নীলোৎপলৰ পাঁপৰিৰ দৰে দীপ্তিময়। আৰু সেই অতি প্ৰবল বায়ুত দানৱসকলও কঁপি উঠিল।
Verse 102
न शेकुस्तत्र ते स्थातुं रणेऽपि बलिनोऽपि ये । जभस्ततोऽभवच्छौलो दशयोजनविस्तृतः
সেই ঠাইত তেওঁলোকে থিয় হ’ব নোৱাৰিলে—বলৱান হ’লেও, ৰণত হ’লেও। তেতিয়া দহ যোজন বিস্তৃত এক বিশাল, শুভ্ৰ আৰু দ্যুতিময় জ্বলন্ত পুঞ্জ উদ্ভৱ হ’ল।
Verse 103
मारुतप्रतिघातार्थं दानवानां बलाधिपः । नानाश्चर्यसमायुक्तो नानाद्रुमलतावृतः
বায়ুৰ আঘাত প্ৰতিহত কৰিবলৈ দানৱসকলৰ সেনাপতি এক আশ্চৰ্য্য সৃষ্টি আনিলে—বহু বিস্ময়েৰে পৰিপূৰ্ণ, নানাবিধ গছ-লতা-পাতাৰে আৱৃত।
Verse 104
ततः प्रशमिते वायौ दैत्येंद्र पर्वताकृतौ । महाशनिं वज्रमयीं मुमोचाशु शतक्रतुः
তাৰ পাছত বায়ু শান্ত হোৱাত আৰু দৈত্যেন্দ্ৰ পৰ্বতাকৃতি ধাৰণ কৰাত, শতিক্ৰতু (ইন্দ্ৰ)য়ে তৎক্ষণাৎ বজ্ৰময় মহাশনি নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 105
तयाशन्या पतितया दैत्यस्याच लरूपिणः । कंदराणि व्यशीर्यंतं समंतान्निर्झराणि च
সেই অশনি পৰি যেতিয়া পৰ্বতৰূপী দৈত্যৰ ওপৰত পৰিল, তেতিয়া তাৰ গুহাবোৰ চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ হ’ল; আৰু চাৰিওফালে ঝৰণা-ধাৰাবোৰ ফুটি উঠিল।
Verse 106
ततः सा दानवेंद्रस्य शैलमाया न्यवर्तत । निवृत्तशैलमायोऽथ दानवेंद्रो मदोत्कटः
তাৰ পাছত দানৱেন্দ্ৰৰ সেই শৈল-মায়া আঁতৰিল। শৈল-মায়া নিবৃত্ত হোৱাত দানৱেন্দ্ৰ মদগৰ্বে উগ্ৰ হৈ উঠিল।
Verse 107
बभूव कुंजरो भीमो महाशैलमयाकृतिः । ममर्द च सुरानीकं दंतैश्चाभ्यहनत्सुरान्
তেওঁ এটা ভয়ংকৰ হাতী হৈ পৰিল, যাৰ শৰীৰটো যেন এটা বিশাল পাহাৰহে। তেওঁ দেৱতাসকলৰ সৈন্যবাহিনীক চেপি ধৰিলে আৰু দাঁতেৰে দেৱতাসকলক আঘাত কৰিলে।
Verse 108
बभंज पृष्ठतः कांश्चित्करेणाकृष्य दानवः । ततः क्षपयतस्तस्य सुरसैन्यानि वृत्रहा
সেই দানৱে নিজৰ শুঁৰেৰে কিছুমানক টানি আনি পিছফালৰ পৰা আছাৰ মাৰি পেলালে। তেতিয়া বৃত্রহা (ইন্দ্ৰ)ই সেই দানৱৰ সৈন্যবাহিনীক ধ্বংস কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 109
अस्त्रं त्रैलोक्यदुर्धर्षं नारसिंहं मुमोच ह । ततः सिंहसस्राणि निश्चेरुर्मंत्रतेजसा
তেওঁ তিনিও লোকত দুৰ্জয় নৰসিংহ অস্ত্ৰ নিক্ষেপ কৰিলে। তেতিয়া মন্ত্ৰৰ প্ৰভাৱত হাজাৰ হাজাৰ সিংহ নিৰ্গত হ’ল।
Verse 110
हृष्टदंष्ट्राट्टहासानि क्रकचाभनखानि च । तैर्विपाटितगात्रोऽसौ गजमायां व्यपोहयत्
ওলাই থকা দাঁত আৰু গৰজি উঠা হাঁহিৰে, আৰু কৰতৰ দৰে নখেৰে, সিহঁতে তেওঁৰ শৰীৰৰ অংগবোৰ ফালি পেলালে; এইদৰে তেওঁ হাতীৰ সেই মায়াবী ৰূপটো নাশ কৰিলে।
Verse 111
ततश्चाशीविषो घोरोऽभवत्फणसमाकुलः । विषनिःश्वासनिर्दग्धसुरसैन्यमहारथः
তাৰ পাছত তেওঁ বহুতো ফনা থকা এটা ভয়ংকৰ বিষাক্ত সাপ হৈ পৰিল; আৰু বিষাক্ত নিশাহেৰে তেওঁ দেৱতাসকলৰ সৈন্যবাহিনীৰ মহাৰথীসকলক দগ্ধ কৰিলে।
Verse 112
ततोऽस्त्रं गारुडं चक्रे शक्रः संप्रहरन्रॅणे । ततस्तस्माद्गरुत्मंतः सहस्राणि विनिर्ययुः
তেতিয়া ৰণত প্ৰহাৰ কৰি শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) গাৰুড় অস্ত্ৰ প্ৰয়োগ কৰিলে; সেই অস্ত্ৰৰ পৰা সহস্ৰ সহস্ৰ গৰুড় উফৰি ওলাই আহিল।
Verse 113
तैर्गरुत्मद्भिरासाद्य जंभं भुजगरूपिणम् । कृतस्तु संढशो दैत्यः सास्य माया व्यनश्यत
সেই গৰুড়সকলে ভুজংগ-ৰূপী জম্ভক আক্ৰমণ কৰি টুকুৰা টুকুৰা কৰিলে; আৰু তাতে তাৰ মায়া বিনষ্ট হ’ল।
Verse 114
मायायाम च प्रनष्टायां ततो जंभो महासुरः । चकार रूपमतुलं चंद्रादित्यपदानुगम्
মায়া নষ্ট হোৱাত, তেতিয়া মহাসুৰ জম্ভে অতুলনীয় এক ৰূপ ধাৰণ কৰিলে—চন্দ্ৰ-সূৰ্যৰ গতিৰ সমান বিস্তৃত।
Verse 115
विवृत्तनयनो ग्रस्तुमियेष सुरपुंगवान् । ततोऽस्य प्रविशद्वक्त्र समहारथकुंजरा
চকু ঘূৰি উঠি, সেই অসুৰ-পুংগৱে দেববীৰসকলক গিলিবলৈ উদ্যত হ’ল; তেতিয়া সেই বাহিনীৰ হাতী আৰু মহাৰথৰ ৰথসমূহ তাৰ মুখত সোমাই পৰিল।
Verse 116
सुरसेनाऽभवद्भीमं पातालोत्तालतालुकम् । सैन्येषु ग्रस्यमानेषु दानवेन बलीयसा
বলী দানৱে সৈন্যদল গিলি থাকোঁতে, দেবসেনাত ভয়ংকৰ আতংক নামিল—যেন পাটালৰ হাঁ-মুখ, ওপৰলৈ উঠা তালুৰে বিভীষিকাময়।
Verse 117
शक्रो दीनत्वमापन्नः श्रांतवाहनवाहनः । कर्तव्यतां नाध्यगच्छत्प्रोवाचेदं जनार्दनम्
শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) দীনতাত পতিত হ’ল; তেওঁৰ বাহনো ক্লান্ত হৈছিল। কি কৰ্তব্য বুজি নাপাই, তেওঁ জনাৰ্দন (বিষ্ণু)ক এই বাক্য ক’লে।
Verse 118
किमनंतरमेवास्ति कर्तव्यं नो विशेषतः । तदादिश घटामोऽस्य दानवस्य युयुत्सतः
“আমাৰ দ্বাৰা তৎক্ষণাৎ কি কৰ্তব্য—বিশেষকৈ আৰু নিশ্চিতভাৱে? আদেশ দিয়ক; যুঁজিবলৈ উদ্যত এই দানৱৰ বিৰুদ্ধে আমি সেই কৰিম।”
Verse 119
ततो हरिरुवाचेदं वज्रायुधमुदारधीः । न सांप्रतं रणं त्याज्यं शत्रुकातरभैरवम्
তেতিয়া উদাৰ বুদ্ধিসম্পন্ন হৰিয়ে বজ্ৰধাৰীলৈ ক’লে: “এতিয়া ৰণ ত্যাগ কৰাৰ সময় নহয়—যেতিয়া শত্রু ভীত আৰু কঁপনি ধৰা।”
Verse 120
मा गच्छ मोहं मा गच्छ क्षिप्रमस्त्रं स्मर प्रभो । नारायणास्त्रं प्रयतः श्रुत्वेति मुमुचे स च
“মোহত নপৰিবা, বিভ্ৰান্ত নহ’বা। হে প্ৰভু, শীঘ্ৰে অস্ত্ৰ স্মৰণ কৰা। (নাৰায়ণাস্ত্ৰ প্ৰয়োগ কৰা)!” এই কথা শুনি তেওঁও একাগ্ৰচিত্তে নাৰায়ণাস্ত্ৰ নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 121
एतस्मिन्नंतरे दैत्यो विवृतास्योऽग्रसत्क्षणात् । त्रीणित्रीणि च लक्षाणि किंनरोरगरक्षसाम्
ইতিমধ্যে দানৱে মুখ সম্পূৰ্ণ মেলি এক মুহূৰ্ততে গিলি পেলালে—কিন্নৰ, নাগ আৰু ৰাক্ষসৰ তিন-তিন লাখকৈ।
Verse 122
ततो नारायणास्त्रं च निपपातास्य वक्षसि । महास्त्रभिन्नहृदयः सुस्राव रुधिरं च सः
তেতিয়া নাৰায়ণাস্ত্ৰ আহি তাৰ বক্ষত পৰিল। সেই মহাস্ত্ৰে হৃদয় বিদীৰ্ণ হোৱাত সি ৰুধিৰ ঢালি পেলালে।
Verse 123
ततः स्वतेजसा रूपं तस्य दैत्यस्य नाशितंम् । ततश्चां तर्दधे दैत्यः कृत्वा हासं महोत्कटम्
তাৰ পাছত নিজৰ তেজে সেই দানৱৰ ৰূপ বিনষ্ট হ’ল। তাৰপিছত ভয়ংকৰ গর্জনময় হাঁহি কৰি দানৱটি অদৃশ্য হ’ল।
Verse 124
गगनस्थः स दैत्येन्द्रः शस्त्राशनिमतींद्रियः । मुमोच सुरसैन्यानां सहारकरणीं पराम्
আকাশত অৱস্থিত সেই দানৱেন্দ্ৰ—যাৰ ইন্দ্ৰিয়সমূহ শস্ত্ৰ আৰু বজ্ৰ সদৃশ—দেৱসেনাৰ ওপৰত সংহাৰকাৰী পৰম শক্তি নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 125
तथा परश्वधांश्चक्रवज्रबाणान्समुद्गरान् । कुंतान्खड्गान्भिंडिपालानयोमुखगुडांस्तथा
সি পৰশ্বধ, চক্ৰ, বজ্ৰ আৰু বাণ নিক্ষেপ কৰিলে; গদা, কুন্ত, খড়্গ, ভিণ্ডিপাল আৰু লৌহমুণ্ড গুড়াও তেনেদৰে।
Verse 126
ववर्ष दानवो रोषादवध्यानक्षयानपि । तैरस्त्रैर्दानवोन्मुक्तैर्देवानीकेषु भीषणैः
ক্ৰোধত দানৱে অবধ্য আৰু অক্ষয় অস্ত্ৰসমূহো বৰষালে। দানৱৰ দ্বাৰা মুক্ত সেই ভীষণ অস্ত্ৰে দেৱসেনাৰ শাৰীবোৰক আতংকিত কৰি আঘাত কৰিলে।
Verse 127
बाहुभिर्धरणी पूर्णा शिरोभिश्च सकुंडलैः । ऊरुभिर्गजहस्ताभैः करींद्रैश्चाचलोपमैः
ধৰণী বাহুতে পূৰ্ণ হ’ল, কুণ্ডলসহ ছিন্ন শিৰেৰে ভৰি উঠিল; হাতীৰ শুঁড় সদৃশ উৰু আৰু অচল পৰ্বতৰ দৰে পৰি থকা গজেন্দ্ৰেৰে।
Verse 128
भग्नेषा दंडचक्राक्षै रथैभिः सह । दुःसंचाराभवत्पृथ्वी मांसशोणितकर्दमा
দণ্ড, চক্র আৰু অক্ষ ভাঙি ৰথসমূহ চুৰমাৰ হ’ল; মাংস আৰু ৰক্তৰ কাদাত ধৰণী দুৰ্গম হৈ পৰিল।
Verse 129
रुधिरौघह्रदावर्ता गजदेहशिलोच्चया । कबंधनृत्यबहुला महा सुरप्रवाहिनी
মহা সুৰবীৰ-প্ৰবাহিনী নদি উঠিল—ৰক্ত-ধাৰাৰ হ্ৰদ আৰু আৱৰ্তেৰে; গজদেহ শিলোচ্চয় সদৃশ টিলাৰে; আৰু মুণ্ডহীন ধড়ৰ উন্মত্ত নৃত্যৰে ভৰপূৰ।
Verse 130
श्रृगालगृध्रध्वांक्षाणां परमानंदकारिणी । पिशाचजातिभिः कीर्णं पीत्वाऽमिषं सशोणितम्
ই শৃগাল, গৃধ্ৰ আৰু ধ্বাংক্ষৰ পৰম আনন্দৰ কাৰণ হ’ল; আৰু পিশাচ-জাতিৰ দলে দলে ভৰি, ৰক্তসহ মাংস পান কৰিলে।
Verse 131
असंभ्रमाभिर्भार्याभिः सह नृत्यद्भिरुद्धता । काचित्पत्नी प्रकुपिता गजकुंभांतमौक्तिकैः
এগৰাকী পত্নী ক্ৰোধে দগ্ধ হৈ উন্মত্ত হ’ল—অসংব্ৰমা নাৰীৰ সৈতে একেলগে নাচি উঠিল; গজকুম্ভান্তৰ মুকুতাসদৃশ মৌক্তিকেৰে অলংকৃত।
Verse 132
पिशाचो यत्र चाश्वानां खुरानेकत्र चाकरोत् । कर्णपूरेषु मोदंते पश्यंत्यन्याः सरोषतः
তাত এক পিশাচে ঘোঁৰাৰ খুৰবোৰ এক ঠাইত গোটাই থ’লে। কিছুমানে কৰ্ণাভৰণত আনন্দ পালে, আন কিছুমানে ক্ৰোধেৰে চাই থাকিল।
Verse 133
प्रसादयंति बहुधा महाकर्णार्थकोविदाः । केचिद्वदन्ति भो देवा भो दैत्याः प्रार्थयामहे
‘মহাকৰ্ণ’ৰ অৰ্থ বুজাত নিপুণ লোকসকলে নানা উপায়ে তেওঁক প্ৰসন্ন কৰিবলৈ ধৰিলে। কিছুমানে ক’লে, “হে দেৱাসকল! হে দৈত্যাসকল! আমি প্ৰাৰ্থনা কৰোঁ।”
Verse 134
आकल्पमेवं योद्धव्यमस्माकं तृप्तिहेतवे । केचिदूचुरयं दैत्यो देवोयमतिमांसलः
“আমাৰ তৃপ্তিৰ কাৰণে এইদৰে অবিৰত যুদ্ধ কৰিব লাগিব।” কিছুমানে ক’লে, “এইজন দৈত্য; এইজন দেৱ—এইজন অতি মাংসল।”
Verse 135
म्रियते यदि संग्रामे धातुर्दद्भोऽपयाचितम् । केचिद्युध्यत्सु वीरेषु सृक्किणी संलिहंति च
“যদি যুদ্ধত ‘আধাৰ’ মৰে, তেন্তে ‘দাঁত’ অপ্ৰাৰ্থিতেই ৰৈ যায়।” আৰু কিছুমানে—বীৰসকল যুঁজি থাকোঁতেই—ওঁঠ চেলেকি থাকিল।
Verse 136
एतेन पयसा विद्मो दुर्जनः सुजनो यथा । केचिद्रक्तनदीनां च तीरेष्वास्तिक्यबुद्धयः
“এই পানীয়ৰ দ্বাৰাই আমি বুজোঁ কোনে দুৰ্জন, কোনে সুজন।” আৰু কিছুমানে, ধৰ্মভাৱনাৰে মন ভৰি, ৰক্তনদীৰ তীৰত থিয় হৈ থাকিল।
Verse 137
पितॄन्देवांस्तर्पयंति शोणितैश्चामिषैः शुभैः । केचिदामिषराशिस्था दृष्ट्वान्यस्य करामिषम्
কিছুমানে তেজ আৰু উত্তম মাংসৰে পিতৃ আৰু দেৱতাসকলক সন্তুষ্ট কৰিছিল। আন কিছুমানে মাংসৰ দ’মত থিয় হৈ আনৰ হাতত থকা মাংসলৈ চাই আছিল।
Verse 138
देहिदेहीति वाशांतो धनिनः कृपणा यथा । केचित्स्वयं प्रतृप्ताश्च दृष्ट्वा वै खादतः परान्
ধনীৰ আগত কৃপণৰ দৰে 'দিয়া, দিয়া!' বুলি চিঞৰি, কিছুমানে নিজে তৃপ্ত হ'লেও আনক খাই থকা দেখি চাই আছিল।
Verse 139
सरोषमोष्ठौ निर्भुज्य पश्यंत्येवात्यसूयया । केचित्स्वमुदरं क्रुद्धा निंदंति ताडयंति च
খঙত ওঁঠ কামুৰি তেওঁলোকে তীব্ৰ ঈৰ্ষাৰে চাই আছিল। কিছুমানে ক্ৰোধত নিজৰ পেটক ধিক্কাৰ দিছিল আৰু আঘাত কৰিছিল।
Verse 140
सर्वभक्षमभीप्संतस्तृप्ताः परधनं यथा । केचिदाहुरद्य एव श्लाघ्या सृष्टिस्तु वेधसः
কিছুমানে কৈছিল, 'আজিও বিধাতাৰ সৃষ্টি সঁচাকৈয়ে প্ৰশংসনীয়'—কাৰণ জীৱবোৰ তৃপ্ত হ'লেও 'সকলো গ্ৰাস কৰিবলৈ' হাবিয়াস কৰে, যেনেকৈ কোনোবাই আনৰ ধনলৈ লোভ কৰে।
Verse 141
सुप्रभातं सुनक्षत्रं पूर्वमासीद्धृथैव तत् । एवं बहुविधालापे पलादानां ततस्ततः
পূৰ্বে এক উজ্জ্বল পুৱা আৰু শুভ নক্ষত্ৰ আছিল—তথাপি সেই (শুভ লক্ষণ) ব্যৰ্থ হ'ল; এইদৰে, নানা ধৰণৰ কথা-বতৰাৰ মাজত, সেই দলবোৰ ইফালে সিফালে ঘূৰি ফুৰিল।
Verse 142
अदृश्यः समरे जंभो देवाञ्ठस्त्रैरचूर्णयत् । ततः शक्रोधनेशश्च वरुणः पवनोऽनलः
ৰণত অদৃশ্য হৈ জাম্ভে নিজৰ অস্ত্ৰেৰে দেৱসকলক চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ কৰিলে। তেতিয়া শক্ৰ (ইন্দ্ৰ), ধনেশ (কুবেৰ), বৰুণ, পৱন (বায়ু) আৰু অনল (অগ্নি) উঠি প্ৰতিউত্তৰ দিলে।
Verse 143
यमोऽथ निरृतिश्चापि दिव्यास्त्राणि महाबलाः । आकाशे मुमुचुः सर्वे दानवायाभिसंध्य तु
তাৰ পাছত যম আৰু নিৰৃতিো—মহাবলীসকল—আকাশত দিৱ্য অস্ত্ৰ নিক্ষেপ কৰিলে, দানৱক লক্ষ্য কৰি।
Verse 144
व्यर्थतां जग्मुरस्त्राणि देवानां दानवं प्रति । यथातिक्रूरचित्तानामार्ये कृत्यशतान्यपि
দেৱসকলৰ অস্ত্ৰ দানৱৰ বিৰুদ্ধে ব্যৰ্থ হৈ পৰিল; যেন অতি ক্ৰূৰচিত্ত লোকৰ আগত শত শত আৰ্য প্ৰয়াসো নিষ্ফল হয়।
Verse 145
गतिं न विविदुश्चापि श्रांता दैत्याश्च देवताः । दैत्यास्त्रभिन्नसर्वांगा गावः शीतार्दिता इव
কোনো পক্ষেই আগবঢ়াৰ পথ দেখা নাছিল; দৈত্য আৰু দেৱতা দুয়ো ক্লান্ত হৈছিল—দৈত্যাস্ত্ৰে সৰ্বাঙ্গ বিদীৰ্ণ, যেন শীতত পীড়িত গৰুবোৰ কঁপে।
Verse 146
परस्परं व्यलीयंत हाहाकिंभाविवादिनः । तामवस्थां हरिर्दृष्ट्वा देवाञ्छक्रमुवाचह
তেওঁলোকে পৰস্পৰৰ পৰা আঁতৰি গ’ল, হাহাকাৰ কৰি—“হায়! এতিয়া কি হ’ব?” সেই অৱস্থা দেখি হৰিয়ে দেৱসকলক সম্বোধন কৰি শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ক ক’লে।
Verse 147
अघोरमंत्रं स्मर देवराज अस्त्रं हि यत्पाशुपतप्रभावम् । रुद्रेण तुष्टेन तव प्रदत्तमव्याहतं वीरवराभिघाति
হে দেৱৰাজ, অঘোৰ মন্ত্র স্মৰণ কৰা—ই পাশুপত প্ৰভাৱযুক্ত অস্ত্ৰ। ৰুদ্ৰ সন্তুষ্ট হৈ তোমাক যি দান কৰিলে, সি অব্যাহত; বীৰশ্ৰেষ্ঠকো আঘাতে নিপাত কৰে।
Verse 148
एवं स शक्रो हरिबोधितस्तदा प्रणम्य देवं वृषकेतुमीश्वरम् । समाददे बाणममित्रघातनं संपूजितं दैवरणेऽर्द्धचंद्रम्
হৰিৰ উপদেশ পাই শক্ৰ তেতিয়া বৃষকেতু-চিহ্নধাৰী ঈশ্বৰক প্ৰণাম কৰিলে। তাৰ পিছত দেৱযুদ্ধত পূজিত, অৰ্ধচন্দ্ৰ-চিহ্নিত, শত্রুনাশক বাণ তেওঁ গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 149
धनुष्यजय्ये विनियोज्य बुद्धिमान्न्ययोजयत्तत्र अघोरमंत्रम्
ধনুৰ জয়দায়ক টানত একাগ্ৰ বুদ্ধি স্থাপন কৰি, সেই বুদ্ধিমানজনে তাত অঘোৰ মন্ত্রৰ বিনিয়োগ কৰিলে।
Verse 150
ततो वधायाशु मुमोच तस्य वा आकृष्य कर्णांतमकुंठदीधितिम् । अथासुरः प्रेक्ष्य महास्त्रमापतद्विसृज्य मायां सहसा व्यवस्थितः
তাৰ বধৰ উদ্দেশ্যে সি তৎক্ষণাৎ মহাস্ত্ৰ নিক্ষেপ কৰিলে—কৰ্ণান্তলৈ টানি, যাৰ দীপ্তি অকুণ্ঠ। মহা ক্ষেপণাস্ত্ৰ আহি থকা দেখি, অসুৰে হঠাৎ মায়া বিসৰ্জন কৰি দৃঢ়ভাৱে থিয় দিলে।
Verse 151
प्रवेपमानेन मुखेन युज्यताचलेन गात्रेण च संभ्रमाकुलः । ततस्तु तस्यास्त्रवराभिमंत्रितः शरोर्धचंद्रः प्रसभं महारणे
কম্পমান মুখ আৰু অচল নোহোৱা দেহেৰে সি আতংকত ব্যাকুল হ’ল। তেতিয়া মহাৰণত মন্ত্রে অভিমন্ত্রিত অস্ত্ৰশ্ৰেষ্ঠ অৰ্ধচন্দ্ৰাকাৰ শৰ জোৰেৰে তাৰ ওপৰত নিক্ষিপ্ত হ’ল।
Verse 152
पुरंदरस्येष्वसनप्रमुक्तो मध्यार्कविंवं वपुषा विडंबयन्
পুৰন্দৰৰ ধনুৰ পৰা মুক্ত হোৱা সেই বাণে নিজৰ দ্যুতিত মধ্যাহ্ন সূৰ্যৰ মণ্ডলকো যেন উপহাস কৰিলে।
Verse 153
किरीटकूटस्फुरकांतिसंकुलं सुगंधिनानाकुसुमाधिवासितम् । प्रकीर्णधूमज्वलनाभमूर्धजं न्यपातयज्जंभिशिरः सकुंडलम्
কুণ্ডলধাৰী জম্ভৰ মূৰখন ঢলি পৰিল—উচ্চ কিৰীটৰ ঝলমল কান্তিত ভৰপূৰ, নানা সুগন্ধি ফুলে সুবাসিত, আৰু ছিটা ধোঁৱাৰ মাজত জ্বলা অগ্নিৰ দৰে কেশযুক্ত।
Verse 154
तस्मिन्निंद्रहते जंभे प्रशशंसुः सुरा बहु । वासुदेवोऽपि भगवान्साधु साध्विति चाब्रवीत्
ইন্দ্ৰে জম্ভক বধ কৰাৰ পাছত দেৱতাসকলে বহুত প্ৰশংসা কৰিলে; আৰু ভগৱান বাসুদেৱেও ক’লে, “সাধু, সাধু!”
Verse 155
ततो जंभं हतं दृष्ट्वा दानवेन्द्राः पराङ्मुखाः । सर्वे ते भग्नसंकल्पा दुद्रुवुस्तारकं प्रति
তাৰ পাছত জম্ভক নিহত দেখা মাত্ৰ দানৱেন্দ্ৰসকল পিঠি ঘূৰাই গ’ল; সংকল্প ভাঙি পৰি সকলোৱে তাৰকৰ ফালে পলাই গ’ল।
Verse 156
तांश्च त्रस्तान्समालोक्य श्रुत्वा स चतुरो हतान् । सारथिं प्रेरयामास याहींद्रं लघु संगरे
তেওঁলোকক আতংকিত দেখি আৰু চাৰিজন নিহত হোৱা শুনি, সেই দানৱ-ৰাজে সাৰথিক আদেশ দিলে: “ৰণত শীঘ্ৰে ইন্দ্ৰৰ ফালে ৰথ চলা!”
Verse 157
तथेत्युक्त्वा स च प्रायात्तारके रथमास्थिते । सावलेपं च सक्रोधं सगर्वं सपराक्रमम्
“তথৈব” বুলি কৈ সাৰথি আগবাঢ়িল; তাৰক ৰথত আৰূঢ় হ’ল—অৱলেপ, ক্ৰোধ, গৰ্বে ফুলা আৰু পৰাক্ৰম দেখুৱাবলৈ উদ্গ্ৰীৱ।
Verse 158
साविष्कारं सधिक्कारं प्रयातो दानवेश्वरः । स युक्तं रथमास्थाय सहस्रेण गरुत्मताम्
দানৱৰ অধিপতি প্ৰকাশ্যে নিজ ৰূপ দেখুৱাই ধিক্কাৰ ছুঁড়ি আগবাঢ়িল। যুঁজোৱা ৰথত আৰূঢ় হৈ, গৰুড়-সম অশ্ব এক হাজাৰসহ আগুৱাই গ’ল।
Verse 159
सर्वायुधपरिष्कारं सर्वास्त्रपरिरक्षितम् । त्रैलोक्यऋद्धिसंपन्नं कल्पांतांतकनादितम्
সেই ৰথ সকলো অস্ত্ৰ-আয়ুধে সুসজ্জিত আৰু সকলো প্ৰকাৰ অষ্ট্ৰেৰে পৰিৰক্ষিত আছিল। ত্ৰিলোকৰ ঋদ্ধি-শক্তিৰে সম্পন্ন, ই কল্পান্তৰ সংহাৰকৰ গর্জনৰ দৰে ধ্বনিত হৈছিল।
Verse 160
सैन्येन महता युक्तो नादयन्विदिशो दिशः । सहस्राक्षश्च तं दृष्ट्वा त्यक्त्वा वाहनदंतिनम्
বৃহৎ সৈন্যসহ তেওঁ দিশ আৰু বিদিশসমূহ ধ্বনিত কৰি আগবাঢ়িল। সহস্ৰনেত্ৰ ইন্দ্ৰে তেওঁক দেখি নিজৰ বাহন ঐৰাৱত দন্তিনক ত্যাগ কৰিলে।
Verse 161
रथं मातलिना युक्तं तप्तहेमपरिष्कृतम् । चतुर्योजनविस्तीर्णं सिद्धसंघपरिष्कृतम्
মাতলিয়ে যুঁজোৱা ৰথখন তপ্ত-শুদ্ধ সোনাৰে অলংকৃত আছিল। চাৰি যোজন বিস্তৃত, ই সিদ্ধ-সংঘসমূহেৰে সুসজ্জিত আৰু সুশোভিত আছিল।
Verse 162
गंधर्वकिंनरोद्गीतमप्सरोनृत्यसंकुलम्
সেই স্থান গন্ধৰ্ব আৰু কিন্নৰৰ গীতে গুঞ্জৰিত হৈছিল, আৰু অপ্সৰাসকলৰ নৃত্যৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল।
Verse 163
सर्वायुधमहाबाधं महारत्नसमाचितम् । अध्यतिष्ठत्तं रथं च परिवार्य समंततः
সেই ৰথখন সকলো প্ৰকাৰ অস্ত্ৰে ভয়ংকৰ আৰু মহাৰত্নে অলংকৃত আছিল; চাৰিওফালে পৰিবেষ্টিত হৈ তেওঁ তাত আৰোহণ কৰি স্থিতি ল’লে।
Verse 164
दांशिता लोकपालाश्च तसथुः सगरुडध्वजाः । ततश्चचाल वसुधा ववौ रूक्षो मरुद्गणैः
লোকপালসকল সাজু হৈ থিয় আছিল, গৰুড়-ধ্বজা বহন কৰি; তেতিয়া পৃথিৱী কঁপিবলৈ ধৰিলে আৰু মৰুতগণৰ সৈতে ৰূক্ষ বতাহ ব’বলৈ ধৰিলে।
Verse 165
चेलुश्च सागराः सप्त तथाऽनश्यद्रवेः प्रभा । ततो जज्वलुरस्त्राणि ततोऽकंपंत वाहनाः
সাত সাগৰ উথলি উঠিল আৰু সূৰ্যৰ প্ৰভা ম্লান হ’ল; তাৰপিছত অস্ত্ৰসমূহ জ্বলি উঠিল আৰু তাৰপিছত বাহনসমূহ কঁপিবলৈ ধৰিলে।
Verse 166
ततः समस्तमुद्वृत्तं ततोदृस्यत तारकः । एकतस्तारको दैत्यः सुरसंघास्तथैकतः
তেতিয়া সকলো কিছু উথল-পাথল হ’ল; তাৰপিছত তাৰক দৃষ্টিগোচৰ হ’ল—এফালে দানৱ তাৰক, আৰু আনফালে দেবতাসকলৰ সমবেত বাহিনী।
Verse 167
लोकावसाद मेकत्र लोकोद्धरणमेकतः । चराचराणि भूतानि भयविस्मयवंति च
এফালে লোকসমূহৰ পতন-ধ্বংস, আনফালে লোকসমূহৰ উদ্ধাৰ আৰু ৰক্ষা। চল-অচল সকলো ভূত-প্ৰাণী ভয় আৰু বিস্ময়ে পৰিপূৰ্ণ হ’ল।
Verse 168
प्रशशंसुः सुराः पार्थ तदा तस्मिन्समागमे
তেতিয়া, হে পাৰ্থ, সেই মহাসমাগমত দেৱতাসকলে স্তৱ-স্তোত্ৰে প্ৰশংসা কৰিলে।
Verse 169
अस्त्राणि तेजांसि धनानि योधा यशो बलं वीरपराक्रमाश्च । सत्त्वौजसान्यंग बभूवुरेषां देवासुराणां तपसः परं तु नः
তেওঁলোকৰ অস্ত্ৰ, তেজ, ধন, যোদ্ধা, যশ, বল আৰু বীৰ-পরাক্ৰম—আৰু সত্ত্ব-ঔজস—সকলো প্ৰকাশ পালে; তথাপি দেৱ আৰু অসুৰ উভয়ৰ বাবে সৰ্বোচ্চ শক্তি আছিল তপস্যা (তপস)।
Verse 170
अथाभिमुखमायांतं देवा विनतर्पवभिः । बाणैरनलकल्पाग्रार्विव्यधुस्तारकं प्रति
তাৰকা সোজাকৈ সন্মুখলৈ আগবাঢ়োতেই দেৱতাসকলে তাক বাণেৰে বিদ্ধ কৰিলে—অগ্নিসদৃশ জ্বলন্ত অগ্ৰভাগযুক্ত, তীক্ষ্ণ আৰু অদম্য, যেন নত পৰ্বতশৃঙ্গ।
Verse 171
स तानचिंत्य दैत्येंद्रो देवबाणक्षतान्हृदि । बाणैर्व्योम दिशः पृथ्वीं पूरयामास दानवः
কিন্তু সেই দৈত্যেন্দ্ৰ অচিন্ত্য-অদম্য ৰ’ল; দেৱবাণে হৃদয়ত ক্ষতবিক্ষত হ’লেও, সেই দানৱে নিজৰ বাণবৃষ্টিৰে আকাশ, দিশ আৰু পৃথিৱী ভৰাই তুলিলে।
Verse 172
नारायणं च सप्तत्या नवत्या च हुताशनम् । दशभिर्मारुतं मूर्ध्नि यमं दशभिरेव च
সিয়ে নাৰায়ণক সত্তৰটা বাণে আঘাত কৰিলে, অগ্নিক নব্বৈটা বাণে বিদ্ধ কৰিলে; মাৰুতৰ মূৰত দহটা বাণ লগালে আৰু যমকো দহটাই।
Verse 173
धनदं चैव सप्त्या वरुणं च तथाष्टभिः । विंशत्या निरृतिं दैत्यः पुनश्चाष्टभिरेव च
দৈত্যই ধনদ (কুবেৰ)ক সাতটা বাণে, আৰু বৰুণক আঠটা বাণে বিদ্ধ কৰিলে; নিৰৃতিক বিশটা বাণে আঘাত কৰি পুনৰ আঠটা বাণে মাৰিলে।
Verse 174
विव्याध पुनरेकैकं दशभिर्मर्मभेदिभिः । तथा च मातलिं दैत्यो विव्याध त्रिभिराशुगैः
পুনৰ সিয়ে প্ৰতিজনক দহটা মর্মভেদী বাণে বিদ্ধ কৰিলে; আৰু দৈত্যই মাতলিকো তিনিটা দ্ৰুত বাণে আঘাত কৰিলে।
Verse 175
गरुडं दशभिश्चैव महिषं नवभिस्तथा । पुनर्दैर्त्योऽथ देवानां तिलशो नतपर्वभिः
সিয়ে গৰুড়ক দহটা বাণে আৰু মহীষক নটা বাণে আঘাত কৰিলে। তাৰ পাছত দৈত্যই পৰ্বতশৃঙ্গ ভাঙি পৰাৰ দৰে বাণবৃষ্টিৰে দেৱসকলক পুনৰ চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ কৰিলে।
Verse 176
चकार वर्मजालानि चिच्छेद च धनूंषि च । ततो विकवचा देवा विधनुष्काः प्रपीडिताः
সিয়ে বর্মৰ জাল সাজিলে আৰু ধনুবোৰো কাটি টুকুৰা কৰিলে। তেতিয়া দেৱসকল বর্মহীন আৰু ধনুহীন হৈ ভীষণভাৱে পীড়িত হ’ল।
Verse 177
चापान्यन्यानि संगृह्य यावन्मुंचंति सायकान् । तावद्बाणं समाधाय कालानलसमप्रभम्
তেওঁলোকে আন আন ধনু সংগ্ৰহ কৰি যিমানলৈকে শৰ নিক্ষেপ কৰি থাকিল, সিমানতে তেওঁ নিজৰ ধনুত কাল-প্ৰলয়ৰ অগ্নিৰ দৰে জ্বলি উঠা বাণ সংযোজিত কৰিলে।
Verse 178
ताडयामास शक्रं स हृदि सोपि मुमोचह । ततोंऽतरिक्षमालोक्य दृष्ट्वा सूर्यशताकृती
তেওঁ শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ক হৃদয়ত আঘাত কৰিলে; তেওঁও নিজৰ অস্ত্ৰ নিক্ষেপ কৰিলে। তাৰ পাছত অন্তৰীক্ষলৈ চাই তেওঁ শত সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিময় এক আকাৰ দেখিলে।
Verse 179
तार्क्ष्यविष्णू समाजघ्ने शराभ्यां तावमुह्यताम् । प्रेतनाथस्य वह्नेश्च वरुणस्य शितैः शरैः
তেওঁ তাৰ্ক্ষ্য (গৰুড়) আৰু বিষ্ণুক একেলগে দুটা শৰৰে আঘাত কৰিলে, আৰু সেই দুয়ো মোহগ্ৰস্ত হ’ল। লগতে তেওঁ প্ৰেতনাথ (যম), অগ্নি আৰু বৰুণক তীক্ষ্ণ, ক্ষুৰধাৰ শৰৰে আক্রমণ কৰিলে।
Verse 180
निरृतेश्चाकरोत्कार्यं भीतबीतं विमोहयन् । निरुच्छ्वासं समाहृत्य चक्रे बाणैः समीरणम्
তেওঁ নিৰৃতিক ভয় আৰু মোহেৰে সম্পূৰ্ণ বিভ্ৰান্ত কৰিলে। তাৰ পাছত শ্বাস অন্তৰলৈ টানি, শৰবৃষ্টিৰে তেওঁ বায়ুকো স্তব্ধ কৰি দিলে।
Verse 181
ततः प्राप्य हरिः संज्ञां प्रोत्साह्य च दिशां पतीन् । बाणेन सारथेः कायाच्छिरोऽहार्षीत्सकुण्डलम्
তাৰ পাছত হৰিয়ে সংজ্ঞা ঘূৰাই পালে আৰু দিশাৰ অধিপতিসকলক উৎসাহিত কৰি, এটা শৰৰে সাৰথিৰ দেহৰ পৰা কুণ্ডল-সজ্জিত মূৰ কাটি নিলে।
Verse 182
धूमकेतोर्ज्वलात्क्रुद्धस्तस्य च्छित्त्वा न्यपातयत् । दैत्यराजकिरीटयं च चिच्छेद वासवस्ततः
জ্বলন্ত ধূমকেতুৰ ওপৰত ক্ৰুদ্ধ হৈ বাসৱে তাক ছেদন কৰি ভূমিত পেলাই দিলে; তাৰ পাছত দানৱ-ৰাজৰ মুকুটোও চিৰি কাটি দিলে।
Verse 183
धनेशश्च धनुः क्रुद्धो बिभेदबहुधा शरैः । वायुश्चक्रे च तिलशो रथं वा क्षोणिकूबरम्
ক্ৰুদ্ধ ধনেশে নিজৰ শৰবৃষ্টিৰে ধনুখন বহুধা ভাঙি পেলালে; আৰু বায়ুৱে ক্ষোণিকূবৰাৰ ৰথখন তিলৰ দৰে ছিটাই-ছিটাই টুকুৰা কৰি দিলে।
Verse 184
निरृतिस्तिलशो वर्ण चक्रे बाणैस्ततो रणे । कृत्वैतदतुलं कर्मतिष्ठतिष्ठेति चाब्रुवन्
তাৰ পাছত ৰণক্ষেত্ৰত নিৰৃতিক বাণে তিলৰ দৰে সৰু সৰু টুকুৰাত চূৰ্ণ কৰিলে। এই অতুল কৰ্ম কৰি তেওঁলোকে চিঞৰি ক’লে, “দৃঢ় হৈ থাক! দৃঢ় হৈ থাক!”
Verse 185
लिहंतः सृक्किणीं देवा वासुदेवादयस्तदा । दृष्ट्वा तत्कर्म देवानां तारकोऽतुलविक्रमः
তেতিয়া বাসুদেৱ আদি দেৱতাসকলে ওঁঠ চাটি দেৱসকলৰ সেই কীৰ্তি চালে; আৰু অতুল বিক্ৰমী তাৰকেও সেই দৃশ্য দেখিলে।
Verse 186
मुमोच मुद्गरं भीमं सहस्राक्षाय संगरे । दृष्ट्वा मुद्गरमायांतमनिवार्यं रणाजिरे
সেই যুঁজত তেওঁ সহস্ৰাক্ষৰ ওপৰত ভয়ংকৰ মুদ্গৰ নিক্ষেপ কৰিলে। ৰণভূমিত সেই মুদ্গৰ অপ্রতিরোধ্যভাৱে আহি থকা দেখি—
Verse 187
रथादाप्लुत्य धरणीमगमत्पाकशासनः । मुद्गरोऽपि रथोपस्थे पपात परुषस्वनः
পাকশাসন ৰথৰ পৰা জঁপিয়াই মাটিত নামিল; আৰু কঠোৰ গর্জন তুলি মুদ্গৰো ৰথৰ আসনত পৰি গ’ল।
Verse 188
स रथं चूर्णयामास न ममार च मातलिः । गृहीत्वा पट्टिशं दैत्यो जधानोरसि केशवम्
সিয়ে ৰথখন ধূলিলৈ চূৰ্ণ কৰিলে, তথাপি মাতলি ন মৰিল। পট্টিশ ধৰি দানৱে কেশৱৰ বুকুত আঘাত কৰিলে।
Verse 189
स्कन्धे गरुत्मतः सोऽपि निषसाद विचेतनः । खड्गेन राक्षसेन्द्रं च भित्त्वा भूमावपातयत्
সেও গৰুড়ৰ কান্ধত অচেতন হৈ ঢলি পৰিল। তাৰ পাছত খড়্গেৰে ৰাক্ষসেন্দ্ৰক বিদীৰ্ণ কৰি মাটিত পেলাই দিলে।
Verse 190
यमं च पातयामास भूमौ दैत्यो मुखे हतम् । वह्निं च भिंडिपालेन चक्रे हत्वा विचेतनम्
দানৱে যমৰ মুখত আঘাত কৰি তাক মাটিত পেলাই দিলে; আৰু ভিণ্ডিপাল (গধুৰ বৰ্ষা)ৰে বহ্নিকো আঘাত কৰি অচেতন কৰিলে।
Verse 191
वायुं पदा तदाक्षिप्य पातयामास भूतले । धनेशं तद्धनुष्कोट्या कुट्टयामास कोपनः
সিয়ে ভৰিৰে বায়ুক ঠেলি আঁতৰাই মাটিত পেলাই দিলে; আৰু ক্ৰোধে ধনুৰ আগচুকাৰে ধনেশ (কুবেৰ)ক কোবাই মাৰিলে।
Verse 192
ततो देवनिकायानामेकैकं क्षणमात्रतः । तेषामेव जघानासौ शस्त्रैर्बालान्यथा गुरुः
তেতিয়া ক্ষণমাত্ৰতে সি দেৱসেনাসকলক একে একে পৰাস্ত কৰিলে; অস্ত্ৰেৰে তেওঁলোকক তেনেকৈ দমন কৰিলে যেন গুৰুৱে সৰু ল’ৰাক শাসন কৰে।
Verse 193
लब्धसंज्ञस्ततो विष्णुश्चक्रं जग्राह दुर्धरम् । रानवेंद्रवसामेदोरुधिरेणाभिरंजितम्
তাৰ পাছত সংজ্ঞা ঘূৰি অহা বিষ্ণুৱে দুৰ্ধৰ চক্রখন হাতত ধৰিলে—দানৱেন্দ্ৰৰ চৰ্বি, মজ্জা আৰু ৰক্তেৰে ৰঞ্জিত।
Verse 194
मुमोच दानवेंद्रस्य दृढं वक्षसि केशवः । पपात चक्रं दैत्यस्य पतितं भास्करद्युति
কেশৱে দানৱেন্দ্ৰৰ দৃঢ় বক্ষত চক্রখন জোৰেৰে নিক্ষেপ কৰিলে; আৰু দানৱৰ সূৰ্য্যদ্যুতি-সম উজ্জ্বল চক্রাস্ত্ৰ সি পৰাৰ লগে লগে তললৈ পৰিল।
Verse 195
व्यशीर्यताथ कायेऽस्य नीलोत्पलमिवाश्मनि । ततो वज्रं महेन्द्रोऽपि प्रमुमोचार्चितं चिरम्
তাৰ দেহ ছিন্নভিন্ন হ’ল, যেন শিলাত নীল পদুম চেপি গুৰি কৰা হয়। তাৰ পাছত মহেন্দ্ৰইও বহুদিন ধৰি পূজিত বজ্ৰখন নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 196
तस्मिञ्जयाशा शक्रस्य दानवेन्द्राय संयुगे । तारकस्य च संप्राप्य शरीरं शौर्यशालिनः
দানৱেন্দ্ৰৰ সৈতে সেই সমৰত শক্ৰৰ জয়াশা যেন সন্নিকট হ’ল; আৰু শৌৰ্যশালী তাৰকৰ দেহো ৰণক্ষেত্ৰত আঘাতপ্ৰাপ্ত হ’ল।
Verse 197
विशीर्यत विकीर्णार्चिः शतधा खण्डशो गतम् । ततो वायुरदीनात्मा वेगेन महता नदन्
সেয়া চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ হ’ল; তাৰ শিখাবোৰ ছিটিকি পৰি শতধা খণ্ড খণ্ড হৈ গ’ল। তাৰ পাছত অদম্যচিত্ত বায়ু মহা বেগে গর্জন কৰি আগবাঢ়িল।
Verse 198
ज्वलितज्वलनाभासमंकुशं प्रमुमोच ह । विशीर्णं तस्य तच्चांगे दृष्ट्वा वायुर्महारुषा
তেওঁ অগ্নিৰ দৰে জ্বলি উঠা অঙ্কুশ নিক্ষেপ কৰিলে। সেয়া নিজৰ দেহত ভাঙি পৰি থকা দেখি বায়ু মহা ক্ৰোধে দগ্ধ হ’ল।
Verse 199
ततः शैलेन्द्रमुत्पाट्य पुष्पितद्रुमकंदरम् । चिक्षेप दानवेन्द्राय दशयोजनविस्तृतम्
তাৰ পাছত ফুলেৰে ভৰা গছ-গছালিৰ গুহাসহ এক ৰাজপৰ্বত উপড়াই লৈ দানৱেন্দ্ৰৰ ওপৰত নিক্ষেপ কৰিলে—দশ যোজন বিস্তৃত সেই মহাভাৰ।
Verse 200
महीधरं तमायांतं सस्मितं दैत्यपुंगवः । जग्राह वामहस्तेन बालः कन्दुकलीलया
সেই পৰ্বতসম দেহটি হাঁহি মাৰি আগবাঢ়ি আহোঁতে, দৈত্যপুঙ্গৱ সেই দিৱ্য বালকে বাওঁ হাতে তাক শিশুৰ বলখেলাৰ দৰে সহজে ধৰি ল’লে।