Rig Veda Sukta 72
Mandala 9Sukta 729 Mantras

Sukta 72

Sukta 9.72

Rishi

Soma-Pavamāna tradition (Book 9).

Devata

Soma Pavamāna.

Chandas

Likely Jagatī (to be metrically confirmed).

এই সোম পৱমান সূক্তত শুদ্ধ কৰা সোমক প্ৰশংসা কৰা হৈছে—যেতিয়া তেওঁ পৰিষ্কাৰ হয়, পিহি নিঙৰি তোলা হয় আৰু দুধৰ সৈতে পাত্ৰত ঢালি দিয়া হয়, তেতিয়া তেওঁ দীপ্তিময়, প্ৰেৰণা-দায়ক শক্তি ৰূপে প্ৰকাশ পায়। সোমক বাক্ আৰু চিন্তাৰ জাগৰণকাৰী, ঋত (ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়ম)ৰ আসনত জীৱনৰ পুনৰ-নৱীকৰণকাৰী, আৰু উপাসকক প্ৰচুৰ ধন-সম্পদ আৰু কল্যাণ-মঙ্গল দানকাৰী বুলি উদ্‌যাপন কৰা হৈছে।

Mantras

Mantra 1

हरिं मृजन्त्यरुषो न युज्यते सं धेनुभिः कलशे सोमो अज्यते । उद्वाचमीरयति हिन्वते मती पुरुष्टुतस्य कति चित्परिप्रियः ॥

তেওঁলোকে হৰিণ বৰ্ণৰ জনাক পৰিষ্কাৰ কৰে; ৰঙা-সোনালী অশ্বৰ দৰে কৰ্মলৈ সি যোজিত হয়। ধেনুৰ দুগ্ধধাৰাসমূহেৰে কলশত সোমো ঢালি দিয়া হয়; সি নিজৰ পাত্ৰত অভিষিক্ত হয়। সি বাক্য উত্থাপন কৰে আৰু মতি (চিন্তা)ক গতি দিয়ে; বহুল-স্তুত জনাৰ বাবে সি বহু ৰূপে অন্তৰঙ্গ প্ৰিয়তম হয়।

Mantra 2

साकं वदन्ति बहवो मनीषिण इन्द्रस्य सोमं जठरे यदादुहुः । यदी मृजन्ति सुगभस्तयो नरः सनीळाभिर्दशभिः काम्यं मधु ॥

বহু মনীষী একেলগে কয়—ইন্দ্ৰস্য সোমং—যেতিয়া তেওঁলোকে তাক জঠৰত (অন্তঃপাত্ৰত) দোহে। যেতিয়া সুগভস্ত নৰসকলে একে নীড়ত চলা দহ ভগ্নী (দশ আঙুলি)ৰে তাক পৰিষ্কাৰ কৰে, তেতিয়া কাম্য মধু—আনন্দৰ মধু—সিদ্ধ হৈ আত্মাৰ আস্বাদৰ বাবে প্ৰস্তুত হয়।

Mantra 3

अरममाणो अत्येति गा अभि सूर्यस्य प्रियं दुहितुस्तिरो रवम् । अन्वस्मै जोषमभरद्विनंगृसः सं द्वयीभिः स्वसृभिः क्षेति जामिभिः ॥

অক্লান্ত হৈ সি গাইসমূহ (ৰশ্মিসকল)ৰ ওচৰেদি আগবাঢ়ে, সূৰ্যৰ প্ৰিয় ধামলৈ; দুহিতা-দোহনীৰ কোলাহলৰ ওপৰেদি পাৰ হয়। তাৰ পিছে পিছে বেঁকা-গ্ৰাহী (বিনংগৃস) আনন্দ আনিছে; আৰু সি দুটা ভগ্নী-শক্তি—জামি, আত্মীয়াসকলৰ সৈতে একত্ৰ হৈ বাস কৰে।

Mantra 4

नृधूतो अद्रिषुतो बर्हिषि प्रियः पतिर्गवां प्रदिव इन्दुॠत्वियः । पुरंधिवान्मनुषो यज्ञसाधनः शुचिर्धिया पवते सोम इन्द्र ते ॥

নৃধূত, অদ্ৰিষুত—মানৱে শোধিত আৰু পাথৰে পেষিত—প্ৰিয় ইন্দু বৰ্হিষিত পবিত্ৰ আসনত বয়। গৱাম্ প্ৰদিৱঃ—ৰশ্মিৰ অধিপতি—বিশাল আকাশত গতি কৰা, ঋত্বিয় (যজ্ঞোপযোগী)। পূৰন্ধিৱান, মনুষৰ যজ্ঞসাধন; শুচি ধিয়াৰে পৱতে—হে ইন্দ্ৰ, তোমাৰ বাবে সোম ধাৰা বয়।

Mantra 5

नृबाहुभ्यां चोदितो धारया सुतोऽनुष्वधं पवते सोम इन्द्र ते । आप्राः क्रतून्त्समजैरध्वरे मतीर्वेर्न द्रुषच्चम्वोरासदद्धरिः ॥

নৃ-বাহুসমূহৰ প্ৰেৰণা পাই, ধাৰাত নিঃসৃত হৈ, সোমা নিজ আনন্দ-নিয়ম অনুসাৰে তোমাৰ বাবে, হে ইন্দ্ৰ, পৱিত্ৰ হৈ বয়। তুমি যজ্ঞত ক্ৰতুসমূহ পূৰ্ণ কৰি একত্ৰ জুৰিলা; যেন পখী নিজৰ বিশ্ৰামস্থানলৈ, তেনেই হৰিত-বৰ্ণ তনুৱে পাত্ৰসমূহৰ ওপৰত আহি বহিল।

Mantra 6

अंशुं दुहन्ति स्तनयन्तमक्षितं कविं कवयोऽपसो मनीषिणः । समी गावो मतयो यन्ति संयत ऋतस्य योना सदने पुनर्भुवः ॥

অক্ষয়, গর্জনশীল উজ্জ্বল অংশুটিক তেওঁলোকে দুহে—কর্মনিপুণ, অন্তর্দৃষ্টিসম্পন্ন কবিসকল। একেলগে ৰশ্মিসমূহ আৰু চিন্তা-গতি সুৰত বাঁধ খাই ঋতৰ যোনি, সেই সদনলৈ যায়, য’ত পুনৰ্ভৱ—পুনৰ-হোৱা—নৱীকৃত হয়।

Mantra 7

नाभा पृथिव्या धरुणो महो दिवोऽपामूर्मौ सिन्धुष्वन्तरुक्षितः । इन्द्रस्य वज्रो वृषभो विभूवसुः सोमो हृदे पवते चारु मत्सरः ॥

পৃথিৱীৰ নাভিৰ দৰে, মহা দ্যৌৰ দৃঢ় আধাৰস্বৰূপে, জলৰ উৰ্মিৰ মাজত, সিন্ধুসমূহৰ অন্তৰত স্থাপিত হৈ—সোমা ঢালি দিয়া হয়। ইন্দ্ৰৰ বজ্ৰ, বলৰ বৃষভ, বিভূৱসু (বহুধনসম্পন্ন)—সেই চাৰু মৎসৰ (মধুৰ উল্লাস) হৃদয়ত পৱমান হৈ প্ৰবাহিত হয়।

Mantra 8

स तू पवस्व परि पार्थिवं रजः स्तोत्रे शिक्षन्नाधून्वते च सुक्रतो । मा नो निर्भाग्वसुनः सादनस्पृशो रयिं पिशङ्गं बहुलं वसीमहि ॥

হে সুক্ৰতু! তুমি তেন্তে পৱমান হৈ পৃথিৱীৰ ৰজঃ পৰি পৰি বৈ যোৱা; আমাৰ স্তোত্ৰক আৰু পৰিশ্ৰম কৰা জনকো শিক্ষা দিয়া। ধনৰ আসনসমূহ স্পৰ্শ কৰা হে দেব! আমাক বসুধনৰ পৰা বিচ্ছিন্ন নকৰিবা; আমি পিঙ্গল-বৰ্ণ, বহুল, বহুমুখী ৰয়ি (সমৃদ্ধি) লাভ কৰোঁ।

Mantra 9

आ तू न इन्दो शतदात्वश्व्यं सहस्रदातु पशुमद्धिरण्यवत् । उप मास्व बृहती रेवतीरिषोऽधि स्तोत्रस्य पवमान नो गहि ॥

হে ইন্দু! শতদাতু অশ্ব্য-শক্তিসহ, সহস্ৰদাতু পশুমৎ আৰু হিৰণ্যৱৎ দান লৈ আমাৰ ওচৰলৈ আহা। বृहতী, ৰেৱতী ইষসমূহ আমালৈ উপনীত কৰা; হে পৱমান! আমাৰ স্তোত্ৰৰ ওচৰলৈ আহি তাত অধিষ্ঠান গ্ৰহণ কৰা।

Frequently Asked Questions

It praises Soma as he is purified through the filter and poured into the vessel with milk, and it asks him to inspire the worshipper and grant abundance.

In Vedic symbolism, purified Soma is not only a ritual drink; he is also the power that awakens inspired speech (vāc) and sets the mind’s insight (matī) in motion.

It refers to the source or seat of cosmic truth and order (Ṛta), where life and right becoming are renewed; the hymn says Soma leads energies and thoughts toward that renewing center.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App